II SA/Gl 916/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-10-22
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenia rodzinnezasiłek rodzinnynienależnie pobrane świadczeniaprawo upadłościowesyndyk masy upadłościpostępowanie administracyjnekontrola sądowauchylenie decyzji

WSA w Gliwicach uchylił decyzję o nienależnie pobranym zasiłku rodzinnym z powodu braku udziału syndyka masy upadłości w postępowaniu.

Skarżąca kwestionowała decyzję o nienależnie pobranym zasiłku rodzinnym, wskazując na swoją trudną sytuację materialną i toczące się postępowanie upadłościowe. WSA w Gliwicach uchylił obie instancje, stwierdzając, że postępowanie powinno być prowadzone z udziałem syndyka masy upadłości, zgodnie z Prawem upadłościowym. Sąd podkreślił, że brak udziału syndyka narusza prawo do obrony i wymaga ponownego rozpatrzenia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. w sprawie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego. Skarżąca, J. S., odwołała się od decyzji ustalającej zwrot świadczeń, argumentując swoją trudną sytuacją materialną, samotnym wychowywaniem niepełnosprawnej córki i pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliła, że dochód rodziny nie uległ zmianie, a jedynie renta rodzinna została podzielona między córki. Kluczowym zarzutem podniesionym w skardze, a następnie uwzględnionym przez WSA, było prowadzenie postępowania bez udziału syndyka masy upadłości, mimo że skarżąca złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Sąd administracyjny, powołując się na przepisy Prawa upadłościowego, stwierdził, że postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości powinny być prowadzone przez syndyka lub przeciwko niemu, a upadły traci legitymację procesową w tych sprawach. Brak udziału syndyka stanowił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, nakazując organom administracji ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazówek sądu, w tym ustalenie statusu postępowania upadłościowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, postępowanie administracyjne dotyczące masy upadłości powinno być prowadzone z udziałem syndyka lub przeciwko niemu, a upadły traci legitymację procesową w tych sprawach.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że zgodnie z Prawem upadłościowym, po ogłoszeniu upadłości postępowania administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Ogłoszenie upadłości wywołuje skutek procesowy w postaci utraty legitymacji procesowej upadłego w odniesieniu do postępowań dotyczących masy upadłości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (45)

Główne

u.ś.r. art. 30 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

u.ś.r. art. 30 § ust. 2 pkt 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, jeżeli osoba pobierająca była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Prawo upadłościowe art. 491(2) § ust. 1

Ustawa Prawo upadłościowe

W postępowaniu upadłościowym wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej odpowiednie zastosowanie znajduje art. 144.

Prawo upadłościowe art. 144 § ust. 1

Ustawa Prawo upadłościowe

Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu.

Prawo upadłościowe art. 144 § ust. 2

Ustawa Prawo upadłościowe

Postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.

Prawo upadłościowe art. 61

Ustawa Prawo upadłościowe

Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego.

p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.ś.r. art. 30 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 30 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Prawo upadłościowe art. 491(2) § ust. 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

Prawo upadłościowe art. 144 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

Prawo upadłościowe art. 144 § ust. 2

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

Prawo upadłościowe art. 61

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.ś.r. art. 2 § pkt 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczeniami rodzinnymi są m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ponownie rozpatrując sprawę, organ stosuje się do wskazań sądu.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.r. art. 2 § pkt 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.r. art. 25 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Obowiązek informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń.

k.p.a. art. 50 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wezwania strony do złożenia wyjaśnień.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 86

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie administracyjne dotyczące masy upadłości powinno być prowadzone z udziałem syndyka masy upadłości, a nie bezpośrednio z upadłym. Brak udziału syndyka w postępowaniu stanowi naruszenie przepisów Prawa upadłościowego i mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Godne uwagi sformułowania

Ogłoszenie upadłości wywołuje skutek procesowy w postaci utraty legitymacji procesowej upadłego w odniesieniu do postępowań dotyczących masy upadłości. W przedmiotowym postępowaniu administracyjnym powinien był uczestniczyć syndyk masy upadłości, a samo postępowanie mogło być prowadzone przeciwko niemu.

Skład orzekający

Aneta Majowska

sprawozdawca

Edyta Kędzierska

członek

Stanisław Nitecki

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wskazanie na konieczność uwzględniania postępowania upadłościowego w postępowaniach administracyjnych i sądowych dotyczących majątku upadłego oraz na utratę legitymacji procesowej przez upadłego na rzecz syndyka."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których upadły złożył wniosek o ogłoszenie upadłości lub ogłoszono upadłość.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe ustalenie stron postępowania, zwłaszcza w kontekście upadłości, co może prowadzić do uchylenia decyzji nawet po jej wydaniu.

Upadłość chroni przed zwrotem świadczeń? Sąd uchyla decyzję z powodu braku syndyka.

Dane finansowe

WPS: 3822 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 916/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Edyta Kędzierska
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2025 poz 614
art. 491(2) ust. 1, art. 144 ust. 1, ust. 2, art. 61
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław NItecki, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 maja 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/467/2025/6631 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 2 kwietnia 2025 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 2 kwietnia 2025 r. nr [...] Prezydent Miasta C. (dalej: organ pierwszej instancji), skierowaną do J. S. (dalej: Strona, Skarżąca), w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 323, z późn. zm., dalej: u.ś.r.), w pkt 1 decyzji - ustalił świadczenia nienależnie pobrane przyznane mocą decyzji z dnia 25 października 2023 nr [...] na F. K., w postaci:
- zasiłku rodzinnego na dziecko, pobranego w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. w kwocie 1.240 zł,
- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, pobranego w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. w kwocie 1.930 zł,
- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego za okres od 1 września 2024 r. do 30 września 2024 r. w kwocie 100 zł,
- dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, pobranego za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. oraz od 1 września 2024 r. do 31 października 2024 r. w kwocie 552 zł,
oraz w pkt 2 decyzji - zobowiązał do zwrotu w całości kwoty 3.822 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty do dnia spłaty.
W uzasadnieniu, po przywołaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ustalił, iż w związku ze zmianą sytuacji zawodowej od stycznia 2024 roku ustało prawo do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, co skutkowało powstaniem świadczeń nienależnie pobranych. Wskazał, iż mocą decyzji z dnia 25 października 2023 r. nr [...] przyznano świadczenie rodzinne na dziecko F. K. na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r. W związku z doręczeniem przez Stronę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2023 r. o przyznaniu renty rodzinnej córce K. K., organ ponownie przeliczył dochód rodziny od stycznia 2024 r. ustalając, że:
- dochód córki K.za grudzień 2023 r. wynosił 785,84 zł (po potrąceniu składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki na podatek; zgodnie z przedłożoną decyzją ZUS z dnia 3 listopada 2023 r.),
- stypendium wynosiło 634,50 zł, tj. 1/12 kwoty to 52,88 zł,
- kwota otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych wyniosła 3.500 zł, tj. 1/12 kwoty to 291,67 zł,
- dochód Strony za rok 2022 wyniósł 16.695,10 zł (po potrąceniu składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki na podatek), tj. po podzieleniu na 12 miesięcy stanowi dochód 1.391,34 zł.
Łącznie dochód od stycznia 2024 roku w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 840,58 zł, przy kryterium dochodowym 674 zł. Jednocześnie nie znajduje zastosowania art. 5 ust. 3a u.ś.r., ponieważ kwota przekroczenia kryterium dochodowego jest większa niż suma przysługujących świadczeń. Przy tych ustaleniach organ stwierdził, że od stycznia 2024 r. ustało prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Nadto zaznaczył, że wobec prawidłowego poinformowania o zasadach ustalania prawa do świadczeń oraz obowiązku zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do świadczeń wynikającym z art. 25 ust. 1 u.ś.r., stwierdził wystąpienie przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy.
Decyzja została doręczona w dniu 8 kwietnia 2025 r.
W odwołaniu wniesionym w ustawowym terminie (dnia 12 kwietnia 2025 r.), Strona wniosła o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. Podała, że od 2012 roku jest wdową, samotnie wychowuje dwie córki, jedna z córek F. jest osoba niepełnosprawną. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia córki od 1 września 2022 r. zrezygnowała z pracy zawodowej, a od grudnia 2022 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W związku z orzeczeniem stwierdzającym lekki stopień niepełnosprawności córki, zakończono wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego, aktualnie przed sądem powszechnym w toku pozostaje sprawa w przedmiocie wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. Strona oświadczyła, że w latach 2024 i 2025 nie uzyskała żadnych dochodów z pracy zawodowej, utrzymuje się głównie z renty rodzinnej, dzielonej na dwie kształcące się córki, stypendium socjalnego córki K., dochodu z wynajmu mieszkania córki K. Zaznaczyła, że renta rodzinna nie jest nowym świadczeniem, lecz świadczeniem podzielonym obecnie na dwie części. Wskazała też, iż sytuacja materialna spowodowała konieczność wystąpienia o orzeczenie upadłości konsumenckiej. W tych okolicznościach zaskarżoną decyzję Strona oceniła jako krzywdzącą i niesprawiedliwą.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), decyzją z dnia 21 maja 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/467/2025/6631, utrzymało w całości w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Po przywołaniu stanu sprawy, organ odwoławczy stwierdził, iż Strona w okresie od stycznia 2024 roku do października 2024 roku pobrała nienależnie świadczenia rodzinne na córkę, albowiem rodzina uzyskała dochód, który przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych na dziecko. Następnie Kolegium podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji. Zauważyło dodatkowo, że we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych jak i w decyzji przyznającej uprawnienia Strona została poinformowana o konieczności zgłaszania organowi zmian sytuacji mającej wpływ na uprawnienia do świadczeń rodzinnych. Końcowo organ odwoławczy wskazał, że wniosek o umorzenie zostanie rozpoznany w odrębnym postępowaniu.
Decyzja została doręczona w dniu 23 maja 2025 r.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wniesionej w dniu 23 czerwca 2025 r., Skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, podniosła względem decyzji organu odwoławczego zarzuty naruszenia:
1) art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. przez nieprawidłowe uznanie, że pouczenie Skarżącej o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń było prawidłowe,
2) art. 50 § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie i niewezwanie Skarżącej do złożenia wyjaśnień w przedmiocie jej świadomości albo braku, co do nienależnie pobranych świadczeń, w sytuacji, gdy było to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy,
3) art. 7, art. 77, art. 86 k.p.a. przez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względnie interes społeczny i słuszny interes obywateli,
4) art. 80 k.p.a. przez dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny i przyjęcie, że Skarżąca świadomie pobrała świadczenie, które jej nie przysługiwało, jak również, iż celowo nie poinformowała organu o zmianie sytuacji rodzinnej i majątkowej.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Pełnomocnik akcentował w uzasadnieniu skargi, że Skarżąca została poinformowana o ciążącym na niej obowiązku wyłącznie przez zacytowanie odpowiednich przepisów, a zmiana sytuacji majątkowej w rozumieniu Skarżącej polegała tylko na podzieleniu otrzymywanej dotychczas przez jedną córkę renty rodzinnej na każdą z nich, z uwagi na podjęcie przez córkę studiów, wysokość uzyskiwanego dochodu nie uległa zmianie, zatem okoliczność ta nie miała żadnego wpływu na prawo do pobierania świadczeń rodzinnych. Ustalenie świadomości pobierania nienależnego świadczenia powinno w ocenie strony skarżącej zostać poprzedzone wezwaniem do złożenia wyjaśnień, czego zaniechano. Pełnomocnik zakwestionował też prawidłowość sporządzenia uzasadnienia zaskarżonej decyzji co do wyjaśnienia przesłanek, jakimi kierował się organ podejmując rozstrzygnięcie. Zaznaczył też, w powołaniu na literaturę, że z uwagi na prowadzone postępowanie upadłościowe o sygn.[...], stroną postępowania powinien być syndyk.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Normatywną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do brzmienia art. 30 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Świadczeniami rodzinnymi są m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego (art. 2 pkt 1 u.ś.r.). Zaskarżone rozstrzygnięcia oparto o treść art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Mając na uwadze zakreśloną wyżej kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
Analiza akt administracyjnych sprawy doprowadziła do wniosku o braku podstaw, na aktualnym etapie postępowania, oceny czy organy administracji publicznej orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że kwoty zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, za okres wskazany w sentencji decyzji, są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 30 ust. 1 u.ś.r.
Zgodnie z zalegającą w aktach sprawy kserokopią postanowienia Sądu Rejonowego K. w K. X Wydział [...] sygn. akt [...], ogłoszono upadłość Skarżącej jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej w celu likwidacji majątku upadłej (pkt 1 postanowienia), wezwano wierzycieli upadłej do zgłoszenia wierzytelności w terminie miesiąca od ukazania się obwieszczenia o ogłoszeniu upadłości (pkt 2 postanowienia), wezwano osoby, którym przysługują prawa oraz prawa i roszczenia osobiste ciążące na nieruchomości należącej do upadłej, jeżeli nie zostały ujawnione w księdze wieczystej, do ich zgłoszenia w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia o ogłoszeniu upadłości (pkt 3 postanowienia), wyznaczono Sędziego komisarza w osobie SSR J. T. oraz syndyka w osobie M. F. (pkt 4 postanowienia, karta nr 11-112 akt administracyjnych). W aktach pozostaje również kserokopia pisma syndyka masy upadłości z dnia 16 lutego 2017 r. skierowanego do Skarżącej informujące m.in. o utracie przez upadłego z mocy samego prawa, z zastrzeżeniem art. 63-67 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, zarządu oraz możliwości korzystania i rozporządzania majątkiem należącym do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabytym w toku postępowania upadłościowego (karta nr 110 akt administracyjnych).
Na okoliczność złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Skarżąca wskazywała już w toku postępowania odwoławczego. Wobec powyższego, konieczne stało się ustalenie czy prowadzenie postępowania bez udziału syndyka i skierowanie rozstrzygnięcia do Skarżącej, było działaniem zgodnym z prawem. W postępowaniu przed organem pierwszej instancji, ani też przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w przedmiotowym postępowaniu nie uczestniczył bowiem syndyk masy upadłości. Nie był on także adresatem decyzji organu pierwszej instancji, ani zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, nie został nawet wskazany jako strona tego postępowania.
Odnotować należy, że ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 614), reguluje w Tytule V Części III postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Stosownie do treści art. 4912 ust. 1 przywołanej ustawy, w postępowaniu tym odpowiednie zastosowanie znajduje w szczególności art. 144, zgodnie z którym po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu (ust. 1), postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust. 2).
Z kolei w myśl art. 61 ustawy Prawo upadłościowe, z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. Potwierdzenie, że względem Skarżącej toczy się postępowanie upadłościowe, wymagałoby dalszego przyjęcia, że przedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczyło masy upadłości w rozumieniu przywołanej regulacji art. 61, ponieważ wydane decyzje mogą zobowiązywać upadłego do zwrotu z jego majątku określonej kwoty.
Jak wyjaśniał już Naczelny Sąd Administracyjny, z tego powodu wymienione w art. 144 ust. 1, postępowania, w tym postępowanie sądowoadministracyjne, powinno być prowadzone z udziałem syndyka, który jest jego stroną. Przepis art. 144 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe zakłada bezwzględne podstawienie syndyka w miejsce upadłego w postępowaniach sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości. Ogłoszenie upadłości wywołuje skutek procesowy w postaci utraty legitymacji procesowej upadłego w odniesieniu do postępowań dotyczących masy upadłości. Reguła ta dotyczy zarówno postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, jak i postępowań wszczętych po ogłoszeniu upadłości. Upadły pozostaje stroną tych postępowań w znaczeniu materialnoprawnym, stroną w znaczeniu formalnym (procesowym) jest zaś syndyk (zob. D. Chrapoński (w:) Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, art. 144). Ogłoszenie upadłości nie wpływa natomiast na zdolność procesową upadłego, zdolność procesowa nie jest bowiem uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnym procesie, lecz ogólną kwalifikacją podmiotu polegającą na tym, że może on osobiście podejmować czynności procesowe, jej wyznacznikiem w odniesieniu do osób fizycznych jest posiadanie zdolności do czynności prawnych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2005 r. sygn. akt FSK 2449/04; M. Niezgódka-Medek (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2021, art. 26; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2022 r. sygn. akt I OSK 984/19; tak też: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: z dnia 27 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1896/22, z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1600/22).
Na skutek ogłoszenia upadłości strony procesu następuje przejście legitymacji procesowej na syndyka. W rezultacie zatem chodzi o ewentualne naruszenie prawa do obrony syndyka, a nie upadłego (zob. D. Chrapoński (w:) Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, art. 144). Ogłoszenie upadłości pociąga zatem obowiązek organów administracji publicznej zawiadomienia syndyka o toczącym się postępowaniu, oraz skierowanie do niego rozstrzygnięcia w sprawie.
Trafne było zatem zasygnalizowane powyższej kwestii w uzasadnieniu skargi.
Konieczne jest zatem ustalenie czy postępowanie upadłościowe toczy się czy też zostało zakończone, przykładowo postanowieniem o umorzeniu zobowiązań, co wykluczałoby udział syndyka, tak przed sądem administracyjnym, jak i przed organami administracji publicznej w toku rozpoznawanej sprawy. W przeciwnym razie zgodnie z przytoczonymi regulacjami, w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym powinien był uczestniczyć syndyk masy upadłości, a samo postępowanie mogło być prowadzone przeciwko niemu.
Wskazana wyżej wadliwość w ustaleniu stanu faktycznego sprawy nie pozwala na tym etapie postępowania na dalszą kontrolę zaskarżonej decyzji.
Pobocznie przypomnieć należy, że na organie odwoławczym spoczywa obowiązek rozpoznania sprawy, w tym przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ustalenia stanu faktycznego, dokonania oceny materiału dowodowego oraz wykładni przepisów prawa materialnego. Tymczasem, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy, po przywołaniu stanu sprawy (str. 1-3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji) oraz przywołaniu przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie (str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), stwierdził, iż Strona w okresie od stycznia 2024 roku do października 2024 roku pobrała nienależnie świadczenia rodzinne na córkę (str. 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Następnie Kolegium "stwierdziło, że organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne", "zastosował właściwe przepisy prawa", "organ odwoławczy podzielił słuszność tych ustaleń", oraz zauważył, że we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych jak i w decyzji przyznającej uprawnienia strona została poinformowana o konieczności zgłaszania organowi zmian sytuacji mającej wpływ na uprawnienia do świadczeń rodzinnych (str. 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Organ odwoławczy nie odniósł się do argumentacji odwołania ani też kwestii prowadzonego postępowania upadłościowego. Jednocześnie uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera stwierdzenie w brzmieniu: "kwota nienależnie pobranych świadczeń nie jest jednak prawidłowo wyliczona." (str. 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Organ odwoławczy winien niewątpliwie samodzielnie poczynić ustalenia oraz rozważyć zarzuty odwołania.
Jednakże wobec stwierdzonego wyżej naruszenia opartego o przepisy ustawy Prawo upadłościowe, za w pełni uzasadnione uznał uchylenie zarówno decyzji zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ponownie rozpatrując sprawę organ zastosuje się do wskazań, które wprost wynikają z przedstawionych powyżej rozważań Sądu, w tym w pierwszej kolejności ustali czy względem Strony toczy się postępowanie upadłościowe, a następnie w zależności od wyniku tych ustaleń, podejmie dalsze czynności.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 z późn. zm.).
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy w składzie trzech sędziów.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI