II SA/Gl 935/25

II SA/Gl 935/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-12-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Renata Siudyka
Stanisław Nitecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1214
art. 6 ust. 14, art. 8, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 64 i art. 64a
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi T. K. (K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 7 maja 2025 r. nr SKO IV/424/204/2025 w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 1 sierpnia 2023 r. nr [...], Burmistrz Miasta Z. ustalił dla T. K. (dalej jako strona lub skarżący) opłatę za pobyt jego ojca - S. K. w Domu Pomocy Społecznej za okresy: od 1 czerwca 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. w wysokości: 755,58 zł miesięcznie, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (2.266,73 : 3 osoby) x 8 m-cy; od 1 do 28 lutego 2022 r.: 720,81 zł jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (2.162,43 : 3 osoby); od 1 do 31 marca 2022 r.: 872,21 zł jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (2.616,63 : 3 osoby); od 1 do 2 kwietnia 2022 r.: 58,15 zł jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (174,44 :3 osoby).
Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z 14 listopada 2023 r., nr [...], z kolei skarga na tą ostatnią decyzję została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 12 czerwca 2024 r. (sygn. akt II SA/Gl 105/24).
W międzyczasie, 13 października 2022 r. skarżący wniósł o zwolnienie z powyższej opłaty w całości wywodząc, że jest jedynym żywicielem rodziny, wspomaga uzależnionego od alkoholu brata, uzyskiwany przezeń dochód z tytułu wynagrodzenia pobieranego na terenie [...], gdzie zamieszkuje, jest tak niski, że nie pokrywa podstawowych wydatków, a dodatkowo obciąża go zadłużenie na kwotę 23.823,20 zł. Postanowieniem z 10 listopada 2022 r. Burmistrz Miasta Z. zawiesił postępowanie zainicjowane tym wnioskiem. Pismem z 24 września 2024 r. skarżący ponowił powyższe żądanie podkreślając, że ma na utrzymaniu córkę, a nadto zamieszkujących na terenie Polski: żonę i brata, w związku z czym zachodzi przesłanka określona w art. 64 pkt 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (aktualnie Dz. U. z 2025 r., nr 1214), zgodnie z którym osobę zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, jeżeli małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia.
Decyzją z 14 lutego 2025 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 6 ust. 14, art. 8, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 64 i art. 64a ustawy o pomocy społecznej Burmistrz Miasta Z. odmówił skarżącemu całkowitego zwolnienia z wnoszenia opłaty za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji zaprezentował dotychczasowy przebieg postępowania, przywołał treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: (1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; (2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; (3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; (4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; (5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; (6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; (7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Zdaniem organu pierwszej instancji skarżący nie wykazał spełnienia powyższych przesłanek w stopniu pozwalającym na uwzględnienie jego żądania. W tym zakresie powołano się na oświadczenie złożone przezeń drogą elektroniczną 20 listopada 2024 r. (gdzie wywiódł, że jego obecna sytuacja osobista, rodzinna i majątkowa nie różni się od sytuacji ustalonej w postępowaniu zakończonym powołaną na samym wstępnie decyzją z 1 sierpnia 2023 r., nr [...]) i w konsekwencji wskazano, że oceny okoliczności sprawy dokonano na podstawie zgromadzonego wcześniej materiału dowodowego. Zważywszy powyższe podniesiono, że skarżący zamieszkuje w [...], tworzy rodzinę wraz z pozostającą na jego utrzymaniu, wspólnie z nim zamieszkującą oraz gospodarującą córką i choć ma żonę, to jednak pozostaje z nią w separacji faktycznej, gdyż zamieszkuje ona Polsce (Z.). Dalej wskazano, że strona osiąga dochód w wysokości 3.864,95 USD, która pozostaje zasadniczo niezmienna od wszczęcia postępowania do chwili obecnej, czyli w przeliczeniu na złote polskie wg kursu obowiązującego na 14 lutego 2025 r.: 15.351,58 zł, co po pomniejszeniu o dobrowolne alimenty świadczone na rzecz małżonki (1.000 zł) daje dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej w kwocie 14.351,58 zł. Średnia miesięczna kwota obciążających skarżącego wydatków to 3.914,50 USD i składają się na nią: spłata kredytu mieszkaniowego zaciągniętego w USA (591,99 USD), czynsz za mieszkanie (początkowo - do kwietnia 2022 r.: 758 USD, a następnie: 834 USD), opłaty dodatkowe za mieszkanie (pierwotnie 389,80 USD, do lutego 2023 r. 692,98 USD, a od marca 2023 r. 519,74 USD), Internet (55 USD), prąd (od 50 do 250 USD - w zależności odpory roku), telewizja (180 USD - należność za pół roku), leki (254 USD), telefony (70 USD), zwierzęta domowe (280 USD - na 1,5 miesiąca), weterynarz, w tym szczepienia obowiązkowe (500 USD), fryzjer dla psa (100 USD - na 2 miesiące) oraz zakupy spożywcze (1.000 USD). Dodatkowo, jak oświadczał, przekazuje na utrzymanie małżonki kwotę 250 zł tygodniowo, ponosi koszty utrzymania domu rodzinnego w Z. zamieszkiwanego przez jego brata (a stanowiącego własność córki), w tym: położenie bruku (30 tysięcy zł), wymiana dachu (20.000 - 25.000 zł) oraz szereg należności związanych z opłatami za tzw. media dotyczących tej nieruchomości, jak również koszenie trawy na tej posesji (200 zł co 3 tygodnie), utrzymanie grobu rodziców (100-130 zł miesięcznie). Nadto strona powoływała się na spłacone w roku 2017 zobowiązania brata, w wysokości 60 tysięcy zł.
W tym kontekście zwrócono uwagę, że wysokość nałożonej na skarżącego odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej kształtuje się na poziomie około 5 % jego dochodu. Równocześnie wskazano, że uwzględniwszy istniejący obowiązek alimentacyjny, uznano za uzasadnione wydatki ponoszone przezeń na utrzymanie małżonki oraz bezrobotnej córki. Organ poddał natomiast w wątpliwość zasadność wydatków dokonywanych przez wyżej wymienionego na należącą do jego córki nieruchomość, zwłaszcza że koszty te nie zmierzają do realizacji jej niezbędnych potrzeb bytowych (wspomniany dom nie jest dla niej miejscem zamieszkania), lecz stanowią w istocie nakłady na jej majątek osobisty. Podniesiono również, że obowiązek partycypacji w kosztach pobytu mieszkańca Domu Pomocy Społecznej nie może podlegać ograniczeniom ze względu na potrzebę utrzymywania zwierząt domowych, bowiem obowiązek ponoszenia wydatków w tym zakresie strona powinna kalkulować podejmując się nad nimi opieki. Z kolei akcentowane przez skarżącego koszty związane z utrzymaniem grobu rodziców i koszenia trawy w obrębie nieruchomości należącej do jego córki mógłby wykonywać zamieszkujący w tym domu jego brat tym bardziej, że został zwolniony z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca we wspomnianej placówce. W rezultacie organ administracyjny stwierdził, że skarżący ma możliwość ponoszenia spornej opłaty, poprzez odpowiednią reorganizację obowiązków rodzeństwa na terenie Polski. W tym kontekście wskazano, że sam podkreślany przez skarżącego fakt utrzymywania się jego i córki z jednego dochodu oraz dostarczanie małżonce dobrowolnych alimentów nie może stanowić samodzielnej podstawy do zwolnienia go ze spornej opłaty w trybie art. 64 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Zastosowanie owego zwolnienia ma bowiem charakter fakultatywny a celem tej instytucji jest zapobieżenie nadmiernego obciążenia rodziny, której członkowie utrzymują się z jednego źródła, podczas gdy w warunkach niniejszej sprawy obciążenie strony opłatą za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej wobec relacji pomiędzy wysokością dochodów a rozmiarem wydatków jego rodziny nie może zostać uznane za nadmierne, skoro ponosi ona koszty, których charakter nie pozwala na przyznanie im pierwszeństwa przed realizacją obowiązku utrzymania wstępnych.
Niezadowolony z powyższej decyzji skarżący, działający przez radcę prawnego wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej domagając się uchylenia tego aktu i orzeczenia co do istoty sprawy oraz podnosząc zarzut naruszenia art. 64 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że zobowiązany do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w doku pomocy społecznej nie może być z niej zwolniony z uwagi na samą wysokość dochodu pozwalającą na pokrywanie tej należności. Podkreślił, że jego sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie spornej opłaty bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny i chociaż osiągany przezeń dochód w przeliczeniu na złote daje relatywnie znaczną kwotę, to jednak jest równoważony przez obciążające go koszty, które w miejscu jego zamieszkania są także wysokie. Strona zakwestionowała stanowisko, jakoby wydatki na utrzymanie zwierząt domowych czy fryzjera dla psa były nieuzasadnione podnosząc, że posiadała te zwierzęta jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji zaś brak możliwości dalszego utrzymywania spowodowałby konieczność ich uśpienia lub oddania do schroniska, co byłoby niehumanitarne. W ocenie skarżącego nie sposób także zgodzić się z argumentacją o niecelowości pokrywania przezeń kosztów utrzymania rodzinnego domu, jako że brak takich nakładów mógłby doprowadzić do popadnięcia nieruchomości w ruinę. W tym miejscu zaznaczył, że zamieszkujący w rzeczonym budynku jego brat jest osobą niepełnosprawną i nie ma możliwości poniesienia wydatków związanych z utrzymaniem domu ani zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych w inny sposób.
Decyzją z 7 maja 2025 r., nr SKO IV/424/204/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy rozstrzygnięcie stanowiące przedmiot odwołania. W uzasadnieniu Kolegium zaprezentowało treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa oraz podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji co do sytuacji dochodowej, materialnej, rodzinnej i życiowej strony, jak również zaaprobowało sformułowane przez ten organ stanowisko o braku podstaw do zastosowania wobec niej zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Podkreśliło, że zwolnienie przewidziane w art. 64 ustawy o pomocy społecznej ma charakter fakultatywny i uznaniowy co, oznacza, że nawet zaistnienie okoliczności wymienionych w powołanym unormowaniu nie obliguje organu do uwzględnienia wniosku strony, a tym bardziej do zwolnienia z opłaty - jak chciał tego skarżący - w pełnym zakresie. Zastosowanie takiego zwolnienia może nastąpić po dogłębnej analizie okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej, osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy i powinno mieć miejsce tylko w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach. W tym kontekście, zadaniem organu odwoławczego, wysokość dochodu skarżącego oraz powołane przezeń okoliczności polegające na utrzymywaniu brata i należącej do jego córki domu w Z., czy ponoszeniu kosztów utrzymania zwierząt domowych nie uzasadniają uwzględnienia jego wniosku, gdyż byłoby to sprzeczne z zasadą pomocniczości przerzucając na jednostkę samorządu terytorialnego czyli na ogół obywateli koszty, które mogą pokrywać krewni osób przebywających w domu pomocy społecznej.
Niezadowolona z powyższej decyzji strona działająca przez radcę prawnego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się uchylenia tego aktu oraz poprzedzającej go decyzji wydanej w pierwszej instancji, a także zasądzenia od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia norm prawa procesowego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak rozważenia przez organy obydwu instancji całokształtu materiału dowodowego i dokonanie ustaleń faktycznych jedynie w oparciu o dowody potwierdzające wysokość jego dochodów, z pominięciem dowodów wskazujących wydatki ponoszone zarówno w [...] jak i na utrzymanie zamieszkujących w Polsce - żony oraz niepełnosprawnego brata. W uzasadnieniu podkreślono, że orzekające w sprawie organy oparły się na stwierdzeniu, że sporna odpłatność to zaledwie około 5% jego dochodu, a kwota należna z tego tytułu ogółem, wynosząca 7.659,81 zł odpowiada zaledwie połowie pobieranej przezeń miesięcznej pensji. Nie zbadały natomiast, jaką kwotę jest on w stanie przeznaczyć na przedmiotową opłatę po uwzględnieniu wszystkich koniecznych kosztów utrzymania jego oraz członków rodziny i chociaż zakwestionowano zasadność wydatków ponoszonych na nieruchomość w Z. i na utrzymanie zwierząt, to jednak nie wykazano, jakim realnie dochodem dysponuje po uwzględnieniu pozostałych niezbędnych kosztów. Dodatkowo zaakcentowano, że sytuacja materialno-bytowa strony przebywającej w [...] jest skomplikowana oraz nie pozwala na uiszczenie spornych opłat w pełnej wysokości i jednorazowo, a nadto musi on często korzystać z pomocy innych osób aby pokryć obciążające go zobowiązania finansowe. W tym stanie rzeczy podkreślono, że odmowa całkowitego czy nawet częściowego zwolnienia go ze spornej opłaty była bezzasadna.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 tej regulacji, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się tu względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że kwestionowany przez stronę akt odpowiada wymogom prawa.
Mocą zaskarżonej decyzji wyżej wymienionemu odmówiono zwolnienia z opłaty za pobyt jego ojca w Domu Pomocy Społecznej za okres począwszy od 1 czerwca 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r. Przedmiotowa opłata została ustalona odrębną, wcześniejszą decyzją z 16 listopada 2022 r., która - co jest poza sporem - uzyskała walor ostateczności, gdyż została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z 14 listopada 2023 r., nr [...], zaś skargę na tą ostatnią decyzję tutejszy Sąd oddalił prawomocnym wyrokiem z 12 czerwca 2024 r. wydanym w zakresie sprawy o sygn. akt II SA/Gl 105/24. W rezultacie, kwestie związane z zawartym w przedmiotowej decyzji orzeczeniem o ustaleniu spornej odpłatności nie podlegają ocenie Sądu w zakresie niniejszej sprawy, jako że wykraczają one poza jej granice w rozumieniu art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyznaczone przedmiotem skargi, którym jest rozstrzygnięcie o odmowie zwolnienia strony z tej należności.
Dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu w pierwszej kolejności przyjdzie przywołać treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Z brzmienia tego unormowania wynika, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być z tej opłaty zwolnione częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego w szczególności, jeżeli: (1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; (2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; (3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; (4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; (5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; (6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; (7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Wymaga podkreślenia, że katalog powyższych przesłanek nie ma charakteru zamkniętego, lecz stanowi jedynie przykładowe wyliczenie przyczyn mogących stanowić podstawę zwolnienia ze spornej należności. Należy jednak mieć w polu widzenia, że rozpoznając wniosek o zastosowanie instytucji określonej w tym przepisie organ orzeka w ramach uznania administracyjnego, zaś zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli osoba zobowiązana jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie odmiennych zasad godziłoby w idee i cele pomocy społecznej albowiem niezasadne zwolnienie kolidowałoby z zasadą pomocniczości, przerzucając na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Toteż rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny (por. I. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 64 oraz wyrok WSA w Krakowie z 10 września 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1007/24, publ. Lex nr 1007/24). Rozpoznając wniosek osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty organ powinien zatem zbadać sytuację wnioskodawcy w kontekście wskazanych w art. 64 ustawy o pomocy społecznej przesłanek, ale może uwzględnić także inne okoliczności niż wyraźnie wskazane w tym przepisie, uznając je za szczególnie uzasadnione (zwrot "w szczególności"), przy czym trzeba zaznaczyć, że muszą to być okoliczności świadczące o wyjątkowej lub trudnej sytuacji rodzinnej, osobistej czy majątkowej (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1575/20, publ. Lex nr 3401163 oraz wyrok tutejszego Sądu z 30 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1234/23, publ. Lex nr 3649640). Co więcej, okoliczności te powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny (vide: wyroki NSA: z 26 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1686/23, publ. Lex nr 3754569 oraz z 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1777/22, publ. Lex nr 3757216).
W tym kontekście Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy nie naruszyły przy wydawaniu swoich rozstrzygnięć granic przysługującego im uznania administracyjnego, przeprowadziły wymagany prawem wywiad środowiskowy i wbrew twierdzeniom skarżącego poddały jego sytuację materialną oraz życiową dostatecznie wnikliwej analizie dokonując prawidłowej oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego. Uprawnione było ich stanowisko o braku wystąpienia szczególnych i wyjątkowych okoliczności, skoro w przypadku strony nie miały miejsca takie sytuacje jak np. niepełnosprawność, długotrwała, poważna choroba, niezdolność do samodzielnej egzystencji, straty doznane w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych, brak dochodów, ubóstwo, brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych itp.
Dokonując analizy stanu faktycznego sprawy organy obydwu instancji trafnie ustaliły, że skarżący zamieszkuje na terenie [...], prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z pozostającą na jego utrzymaniu córką i uzyskuje dochód w wysokości 3.864,95 USD (skarżący nie podnosił, aby kwota ta miała ulec zmianie w okresie począwszy od miesiąca złożenia wniosku, czyli od kwietnia 2021 r.), co w przeliczeniu na złote według odpowiedniego kursu NBP z dnia wydania decyzji pierwszoinstancyjnej (art. 8 ust. 13 ustawy o pomocy społecznej) dawało 15.351,58 zł. Tą ostatnią kwotę pomniejszono o środki (1.000 zł miesięcznie) przekazywane przezeń - w ramach istniejącego obowiązku alimentacyjnego - zamieszkałej w Polsce małżonce. Zasadnie przy tym dostrzeżono proporcje pomiędzy jego dochodem a wysokością spornej odpłatności, która w odniesieniu do poszczególnych miesięcy kształtowała się na poziomie od 0,37 do 5,6 % tego dochodu, a której ogólna suma (za cały sporny okres) odpowiadała około połowie miesięcznego dochodu strony. Wbrew twierdzeniom skarżącego, wypowiadające się w sprawie organy odniosły się również do deklarowanych przezeń kosztów, które ponosi i słusznie zajęły stanowisko, że część z nich nie ma charakteru wydatków koniecznych, to jest zmierzających bądź to do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jego oraz córki bądź też do realizacji jego podstawowych zobowiązań i dlatego nie mogą one wyprzedzać odpłatności za pobyt członka najbliższej rodziny w Domu Pomocy Społecznej, która stanowi w swojej istocie publicznoprawny ciężar pozostający w ścisłym funkcjonalnym związku z obowiązkiem alimentacyjnym obciążającym skarżącego względem przebywającego tam ojca. W tych ramach wskazano między innymi wydatki na utrzymanie psa i kota, zaś w ocenie Sądu, o ile można by tu jeszcze uznać za niezbędne, koszty leczenia rzeczonych zwierząt czy obowiązkowych szczepień (choć ich miesięczna wartość wynosząca aż 500 USD może budzić istotne wątpliwości), to już z pewnością nie są takowymi wydatki na fryzjera dla psa (100 USD na 2 miesiące) - czyli na zabiegi estetyczno-upiększajace, a jeżeli skarżący twierdzi, że owo strzyżenie jest konieczne, mógłby wykonać tę prostą przecież czynność we własnym zakresie. Do kosztów niezbędnych nie sposób zaliczyć również pozostałych, bliżej niesprecyzowanych wydatków ponoszonych na wskazane zwierzęta, które strona zadeklarowała także w znacznej kwocie 280 USD na 1,5 miesiąca (czyli prawie 200 USD miesięcznie). Prawidłowo też przyjęto, że pierwszeństwa przed sporną opłatą nie mogą mieć wydatki skarżącego na dom stanowiący własność jego córki. W tym kontekście pozostaje bez znaczenia fakt, że córka wyżej wymienionego, jako właścicielka ma obowiązek utrzymania tej nieruchomości w odpowiednim stanie. Trzeba bowiem zaznaczyć, że ów obowiązek obciąża ją a nie jego, zaś po drugie - nakłady na nieruchomość członka rodziny trudno potraktować jako konieczny koszt, skoro tego typu wydatki zdecydowanie wykraczają poza zakres obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka wyznaczonego treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który definiuje go jako powinność dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, przy czym dostarczanie środków utrzymania oznacza obowiązek zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego do alimentacji (por. M. Fras [red.], M. Habdas [red.], Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, teza I.1 do art. 128; publ. Lex 2023 r.), a chodzi tu o potrzeby bieżące i to tylko te podstawowe, takie jak wyżywienie, ubranie, zapewnienie mieszkania, opieki medycznej i domowej (vide: H. Dolecki [red.], T. Sokołowski [red.], Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, teza 17 do art. 128; publ. Lex 2013 r.). Nie budzi zatem wątpliwości, że realizacja obowiązku alimentacyjnego, jaki spoczywa na skarżącym względem córki sprowadza się jedynie do zaspokojenia jej elementarnych potrzeb bytowych i nie można go rozciągać na finansowanie remontów czy kosztów związanych z eksploatacją należącej do niej nieruchomości zwłaszcza, że jest ona osobą dorosłą, nie zamieszkuje w tym domu, a zarazem z akt sprawy nie wynika, aby była niepełnosprawna, nieporadna bądź niezdolna do pracy. Wypada dodać, że nie wszystkie finansowane przez skarżącego remonty kwalifikują się jako konieczne do utrzymywania wspomnianego domu w stanie niepogorszonym. O ile bowiem za koszt taki można uznać wydatek na wymianę przeciekającego dachu oraz na zabezpieczenie fundamentów przed wodami gruntowymi, to już w żadnym razie nie jest nim położenie nowej kostki brukowej. Zdaniem składu orzekającego, za wydatek priorytetowy wobec spornej odpłatności zasadnie nie uznano także finansowania kosztów koszenia trawy na wspomnianej nieruchomości. Jak wywodził skarżący, dom ten stanowi obecnie miejsce zamieszkania jego brata, co oznacza, że jego córka będąca właścicielem, pozwala mu tam zamieszkiwać, zaś sam skarżący opłaca wszystkie rachunki związane z przedmiotowym domem. W takim stanie rzeczy nie budzi wątpliwości, że skarżący mógłby - w zamian za faktyczne utrzymanie - wymagać od brata przynajmniej nieodpłatnego wykonania tej czynności, jak również opieki nad grobem ich rodziców, zwłaszcza, że tamten korzysta z dobrodziejstwa polegającego na zwolnieniu z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej.
W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań Sąd uznał, że zarzuty skargi nie mogły odnieść skutku. Orzekające w sprawie organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego szczegółowo wyjaśniając dlaczego przyjęły, że sytuacja materialna i życiowa strony nie daje podstaw do całkowitego, czy choćby nawet częściowego zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia spornej opłaty. Trafnie przy tym ustaliły, że w przypadku skarżącego nie występuje żadna z przesłanek określonych w art. 64 pkt 1, 2, 4-7 ustawy o pomocy społecznej, a równocześnie, choć przyznały, że spełnia on przesłankę określoną w pkt 3 tego przepisu, gdyż jedynym źródłem utrzymania dla niego i córki jest pobierane przezeń wynagrodzenie, to jednak zasadnie przyjęły, że sam ten fakt nie uzasadnia zastosowania ulgi, o którą się ubiegał. Wymaga podkreślenia, że uwzględniwszy wykładnię celowościową powyższego przepisu stanowiącą emanację zasady pomocniczości, nie sposób wywodzić, jakoby okoliczność utrzymywania się danego gospodarstwa domowego z jednego świadczenia czy wynagrodzenia w każdym przypadku sama w sobie uzasadniała zwolnienie zobowiązanego z ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. W tym kontekście niezbędne jest uwzględnienie po pierwsze - jak wysokie jest owo wynagrodzenie (świadczenie) oraz w jakiej relacji pozostaje z niezbędnymi kosztami utrzymania rodziny. Jak bowiem słusznie zauważył organ odwoławczy, celem zastosowania ulgi w trybie art. 64 ustawy o pomocy społecznej jest zapobieżenie sytuacji, w której zobowiązany nie będzie w stanie pokryć elementarnych kosztów utrzymania swojej rodziny.
W niniejszej sprawie powyższa relacja została poddana takiej analizie, w wyniku której prawidłowo stwierdzono, że dochód skarżącego nie może być uznany za niski i to nawet w odniesieniu do realiów istniejących na terenie [...]. Równocześnie, wbrew twierdzeniom strony, zbadano kwestię obciążających jego rodzinę kosztów utrzymania i w tych ramach trafnie skonkludowano, że skoro jest on w stanie ponosić cały szereg opisanych wyżej wydatków, które trudno uznać za niezbędne czy związane z zaspokojeniem koniecznych potrzeb życiowych jego, córki czy żony, to trudno uznać, aby nie był w stanie uiszczać spornej opłaty, której ponoszenie, jak już wspomniano, stanowi pochodną realizacji spoczywającego na nim obowiązku alimentacyjnego.
Skarżący wywodził, że nie jest w stanie pokrywać wszystkich obciążających go kosztów i w związku z tym musi korzystać ze wsparcia udzielanego przez inne osoby. Argumentacji tej nie można jednak, zdaniem Sądu, uznać za przekonującą, skoro wyżej wymieniony z jednej strony wskazuje na korzystanie ze wsparcia innych podmiotów - nie podając żadnych bliższych informacji, o kogo konkretnie ma tu chodzić, zaś z drugiej - sam ponosi za inne osoby wydatki, do których nie jest zobowiązany, a mianowicie łoży na utrzymanie brata i przeznacza znaczne kwoty na remonty i utrzymanie domu należącego do córki.
Zważywszy wszystkie powołane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.