II SA/Gl 899/23

II SA/Gl 899/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-02-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Pawlyta
Barbara Orzepowska-Kyć /przewodniczący sprawozdawca/
Dorota Fleszer
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 24 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 107 § 1 pkt 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Adam Pawlyta, Protokolant Referent Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/808/2023/7426 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 16 lutego 2023 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO) decyzją z 5 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/808/2023/7426, po rozpatrzeniu odwołania E. P. (dalej: strona, skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. (dalej: organ I instancji) z 16 lutego 2023 r. nr [...], odmawiającą stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem M. P., urodzonym 21 marca 2004 r., w kwocie: 12.810 zł za okres 7-miu miesięcy 2020 r., 23.652 zł za 2021 r. i 16.952 zł za okres od stycznia 2022 r. do września 2022 r.
W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 1 i art. 2 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej również jako: K.p.a.).
Z akt administracyjnych wynika, że strona wystąpiła 19 września 2022 r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem. Do wniosku dołączono: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 10 sierpnia 2020 r., z którego wynika, że syn skarżącej został zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności; orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z 29 września 2020 r. utrzymujące w mocy orzeczenie I instancji; wyrok Sądu Rejonowego w G. z 1 marca 2022 r. sygn. akt [...] zmieniający częściowo orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności i poprzedzające je orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności, poprzez zaliczenie syna skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z powodu choroby psychicznej (symbol 02-P) i ustalenie, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyrok uprawomocnił się z dniem 29 marca 2022 r.
Decyzją z 13 października 2022 r. organ I instancji przyznał stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem w wysokości 2.119 zł miesięcznie na okres od 1 września 2022 r. do 31 sierpnia 2025 r. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 17 ust.1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 615, ze zm., dalej: u.ś.r.)
Pismem z 16 stycznia 2022 r. (data wpływu do organu I instancji) pełnomocnik strony wystąpił o wypłatę zaległego należnego świadczenia pielęgnacyjnego stronie w kwocie 12.810 zł za okres siedmiu miesięcy 2020 r., 23.652 zł za 2021 r., 16 95 zł za okres od stycznia 2022 r. do września 2022 r. Pełnomocnik strony we wniosku powołał się na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. z 1 marca 2022 r. sygn. akt [...], wskazując, że skarżąca powinna otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne za okres wcześniejszy.
Decyzją z 16 lutego 2023 r. nr [...] organ I instancji odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia w żądanym zakresie, wskazując na uchybienie terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2 u.ś.r.
Po rozpoznaniu odwołania strony, SKO zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne.
W uzasadnieniu decyzji SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli jednak w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r., ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zdaniem SKO po upływie tego terminu zainteresowany traci przyznane mu przez ustawodawcę prawo uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r. termin trzymiesięczny jest terminem materialnoprawnym, co oznacza, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a organy administracji publicznej nie mają możliwości przywrócenia uchybionego terminu. SKO wskazało, że wyrok zmieniający stopień niepełnosprawności syna skarżącej uprawomocnił się 29 marca 2022 r. strona wniosek o świadczenia pielęgnacyjne na syna złożyła w dniu 19 września 2022 r. zatem należało przyznać stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2022 r. czyli od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r.
W skardze do sądu administracyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, zarzucając naruszenie:
1. art. 9 K.p.a. poprzez poważne zaniechanie organu i nieinformowanie strony o przysługującym jej prawie do złożenia wniosku o nadpłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego;
2. art. 8 K.p.a zasady zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej;
3. art. 31 u.ś.r. w zw. z art. 2 pkt 2 u.ś.r. polegające na niezastosowaniu, w sytuacji gdy przepis ten wskazuje, że możliwe jest dochodzenie wypłaty świadczeń rodzinnych za okres 3 lat wstecz, licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu przez podmiot realizujący zadania w zakresie świadczeń rodzinnych.
W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, że pismem z 27 grudnia 2022 r. (data wpływu do organu I instancji 16 stycznia 2022 r.) wystąpiła o wypłatę kwoty świadczenia pielęgnacyjnego na jej rzecz z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem, w ocenie strony świadczeniem należnym i zaległym. Na skutek wyroku Sądu Rejonowego z 1 marca 2022 r. sygn. akt [...], zostały wyeliminowane błędne decyzje organów administracyjnych dotyczące orzeczeń o niepełnosprawności syna skarżącej. Skutkiem powyższego strona miała uprawnienie do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem.
Na kanwie błędnego orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności strona została pozbawiona, niewątpliwie należnego jej świadczenia w dacie 10 sierpnia 2020 r.
Wyjaśniając treść pisma złożonego 27 grudnia 2022 r., strona wskazała, że organ został wezwany do uregulowania zaległego świadczenia pielęgnacyjnego, które to uprawnienie istniało już w dacie wydania pierwszego w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności prawomocnie usuniętego z obrotu prawnego.
Strona nie zgodziła się także ze stanowiskiem organu, że 16 stycznia 2023 r. wpłynął wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem wniosek ten dotyczył wypłaty wskazanej w piśmie kwoty zaległego i należnego stronie świadczenia.
Procedura ustalania należnego świadczenia pielęgnacyjnego była w toku od daty złożenia merytorycznego wniosku przez skarżącą przy zastosowaniu wynikających ze stanu prawnego środków zaskarżenia. Tym samym wskazany okres trzech miesięcy, w ocenie strony skarżącej, mógł nie mieć zastosowania.
Strona zaakcentowała, że chciała poddać kontroli SKO, decyzję GOPS z 13 października 2022 r. jednak organ pierwszoinstancyjny wskazał, że skarżąca mogła wnioskować o nadpłatę świadczenia w terminie trzymiesięcznym wynikającym z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Brak wiedzy skutkował upływem terminu mającego charakter materialno-prawny. Strona stoi na stanowisku, że nieudzielenie informacji o charakterze prawnym było celowym działaniem organu. Konstatacja powyższa wynika z tego, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej był stroną procedowanego świadczenia, tak więc wiedzę o stanie sprawy posiadał przez tok postępowania zakończonego orzeczeniem sądowym. Ta okoliczność stanowi o naruszeniu art. 9 K.p.a.
Strona pozostawała w kontakcie z organem, jednak nie otrzymała, pomimo wizyt w ośrodku, żadnej merytorycznej informacji w sprawie należnego jej obiektywnie świadczenia, ze szczególnym uwzględnieniem ograniczającego jej roszczenie terminu.
Nadto doszło do naruszenia art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Strona przywołała też treść art. 31 u.ś.r., argumentując, że jej wniosek o nadpłatę świadczeń należnych od daty 10 sierpnia 2020 r. jest zasadny. Ponadto zaliczenie roszczenia o nadpłatę świadczenia pielęgnacyjnego znajduje swą podstawę w art. 2 pkt 2 u.ś.r., który zalicza pojęcie świadczenia pielęgnacyjnego do katalogu świadczeń rodzinnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje :
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organom należy zarzucić naruszenie przepisów prawa procesowego.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że ostateczną decyzją z 13 października 2022 r. organ I instancji przyznał stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem w wysokości 2.119 zł miesięcznie na okres od 1 września 2022 r. do 31 sierpnia 2025 r. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 17 ust.1 u.ś.r. Występując o przyznanie tego świadczenia strona do wniosku dołączyła orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 10 sierpnia 2020 r. oraz Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z 29 września 2020 r., a także wyrok Sądu Rejonowego w G. z 1 marca 2022 r. sygn. akt [...] zmieniający częściowo te orzeczenia, poprzez zaliczenie syna skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i ustalenie, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyrok uprawomocnił się z dniem 29 marca 2022 r.
Rozpoznawaną sprawę zainicjował wniosek strony z 16 stycznia 2022 r. (data wpływu do organu I instancji) o wypłatę zaległego należnego świadczenia pielęgnacyjnego stronie w kwocie 12.810 zł za okres siedmiu miesięcy 2020 r., 23.652 zł za 2021 r., 16 95 zł za okres od stycznia 2022 r. do września 2022 r. Pełnomocnik strony we wniosku powołał się na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. z 1 marca 2022 r. sygn. akt [...], wskazując, że skarżąca powinna otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne za okres wcześniejszy.
Organ nie rozpoznał prawidłowo wniosku i jak wynika z uzasadnienia zaskarżonych decyzji, potraktował go jako wniosek wszczynający postępowanie w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres sprzed 1 września 2022 r. Tymczasem kwestia ta została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją z 13 października 2022 r., przyznającą świadczenie stronie skarżącej od 1 września 2022 r. Decyzja ta nie zawiera w uzasadnieniu informacji dlaczego organ nie uwzględnił okresu siedmiu miesięcy 2020 r., 2021 r. oraz okresu od stycznia 2022 r. do września 2022 r. Od decyzji tej nie wniesiono odwołania. Zatem stała się ona ostateczna i może być wzruszona jedynie nadzwyczajnymi środkami odwoławczymi.
Z kolei w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej z 16 lutego 2023 r. strona podnosiła, że pismo, które wpłynęło do organu 16 stycznia 2022 r. jest wnioskiem o wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego, a nie nowym wnioskiem o przyznanie świadczenia.
Stanowisko to strona powtórzyła w skardze do Sądu. Dodatkowo strona wskazała na treść art. 31 u.ś.r.
SKO na str. 4 uzasadnienia decyzji przywołało treść art. 24 ust. 2a u.ś.r. i wynikający z tego przepisu termin trzymiesięczny, a następnie wskazało, że: "skład orzekający podtrzymuje stanowisko organu I instancji i uznaje, że zaskarżona decyzja zasługuje na utrzymanie w mocy. Wyrok zmieniający stopień niepełnosprawności Pana M. P. uprawomocnił się w dniu 29.03.2022 r. strona wniosek o świadczenia pielęgnacyjne na syna M. P. złożyła w dniu 19.09.2022 r. zatem należało przyznać stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 01.09.2022r. czyli od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji w ocenie składu orzekającego prawidłowo rozpatrzył wniosek strony z dnia 19.09.2022 r. i prawidłowo przyznał stronie świadczeniem pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem M. P."
Przywołana wyżej treść uzasadnienia decyzji SKO wskazuje, że organ ten oceniał ostateczną decyzję pierwszoinstancyjną z 13 października 2022 r. przyznającą stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi synem w wysokości 2.119 zł miesięcznie na okres od 1 września 2022 r. do 31 sierpnia 2025 r.
Zatem z uzasadnienia decyzji obu organów nie wynika, w jaki sposób traktują pismo strony, które wpłynęło do organu 16 stycznia 2023 r. Organy nie wyjaśniły też dlaczego na podstawie tych samych dowodów w sprawie orzekają ponownie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, skoro świadczenie to zostało już przyznane stronie od 1 września 2022 r., wspomnianą ostateczną decyzją z 13 października 2022 r., która może być wzruszona tylko w drodze nadzwyczajnych środków odwoławczych.
Sąd nie może zastępować organów w sporządzeniu prawidłowego uzasadnienia decyzji, albowiem stosownie do treści art. art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 K.p.a.). Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Tymczasem jak już wyżej wskazano, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności. Organ administracji nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy uchybił wynikającej z art. 8 K.p.a. zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. Aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, Sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 K.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez Sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem.
Wskazane wyżej uchybienia przepisom normującym postępowanie przed organami administracji uznać należy za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Ponownie rozpatrując sprawę organ wyda decyzję zawierającą prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne, a przede wszystkim prawidłowo rozpozna pismo strony pismo strony skarżącej, które wpłynęło do organu 16 stycznia 2022 r.
O kosztach postępowania w kwocie 497 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) oraz uiszczoną opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.