II SA/Gl 934/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-10-29
NSAochrona środowiskaWysokawsa
odpadyochrona środowiskazarządzenie pokontrolneprotokół kontroliwady formalnegospodarka odpadamiosady ściekoweścieki przemysłowekontrolasąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zarządzenie pokontrolne Inspektora Ochrony Środowiska z powodu istotnych wad protokołu kontroli.

Spółka I. sp. z o.o. zaskarżyła zarządzenie pokontrolne Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, które nakazywało zaprzestanie określonych działań w zakresie gospodarki odpadami. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów dotyczących sporządzania protokołu kontroli. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, uznał, że protokół kontroli był obarczony istotnymi wadami formalnymi, takimi jak brak daty i miejsca sporządzenia, nieczytelny podpis, brak wzmianki o odmowie podpisania przez stronę oraz wątpliwości co do doręczenia załączników. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżone zarządzenie pokontrolne.

Sprawa dotyczyła skargi wniesionej przez I. sp. z o.o. w G. na zarządzenie pokontrolne Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 10 czerwca 2025 r., dotyczące gospodarki odpadami. Organ Inspekcji Ochrony Środowiska, na podstawie przeprowadzonej kontroli, nakazał spółce m.in. zaprzestanie prowadzenia gospodarki odpadami w sposób mogący powodować zagrożenie dla gleby i wody, zaprzestanie zbierania komunalnych osadów ściekowych poza miejscem wytwarzania, prowadzenie ewidencji odpadów zgodnie ze stanem faktycznym oraz zaprzestanie wprowadzania nieoczyszczonych ścieków przemysłowych do wód lub ziemi. Skarżąca spółka wniosła o uchylenie zarządzenia, podnosząc zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, argumentując, że zarządzenie zostało wydane bez podstawy w postaci prawidłowo sporządzonych ustaleń kontroli. W szczególności kwestionowano protokół kontroli, wskazując na jego liczne wady formalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpoznając sprawę, uznał zarzuty skargi za zasadne. Sąd podkreślił, że zarządzenie pokontrolne jest aktem administracji publicznej podlegającym kontroli sądu administracyjnego. Kluczowe dla oceny legalności zarządzenia jest prawidłowe sporządzenie protokołu kontroli. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził istotne wady protokołu kontroli, w tym brak daty i miejsca sporządzenia, nieczytelny podpis, brak wzmianki o odmowie podpisania przez stronę, a także wątpliwości co do doręczenia wszystkich załączników. Z uwagi na te uchybienia, które uniemożliwiły merytoryczną ocenę ustaleń kontroli i skorzystanie przez stronę z przysługujących jej uprawnień, Sąd uznał, że zarządzenie pokontrolne zostało wydane z naruszeniem prawa. W konsekwencji, na podstawie art. 146 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżone zarządzenie pokontrolne i zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zarządzenie pokontrolne nie może być skuteczne, jeśli protokół kontroli, na podstawie którego zostało wydane, jest obarczony istotnymi wadami formalnymi, które uniemożliwiają merytoryczną ocenę ustaleń kontroli i skorzystanie przez stronę z przysługujących jej uprawnień.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że protokół kontroli był obarczony wadami takimi jak brak daty i miejsca sporządzenia, nieczytelny podpis, brak wzmianki o odmowie podpisania przez stronę oraz wątpliwości co do doręczenia załączników. Te wady uniemożliwiły ocenę zgodności zarządzenia z prawem, co skutkowało uchyleniem zarządzenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

u.i.o.ś. art. 12 § 1 pkt 1

Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska

u.i.o.ś. art. 12 § ust. 1, ust. 2

Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska

u.i.o.ś. art. 11 § ust. 1-3

Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska

u.i.o.ś. art. 12 § ust. 1 pkt 1 i 2

Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.i.o.ś. art. 31a § ust. 1

Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o. art. 16 § pkt 1

Ustawa o odpadach

u.o. art. 23 § ust. 2

Ustawa o odpadach

u.o. art. 27 § ust. 2

Ustawa o odpadach

u.o. art. 66

Ustawa o odpadach

Dz. U. z 2015 r., poz. 132

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 stycznia 2015 r. w sprawie procesu odzysku R10

p.w. art. 83 § ust. 1

Ustawa Prawo wodne

Argumenty

Skuteczne argumenty

Protokół kontroli obarczony istotnymi wadami formalnymi (brak daty i miejsca sporządzenia, nieczytelny podpis, brak wzmianki o odmowie podpisania, wątpliwości co do doręczenia załączników). Wady protokołu kontroli uniemożliwiają merytoryczną ocenę ustaleń kontroli i skorzystanie przez stronę z przysługujących jej uprawnień. Zarządzenie pokontrolne wydane na podstawie wadliwego protokołu kontroli narusza prawo.

Godne uwagi sformułowania

zarządzenie pokontrolne jest odrębną od decyzji administracyjnej prawną formą działania inspektora ochrony środowiska zarządzenie pokontrolne, stwierdzające istnienie po stronie kontrolowanej osoby fizycznej określonego obowiązku, a więc będące działaniem władczym w indywidualnej sprawie, podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego sąd kontrolując zgodność z prawem rozważanego zarządzenia powinien zatem ocenić, czy ustalenia zawarte w jego uzasadnieniu oraz w protokole kontroli wskazują na zaistnienie naruszeń prawa wymienionych w zarządzeniu pokontrolnym uchylenie przez sąd administracyjny tego rodzaju aktu nie może służyć weryfikacji stanu faktycznego dla oceny dopuszczalności i zasadności skierowanych do adresata zarządzeniem pokontrolnym zaleceń co do wyeliminowania naruszeń stwierdzonych w wyniku kontroli istotne i decydujące znaczenie ma protokół kontroli protokół kontroli jest obarczony wadami, konieczne stało się uchylenie wydanego na jego podstawie zarządzenia pokontrolnego

Skład orzekający

Aneta Majowska

sprawozdawca

Edyta Kędzierska

członek

Grzegorz Dobrowolski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ważność i wymogi formalne protokołu kontroli w postępowaniu przed Inspekcją Ochrony Środowiska oraz konsekwencje ich naruszenia dla legalności zarządzeń pokontrolnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania kontrolnego w ramach Inspekcji Ochrony Środowiska. Interpretacja przepisów dotyczących protokołu kontroli.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe są formalne aspekty procedury kontrolnej i jak błędy w dokumentacji mogą prowadzić do uchylenia zarządzeń organów administracji. Jest to ważna lekcja dla przedsiębiorców i organów kontrolnych.

Wady protokołu kontroli zadecydowały o uchyleniu zarządzenia Inspektora Ochrony Środowiska.

Dane finansowe

WPS: 200 PLN

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 934/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Edyta Kędzierska
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 425
art. 12 ust. 1 pkt 1, art. 13 ust. 1, ust. 2, ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 146 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2025 r. sprawy ze skargi I. sp. z o.o. w G. na zarządzenie pokontrolne Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 10 czerwca 2025 r. nr 45/2025/BD w przedmiocie odpadów 1. uchyla zaskarżone zarządzenie pokontrolne, 2. zasądza od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach na rzecz strony skarżącej 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zarządzeniem pokontrolnym z dnia 10 czerwca 2025 r. Nr 45/2025/BD znak [...], Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Katowicach (dalej: organ), działając w oparciu o art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 425) oraz ustaleń przeprowadzonej w I. sp. o.o. z siedzibą w G. (dalej: Skarżąca) kontroli w od 21 października 2024 r. do 31 stycznia 2025 r., udokumentowanej protokołem kontroli nr [...], nakazał od dnia otrzymania zarządzenia: 1) zaprzestać prowadzenia gospodarki odpadami w gminie T., w obrębie P., na działkach o numerach ewid. [...] i [...] w sposób mogący powodować zagrożenie dla gleby i wody, 2) zaprzestać prowadzenia zbierania komunalnych osadów ściekowych poza miejscem wytwarzania, 3) zaprzestać przekazywania komunalnych osadów ściekowych do nieuprawnionego podmiotu, 4) prowadzić ewidencję odpadów zgodnie ze stanem faktycznym, 5) zaprzestać wprowadzania nieoczyszczonych ścieków przemysłowych do wód lub do ziemi oraz przestrzegać warunków decyzji Dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w G. znak [...] z dnia 29 maja 2023 r., - niezwłocznie, oraz wyznaczył termin do 10 lipca 2025 r. przesłania informacji o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu ww. naruszeń.
Uzasadniając wydane zarządzenie organ wyjaśnił, że podczas kontroli stwierdzono nieprawidłowości w zakresie wymagań ochrony środowiska. Spółka prowadzi działalność na działkach o nr [...] i [...] w obrębie P., gmina T., na podstawie decyzji Starosty [...] znak [...] z dnia 7 listopada 2013 r. zezwalającej na przetwarzanie odpadów o kodzie 19 08 05 - ustabilizowane komunalne osady ściekowe.
W odniesieniu do pkt 1 zarządzenia – podał, że w trakcie czynności kontrolnych ustalono, iż ścieki przemysłowe powstające podczas przetwarzania odpadów nie są wprowadzane do zbiornika bezodpływowego, dla którego Spółka uzyskała stosowne pozwolenie wodnoprawne (decyzja znak [...] z dnia 29 maja 2023 r.), także ścieki z płyty, gdzie znajduje się instalacja do przetwarzania odpadów spływają powierzchniowo na tereny przyległe (tj. działki nie objęte decyzją na przetwarzanie odpadów). Powyższe stanowi naruszenie art. 16 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, stanowiącego, że gospodarka odpadami nie może powodować zagrożenia dla wody, powietrza, gleby, roślin lub zwierząt, oraz pkt II ppkt 9 i 10 ww. decyzji z dnia 7 listopada 2013 r. zezwalającej na przetwarzanie odpadów, w której określono, że działalność może być prowadzona tylko wówczas, gdy nie zostaną przekroczone standardy emisyjne, określone na podstawie odrębnych przepisów, w prowadzonej działalności powinny zostać zastosowane rozwiązania techniczne, technologiczne i organizacyjne, które do minimum ograniczą jej szkodliwe oddziaływanie na środowisko poza teren objęty pracami związanymi z przetwarzaniem odpadów.
W odniesieniu do pkt 2-4 zarządzenia – wyjaśnił, że zgodnie z decyzją z dnia 7 listopada 2013 r., odpady przeznaczone do procesu przetwarzania nie mogą być magazynowane, tylko bezpośrednio z kontenerów stosowanych na potrzeby ich przewozu, powinny być przeładowane do instalacji, gdzie przygotowywany jest wsad do kolejnego elementu kompostowni - rękawów służących do procesu przetwarzania, gdzie następuje faza właściwa procesu kompostowania.
Przeprowadzone w dniach 13, 14, 16, 19 i 22 sierpnia 2024 r. czynności polegające na obserwacji terenu prowadzonej przy użyciu bezzałogowego statku powietrznego (notatka urzędowa znak [...]), ujawniły przyjmowanie osadów ściekowych na kontrolowany teren, ich częściowe mieszanie ze słomą, przemieszczanie pryzm mieszanki, jednakże nie udokumentowały napełniania rękawów służących do procesu przetwarzania oraz zmian ilościowych tych rękawów. Przyjmowane w tym czasie osady ściekowe nie były poddawane procesowi kompostowania w rękawach, natomiast stan magazynowy osadów ściekowych wymieszanych ze słomą istotnie się zmniejszył we wszystkich pryzmach. W trakcie obserwacji trzykrotnie załadowano materiałem zmieszanym z pryzmy pojazd z kontenerem (bez ważnej karty przekazania odpadów), który dwukrotnie został wyładowany na działce nr [...], a z tego miejsca trwał załadunek na urządzenie do rozrzucania materiału na pole uprawne za pomocą urządzenia rolniczego na obszarze działki nr [...]. Obserwacje wykazały, że Spółka nie przetwarza wszystkich przyjmowanych osadów ściekowych w sposób wskazany w posiadanym zezwoleniu, a przyjmuje je na teren instalacji, miesza ze słomą i czasowo magazynuje na pryzmach, a następnie przekazuje innemu podmiotowi do zastosowania na użytkach rolnych tj. do K. Sp. z o.o. w P. na działkę nr [...]. Analiza kart przekazania odpadów na koncie BDO wykazała, że w dniach obserwacji odpady te były przyjmowane m.in. z firmy Wodociągi Miasta K., tym samym Spółka nieprawidłowo potwierdza zagospodarowanie osadów w procesie R3 w ramach ich odzysku w instalacji, do którego nie dochodziło. Powyższe stanowi naruszenie art. 23 ust. 2, art. 27 ust. 2, art. 66 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20 stycznia 2015 r. w sprawie procesu odzysku R10 (Dz. U. z 2015 r., poz. 132).
W odniesieniu do pkt 5 zarządzenia – wskazał natomiast, że zgodnie z decyzją znak [...] z dnia 29 maja 2023 r. udzielającą kontrolowanej Spółce pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód polegające na wprowadzaniu do urządzeń kanalizacyjnych będących własnością R. sp. z o.o. ścieków przemysłowych zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska pochodzące z terenu zakładu Spółki, procesy technologiczne odbywać się będą na szczelnym skanalizowanym placu kompostowym, z którego odcieki (w tym wody opadowe i roztopowe pozostające w kontakcie z odpadami) kierowane będą do wewnętrznej sieci kanalizacyjnej i odprowadzane do zbiornika bezodpływowego o pojemności 10 m2, następnie okresowo za pomocą wozu asenizacyjnego będą dostarczane do urządzeń kanalizacyjnych należących do innego podmiotu. Podczas kontroli, spółka R. Sp. z o.o. poinformowała, że od czerwca 2023 r. do listopada 2024 r. ścieki przemysłowe ze zbiornika bezodpływowego nie były wprowadzane do kanalizacji na terenie oczyszczalni ścieków. Stwierdzono, że wody opadowe mające kontakt z odpadami oraz ścieki przemysłowe powstające w trakcie przetwarzania odpadów spływają powierzchniowo po terenie przedostając się na grunty sąsiadujące. Dodatkowo ujawniono, że wykopany został rów wzdłuż kontrolowanego terenu, który odbiera nadmiar wód opadowych z odciekami z kontrolowanego terenu, co stanowi naruszenie - art. 83. ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 z późn. zm.). Wyniki jakości wód i gleby nie wykazały jednak jednoznacznie, że doszło do zanieczyszczenia w dniu poboru. Organ stwierdził naruszenie warunków pozwolenia wodnoprawnego z dnia 29 maja 2023 r. znak [...] oraz art. 83 ust. 1 ustawy Prawo wodne.
Zarządzenie pokontrolne zostało doręczone Spółce w dniu 12 czerwca 2025 r.
W skardze wniesionej w dniu 26 czerwca 2025 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, umorzenie postępowania w sprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, formułując zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, poprzez wydanie zarządzenia pokontrolnego bez podstawy w postaci ustaleń kontroli.
Skarżąca wskazała, że dokument zatytułowany "protokół kontroli nr [...]", odebrany w siedzibie spółki w dniu 6 lutego 2025 r. został przesłany bez wskazanych w nim załączników, został zaopatrzony nieczytelnym podpisem, nie zawiera informacji o miejscu i dacie jego podpisania, nie zawiera też podpisu przedstawiciela jednostki kontrolowanej, nadto wbrew art. 11 ust. 3 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska nie zawiera wzmianki o odmowie jego podpisania. Zdaniem Skarżącej Spółki dokument ten nie jest prawidłowo sporządzonym i przekazanym kontrolowanej Spółce protokołem kontroli, zatem zarządzenie nie zostało wydane jak tego wymaga art. 12 ust. 1 ww. ustawy, na podstawie ustaleń kontroli, które powinny zostać zawarte w tym protokole.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w treści zaskarżonego zarządzenia. W odniesieniu do zarzutów skargi wyjaśnił, że pismem znak [...]z dnia 31 stycznia 2025 r. poinformował Skarżącą o zakończeniu kontroli interwencyjnej, poinformował również, że w dniu 31 stycznia 2025 r. podjęto próbę przekazania protokołu kontroli znak [...] wraz z załącznikami. W tym celu Inspektorzy udali się na teren prowadzonej działalności, a z uwagi na nieobecność przedstawiciela Spółki, dwa egzemplarze protokołu wraz z załącznikami zostały przesłane pocztą na adres siedziby Spółki z prośbą o podpisanie ww. protokołów oraz odesłanie jednego. Dokumenty zostały odebrane przez przedstawiciela Spółki w dniu 8 lutego 2025 r. Ponowne pisma z prośbą o zwrot protokołu zostały przesłane za pomocą platformy ePUAP.
W dniu 20 sierpnia 2025 r. do akt wpłynęło pismo Skarżącej, w treści którego Spółka ponownie podkreśliła, że protokół kontroli nie spełnia ustawowych wymogów dla protokołu kontroli. Zaznaczyła też, że przepisy nie nakładają obowiązku ani podpisywania protokołu kontroli, ani jego przesyłania czy odsyłania organowi. A organ nie posiada żadnego egzemplarza prawidłowo sporządzonego protokołu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z treści art. 12 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska, wynika jednoznacznie, że zarządzenie pokontrolne jest odrębną od decyzji administracyjnej prawną formą działania inspektora ochrony środowiska. Wydawanemu przez tego inspektora zarządzeniu pokontrolnemu, mimo że nie jest decyzją administracyjną, nie można odmówić charakteru aktu administracji publicznej, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Zarządzenie to wpływa na prawa i obowiązki kontrolowanego, ponieważ niewykonanie tego zarządzenia, lub niezgodne z prawdą poinformowanie o jego wykonaniu zagrożone jest odpowiedzialnością karną (art. 31a ust. 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska). Skoro przepisy tej ustawy uprawniają wskazany w nich organ do wydawania zarządzeń pokontrolnych w oparciu o wyniki dokonanych kontroli, a jednocześnie nie przewidują środka zaskarżenia tych zarządzeń do organu wyższego stopnia, to zarządzenie pokontrolne, stwierdzające istnienie po stronie kontrolowanej osoby fizycznej określonego obowiązku, a więc będące działaniem władczym w indywidualnej sprawie, podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt II OSK 107/08, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2009 r. sygn. akt II GSK 1009/08).
Stosownie zaś do art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Sąd kontrolując zgodność z prawem rozważanego zarządzenia powinien zatem ocenić, czy ustalenia zawarte w jego uzasadnieniu oraz w protokole kontroli wskazują na zaistnienie naruszeń prawa wymienionych w zarządzeniu pokontrolnym, a kwestionowanych przez skarżącego. Dodać przy tym należy, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że do zarządzeń pokontrolnych, o jakich mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż jest to postępowanie odrębne. Z pełnych gwarancji procesowych, wynikających z przepisów tego Kodeksu, skarżący może skorzystać, jeśli na skutek niewykonania zarządzenia pokontrolnego zostanie wszczęte jakiekolwiek postępowanie kończące się decyzją administracyjną. Konsekwencją niestosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego jest to, że uchylenie przez sąd administracyjny tego rodzaju aktu nie może służyć weryfikacji stanu faktycznego. Sąd badając zgodność z prawem zarządzenia pokontrolnego może, na mocy art. 146 § 1 p.p.s.a., uchylić ten akt, jeśli jego wydanie nie znajdowało oparcia w ustaleniach poczynionych w trakcie kontroli, bądź kontrola ta odbyła się z naruszeniem obowiązującej procedury (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 914/19).
W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że dla oceny dopuszczalności i zasadności skierowanych do adresata zarządzeniem pokontrolnym zaleceń co do wyeliminowania naruszeń stwierdzonych w wyniku kontroli istotne i decydujące znaczenie ma protokół kontroli. Skoro zarządzenie, o jakim mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, jest wydawane na podstawie ustaleń kontroli, w związku z tym obowiązek zawarty w zarządzeniu pokontrolnym stanowi konsekwencję stwierdzonych w trakcie kontroli nieprawidłowości. Stąd szczególne znaczenie dla oceny legalności wydanego zarządzenia ma stwierdzenie, czy wyniki przeprowadzonej kontroli dają podstawę do uznania, że kontrolowany podmiot narusza prawo (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1876/17).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, Sąd stwierdził podstawę uchylenia zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego z dnia 10 czerwca 2025 r.
Jak już wyjaśniono, kontrola sądowoadministracyjna zarządzenia pokontrolnego wymaga oceny, czy ustalenia zawarte w jego uzasadnieniu oraz w protokole kontroli wskazują na zaistnienie naruszeń prawa wymienionych w zarządzeniu pokontrolnym. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie mógł oceny tej przeprowadzić wobec stwierdzenia istotnych wad protokołu, mającego decydujące znaczenie dla kontroli dopuszczalności zaleceń skierowanych do adresata wydanego zarządzenia pokontrolnego.
Odnotowania w tym miejscu wymaga, iż ustawodawca nałożył na inspektorów obowiązek sporządzania protokołu z czynności kontrolnych. Nie wskazał, ile egzemplarzy powinno zostać sporządzonych, jednakże z brzmienia ust. 1 wywnioskować można, że co najmniej dwa: jeden egzemplarz doręcza się kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowanej osobie fizycznej, natomiast drugi powinien pozostać dla inspektora, który przeprowadzał kontrolę (zob. D. Danecka, W. Radecki, Inspekcja Ochrony Środowiska. Komentarz, WKP 2020). Zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, z czynności kontrolnych inspektor sporządza protokół, którego jeden egzemplarz doręcza kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowanej osobie fizycznej. Ust. 2 tego przepisu stanowi natomiast, że protokół podpisują inspektor i kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowana osoba fizyczna, którzy mogą wnieść do protokołu umotywowane zastrzeżenia i uwagi.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy dostrzec należało następujące uchybienia.
Po pierwsze, akta administracyjne sprawy nie dostarczają potwierdzenia doręczenia protokołu kontroli nr [...], a tym bardziej jego doręczenia wraz z wymienionymi w nim załącznikami. O ile Skarżąca nie kwestionuje otrzymania protokołu, sporne pozostaje doręczenie załączników protokołu. Nie budzi wątpliwości Sądu, że zaniechanie doręczenia załączników, szczegółowo wymienionych pod pozycjami 1-17 na str. 26 protokołu, stanowi istotne utrudnienie merytorycznego odniesienia się do stanowiska zawartego w protokole, a w rezultacie skorzystania z przysługujących stronie uprawnień.
Po drugie, z treści przepisów ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska nie wynika, aby protokół niepodpisany przez kontrolowanego z powodu odmowy podpisania nie mógł stanowić podstawy do wydania zarządzenia pokontrolnego. Ustawodawca przewidział tego rodzaju sytuacje obligując wówczas organ do sporządzenia w protokole odpowiedniej wzmianki w tym przedmiocie. Jak stanowi art. 11 ust. 3 omawianej ustawy, w razie odmowy podpisania protokołu przez kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowaną osobę fizyczną, inspektor czyni o tym wzmiankę w protokole, a odmawiający podpisu może w terminie siedmiu dni przedstawić swoje stanowisko na piśmie właściwemu organowi Inspekcji Ochrony Środowiska. Wzmianka o odmowie podpisania protokołu przez kierownika kontrolowanej jednostki stanowi niewątpliwie obligatoryjny element protokołu, w sytuacji odmowy podpisu. Jego brak uniemożliwia natomiast, w ocenie Sądu, kontrolę czy protokół o danej treści został w ogóle przedstawiony do podpisu kierownikowi jednostki kontrolowanej, stosownie do wymogu art. 11 ust. 2 ustawy, czy też po jego przedstawieniu osoba ta odmówiła podpisania protokołu.
Uprawnienia kontrolowanego powinny być respektowane w trakcie kontroli. Także bowiem w przypadku odmowy podpisania protokołu, odmawiający podpisu może przedstawić swoje stanowisko, o czym stanowi przywołany już ust. 3 art. 11, zaś organ nie może bez jakiegokolwiek odniesienia pominąć twierdzeń kontrolowanego. Wynikające z tego przepisu uprawnienie podmiotu kontrolowanego ma na celu wnikliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Stąd też istotną wadą protokołu jest nieuczynienie stosownej wzmianki o odmowie podpisu.
Po trzecie natomiast, pozostający w aktach protokół kontroli, nie został opatrzony datą ani miejscem jego sporządzenia. Z protokołu powinno natomiast wynikać, poza tym kto dokonał czynności, wskazaniem podmiotów obecnych podczas czynności, ustaleń przeprowadzonych czynności kontrolnych, także kiedy protokół ten został sporządzony. Powyższe pozwala m.in. na kontrolę upływu czasu pomiędzy przeprowadzonymi czynnościami a sporządzeniem samego protokołu, jak też jego sporządzeniem a datą doręczenia kierownikowi jednostki kontrolowanej.
Zarządzenie pokontrolne musi opierać się na ustaleniach kontroli, a ustalenia te muszą być zawarte w protokole kontroli, zatem skoro dokumentujący czynności kontrolne protokół kontroli jest obarczony wadami, konieczne stało się uchylenie wydanego na jego podstawie zarządzenia pokontrolnego.
W sprawie doszło zatem do naruszenia art. 11 ust. 1-3 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, z przyczyn podanych powyżej. W tym zakresie zasadne było stanowisko skargi.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 200 zł (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się uiszczony wpis sądowy.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI