II SA/Gl 897/21

II SA/Gl 897/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-12-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Nitecki
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 763/22 - Wyrok NSA z 2023-02-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 821
art. 194 ust. 2
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej oddala skargę.
Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku M. D. Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił wnioskodawczyni odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej pełnoletniego wychowanka E. D., syna strony, w okresie od dnia 1 września 2020 r. do dnia 30 września 2021 r. Podstawą prawną podjętego rozstrzygnięcia były art. 80 ust. 1 pkt 1, art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2, ust.6, ust.6a oraz art. 194 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020r., poz. 821 ze zm.), obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 marca 2018 r. w sprawie wysokości kwot świadczeń przysługujących rodzinie zastępczej i prowadzącemu rodzinny dom dziecka oraz wysokości pomocy dla osoby usamodzielnianej (MP Dz. Urz. RP z 2018 r., poz.326) oraz § 5 ust. 1 Uchwały nr [...] Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej oraz w przypadku dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo - leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjne- opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd (Dz. Urz. Woj. Ślą. z [...] r., poz.[...] ze zm.).
Jak wskazał organ syn strony przebywa w pieczy zastępczej, tj. spokrewnionej rodzinie zastępczej. Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą solidarnie opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, jakie otrzymuje rodzina zastępcza na pokrycie kosztów jego utrzymania. W oparciu o art. 80 ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy oraz zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 marca 2018 r. rodzina zastępcza otrzymuje świadczenie na syna strony w wysokości 694,00zł miesięcznie. W oparciu o art. 193 ust. 6 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej opłatę ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona lub ograniczona.
Z wniosku strony wynika, że źródłem jej utrzymania w okresie od sierpnia 2020r. do grudnia 2020r. było średnie wynagrodzenie w wysokości 1.818,20 £ miesięcznie oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 468,00 £ miesięcznie. Łączny dochód wynosił zatem 2.286,20 £. Po przeliczeniu kursu, ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski, na dzień wydania decyzji, tj. [...] r., w powyższym okresie wynosił 11.875,89 zł i przekraczał ustawowe kryterium dochodowe, które dla strony, wliczając pełnoletniego wychowanka, za którego ustalana jest oplata wynoszący 1.056,00 zl.
Zgodnie z Uchwalą nr [...] Rady Miejskiej w D. odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić u osoby zobowiązanej po rozeznaniu jej sytuacji majątkowej lub rodzinnej, jeżeli:
1) osoba zobowiązana korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej lub dochód rodziny, nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2020r., poz. 1876) z uwzględnieniem w kryterium dochodowym rodziny, dziecka, dzieci lub osoby pełnoletniej, za które ustalana jest opłata,
2) osobą zobowiązaną jest nieletni rodzic, nie posiadający dochodu,
3) ponoszenie opłaty w sytuacjach szczególnie uzasadnionych, np.: niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, bezrobociem, zdarzeniem losowym, stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu osoby zobowiązanej.
W ocenie organu w przypadku strony żadna z powyższych okoliczności nie występuje. Jednocześnie ustalił (w oparciu o oświadczenie strony) koszty jej utrzymania. Wynoszą one 10.152,22 zł. Uwzględniając powyższe wydatki, do dyspozycji strony pozostaje kwota 1.723,67zł, która również przekracza ustawowe kryterium dochodowe, tj. 1.056,00złd.
Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka Zarzuciła organowi I instancji błędy w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie przepisów art.80 ust.1 pkt 1, art. 193 ust. l pkt 1, ust. 2, ust. 6, 6a i art.194 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz § 5 uchwały Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r. W ocenie skarżącej nie jest ona bez uszczerbku ponosić kosztów opłaty za pobyt w pieczy zastępczej swojego syna. Organ nie uwzględnił również konieczności spłaty dwóch kart kredytowych.
Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy podzielając jednocześnie jego ustalenia i wywiedzione z nich skutki prawne. Nie podzieliło zarzutów skargi uznając je za nieuzasadnione.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domaga się w niej:
- uwzględnienie odwołania i odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt pełnoletniego syna w pieczy zastępczej we wskazanym okresie,
- uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji (ewentualnie),
- przyznania jej prawa pomocy.
Skarżąca zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie:
1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w szczególności pobieżne rozpatrzenie sytuacji materialnej i postawienie interesu społecznego nad słusznym interesem
obywatela,
2) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę całokształtu materiału dowodowego poprzez jego błędną ocenę i błędne uznanie, iż strona powinna ponosić koszty opłat za pobyt syna w pieczy zastępczej,
3) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i 9 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji,
4) art.80 ust.1 pkt 1, art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2, ust. 6, 6a i art. 194 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz § 5 uchwały Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy okoliczności sprawy przemawiają za odstąpieniem od ustalenia opłaty za pobyt syna skarżącej w pieczy zastępczej,
5) art. 112, art. 170 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez uznanie, iż istnieją przesłanki do ustalenia opłaty za pobyt syna strony w pieczy zastępczej, podczas gdy syn osiągał już pełnoletniość.
W ocenie skarżącej organy administracji w sprawie popełniły szereg nieprawidłowych ustaleń polegających na:
- błędnym ustaleniu jej miesięcznego dochodu,
- błędnym ustaleniu jej miesięcznych wydatków,
- błędnym uznaniu, iż otrzymywany przeze nią dodatek mieszkaniowy nie stanowi pomocy socjalnej od państwa,
- błędnym ustaleniu, że brak przesłanek, które pozwoliłby na odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt syna strony w pieczy zastępczej oraz że nie jest ona w stanie ponosić tych kosztów bez przeszkód i bez uszczerbku.
Skarżąca podkreśliła, że mieszka i utrzymuje się sama. Jej dochody są tak niskie, że jest zmuszona korzystać z pomocy od państwa [...], dzięki któremu otrzymuje dodatek mieszkaniowy do czynszu., żeby normalnie żyć.
W treści zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że za odmową uwzględnienia odwołania przemawia to, iż skarżąca rzekomo osiągać ma dochód w wysokości 11.875,89 zł w przeliczeniu na złotówki. Stanowisko to w jej ocenie jest absurdalne, "bowiem nie można ot tak przeliczać sobie wysokości osiąganych dochodów w funtach na polskie złotówki. Przecież poziom życia w obu krajach różni się diametralne, zaś takie stanowisko organu administracyjnego jest po prostu oderwane od rzeczywistości. Wobec czego nie można się zgodzić z uznaniem, że kwota jaką dysponuję przewyższa wynagrodzenie osoby pracującej w Polsce - bo ja nie żyję i nie pracuję w Polsce - wobec czego odnoszenie mojej sytuacji do sytuacji osób żyjących w Polsce jest po prostu niesprawiedliwe. Zaznaczam, że to co wydaje się sporą sumą na terenie Polski stanowi minimum na terenie [...]".
Skarżąca uważa, że niesprawiedliwe jest również wyliczanie jej średniego miesięcznego dochodu. 2 razy do roku otrzymuje dodatkową pensję tzw. dwutygodniówkę - ale tylko dwa razy do roku a nie z każdą wypłatą. Dotyczy to również oceny zasadności jej wydatków – np. na zakup mebli. Stwierdza "w sytuacji, gdy wprowadzam się do pustego mieszkania, albo w sytuacji, gdy zniszczą mi się meble - mam spać na podłodze, jeść na podłodze, siedzieć na podłodze? W rozumieniu organu administracji nie mogę kupić sobie nawet najbardziej potrzebnych do życia mebli - co jest przecież całkowitym absurdem, tym bardziej, że ja również mam prawo do godnego życia".
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Pismem z dnia 25 listopada 2021 r. pełnomocnik skarżącej rozszerzyła zarzuty skargi. Podniósł on szereg wątpliwości co do prawidłowości dokonanych przez organ administracji ustaleń. Dotyczy to między innymi braku zbadania, w jakich przypadkach w [...] przyznawany jest zasiłek mieszkaniowy i braku ustalenia kosztów życia w "[...]" (jak się wydaje w [...]). Zakwestionował również stwierdzenie organów administracji, że kredyt zaciągnięty przez skarżącą na zakup mebli jest okolicznością mniej istotną niż utrzymanie syna (ustalenie opłaty za pobyt w pieczy zastępczej).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
W rozstrzyganej sprawie pełnoletni syn skarżącej jest umieszczony w pieczy zastępczej. Prawidłowość skierowania do tej opieki nie jest jednak przedmiotem niniejszej sprawy, więc Sąd do zarzutu skargi oznaczonego nr 5 nie będzie się odnosił.
Na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U z 2020 r., poz. 891 – dalej "ustawa o pieczy zastępczej") rodzina zastępcza dla syna strony otrzymuje wsparcie w wysokości 694,00 zł miesięcznie. Środki te wypłacane są z środków budżetowych przez właściwego starostę. Okoliczność ta nie zwalnia jednak biologicznych rodziców wychowanka z obowiązku partycypowania w kosztach jego utrzymania. Stanowi o tym art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy o pieczy zastępczej, zgodnie z którym "za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości [...] przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka".
Opłatę powyższą ustala (art. 194 ust. 1 ustawy) w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.
Przepisy prawa przewidują również możliwość odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty. Zgodnie z art. 194 ust. 2 i 3 ustawy o pieczy zastępczej może to uczynić starosta przy uwzględnieniu uchwały rady powiatu w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. W przypadku obecnie skarżącej zastosowanie znajdzie uchwała nr [...] Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej oraz w przypadku dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo- leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjne- opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd (Dz. Urz. Woj. Ślą. z [...] r., poz.[...] ze zm.). Zgodnie z § 5 ust. 1 tej uchwały "można odstąpić od ustalenia opłaty u osoby zobowiązanej za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej po rozeznaniu jej sytuacji majątkowej lub rodzinnej, w szczególności jeżeli:
1) osoba zobowiązana korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 182, z późń. zm.) z uwzględnieniem w kryterium dochodowym rodziny, dziecka, dzieci lub osoby pełnoletniej, za które ustalana jest opłata,
2) osobą zobowiązaną jest nieletni rodzic, nie posiadający dochodu,
3) ponoszenie opłaty w sytuacjach szczególne uzasadnionych np.: niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, bezrobociem, zdarzeniem losowym, stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu osoby zobowiązanej".
Z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy należy jeszcze zwrócić uwagę na jedną okoliczność. Użycie w przepisie art. 194 ust. 3 ustawy o systemie pieczy zastępczej określenia "może", oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. W kontekście uznaniowego charakteru decyzji wskazać należy, że postępowanie dotyczące wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ma charakter w istocie dwuetapowy. W pierwszym etapie organ ocenia, czy spełnione zostały przesłanki otwierające temu organowi możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ocena ta dokonywana jest według reguł dotyczących postępowania dowodowego i polega na weryfikacji poszczególnych, określonych przez lokalnego prawodawcę kryteriów. Dopiero uznanie, że spełniona została choćby jedna z przesłanek pozwalających organowi na odstąpienie od ustalenia opłaty, pozwala na przejście do drugiego etapu, w ramach którego, działając w granicach uznania administracyjnego, organ może ale nie musi uwzględnić wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty.
Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Bez wątpienia skarżąca nie spełnia kryteriów przewidzianych w § 5 ust. 1 przywołanej uchwały. Trudno również dopatrzyć się innych okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienia od powyższej uchwały.
Rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta D., co wyżej wskazano, ma charakter uznaniowy. Ale na pewno nie można stwierdzić, że ma charakter dowolny. Organ I instancji (a za nim i Samorządowe Kolegium Odwoławcze) szczegółowo przeanalizowały dochód oraz oświadczenia skarżącej o kosztach jej życia. Przy czym te ostatnie koszty mają charakter szacunkowy. Dodatkowym utrudnieniem jest to, że strona na stałe zamieszkuje w [...]. Sąd nie kwestionuje, że koszty utrzymania są tam wyższe niż w Polsce. Ale to w żaden sposób nie zwalnia skarżącej z obowiązku pokrywania kosztów przebywania swojego dziecka w pieczy zastępczej. Nawet w sytuacji, gdyby to miało się odbić na komforcie jej życia. Przyczynianie się do utrzymywania niesamodzielnego dziecka stanowi bowiem obowiązek rodzica egzekwowany przez prawo. Sąd dostrzega tu zresztą pewien brak logiki w argumentacji skarżącej. Koszty życia w [...], o czym wyżej wspomniano, na pewno są wyższe niż w Polsce. Ale dochody również. W rozpatrywanej sprawie chodzi o opłatę w wysokości niecałych 6 % dochodu strony.
Nieuzasadniona, w ocenie Sądu, jest argumentacja dotycząca konieczności i priorytetów dokonywania przez skarżącą określonych zakupów (tu mebli) oraz dokonywania innych wydatków z karty kredytowej. W tym zakresie skarżąca ma przede wszystkim obowiązek regulowania zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, związanych z tym, że koszty wychowania jej syna są ponoszone z środków budżetowych. W konsekwencji skład orzekający uznał, ze w sprawie nie doszło do naruszenia art.80 ust.1 pkt 1, art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2, ust. 6, 6a i art. 194 ust. 1 i 2 ustawy o pieczy zastępczej oraz § 5 uchwały Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r.
Odnosząc się do pisma pełnomocnik skarżącej z dnia 25 listopada 2021 r. Sąd stwierdza, że podniesione tam zarzuty są zupełnie nieuzasadnione. Nie do końca jasne jest stwierdzenie, że nie ustalono kosztów życia w [...]. Nie wiadomo jak miałoby to nastąpić. Koszty życia zależne są od wielu czynników, miejsca zamieszkania, sklepów w jakich robi się zakupy, czy zakresu korzystania z różnego rodzaju usług. Oczywiście zawsze możliwe jest podanie takich wielkości kosztów życia, które wskazują że dana osoba nie dysponuje wolnymi środkami. Jednakże kształtowanie wydatków, nawiązując dalej do pisma pełnomocnik, powinno następować wedle określonych priorytetów. Rozważając dwa z nich, obowiązek zwrotu kosztów utrzymania syna skarżącej poniesionych przez państwo polskie oraz zakup przez nią mebli, Sąd akceptuje stanowisko organów administracji, że zdecydowane ważniejszy jest ten pierwszy.
Nieuzasadnione są również zarzuty o charakterze procesowym. Organy administracji w sprawie, w oparciu o dostępny materiał dowodowy, dokonały określonych ustaleń. Okoliczność, że skarżąca się z nimi nie zgadza nie przesądza o ich wadliwości. Również uzasadnienia rozstrzygnięć organów obu instancji są logiczne i spójne, wyjaśniając przyczyny odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty.
Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając, że skarga jest bezzasadna Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.