II SA/Gl 879/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzje odmawiające świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organ powinien był zbadać możliwość wyboru świadczenia przez skarżącą i poinformować ją o zawieszeniu emerytury.
Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w grudniu 2023 r. Organy odmówiły, powołując się na nowe przepisy (świadczenie wspierające) oraz na fakt pobierania przez skarżącą emerytury. Sąd uchylił decyzje, stwierdzając, że sprawę należało rozpatrzyć według przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. i że organ powinien był poinformować skarżącą o możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego zamiast emerytury, jeśli spełniała inne przesłanki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego i Prezydenta Miasta W., które odmówiły przyznania skarżącej A. J. świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Kluczową kwestią była zmiana przepisów od 1 stycznia 2024 r. oraz fakt, że skarżąca pobierała emeryturę. Sąd uznał, że wniosek złożony w grudniu 2023 r. powinien być rozpatrywany według przepisów obowiązujących do końca 2023 r. Podkreślono, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2014 r. zakwestionował przepisy różnicujące świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Sąd wskazał również, że pobieranie emerytury nie wyklucza automatycznie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli osoba zdecyduje się na wybór jednego ze świadczeń i zawiesi wypłatę emerytury. Organy miały obowiązek poinformować skarżącą o tej możliwości (art. 9 i 79a k.p.a.). Ponieważ organy nie zbadały wszystkich przesłanek i nie poinformowały skarżącej o możliwości wyboru, ich decyzje zostały uchylone. Sąd zasądził również koszty postępowania od organu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, wniosek złożony przed 1 stycznia 2024 r. powinien być rozpatrywany według przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nakazuje stosowanie przepisów dotychczasowych do spraw, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Wniosek skarżącej wpłynął w grudniu 2023 r., co oznacza, że prawo do świadczenia powinno być oceniane według stanu prawnego obowiązującego do tej daty.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (23)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom sprawującym opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami.
u.ś.r. art. 17 § 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. w przypadku prawa do emerytury, chyba że osoba sprawująca opiekę dokona wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i zawiesi emeryturę.
u.ś.w. art. 63 § 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie różnicowania prawa do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności.
k.p.a. art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania organów na podstawie przepisów prawa.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów działania w celu prawdy obiektywnej i interesu społecznego.
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa.
k.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów informowania stron o ich prawach i obowiązkach.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 79a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów informowania stron o możliwości wyboru świadczenia.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów wydawania decyzji na podstawie ustalonego stanu faktycznego i prawnego.
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
p.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
p.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeśli narusza prawo materialne lub procesowe.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zwrot kosztów postępowania sądowego.
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 119
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
p.p.s.a. art. 120
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § 1
Określenie wysokości opłat za czynności adwokackie.
k.r.o.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sprawę należy rozpatrzyć według przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. (art. 63 ust. 1 u.ś.w.). Pobieranie emerytury nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli skarżąca dokona wyboru i zawiesi emeryturę. Organy miały obowiązek poinformować skarżącą o możliwości wyboru świadczenia i zawieszenia emerytury (art. 9 i 79a k.p.a.). Art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niekonstytucyjny i nie może stanowić podstawy odmowy.
Godne uwagi sformułowania
Skarżąca nie może być "ofiarą" zmiany przepisów. To w wyniku nieprawidłowego działania organów rozpatrzenie przedmiotowej sprawy przesunęło się na rok 2024. Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.
Skład orzekający
Agnieszka Kręcisz-Sarna
sprawozdawca
Artur Żurawik
przewodniczący
Stanisław Nitecki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych po zmianie przepisów, obowiązek informacyjny organów wobec strony w przypadku zbiegu świadczeń."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono przed 1 stycznia 2024 r. oraz sytuacji zbiegu prawa do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej zmiany przepisów w zakresie świadczeń socjalnych i pokazuje, jak istotne jest prawidłowe stosowanie przepisów przejściowych oraz obowiązek informacyjny organów wobec obywateli.
“Zmiana przepisów o świadczeniach pielęgnacyjnych: czy emerytura blokuje pomoc? Sąd wyjaśnia!”
Sektor
pomoc społeczna
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 879/24 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2024-10-30 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2024-07-01 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/ Artur Żurawik /przewodniczący/ Stanisław Nitecki Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 art. 17, art. 20 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Dz.U. 2023 poz 1429 art. 63 ust. 1 Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym Dz.U. 2023 poz 775 art. 6, art. 7, art. 8, ar. 9, art. 77 par. 1, art. 79a, art. 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1006/2024/7330 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 11 marca 2024 r. [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z 14 maja 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1006/2024/7330 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. (dalej "Prezydent" lub "Organ pierwszej instancji") z 11 marca 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy. Prezydent odmówił przyznania A. J. (dalej "Skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 17, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej "u.ś.r."), art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej "u.ś.w.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a."). Prezydent ustalił, że mąż Skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z [...] r., nr [...], z którego wynika, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 marca 2021 r. Organ pierwszej instancji uznał, iż występuje negatywna przesłanka do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b u.ś.r. bowiem niepełnosprawność męża Skarżącej nie powstała do ukończenia 18 roku życia, jak również w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto Skarżąca jest uprawniona w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych do emerytury, począwszy od [...] r. Prawo do emerytury nie zostało zawieszone przez Skarżącą. W odwołaniu od decyzji Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i pominięcie okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części normy prawnej tego przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem. Kolegium zaskarżoną obecnie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Organu pierwszej instancji. Wyjaśniło, że jeśli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony do 31 grudnia 2023 r. wówczas mają zastosowanie dotychczas obowiązujące przepisy u.ś.r. Jednakże w rozpoznawanej sprawie organy stosują przepisy u.ś.r. obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. gdyż Skarżąca w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i na dzień 31 grudnia 2023 r., była uprawniona do emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatem nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w miesiącu złożenia wniosku o jego ustalenie, a także w grudniu 2023 r., gdyż istniała negatywna przesłanka. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W tych okolicznościach decyzja pierwszoinstancyjna zasługuje na utrzymanie w mocy bowiem brak jest podstaw do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, który ukończył 18. rok życia. W skardze do sądu administracyjnego Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie w całości decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta, a także o zwrot na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Decyzji Kolegium Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem; 2) art. 63 ust. 1 u.ś.w. poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.; 3) art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie Skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje. W uzasadnieniu skargi Skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie swoich zarzutów z odwołaniem do orzecznictwa sądów administracyjnych. Podkreśliła, że organ powinien ją poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Skarżąca nie mogąc przewidzieć jakie będzie stanowisko Kolegium, odnośnie podnoszonych przez nią w odwołaniu zarzutów, nie mogła wcześniej złożyć wniosku o zawieszenie emerytury, albowiem w razie podzielenia stanowiska Organu pierwszej instancji, pozostawiona by ona była bez należnego jej (niezbędnego do życia) świadczenia. Zawieszenie emerytury stanowiłoby tylko pewnego rodzaju czynność techniczną umożliwiającą wypłatę Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca nie może być "ofiarą" zmiany przepisów. To w wyniku nieprawidłowego działania organów rozpatrzenie przedmiotowej sprawy przesunęło się na rok 2024. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wnosząc o oddalenie skargi Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "p.p.s.a."). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądu administracyjnego oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji wynikające z treści art. 145 § 1 p.p.s.a, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Organu odwoławczego, jak również poprzedzająca ją decyzja Organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wzruszenie. W rozpoznawanej sprawie kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem wydanych decyzji jest ustalenie reżimu prawnego w jakim organy powinny rozpatrzyć wniosek Skarżącej z 15 grudnia 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestie związane z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną uregulowane zostały w art. 17 u.ś.r. Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie u.ś.w. która zmieniła brzmienie m. in. art. 17 ust. 1 u.ś.r. i uchyliła art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W obecnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18. roku życia. Jednakże w myśl art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 u.ś.w. zmieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Skarżąca przesłała wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego drogą pocztową. Wniosek ten wpłynął do Organu pierwszej instancji 22 grudnia 2023 r. Bez wątpienia więc o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w dacie doręczenia wniosku Skarżącej Organowi pierwszej instancji. Prezydent uznał, iż występują dwie negatywne przesłanki do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Stanowisko organu pierwszej instancji, który odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., jest wadliwe. Zgodność z Konstytucją RP tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że wydanie w sprawie orzeczeń sądowych oraz decyzji administracyjnych w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; 7 września 2016 r., I OSK 755/16 - opublikowane w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje zatem niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Kolegium słusznie zatem uznało, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej. Prezydent ustalił, że Skarżąca w dacie złożenia wniosku miała ustalone prawo do emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a prawo do emerytury nie zostało zawieszone. Okoliczność ta stanowiła drugą przesłankę negatywną skutkującą odmową przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Wyjaśnić zatem należy, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. dotyczy zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i m. in. emerytury. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. Interpretując art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy mieć na uwadze jego wykładnią celowościową, funkcjonalną i systemową. Z art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie może pozostawać w zbiegu z dochodami za pracę lub świadczeniami socjalnymi zapewniającymi źródło utrzymania, bowiem świadczenie pielęgnacyjne ma zapewnić właśnie źródło utrzymania tym, którzy z powodu sprawowania opieki są go w ogóle pozbawieni. Prowadzi to do wniosku, iż okoliczność ustalonego prawa do emerytury sama przez się nie jest przesłanką uniemożliwiającą skuteczne ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne. Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przemawia więc za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W konsekwencji warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania emerytury jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do emerytury (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 15 marca 2023 r., I OSK 1280/22; 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20 - opubl. w CBOSA). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Organy prowadzące postępowanie administracyjne zobowiązane są poinformować stronę o możliwości dokonania powyższego wyboru, co wynika z art. 9 i art. 79a k.p.a. Informacja taka powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania świadczenia emerytalnego. Tym samym przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, należy interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera emeryturę i nie chce zrezygnować z jej pobierania. Wobec powyższego okoliczność, że Skarżąca w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uprawiona była do emerytury nie pozbawiła ją automatycznie prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ pierwszej instancji zaniechał poinformowania Skarżącej o możliwości wyboru korzystniejszego dla niej świadczenia, tzn. Skarżąca nie została pouczona o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Wobec stanowiska Organu pierwszej instancji (który wadliwie oparł decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na art. 17 ust. 1b u.ś.r.) Skarżąca nie mogła mieć pewności co do spełniania wszystkich pozytywnych przesłanek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Trudno w tych okolicznościach oczekiwać, że podejmie ona decyzję o zawieszeniu emerytury i tym samym pozbawi się środków do życia. Skoro Organ pierwszej instancji wadliwie przywołał art. 17 ust. 1b u.ś.r. i uniemożliwił Skarżącej dokonanie wyboru świadczenia pielęgnacyjnego poprzez zawieszenie przez nią prawa do emerytury jeszcze w stanie prawnym obowiązującym w dacie złożenia wniosku, to brak jest podstaw do przyjęcia, że zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Skoro Skarżąca nie oświadczyła, że nie zamierza zawiesić prawa do emerytury to przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie wyłączył automatycznie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej. Tym samym niezasadne jest stanowisko Kolegium, że w przypadku Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. z uwagi na fakt, że Skarżąca w dacie złożenia wniosku o ustalenie tego prawa była uprawniona do emerytury. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że kontrolowana sprawa administracyjna powinna być rozpoznana przez organy na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Nieprawidłowy sposób wykładni przez Prezydenta przepisów art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., zaś przez Kolegium art. 63 ust. 1 u.ś.w. doprowadził do sytuacji, że organy obu instancji odstąpiły od badania pozostałych przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Wskutek dokonania błędnej wykładni przepisów prawa w rozpoznawanej sprawie doszło także do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy dodatkowo dopuścił się naruszenia w sposób istotny art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymując w mocy wadliwą decyzję Organu pierwszej instancji. W tych okolicznościach rozstrzygnięcia organów obu instancji o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznać należało za przedwczesne. Rozpoznając wniosek Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię art. 63 ust. 1 u.ś.w., art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Organ ponownie ustali czy Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Jeśli organ ustali, że jedyną przeszkodą do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez Skarżącą emerytury to pouczy Skarżącą na podstawie art. 9 i art. 79a k.p.a. o możliwości dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego. Następnie organ podejmie stosowną decyzję, którą należycie, z uwzględnieniem treści art. 107 § 3 k.p.a. uzasadni. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję, oraz - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. - decyzję ją poprzedzającą. O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku, działając na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.). Do kosztów zaliczono koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł). Wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., z uwagi na fakt, że strony zgodnie wniosły o zastosowanie tego trybu postępowania.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI