II SA/Gl 938/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-09-15
NSAAdministracyjneWysokawsa
dodatek węglowypomoc społecznamiejsce zamieszkaniabudynek gospodarczyprawo budowlanenienależnie pobrane świadczeniegospodarstwo domoweogrzewanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje o nienależnie pobranym dodatku węglowym, uznając, że zamieszkiwanie w budynku gospodarczym nie wyklucza prawa do świadczenia, jeśli faktycznie tam się mieszka i ogrzewa go węglem.

Sprawa dotyczyła decyzji o zwrocie nienależnie pobranego dodatku węglowego, przyznanego skarżącej, która mieszkała w budynku gospodarczym. Organy administracji uznały dodatek za nienależnie pobrany, powołując się na przepisy prawa budowlanego i fakt wskazania we wniosku 'budynku jednorodzinnego'. Sąd uchylił te decyzje, stwierdzając, że kluczowe jest faktyczne zamieszkiwanie i ogrzewanie, a nie status prawny budynku, oraz że skarżąca nie wprowadziła świadomie organu w błąd.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza o zwrocie nienależnie pobranego dodatku węglowego. Organy uznały, że dodatek został przyznany na podstawie nieprawdziwych informacji, ponieważ skarżąca mieszkała w budynku gospodarczym, a nie mieszkalnym, co miało wykluczać prawo do świadczenia. Sąd uchylił obie decyzje, argumentując, że przepisy ustawy o dodatku węglowym nie definiują pojęcia miejsca zamieszkania i nie wykluczają przyznania świadczenia osobom zamieszkującym w budynkach gospodarczych, o ile faktycznie tam przebywają i prowadzą gospodarstwo domowe, a ogrzewanie spełnia wymogi. Sąd podkreślił, że kluczowe jest faktyczne zamieszkiwanie, a nie status prawny budynku, oraz że skarżąca nie wprowadziła świadomie organu w błąd, dysponując on deklaracją CEEB wskazującą na budynek niemieszkalny. Sąd wskazał, że organy powinny zbadać faktyczne zamieszkiwanie i ogrzewanie, a nie legalność wykorzystania budynku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zamieszkiwanie w budynku gospodarczym nie wyklucza możliwości przyznania dodatku węglowego, jeśli osoba faktycznie tam zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe, a ogrzewanie spełnia wymogi ustawowe.

Uzasadnienie

Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie definiują pojęcia miejsca zamieszkania ani nie wykluczają przyznania świadczenia osobom zamieszkującym w budynkach gospodarczych. Kluczowe jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego oraz spełnienie wymogów dotyczących źródła ogrzewania, a nie status prawny budynku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

u.d.w. art. 2 § 1

Ustawa o dodatku węglowym

u.d.w. art. 2 § 2

Ustawa o dodatku węglowym

u.d.w. art. 2 § 8

Ustawa o dodatku węglowym

u.d.w. art. 2 § 11

Ustawa o dodatku węglowym

u.d.w. art. 2 § 12

Ustawa o dodatku węglowym

u.d.w. art. 2 § 16

Ustawa o dodatku węglowym

u.d.w. art. 3

Ustawa o dodatku węglowym

u.ś.r. art. 30 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 30 § 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

u.ś.r. art. 30 § 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

pkt 1 i 2 - przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane

P.u.s.a. art. 1 § 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.u.s.a. art. 1 § 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.c. art. 25

Kodeks cywilny

definicja miejsca zamieszkania osoby fizycznej

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Faktyczne zamieszkiwanie w budynku gospodarczym i prowadzenie tam gospodarstwa domowego nie wyklucza prawa do dodatku węglowego. Kwestia legalności wykorzystania budynku gospodarczego na cele mieszkaniowe nie jest istotna dla przyznania dodatku węglowego. Skarżąca nie wprowadziła świadomie organu w błąd, gdyż organ dysponował dokumentami wskazującymi na budynek niemieszkalny, a oświadczenie o domu jednorodzinnym zostało złożone przez inną osobę.

Odrzucone argumenty

Dodatek węglowy przysługuje tylko osobom zamieszkującym budynki mieszkalne, a nie gospodarcze. Wskazanie we wniosku 'budynek jednorodzinny' przez osobę mieszkającą w budynku gospodarczym stanowi świadome wprowadzenie organu w błąd.

Godne uwagi sformułowania

nie można wykorzystywać lokalu niemieszkalnego na cele mieszkaniowe nie sposób uznać, że skarżąca wprowadziła w błąd organ przyznający dodatek węglowy kwestia czy zajmowany budynek w świetle prawa budowlanego może być wykorzystywany jako mieszkalny nie stanowi okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy

Skład orzekający

Agnieszka Kręcisz-Sarna

sprawozdawca

Grzegorz Dobrowolski

przewodniczący

Wojciech Gapiński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących dodatku węglowego w kontekście faktycznego miejsca zamieszkania i statusu prawnego budynku."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego i faktycznego z okresu przyznawania dodatku węglowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak ważne jest faktyczne miejsce zamieszkania nad formalnym statusem budynku, co może być interesujące dla wielu osób.

Czy mieszkanie w szopie to przeszkoda do otrzymania dodatku węglowego? Sąd mówi: niekoniecznie!

Dane finansowe

WPS: 3000 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 938/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-09-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 1, ust. 2, ust. 8, ust. 11, ust. 12, ust. 16, art. 3
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 390
art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Pochopin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2023 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 11 kwietnia 2023 r. nr SKO IV/424/1274/2023 w przedmiocie nienależnie pobranego dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia 20 lutego 2023r. nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 11 kwietnia 2023 r. znak: SKO IV/424/1274/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Burmistrza P. (dalej "Burmistrz" lub "organ pierwszej instancji") z 20 lutego 2023 r. znak: [...] w przedmiocie nienależnie pobranego dodatku węglowego.
Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy.
Organ pierwszej instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenie dodatek węglowy w kwocie 3000 zł, wypłacony na podstawie informacji [...] z 26 sierpnia 2022 r. oraz zobowiązał I. J. (dalej "skarżąca") do zwrotu ww. kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w terminie 30 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna na podany rachunek bankowy.
Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy art. 2 ust. 1, ust. 2, ust. 8, ust. 11, ust. 12, ust. 16, art. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2023 r. poz. 141; dalej "u.d.w."). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżącej 23 września 2022 r. wypłacono dodatek węglowy. W dniu 10 listopada 2022 r. wpłynął drugi wniosek o przyznanie dodatku węglowego na ten sam adres, na który skarżącej wypłacono dodatek węglowy. Wniosek ten złożyła osoba spokrewniona ze skarżącą (o tym samym imieniu i nazwisku), która w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczyła, że skarżąca zamieszkuje pod tym samym adresem, ale w budynku gospodarczym (lokalu niemieszkalnym). Wobec tych ustaleń Burmistrz uznał, że skarżąca nie spełniła przesłanki z art. 2 ust. 1 i ust. 2 u.d.w. w zakresie miejsca zamieszkania. W świetle bowiem przepisów prawa budowlanego nie można wykorzystywać lokalu niemieszkalnego na cele mieszkaniowe. Aby budynek niemieszkalny spełniał funkcję budynku mieszkalnego zgodnie z prawem budowlanym należałoby przeprowadzić określone czynności formalne zmierzające do zmiany sposobu użytkowania budynku. Burmistrz uznał zatem dodatek węglowy w kwocie 3000 zł jako nienależnie pobrany, gdyż został wypłacony mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do niego prawa.
W odwołaniu od decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie wskazując, że spełniła wszystkie przesłanki do przyznania dodatku węglowego. Skarżąca podkreśliła, że zgłaszała w Ośrodku Pomocy Społecznej w P., że zamieszkuje w domku gospodarczym.
Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy, uznając zarzuty odwołania za bezzasadne. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że skarżąca w formularzu wniosku o przyznanie dodatku węglowego wskazała, iż mieszka w domu jednorodzinnym. Formularz wniosku zawierał pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ponadto w piśmie z 10 listopada 2011 r. skarżąca oświadczyła, że mieszka w domu jednorodzinnym. Dodatek węglowy przysługuje dla osób zamieszkujących budynki mieszkalne, a nie gospodarcze. Zgodnie ze stosowanym odpowiednio art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej "u.ś.r.") osoba, która pobrała nienależnie dodatek węglowy, zobowiązana jest do jego zwrotu. Skarżąca świadomie - zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. - wprowadziła w błąd organ administracji, który na podstawie wniosku wypłacił świadczenie.
Skarżąca wniosła skargę na decyzję Kolegium wskazując, iż nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem. Podkreśliła, że informowała Ośrodek Pomocy Społecznej w P., że zamieszkuje budynek gospodarczy.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te dotknięte są uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie.
W pierwszej kolejności należy przywołać regulacje prawne, które mają zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania skarżącej dodatku węglowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692) dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576). W myśl art. 2 ust. 2 u.d.w. przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Stosownie zaś do art. 2 ust. 7 u.d.w. jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej, dodatek węglowy przysługuje m. in. osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek (art. 2 ust. 12 u.d.w.).
Natomiast stosownie do art. 3 ust. 1 u.d.w. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organy obu instancji do postępowania w sprawie wypłaty dodatku węglowego przepisy art. 23 ust. 3, 12 i 13, art. 24a ust. 1 i 2, art. 25 ust. 3 i 4, art. 29, art. 30 i art. 30a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265) stosuje się odpowiednio, przy czym ilekroć w tych przepisach jest mowa o rodzinie, rozumie się przez to gospodarstwo domowe, o którym mowa w art. 2 ust. 2. W myśl art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m. in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.), a także świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.).
Stosowany odpowiednio art. 30 ust. 2 u.ś.r. w związku z art. 3 ust. 1 u.d.w. określa przesłanki uznania dodatku węglowego za nienależnie pobrane świadczenie. Katalog przesłanek uznania świadczenia za nienależne pobrane wymieniony w art. 30 ust. 2 u.ś. r. jest zamknięty i ma charakter rozłączny. Oznacza to, że wystąpienie tylko jednej z nich, będzie powodowało, że świadczenie jest nienależnie pobrane (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, dalej "NSA", z 14 czerwca 2022 r., I OSK 427/21, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ pierwszej instancji kwalifikując wypłacony dodatek węglowy jako świadczenie nienależnie pobrane powołał się na przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zauważyć jednak należy, że przesłanka ta nie obejmuje sytuacji, w której świadczenie nie przysługiwało od samego początku, a więc gdy istniały prawne lub faktyczne przeszkody w nabyciu uprawnienia, a mimo to organ wydał decyzję przyznającą prawo do świadczenia (W. Maciejko, Glosa do wyroku WSA w Poznaniu z 8.11.2007 r., IV SA/Po 547/07, Casus 2008, Nr 47, s. 28). Uchybienie to dostrzegł i skorygował organ odwoławczy wskazując, że wypłacony skarżącej dodatek węglowy jest świadczeniem nienależnie pobranym na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Aby stwierdzić, że doszło do nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki wskazane w treści tego przepisu: 1) przyznanie lub wypłata świadczenia nastąpiła na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu właściwego; 2) wprowadzenie organu w błąd, które nastąpiło na skutek okoliczności wskazanych w przesłance pierwszej, było spowodowane świadomie przez osobę pobierającą świadczenie. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma więc świadomość osoby pobierającej świadczenie. Świadomym wprowadzeniem w błąd jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jego uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności (por. wyrok NSA z 22 października 2021 r., I OSK 709/21, opubl. w CBOSA).
Należy także wyjaśnić, że w orzecznictwie sądowym rozróżnia się pojęcie "nienależnego świadczenia" oraz "świadczenia nienależnie pobranego". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. "Świadczeniem nienależnie pobranym" jest natomiast świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Skoro więc art. 30 ust. 1 u.ś.r. posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego" to obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok NSA z 27 października 2010 r., I OSK 981/10, opubl. w CBOSA). Przy czym dotyczy to zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09, opubl. w CBOSA).
Wobec tego o nienależnie pobranym świadczeniu w rozumieniu przepisów u.ś.r. można mówić wówczas, gdy mamy do czynienia z rzeczywistym skorzystaniem z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje (por. wyroki NSA: z 21 marca 2019 r., I OSK 3417/18; z 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12; z 17 lutego 2022 r., I OSK 922/21 – opubl. w CBOSA).
Wobec powyższego w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie nienależnie pobranego dodatku weglowego obowiązkiem organów było poczynienie ustaleń dowodowych w zakresie okoliczności determinujących prawo do dodatku węglowego, a następnie wykazanie, że skarżąca świadomie zataiła okoliczności, które były istotne dla przyznania jej tego świadczenia.
Zdaniem organów obu instancji prawo do dodatku węglowego przysługuje jedynie osobom zamieszkującym lokale bądź budynki mieszkalne. Skarżąca zamieszkuje natomiast w budynku gospodarczym, a wypełniając wniosek o dodatek węglowy wprowadziła organy w błąd co do miejsca swojego zamieszkania. Skarżąca we wniosku wskazała, że jej gospodarstwo domowe znajduje się w budynku jednorodzinnym. Ponadto w oświadczeniu z 10 listopada 2022 r. podała, że mieszka w domu jednorodzinnym. Tym samym zdaniem organu odwoławczego skarżąca wprowadzila w błąd organ administracji, który na podstawie wniosku wypłacił dodatek węglowy. Wypłacony dodatek węglowy stanowi zatem świadczenie nienależnie pobrane. Skarżąca zaś wskazała, że budynek gospodarczy stanowi jej miejsce zamieszkania, o czym informowała organ pierwszej instancji w toku postępowania. Skarżąca podkreśliła, że przekazała organowi pierwszej instancji stosowne dokumenty i dokonała zgłoszenia pieca w budynku gospodarczym, w którym zamieszkuje.
Organy obu instancji uznały wypłacony skarżącej dodatek węglowy za nienależnie pobrane świadczenie bowiem został on wypłacony mimo braku spełniania przez skarżacą przesłanki z art. 2 ust. 1 i ust. 2 u.d.w. Zdaniem Sądu organy obu instancji błędnie zinterpretowały przepis art. 2 ust. 1 i ust. 2 u.d.w. uznając, że zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego w budynku gospodarczym wyklucza możliwość przyznania dodatku węglowego.
Przepisy u.d.w. nie definiują pojęcia miejsca zamieszkania. Zasadne jest zatem odwołanie się w tym zakresie do definicji ogólnej tego pojęcia zamieszczonej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm.). Zgodnie z przywołanym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu), przy czym muszą one zaistnieć łącznie. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie jest czynnością prawną, a tym samym, nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, polegającego na ześrodkowaniu jej czynności życiowych w danej miejscowości. Z kolei pojęcie "mieszkać" w języku potocznym według słownika języka polskiego (https://sjp.pwn.pl) oznacza "zajmować jakieś pomieszczenie i traktować je jako główne miejsce swojego pobytu".
Przepisy u.d.w. nie precyzują jakie pomieszcznie może być uznane za miejsce zamieszkania. Ustawodawca nie powiązał zatem prawa do dodatku węglowego z warunkiem zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego jedynie w lokalu bądź budynku mieszkalnym. Dla przyznania prawa do dodatku węglowego nie ma znaczenia tytuł prawny do lokalu/budynku, to czy w świetle przepisów prawa budowlanego można wykorzystywać lokal (pomieszczenie) na cele mieszkaniowe ani to czy zgodnie z prawem budowlanym przeprowadzono określone czynności formalne zmierzające do zmiany sposobu użytkowania budynku (lokalu). O prawie do dodatku węglowego decyduje nie legalność zamieszkiwania, a stan faktyczny w postaci rzeczywistego zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego w danym miejscu (pomieszczeniu), na obszarze gminy, do której składa się wniosek.
Ten sposób wykładni art. 2 ust. 1 i ust. 2 u.d.w. potwierdzają także wyniki wykładni celowościowej. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy celem u.d.w. było zapewnienie wsparcia jak największej grupie gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstwom najuboższym energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Dodatek węglowy został powiązany z gospodarstwem domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane węglem kamiennym, brykietem lub peletem zawierającymi co najmniej 85% węgla kamiennego. Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do dodatku węglowego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Wskutek dokonania błędnej wykładni art. 2 ust. 1 i ust. 2 u.d.w. w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy powinny były ustalić czy we wskazanym we wniosku o dodatek węglowy budynku gospodarczym skarżąca faktycznie zamieszkuje i prowadzi własne gospodarstwo domowe oraz czy ogrzewa je zdeklarowanym źródłem ciepła. Kwestia czy zajmowany budynek w świetle prawa budowlanego może być wykorzystywany jako mieszkalny nie była istotna dla rozstrzygnięcia sprawy.
Przyjęcie, że pobrany przez skarżącą dodatek węglowy był nienależny w rozumieniu art.30ust.2 pkt 2u.ś.r. wymagało także wykazania negatywnego zachowania skarżącej, tj. świadomego wprowadzenia organu przyznającego świadczenie w błąd poprzez przedstawienie organowi nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dowodów obejmujących okoliczności istotne dla przyznania świadczenia.
Skarżąca we wniosku o wypłatę dodatku węglowego z 18 sierpnia 2022 r. podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod adresem wskazanym we wniosku zaznaczając w polu 4 wniosku "budynek jednorodzinny z zainstalowym w nim głównym źródłem ogrzewania". Jednakże w aktach postępowania administracyjnego znajduje się deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw (formularz B - budynki i lokale niemieszkalne) złożona w imieniu skarżącej 18 sierpnia 2022 r. Z deklaracji tej wynika, że to w budynku niemieszkalnym znajdującym się pod adresem wskazanym we wniosku o dodatek węglowy zainstalowane i eksploatowane jest jedno źródło ogrzewania na paliwo stałe. Uszło także uwadze organu odwoławczego, że oświadczenie z 10 listopada 2022 r. dotyczące zamieszkiwania w domu jednorodzinnym zostało złożone przez osobę spokrewnioną ze skarżącą o tym samym imieniu i nazwisku, zamieszkującą pod tym samym adresem co skarżąca tyle, że w domu jednorodzinnym. W tych okolicznościach nie sposób uznać, że skarżąca wprowadziła w błąd organ przyznający dodatek węglowy. Organ pierwszej instancji dysponował bowiem deklaracją CEEB i w oparciu o ww. deklarację oraz wniosek skarżącej przyznał wnioskowane świadczenie. Ponadto - jak już o tym była mowa - kwestia czy gospodarstwo domowe prowadzone jest w budynku (lokalu) mieszkalnym w rozumieniu przepisów prawa budowlanego nie stanowi okoliczności istotnej dla powstania prawa do dodatku węglowego.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 2 ust. 1 i ust. 2 u.d.w. i art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., ustali czy doszło do nieuprawnionego pobrania dodatku węglowego przez skarżącą, tj. czy we wskazanym we wniosku o dodatek węglowy budynku gospodarczym skarżąca faktycznie zamieszkuje i prowadzi własne gospodarstwo domowe oraz czy ogrzewa je zdeklarowanym źródłem ciepła. W zależności od tych ustaleń organ umorzy postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe bądź przeprowadzi dalsze ustalenia dotyczące tego, czy nieuprawnione pobranie dodatku węglowego nastąpiło z winy skarżącej i w konsekwencji czy pobrany dodatek węglowy nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżąca, zwolniona z mocy ustawy od kosztów sądowych i działająca osobiście, nie wykazała aby w związku ze sprawą poniosła wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI