II SA/Gl 871/23

II SA/Gl 871/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik
Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący/
Krzysztof Nowak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 3c w zw. z ust. 3d
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2023 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/1857/2023/6197 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia 1 lutego 2023 r. znak: [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 1 lutego 2023 r. znak: [...], Wójt Gminy L. (dalej: " organ" lub "organ pierwszej instancji") działając na podstawie art. 2 ust. 1, 2, 3a - 3d i ust. 16 oraz art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (obecnie: t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1630) – dalej: "u.d.w." w zw. art. 104 § 1 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), odmówił P. K. (dalej: "strona", "skarżący") przyznania prawa do dodatku węglowego w kwocie 3000 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że strona złożyła w dniu 29 listopada 2022 r. wniosek o przyznanie dodatku węglowego. Organ zacytował przepisy prawa materialnego znajdujące zastosowanie w sprawie i podkreślił, że w dniu 20 grudnia 2022 r. przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania strony, podczas którego potwierdzono, że pod wskazanym adresem zamieszkania strony istnieją dwa samodzielne lokale mieszkalne. Lokal pierwszy położony na parterze składa się z kuchni, łazienki, dwóch pokoi oraz przedpokoju. Lokal drugi położony jest na piętrze, a w jego w skład wchodzi: kuchnia, łazienka, 3 pokoje oraz przedpokój. Budynek posiada klatkę schodową, która prowadzi do lokalu na piętrze. Lokal na parterze jest zamknięty, oddzielony drzwiami od klatki schodowej. Budynek posiada jedno wejście, będące częścią wspólną dla mieszkańców budynku. Ponieważ strona nie przystąpiła do wydzielenia w budynku samodzielnych lokali mieszkalnych, co wiąże się z niemożliwością ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod adresem w odrębnych lokalach organ uznał, że nie zachodzą przesłanki do przyznania stronie dodatku węglowego. Ponadto strona oświadczyła, iż nie było możliwe podjęcie formalnych kroków do ustalenia odrębnego adresu dla tych lokali ponieważ uważa, iż brak jest podstawy prawnej, która nakazywałaby takie działanie.
Strona w dniu 21 lutego 2023 r. złożyła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podając, że spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/1857/2023/6197, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, a następnie wskazał, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających podjęcie działań mających na celu wyodrębnienie lokalu zajmowanego przez stronę lub mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania. Fakt ten został potwierdzony przez stronę. Organ odwoławczy wskazał na treść art. 2 ust. 3c u.d.w. z którego wynika, że jeżeli w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem, to obowiązkiem strony było podjęcie sformalizowanych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla zajmowanego lokalu. Jego zdaniem, względy logiki nakazują bowiem stwierdzenie, że o braku możliwości dokonania określonej czynności w wyznaczonym terminie możemy mówić wyłącznie w sytuacji, w której próba dokonania tej czynności w ogóle została podjęta. Bezczynność strony w omawianym zakresie nie może być utożsamiana z brakiem możliwości dokonania prawem wymaganej czynności w ustawowo określonym terminie. Podobne skutki wiązać należy również z brakiem możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem z powodu braku prawnych możliwości wyodrębnienia lokalu. Kolegium podniosło, że z akt sprawy – wywiadu środowiskowego i odwołania strony z 21 lutego 2023 r. wynika, że strona nie podjęła prawem wymaganych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. W jego ocenie brak dokumentów potwierdzających, że strona wystąpiła do właściwego organu z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o możliwości wydzielania samodzielnego lokalu mieszkalnego oraz przede wszystkim brak podjęcia działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla zajmowanego lokalu sprawiają, że strona nie spełnia przesłanek ustawowych, uprawniających do przyznania dodatku węglowego.
Z decyzją Kolegium nie zgodził się skarżący, wnosząc w dniu 8 maja 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu skarżący podniósł dlaczego nie zgadza się z decyzjami obu organów i przedstawił w tym zakresie argumentację odwołującą się do przepisów prawa geodezyjnego i kartograficznego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wniosło o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.
W ocenie Sądu wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontrolowanej sprawy jest decyzja Kolegium z dnia 3 kwietnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Ustawodawca mocą art. 50 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967), obowiązującego od 20 września 2022 r., w ustawie o dodatku węglowym wprowadził w art. 3 regulację odnoszącą się do sytuacji zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego. Kolejną nowelizacją, obowiązującą od 3 listopada 2022 r., na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236) rozszerzono ww. regulację o kolejne zapisy. Stosownie do treści art. 2 ust. 9 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10). Zauważyć należy, że wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (art. 2 ust. 15 u.d.w.). Jak stanowi art. 2 ust. 15a u.d.w. (dodany łącznie z ust. 15b-15e do ustawy na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw - Dz.U. z 2022 r., poz. 1967), dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519);
2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140),
b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140),
c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687),
d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456);
3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
W myśl art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c u.d.w.). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d u.d.w.).
Jak stanowi art. 2 ust. 16 u.d.w., przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku węglowego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania dodatku węglowego, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku węglowego wymagają wydania decyzji.
Przywołane przepisy prawa określają szczegółowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie dodatku węglowego. Postępowanie to wszczynane jest co do zasady na wniosek strony, ale także w niektórych przypadkach może być wszczęte z urzędu (art. 2 ust. 15f u.d.w.).
W świetle przywołanych powyżej przepisów, nie może budzić wątpliwości, że informacje podane we wniosku o przyznanie dodatku węglowego muszą zostać zweryfikowane przez organ gminy przed wypłatą dodatku węglowego (potwierdzoną informacją o przyznaniu tego dodatku kierowaną do wnioskodawcy), bądź też przed podjęciem decyzji o odmowie przyznania dodatku węglowego.
W orzecznictwie podkreśla się, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 maja 2023 r., II SA/Gl 474/23). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, że deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw została złożona przez skarżącego w dniu 11 maja 2022 r. z wyszczególnieniem zainstalowanych oraz eksploatowanych w budynku źródeł ciepła tj. kotła na paliwo stałe oraz kolektorów słonecznych do ciepłej wody użytkowej lub z funkcją wspomagania ogrzewania. W treści wniosku o wypłatę dodatku węglowego wskazano jako główne źródło ogrzewania kocioł na paliwo stałe.
Z treści notatki służbowej sporządzonej 20 grudnia 2022 r. przez pracownika organu I instancji po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący oświadczył, iż "nie przystępuje do formalnego podziału lokali mieszkaniowych, nie będzie wyodrębniał kolejnego adresu w budynku" i "nie widzi podstawy prawnej, która nakazywałaby przystąpienie do formalnego wydzielenia lokali.". Z wywiadu środowiskowego wynika również, że w budynku znajdują się dwa lokale mieszkalne, jeden na parterze (nr 1) i drugi na piętrze (nr 2). Budynek zamieszkały przez skarżącego posiada klatkę schodową oraz wiatrołap, który jest częścią wspólną obydwu lokali. Analiza akt dokonana przez Sąd wskazuje, że organ I instancji nie wskazał w wywiadzie środowiskowym, który lokal zajmuje skarżący. Nie wskazał również, kto zajmuje drugi lokal i czy w budynku znajdują się dwa gospodarstwa domowe i jakie działania organ podjął aby to zweryfikować.
W sprawie nie jest sporne, że skarżący złożył w terminie wniosek o przyznanie dodatku węglowego, budynek został zgłoszony do CEEB, głównym źródłem ogrzewania, które jest współdzielone z innym lokalem mieszkalnym, jest kocioł na paliwo stałe.
Zdaniem Sądu na organie I instancji spoczywał obowiązek ustalenia, czy w sprawie zaistniały okoliczności będące warunkiem zastosowania wyjątku od zasady określonej w art. 2 ust. 3b analizowanej ustawy. Mowa tutaj o ustaleniach zarówno w zakresie ilości gospodarstw domowych zamieszkujących pod danym adresem, jak również braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych.
W odniesieniu natomiast do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych Sąd zauważa, iż ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby wskazana okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia formalnych kroków prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też wymagane było potwierdzenie wskazanej okoliczności konkretnym dowodem.
Wprowadzona regulacja nie wymaga wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu. Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie powyższego w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w sytuacji, gdy wspomniana nowelizacja weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 31 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 474/23, z dnia 29 czerwca 2023 r. sygn. II SA/Gl 391/23).
Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że przepisy ustawy o dodatku węglowym nie wprowadzają "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu, a wykazanie, iż przesłanka została spełniona, może nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, że do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 11 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 355/23, z dnia 8 maja 2023 r. sygn. II SAB/Gl 24/23, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 maja 2023 r. sygn. I SA/Łd 299/23), a następnie dokonanie oceny oświadczenia w kontekście zaistnienia warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w zw. z art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym.
Powyższe pozostaje istotne w związku z powoływaniem się przez organ na oświadczenie skarżącego złożone w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 20 grudnia 2022 r. W ocenie Sądu wypowiedź skarżącego zapisana w notatce służbowej po przeprowadzeniu tego wywiadu nie jest równoznaczna z oświadczeniem, iż do 30 listopada 2022 r. "nie było możliwe" ustalenie odrębnego adresu. O uprawnieniu do złożenia takiego oświadczenia, stosownie do treści art. 9 k.p.a. skarżący winien zostać poinformowany przez organ I instancji.
Odmienne stanowisko organów orzekających w sprawie doprowadziło do usankcjonowania nałożenia na skarżącego obowiązku, który nie wynika z ustawy. Pozbawione podstaw prawnych pozostaje zatem uzależnienie przyznania skarżącemu wsparcia w postaci dodatku węglowego od przesłanki, która nie została wyartykułowana przez ustawodawcę. Na tym tle słusznie tut. Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. II SA/Gl 633/23 dopatrzył się naruszenia wynikającej z art. 7 Konstytucji RP zasady praworządności, powtórzonej w art. 6 k.p.a. jako jednej z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego.
W świetle powyższych rozważań i oceny stanu faktycznego sprawy Sąd doszedł do wniosku, iż wobec naruszenia przez organy orzekające w sprawie jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego zawartej w art. 6 k.p.a., doszło do niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego - art. 2 ust. 3c i 3d ustawy o dodatku węglowym, zatem konieczne stało się zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, a rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie dodatku węglowego uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię art. 2 ust. 3c i 3d ustawy o dodatku węglowym, zważając by nie naruszono przepisów procedury administracyjnej.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.