II SA/Gl 867/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-10-22
NSAinneWysokawsa
świadczenia rodzinneniepełnosprawnośćdodatekterminprawo materialnepostępowanie administracyjnesąd administracyjnyorzecznictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z wyrównaniem od daty orzeczenia o niepełnosprawności, uznając, że wniosek złożono po terminie.

Skarżąca domagała się przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego z wyrównaniem od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności syna. Sąd uznał, że mimo orzeczenia niepełnosprawności przez sąd powszechny, termin trzech miesięcy na złożenie wniosku o dodatek, liczony od uprawomocnienia się wyroku, został przekroczony. Skarżąca była reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, co wykluczyło możliwość powoływania się na nieznajomość prawa.

Sprawa dotyczyła skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. odmawiającą przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego z wyrównaniem od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji przyznał dodatek od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie (27 lutego 2025 r.), wskazując, że wniosek o ustalenie niepełnosprawności dziecka został złożony po upływie trzymiesięcznego terminu od wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca argumentowała, że nie wiedziała o uprawomocnieniu się wyroku sądu ustalającego niepełnosprawność syna (18 października 2024 r.) i otrzymała odpis wyroku dopiero 27 lutego 2025 r., po czym niezwłocznie złożyła wniosek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, stwierdzając, że termin trzech miesięcy na złożenie wniosku o dodatek, liczony od uprawomocnienia się wyroku sądu powszechnego (18 października 2024 r.), upłynął 18 stycznia 2025 r., a wniosek złożono 27 lutego 2025 r. Sąd podkreślił, że skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, co wykluczało możliwość powoływania się na nieznajomość prawa lub procedury. Sąd odrzucił również argumenty dotyczące naruszenia zasad postępowania administracyjnego i ochrony praw nabytych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, w przypadku orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez sąd powszechny w formie wyroku, termin trzech miesięcy na złożenie wniosku o świadczenie uzależnione od niepełnosprawności biegnie od dnia uprawomocnienia się tego wyroku.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że termin trzech miesięcy na złożenie wniosku o dodatek do zasiłku rodzinnego, liczony od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, w przypadku orzeczenia sądu powszechnego biegnie od dnia jego uprawomocnienia. Skoro wniosek został złożony po upływie tego terminu, świadczenie nie mogło zostać przyznane z wyrównaniem od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.ś.r. art. 13 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Określa dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka jako świadczenie pieniężne dla matki, ojca, opiekuna lub osoby uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka niepełnosprawnego.

u.ś.r. art. 24 § 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Stanowi, że świadczenia pieniężne przyznawane są od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

u.ś.r. art. 24 § 2a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przewiduje wyjątek od zasady ogólnej, zgodnie z którym prawo do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, jeżeli wniosek ten zostanie złożony w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi, gdy brak jest podstaw do jej uwzględnienia.

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa przesłanki uchylenia decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny.

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądowa kontrola legalności działalności administracji publicznej.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada budzenia zaufania obywateli do organów władzy publicznej.

k.p.a. art. 63 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pisemności w postępowaniu administracyjnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przekroczenie trzymiesięcznego terminu materialnego do złożenia wniosku o dodatek do zasiłku rodzinnego, liczonego od uprawomocnienia się wyroku sądu ustalającego niepełnosprawność dziecka.

Odrzucone argumenty

Niewiedza skarżącej o dacie uprawomocnienia się wyroku sądu ustalającego niepełnosprawność dziecka. Brak pouczenia o terminach i procedurze przez pełnomocnika z urzędu. Naruszenie zasad postępowania administracyjnego (prawdy obiektywnej, zaufania, pisemności). Naruszenie zasady ochrony praw nabytych.

Godne uwagi sformułowania

w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny w formie wyroku, wykładni art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy dokonać [...] do przyjęcia, że wskazany w tym przepisie trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu, nie zaś od dnia jego wydania w sytuacji, gdy w określonym postępowaniu dana osoba korzystała z pomocy fachowego pełnomocnika, nie jest możliwe skuteczne powoływanie się przez nią na nieznajomość prawa, brak orientacji w tej procedurze czy też na nieudzielenie jej w tych ramach stosownych pouczeń.

Skład orzekający

Stanisław Nitecki

przewodniczący sprawozdawca

Edyta Kędzierska

członek

Aneta Majowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja terminu do złożenia wniosku o świadczenia uzależnione od niepełnosprawności, gdy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny, oraz kwestia wpływu reprezentacji przez pełnomocnika na możliwość powoływania się na nieznajomość prawa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny, a nie zespół orzekający. Kluczowe jest ustalenie daty uprawomocnienia się wyroku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak kluczowe jest przestrzeganie terminów, nawet w sytuacjach losowych. Pokazuje też, jak ważna jest rola profesjonalnego pełnomocnika.

Czy brak wiedzy o uprawomocnieniu wyroku sądu usprawiedliwia spóźniony wniosek o dodatek rodzinny? Sąd administracyjny wyjaśnia.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 867/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Edyta Kędzierska
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1208
art. 13 ust. 1, art. 24 ust. 2, art. 24 ust.2a,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 maja 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/428/2025/5964 w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 19 marca 2025 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 20 ust. 3 i 4 w związku z art. 3 pkt 11, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1, art. 8 pkt 5, art. 13, art. 24 ust. 1, 2, 2a i 3 oraz art. 32 ust. 1d ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 ze zm.) a także w oparciu o przepisy wykonawcze do tej ustawy Prezydent Miasta R. przyznał E.K. (dalej jako strona lub skarżąca) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na jej syna – W.U., w kwocie 110 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego 2025 r. do 31 października 2025 r. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że wyżej wymieniona spełnia wymogi warunkujące nabycie prawa do wskazanego świadczenia określone w art. 13 powołanej ustawy albowiem jej ma orzeczoną niepełnosprawność. Równocześnie wyjaśniono, że ów dodatek należało przyznać na zasadzie art. 24 ust. 2 i 4 wspomnianej regulacji, to jest na okres począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia (co nastąpiło 27 lutego 2025 r.) do końca okresu zasiłkowego. Podkreślono przy tym, że brak jest podstaw do zastosowania w sprawie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jakkolwiek bowiem przyznano, że wniosek o ustalenie niepełnosprawności u syna strona złożyła do Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w R. 10 października 2022 r., a owa niepełnosprawność została ostatecznie u niego orzeczona wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z [...] r. (sygn. akt [...]), który uprawomocnił się 18 października 2024 r., to jednak zaznaczono, że złożenie wniosku o zasiłek pielęgnacyjny nastąpiło 27 lutego 2025 r., a więc zostało dokonane po upływie wskazanego w powyższym przepisie trzymiesięcznego terminu.
Niezadowolona z tej decyzji skarżąca złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wywodząc, że wnioskowany dodatek do zasiłku rodzinnego powinien jej zostać przyznany z wyrównaniem na okres począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o ustalenie u syna niepełnosprawności, czyli od października 2022 r. Podkreśliła, że owa niepełnosprawność została orzeczona przez Sąd Rejonowy w G. mocą wyroku z [...] r. i nie wiedziała, że wyrok ten uprawomocnił się 18 października 2024 r. Na rozprawie przeprowadzonej [...] r. nie była obecna, gdyż jej nie wezwano, natomiast stawił się reprezentujący ją pełnomocnik z urzędu. Była przekonana, że ów wyrok zostanie jej doręczony, na czekała aż do 23 grudnia 2024 r., kiedy to zwróciła się do wspomnianego prawnika telefonicznie i wówczas ten wyjaśnił jej, że sama powinna złożyć wniosek o wydanie wyroku, co tego samego dnia niezwłocznie uczyniła. W tym miejscu strona wywiodła, że ani ona ani jej pełnomocnik nie byli świadomi faktu uprawomocnienia się rzeczonego wyroku z dniem 18 października 2024 r., gdyż oboje nie wiedzieli, że nie został on zaskarżony, z kolei ów prawnik był przekonany, że prawomocność nastąpi 31 października 2024 r. Sugerując się przekazaną przezeń informacją, w powołanym piśmie z 23 grudnia 2024 r. wpisała powyższą - nieprawidłową datę prawomocności i dlatego musiała powtórnie wystąpić o odpis wyroku, gdyż wobec tej nieścisłości Sąd wezwał ją o doprecyzowanie, jakiego konkretnie wyroku żąda. Ostatecznie odpis przedmiotowego wyroku został do niej wysłany 7 lutego 2025 r. - w odpowiedzi na kolejne pismo z 22 stycznia 2025 r. - i otrzymała go 27 lutego 2025 r., po czym tego samego dnia wystąpiła z wnioskiem o przyznanie spornego dodatku do zasiłku rodzinnego dopiero wówczas otrzymując informację o konieczności złożenia go w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się wyroku, czego jednak nie mogła uczynić, skoro przecież wyroku wcześniej nie otrzymała. Zważywszy powyższe wywiodła, że brak złożenia wniosku w terminie określonym w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi skutek tego, że nie posiada wiedzy prawniczej i nie ma wpływu na terminowość czynności podejmowanych przez Sąd. Wniosek złożyła od razu po tym, jak otrzymała wyrok orzekający o niepełnosprawności syna, a w takiej sytuacji termin, o którym mowa w powołanym uregulowaniu powinien być, w jej ocenie, liczony od dnia otrzymania przez nią odpisu wyroku.
Decyzją z 8 maja 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/428/2025/5964 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium przybliżyło dotychczasowy przebieg postępowania podzielając ustalenia organu pierwszej instancji co do tego, że skarżąca spełnia ustawowe wymogi warunkujące nabycie prawa do spornego świadczenia. Zaaprobowało przy tym stanowisko odnośnie okresu, na który świadczenie to należało przyznać wywodząc, że skoro niepełnosprawność jej dziecka została orzeczona mocą wyroku Sądu Rejonowego w G. z [...] r., który stał się prawomocny 18 października 2024 r., a wniosek o dodatek do zasiłku rodzinnego złożyła 27 lutego 2025 r., to uczyniła to po upływie terminu określonego w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych co uniemożliwiało przyznanie wsparcia w tej formie na zasadzie określonej w powołanym uregulowaniu, to jest począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności.
Niezadowolona z tej decyzji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się uchylenia wspomnianego rozstrzygnięcia oraz zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku z uwzględnieniem orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność jej dziecka od października 2022 r. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreśliła, że opóźnienie w złożeniu wniosku o sporne świadczenie nie było przez nią zawinione, gdyż wynikało z konieczności oczekiwania na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. ustalający niepełnosprawność syna. Raz jeszcze podniosła, że nie wiedziała, kiedy ów wyrok się uprawomocnił, zaznaczając, że jego odpis doręczono jej dopiero 27 lutego 2024 r., gdyż musiała o to występować do Sądu dwukrotnie, bowiem w pierwotnym piśmie z 23 grudnia 2024 r. błędnie oznaczyła datę prawomocności w związku z czym zobowiązano ją do powtórnego złożenia rzeczonego wniosku. W tym kontekście strona wywiodła, że sporny dodatek do zasiłku rodzinnego przyznano jej nieprawidłowo począwszy dopiero od lutego 2025 r. zamiast przyznać to świadczenie z nadpłatą za okres począwszy od października 2022 r. W jej ocenie zaskarżone rozstrzygnięcie koliduje również z art. 63 § 1 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, a nadto z konstytucyjną zasadą ochrony praw nabytych. Na poparcie swojej argumentacji skarżąca powołała sygnatury akt kilku wyroków sądów administracyjnych wywodząc, że zgodnie z wyrażonym w nich poglądem, w przypadku ustalenia stopnia niepełnosprawności mocą orzeczenia sądowego, termin do złożenia wniosku o świadczenie, określony w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy liczyć od daty doręczenia tego wyroku stronie a nie od dnia jego uprawomocnienia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska oraz podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało na bezzasadność zarzutów podniesionych przez stronę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 powołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że kwestionowany przez stronę akt odpowiada wymogom prawa.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 13 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle którego dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka jest świadczeniem pieniężnych przysługującym matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem między innymi dziecka w wieku do ukończenia 16. roku życia, jeżeli legitymuje się ono orzeczeniem o niepełnosprawności;
W niniejszej sprawie pozostaje poza sporem, że syn skarżącej ma orzeczoną niepełnosprawność, a tym samym spełnia powyższy wymóg, w związku z czym wypowiadające się w sprawie organy zasadnie przyjęły, że wnioskowane świadczenie powinno jej zostać przyznane.
Przedmiotem sporu jest natomiast okres, na jaki ów dodatek miał jej przysługiwać. Odnosząc się do tego zagadnienia przyjdzie wyjaśnić, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych zakładają, iż objęte nią świadczenia o charakterze pieniężnym, przyznawane są od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego - co wynika z generalnej zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 tego aktu (w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r. - Dz. U. z 2007 r., nr 200, poz. 1446). Wyjątek od tej zasady ustawodawca przewidział w art. 24 ust. 2a cytowanej regulacji stanowiącym, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Wspomniana norma umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez organy właściwe w sprawie orzekania o niepełnosprawności, mającej charakter prejudycjalny względem sprawy o przyznanie dodatku, o którym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i uzależnia to od spełnienia wymogu polegającego na konieczności złożenia wniosku o świadczenie w terminie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności.
W rozpoznanej sprawie niepełnosprawność u syna skarżącej została orzeczona mocą wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy w G. [...]r., sygn. akt [...]. W tym stanie rzeczy należy wyjaśnić, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, który skład orzekający w pełni podziela, w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny w formie wyroku, wykładni art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy dokonać nie tylko z uwzględnieniem funkcji, którą realizować ma dane świadczenie opiekuńcze oraz mechanizmu jego przyznawania uzależnionego od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, ale i też innych regulacji przewidzianych w systemie prawa, co w konsekwencji prowadzi do przyjęcia, że wskazany w tym przepisie trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu, nie zaś od dnia jego wydania (vide: wyroki NSA: z 8 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3587/18 publ. Lex nr 2731257 oraz z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1780, publ. Lex nr 2619652).
Jak wynika z klauzuli zamieszczonej na zalegającym w aktach sprawy odpisie powołanego wyroku z [...] r., uprawomocnił się on 18 października 2024 r., a zatem, skoro skarżąca złożyła wniosek o przyznanie spornego dodatku 27 lutego 2025 r., uczyniła to na długo po trzymiesięcznym terminie określonym w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego upływ nastąpił 18 stycznia 2025 r., a w rezultacie brak było podstaw do przyznania tego świadczenia na zasadzie rzeczonego przepisu, począwszy od października 2022 r., czyli od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie u niego niepełnosprawności. Należy zaznaczyć, że przedmiotowy termin ma charakter terminu prawa materialnego, jego upływ jest definitywny i nie można go przywrócić (zob. wyroki WSA: w Poznaniu z 12 września 2024 r., sygn. akt II SA/Po 273/24, publ. Lex nr 3760593 oraz w Kielcach z 14 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 632/23, publ. Lex nr 3650425).
Sąd dostrzega pogląd wyrażony w orzecznictwie NSA, gdzie położono akcent na wyraźną różnicę pomiędzy datą orzeczenia o niepełnosprawności wydawanego przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, które to orzeczenia są z urzędu doręczane zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany - od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez sąd powszechny, które to orzeczenia wydawane w formie wyroków nie są z urzędu doręczane stronom, a nadto środek zaskarżenia przysługuje nie tylko zainteresowanemu, ale także drugiej stronie - wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności. Kwestia ta została poddana analizie między innymi w wyroku z 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/15 (publ. Lex nr 2304039), gdzie trafnie zwrócono uwagę, że w świetle wykładni celowościowej art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadnionej brzmieniem art. 69 Konstytucji RP, wymóg złożenia przez osobę zainteresowaną wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego kompletu dokumentów, w tym zaopatrzonego w klauzulę prawomocności wyroku sądowego ustalającego niepełnosprawność powoduje konieczność pouczenia osoby działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, w jakich okolicznościach wyrok sądu powszechnego (innych dla wyroku sądu pierwszej instancji, a inny dla wyroku sądu drugiej instancji) staje się prawomocny oraz pouczenia, że czym innym jest data prawomocności wyroku, a czym innym orzeczenie o stwierdzeniu prawomocności wyroku, które to orzeczenie zwane nadaniem klauzuli prawomocności jest wydawane po dacie prawomocności wyroku i może być wydane kilka dni, kilka tygodni, a nawet kilka miesięcy po nim - w zależności także od tego, czy wyrok Sądu pierwszej instancji był zaskarżony, czy w drugiej instancji został utrzymany w mocy, czy też zmieniony w całości lub w części. Z kolei brak pouczenia o tym strony nie posiadającej zazwyczaj stosownej wiedzy prawniczej - o ile dołożyła ona należytej staranności w zakresie toczącego się postępowania - nie może powodować względem niej ujemnych skutków prawnych.
Uwzględniwszy tak sformułowane stanowisko przyjdzie jednak stwierdzić, że w warunkach niniejszej sprawy nie mogło ono przesądzić o uwzględnieniu skargi. Jakkolwiek przedstawicielka ustawowa skarżącego powoływała się na brak znajomości procedury sądowej w sprawach o ustalenie niepełnosprawności, a także na brak orientacji co do zasad dotyczących doręczeń wydawanych w tego rodzaju sprawach wyroków oraz co do terminów ich zaskarżania (a w konsekwencji uprawomocniania się), to jednak wymaga podkreślenia, że - jak sama wyraźnie zaznaczała - była w tamtym postępowaniu sądowym reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, który niewątpliwie wiedzę taką powinien posiadać. Jej wywody zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji mogą wskazywać, że ów pełnomocnik nie podejmował działań zmierzających do uzyskania odpisu prawomocnego wyroku, otrzymywała od niego nadto nieprecyzyjne czy wręcz błędne informacje o dacie prawomocności, a gdy zwróciła się doń z zapytaniem o dalsze losy tego orzeczenia (co uczyniła 23 grudnia 2024 r., czyli ponad dwa miesiące od uprawomocnienia się), nawet wtedy nie wystąpił do Sądu o doręczenie jego odpisu - choć powinien przecież mieć w polu widzenia, że odpis ten będzie jej potrzebny, celem ubiegania się o określone świadczenia, lecz ograniczył się wyłącznie do zasugerowania, by zrobiła to sama. Niezależnie jednak od oceny staranności z jaką fachowy pełnomocnik działał na rzecz wyżej wymienionej oraz od tego, czy udzielona przezeń pomoc czyniła zadość wymogom profesjonalizmu, okoliczności te nie mogły mieć wpływu na ocenę legalności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. W sytuacji bowiem, gdy w określonym postępowaniu dana osoba korzystała z pomocy fachowego pełnomocnika, nie jest możliwe skuteczne powoływanie się przez nią na nieznajomość prawa, brak orientacji w tej procedurze czy też na nieudzielenie jej w tych ramach stosownych pouczeń. Ewentualne zaniedbania wskazanego pełnomocnika, do jakich mogło dojść w postępowaniu sądowym w sprawie ustalenia u jej dziecka stopnia niepełnosprawności nie mogą zatem stanowić podstawy do kwestionowania zgodności z prawem wydanej w sprawie decyzji tylko z tego powodu, że wyżej wymieniona, choć korzystała z pomocy profesjonalisty, opiera swoje zarzuty na nieznajomości zasad i terminów obowiązujących w takim postępowaniu.
Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że nie zachodziły przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego dziecka na okres począwszy od daty ustalonej na zasadzie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż wniosek o to świadczenie złożono po upływie wskazanego w powołanej normie trzymiesięcznego terminu. Prawidłowo więc orzekające w sprawie organy przyznały jej ów dodatek zgodnie z zasadą ogólną określoną w art. 24 ust. 2 tej ustawy, czyli od miesiąca złożenia wniosku o wskazane świadczenie, zasadnie przyjmując również końcową datę jako 31 października 2025 r., czyli ostatni dzień okresu zasiłkowego, co wynika z treści art. 24 ust. 1 i 3 w związku z art. 3 pkt 10 cytowanej ustawy.
W tym kontekście podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść skutku. Wbrew twierdzeniom strony, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie sformułowano poglądu, jakoby w przypadku ustalenia stopnia niepełnosprawności mocą orzeczenia sądowego, termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należało liczyć od daty doręczenia tego orzeczenia stronie a nie od dnia jego uprawomocnienia. Analiza niniejszej kwestii została w sposób wyczerpujący zaprezentowana wyżej, zaś w wyrokach, które zapadły w zakresie spraw o powołanych przez skarżącą sygnaturach akt w ogóle nie nawiązano do art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych ani do zagadnień związanych z przesłankami warunkującymi zastosowanie tej normy. W szczególności, wyrok NSA z 9 stycznia 2025 w sprawie o sygn. I OSK 49/24 podobnie jak wyrok WSA w Poznaniu z 7 marca 2024 r. w sprawie o sygn. IV SA/Po 40/24 nie dotyczą dodatku, o którym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych lecz świadczenia pielęgnacyjnego podlegającego regulacji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w jego brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) i zawierają analizę przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia, w szczególności charakteru oraz zakresu opieki, jaka może stanowić podstawę do jego przyznania, natomiast nie poruszono w nich kwestii dotyczących art. 24 ust. 2a powołanej ustawy. Z kolei dwa pozostałe wskazane przez stronę wyroki dotyczą zupełnie innych materii, które nie zostały nawet objęte ustawą o świadczeniach rodzinnych (sygn. akt IV SA/Wa 231/23 - wyrok WSA w Warszawie z 15 maja 2023 r. - zobowiązania cudzoziemca do powrotu, zaś sprawa o sygn. IV SA/Gl 74/23 w ogóle w tutejszym Sądzie nie istnieje chyba, że chodzi o sygnaturę II SA/Gl 74/23, gdzie wydano wyrok z 18 kwietnia 2023 r., dotyczący zasiłku celowego przewidzianego w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej).
Za chybiony należy uznać także zarzut, jakoby zaskarżona decyzja naruszała zasadę ochrony praw nabytych, już choćby z tego powodu, że przed jej wydaniem skarżąca nie miała ustalonego prawa do spornego świadczenia. Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej wyrażony w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż wypowiadające się w sprawie organy prawidłowo zgromadziły niezbędny materiał dowodowy oraz poddały go dostatecznie wyczerpującej analizie i trafnej ocenie. W konsekwencji, zdaniem Sądu w sprawie nie doszło także do naruszenia zasady budzenia zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 9 powołanego Kodeksu). Nie można również mówić o kolizji z art. 63 § 1 tegoż Kodeksu, jako że formułuje on zasadę pisemności obowiązującą w postępowaniu administracyjnym i nie wiadomo, w jaki sposób wspomniane organy miałyby tę zasadę naruszyć zwłaszcza, że skarżąca w ogóle nie sprecyzowała na czym owo naruszenie ma polegać.
Zważywszy wszystkie powołane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia nie doszło do naruszeń prawa mogących uzasadniać jego wyeliminowanie z obrotu prawnego i dlatego orzekł o oddaleniu skargi działając na podstawie art. 132 oraz art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI