II SA/GL 874/23

II SA/Gl 874/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch /sprawozdawca/
Barbara Orzepowska-Kyć
Magdalena Jankiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Katowicach z dnia 6 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/874/2023/7691 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO, Kolegium, organ II instancji), znak SKO.PSŚ/41,5/874/2023/7691. Na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 19 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm. dalej: k.p.a.), orzekło uchylić w całości decyzję Prezydenta Miasta B. (dalej: organ I instancji), z dnia 17 lutego 2023 r. nr [...] odmawiającą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną M. C. i orzekł:
- przyznać S. N. (dalej: skarżąca, strona), świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką M. C. (dalej: matka skarżącej), od dnia 1 maja 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. w wysokości 2119 zł miesięcznie oraz od dnia 1 stycznia 2023 r. w wysokości 2458,00 zł miesięcznie na stałe.
Orzeczenie wydano w następującym stanie sprawy.
Decyzją z dnia 17 lutego 2023 r. nr [...] organ I instancji odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje gdyż niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji podniósł, że matka skarżącej jest panną. Matka niepełnosprawnej M. C. nie żyje, natomiast ojciec G. C. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na podeszły wiek nie jest w stanie opiekować się córką. Organ I instancji przywołał przepisy wskazujące, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu, a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie podniósł że osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Od powyższej decyzji z zachowaniem terminu ustawowego odwołanie wniosła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zarzucając decyzji:
1) naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego odwołującej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością alimentacyjną,
2) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa odwołującej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma ojca
nie legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawuje nad nią opieki,
3) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez odwołującą- tj. córkę dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odwołującej.
Następnie SKO po przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie decyzją nr SKO.PSŚ/41,5/874/2023/7691 uchyliło w całości decyzję z dnia 17 lutego 2023 r. organu I instancji i orzekło
- przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką od dnia 1 maja 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. w wysokości 2119 zł miesięcznie oraz od dnia 1 stycznia 2023 r. w wysokości 2458,00 zł miesięcznie na stałe.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO m.in. wskazało, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia 28 lipca 2022 r. stwierdzającym, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wskazano w nim, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała na dzień 1 października 2019 r. i istniała na dzień 1 maja 2022 r. Zgodnie z art. 5 pkt 1a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Matka skarżącej legitymowała się orzeczeniem o Powiatowego Zespołu ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 marca 2002 r. zaliczającym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 marca 2023 r., z którego wynikało, że niepełnosprawność datuje się od urodzenia.
Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zgodnie z utrwaloną już linią orzeczniczą sądów administracyjnych nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. Ib ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (wyrok WSA w Krakowie z dnia 8.11.2018 r. sygn. akt III SA/Kr 884/2018). W myśl wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 1656/15 z dnia 9 września 2016 r. " Pominięcie przez organy orzekające w sprawie derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r i oparcie decyzji odmownych w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnosprawności stanowi naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialne prawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanych rozstrzygnięć. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt lOS 1614/16 stwierdził, że "w stosunku do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium."
Zatem odnosząc się do niespełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium wskazuje, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot niekonstytucyjności.
Kolegium wskazało również, że zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1). Bezsporne jest, że skarżąca (córka) jest krewną M. C. (matka) i ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Pomiędzy córką i matką występuje stosunek pokrewieństwa w I stopniu. W stanie faktycznym sprawy nie znajdzie zatem zastosowania art. 17 ust. 1a, na podstawie którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia wskazanych przez ustawodawcę warunków. Powołany przepis znajdzie bowiem zastosowanie w odniesieniu do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki.
Nadto SKO podkreśliło, że w uzasadnieniu orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia 28 lipca 2022 r. wskazano, że matka skarżącej ukończyła 5 klas szkoły specjalnej. Jest leczona PZP z rozpoznaniem organicznych zaburzeń nastroju u osoby ze znacznym niedorozwojem umysłowym. Była hospitalizowana w oddziale neurochirurgii w 2018 r. celem embolizacji potwierdzonego radiologicznie tętniaka workowatego w miejscu podziału prawej tętnicy szyjnej wewnętrznej, który okazał się nieoperacyjny. W wywiadzie nadciśnienie tętnicze. Matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wymaga stałej opieki i pomocy osoby drugiej w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Brak jest możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności organizmu w drodze leczenia i rehabilitacji. Zgodnie z oświadczenia strony z dnia 15 września 2022 r. jest osobą leżącą, mającą problemy z poruszaniem się. Skarżącą nie pracuje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona pomaga matce w przemieszczaniu się po mieszkaniu. Pomaga w czynnościach higienicznych i samoobsługowych, np. kąpiel, masaże. Strona sprząta, pierze, przygotowuje posiłki, umawia wizyty lekarskie i jest obecna podczas ich przebiegu, realizuje recepty, dawkuje i podaje leki, załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy oraz zajmuje się płaceniem rachunków. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką w pełnym wymiarze czasu. Zakres sprawowanej opieki nie był kwestionowany.
SKO wskazało, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 12 sierpnia 2022 r., a orzeczenie komisji lekarskiej ZUS stwierdzające trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji zostało wydane w dniu 28 lipca 2022 r. Jednocześnie, zgodnie z pismem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 grudnia 2022 r. matka skarżącej złożyła w dniu 26 maja 2022 r. wniosek o kontynuację wypłaty świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji i orzeczeniem Komisji Lekarskiej z 28 lipca 2022 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Kolegium wskazało też, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ww. ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2023 zgodnie z Obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 1 listopada 2022 r. (M.P. z 2022 r. poz. 1070) wynosi 2458,00 zł.
Od powyższej decyzji z dnia 6 kwietnia 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach znak: SKO .PSŚ/41.5/874/2023/7691 z zachowaniem terminu ustawowego skargę do WSA wniosła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika w części tj. w zakresie oddalającym przyznania świadczenia za okres od 1 lutego 2022 do 30 kwietnia 2022 r.
Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji:
1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
a) naruszenie przepisu art. 24 ust 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego – niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych - dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie w/w świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lutego 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w lutym 2022 r.
b) naruszenie przepisu art. 24 ust 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego - niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych - dyspozycji, zgodnie z którą w przypadku ustalania prawa doświadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego i w konsekwencji nieuwzględnienie, że zgodnie z orzeczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. Nr akt [...] niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej istniała od 1 października 2019r.
Wskazując na powyższe zarzuty:
2. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części.
3. Na podstawie art. 153 p.p.s.a. wniosła o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie.
4. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. wniosła o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca m.in. wskazała, że jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną matką. Okoliczność sprawowania opieki, jej zakres oraz fakt spełnienia przez skarżącą wszelkich przesłanek wymaganych w celu ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nie są kwestionowane przez organ i pozostają bezsporne.
Skarżąca wskazała, że decyzją z dnia 6 kwietnia 2023 r. SKO orzekło w ten sposób, że przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od dnia 1 maja 2022 r. na stałe. Odmówiło przyznania świadczenia za okres od 1 lutego 2022 do 30 kwietnia 2022, pomimo przedłożenia wraz z wnioskiem orzeczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. Nr akt [...] matki skarżącej, zgodnie z którym niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała od 1 października 2019 r.
W ocenie skarżącej stanowisko wyrażone przez organ II instancji w przedmiotowej decyzji w zakresie początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest błędne z uwagi na istotne naruszenia prawa materialnego.
Zdaniem skarżącej, przedmiotowe świadczenie powinno być przyznane od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono wniosek o jego przyznanie. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia zaistniałego sporu ma prawidłowa wykładnia i zastosowanie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Brak jest przepisów umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych; w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego.
W przedmiotowej sprawie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w lutym 2022 r. tj. w dacie ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej tym samym nie są znane przyczyny błędnego ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż do akt niniejszego postępowania zostało przedłożone orzeczenie stwierdzające niezdolność do samodzielnej egzystencji - na dzień 1 października 2019 r.
W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać I rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zdaniem skarżącego to organ zabiega w postępowaniu o udowodnienie każdego faktu za pomocą wszystkich dostępnych środków i źródeł dowodowych, by wydać stosowne orzeczenie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja SKO jest zgodna z prawem.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 – określanej dalej jako p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.
Po zbadaniu sprawy w przedstawionych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, a zaskarżona decyzja SKO jest zgodna z prawem.
Przedmiotem kontroli były decyzja wydana w postępowaniu wszczętym na wniosek skarżącej dotyczący przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 17 ust. 1u.ś.r., w zw z art. 24 ust. 4 u.ś.r.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1u.ś.r., obowiązującą w chwili rozstrzygania przez organ, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
W przedmiotowej sprawie prawo do zasiłku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej zostało ustalone na 1 maja 2022 r. ponieważ w tym miesiącu złożono wniosek o ustalenie ww. prawa.
Również za prawidłowe należy uznać te rozważania organu odwoławczego, które zadecydowały o uchyleniu decyzji organu I instancji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje;
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyj ne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki;
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała;
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
2. (uchylony)
2a. (uchylony)
2b. (uchylony)
2c. (uchylony)
2d. (uchylony)
3. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 1300,00 zł miesięcznie.
3a. Kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia. 3b. Waloryzacja polega na zwiększeniu kwoty świadczenia pielęgnacyjnego o wskaźnik waloryzacji. Wskaźnikiem waloryzacji jest procentowy wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r. poz.2207), obowiązującego na dzień 1 stycznia roku, w którym jest przeprowadzana waloryzacja, w stosunku do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującej w dniu 1 stycznia roku poprzedzającego rok, w którym jest przeprowadzana waloryzacja.
3c. Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego ustalanego w sposób określony w ust. 3b zaokrągla się do pełnych złotych w górę.
3d. Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na następny rok kalendarzowy podlega ogłoszeniu w drodze obwieszczenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w terminie do dnia 15 listopada każdego roku.
4. Kwotę świadczenia pielęgnacyjnego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.
5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) (uchylony);
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
6. Zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.
W świetle wyżej przywołanej regulacji skarżącej jako osobie z kręgu osób obciążonych powinnością alimentacyjną ustalono prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy Sąd zauważył, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia 28 lipca 2022 r. stwierdzającym, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Natomiast niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała na dzień 1 października 2019 r. i istniała na dzień 1 maja 2022 r. Zatem zgodnie z art. 5 pkt 1a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto matka skarżącej legitymowała się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 marca 2002 r. zaliczającym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 marca 2023 r., z którego wynikało, że niepełnosprawność datuje się od urodzenia.
Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczyła natomiast kwestii od jakiej daty początkowej powinien zostać przyznany skarżącej zasiłek pielęgnacyjny. Należy wskazać, że skarżąca w dniu 12 sierpnia 2022 r. złożyła do Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Organ przyznał skarżącej świadczenie od 1 maja 2022 r.
Jednak skarżąca stała na stanowisku, że wnioskowane świadczenie powinno zostać jej przyznane za okres od 1 lutego 2022 r., do 30 kwietnia 2022r.
Sąd podzielił stanowisko organu, że w stwierdzonych w sprawie okolicznościach, nie zaistniały podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r.
Wbrew twierdzeniom skargi organ I instancji nie wszczął postępowania na wniosek skarżącej z lutego 2022 r., ale na wniosek skarżącej z dnia 12 sierpnia 2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką i wniosek ten został załączony do pisma pełnomocnika skarżącej z dnia 17 sierpnia 2022 r.
Zdaniem Sądu zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 12 sierpnia 2022 r., a orzeczenie komisji lekarskiej ZUS nr [...] stwierdzające trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji zostało wydane w dniu 28 lipca 2022 r. Jednocześnie, zgodnie z pismem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 grudnia 2022 r. Matka skarżącej złożyła w dniu 26 maja 2022 r. wniosek o kontynuację wypłaty świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji i orzeczeniem Komisji Lekarskiej z 28 lipca 2022 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Skoro zatem wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w okresie trzech miesięcy licząc od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, prawo to zostało ustalone począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, tj. od 1 maja 2022 r.
Zgodnie z art. 24 ust. 4 ww. ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Wobec orzeczenia o trwałej niezdolności matki skarżącej do samodzielnej egzystencji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przyznane na stałe.
W ocenie Sądu organ prawidłowo przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny począwszy od dnia 1 maja 2022 r. Natomiast przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w okresie poprzedzającym tę datę, tj. za okres od 1 lutego 2022 r., do 30 kwietnia 2022 r. byłoby w ocenie Sądu nieuzasadnione. W konsekwencji brak było podstaw do uwzględnienia stanowiska skarżącej i podniesionych w jego ramach zarzutów, które przemawiałyby za możliwością przyznania wnioskowanego świadczenia od daty 1 lutego 2022 r.
Podsumowując, należy uznać, że zaskarżona decyzja organu jest zgodna z prawem.
Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.