II SA/GL 858/22

II SA/Gl 858/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Renata Siudyka
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Wojciech Gapiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 58 § 1 i § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2022r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/957/2022/4697 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego 1) oddala skargę E. S.; 2) odrzuca skargę Z. M.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – Kolegium, organ odwoławczy) postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/957/2022/4697, działając na podstawie art. 17 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. – dalej k.p.a.) odmówiło przywrócenia terminu E. S. (dalej - Strona, Skarżąca) do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy O. z dnia 14 października 2021 r. nr [...] odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką Z. M.
Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wspomnianą decyzją z dnia 14 października 2021 r. Wójt Gminy O. odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką Z. M. Decyzja została odebrana w dniu 19 października 2021 r. osobiście przez Skarżącą.
Pismem z dnia 11 marca 2022 r. pełnomocnik Strony (lekarz prowadzący Z. M.) złożył odwołanie od powyższej decyzji zawierając w nim wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia powyższego środka zaskarżenia. Prośbę uzasadniono ograniczonym dostępem do lekarza, a także okolicznościami zewnętrznymi, tj. pandemią, wojną (koniecznością leczenia uchodźców z Ukrainy).
Postanowieniami z dnia 29 kwietnia 2022 r. Kolegium:
1) nr SKO.PSŚ/41.5/957/2022/4697 odmówiło przywrócenia terminu Stronie do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy O. z dnia 14 października 2021 r. odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
2) nr SKO.PSŚ/41.5/1225/2022/4697 stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji.
W motywach postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania podniesiono, że Skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Mianowicie okoliczności podniesione przez Stronę, tj. ograniczony dostęp do lekarza, nie może stanowić o przeszkodzie w dochowaniu terminu. Jak bowiem stwierdziło Kolegium, brak jest przymusu, aby odwołanie musiało być sporządzone przez pełnomocnika. Dlatego też środek zaskarżenia mógł być wniesiony osobiście przez Skarżącą.
W skardze z dnia 13 maja 2022 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, podpisanej zarówno przez Stronę, jak również jej matkę Z. M., zwrócono się o obiektywne rozpoznanie wniosku dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podniesiono w niej, że Skarżąca od kilku lat opiekuje się swoją matką i jest jedyną osobą, która może to uczynić. Wskazano także, że ze względu na stan psychiczny matki nie mogła szukać szybkiej pomocy, a ponadto nie została poinformowana o możliwości uzyskania dostępu do lekarza poza terminami wyznaczonymi na wizyty planowe.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić przyjdzie motywy odrzucenia skargi Z. M.. Otóż zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.), uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (art. 50 § 2 p.p.s.a.).
Z powołanego przepisu wynika, że legitymacja do wniesienia skargi oparta jest na kryterium interesu prawnego. Pod pojęciem interesu prawnego należy rozumieć istnienie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnoszącego skargę a zaskarżonym aktem lub czynnością. O tym, czy konkretny podmiot ma w danej sprawie interes prawny, decyduje przepis prawa. Najczęściej będą to przepisy prawa materialnego, jednakże mogą to być również przepisy procesowe lub ustrojowe. Podstawę procesowej legitymacji strony musi stanowić przepis prawa wskazujący na własne prawo lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Od wykazania związku między chronionym przez prawo interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej uzależnione więc jest uprawnienie do złożenia skargi.
Innymi słowy skarga może dotyczyć tylko "własnej" sprawy administracyjnej skarżącego, rozumianej jako możliwość konkretyzacji uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego, którymi są organ administracji publicznej i indywidualny podmiot. Oznacza to, że dwie kategorie podmiotów mają prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Pierwszą stanowią te, którym to uprawnienie przysługuje dla ochrony ich własnego interesu prawnego. Druga kategoria natomiast to podmioty instytucjonalne, którym zostało przyznane prawo do wniesienia skargi w cudzej sprawie, ze względu na konieczność ochrony również obiektywnego porządku prawnego (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, str. 150).
W niniejszej sprawie matka Skarżącej nie była stroną postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem nie posiadała ona interesu prawnego do wniesienia skargi, rozumianego jako istnienie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków a zaskarżonym aktem. Stroną w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem tylko osoba, która występuje z wnioskiem o przyznanie jej tego świadczenia. Z akt sprawy wynika, że z podaniem takim wystąpiła E. S. i to ona jest wyłącznie uprawniona do wniesienia skargi.
W konsekwencji uznać należało, że matka Skarżącej nie posiada legitymacji do wniesienia skargi w niniejszej sprawie, co skutkować musiało odrzuceniem jej skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 2 sentencji.
Sąd nie ma natomiast wątpliwości co do legitymacji skargowej E.S., co oznacza, że jej skarga podlegała merytorycznemu rozpoznaniu.
Skarga ta nie zasługuje jednak na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.
Przedmiotem sprawy jest ustalenie, czy spełnione zostały przesłanki ku temu, aby przywrócić Skarżącej termin do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy O. z dnia 14 października 2021 r. odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyć należy, że tylko ten aspekt jest poddany kontroli Sądu. W ramach niniejszego postępowania brak jest podstaw prawnych dla zweryfikowania zasadności odmowy przyznania Skarżącej powyższego świadczenia.
Przystępując do wyjaśnienia podstawowego zagadnienia należy przytoczyć art. 58 § 1 k.p.a., który stanowi, iż w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a). Wynika stąd zatem, że przywrócenie terminu obwarowane jest spełnieniem czterech przesłanek. Dodać należy, iż muszą być one spełnione łącznie. Brak którejkolwiek wyklucza możliwość przywrócenia terminu.
Pierwszą przesłanką warunkującą przywrócenie terminu jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku jej winy. Oznacza to, że osoba zainteresowana powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność (jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy) oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Przedmiotem uprawdopodobnienia jest zatem okoliczność braku winy. Podkreślić należy, że z art. 58 k.p.a. wynika, że uprawdopodobnienie braku winy powinno odnosić się wyłącznie do kwestii przyczyn niedotrzymania terminu, a nie być skierowane przeciwko podstawie prawnej lub okolicznościom faktycznym dotyczącym samej decyzji. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie go stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Przy ocenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności istotne jest rozróżnienie samej przeszkody od okoliczności wskazujących na brak po stronie wnioskodawcy winy w uchybieniu terminowi, tj. okoliczności, które świadczą o tym, że wnioskodawca dołożył należytej staranności, aby, mimo zaistnienia danej przeszkody, dokonać czynności w stosownym terminie (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 2539/20, Lex nr 3194868). Ponadto zwrócić należy uwagę, że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy.
Drugą przesłanką przywrócenia terminu jest wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu. Oznacza to, że organ nie może działać z urzędu, a jedynie na wyraźny wniosek zainteresowanego.
Trzecią przesłanką jest dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Termin do wniesienia tego wniosku zaczyna biec dopiero od dnia ustania przeszkody i licząc od tego dnia wynosi 7 dni.
Czwartą przesłanką jest dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracalny termin. Czynności procesowej należy, zatem dopełnić nie czekając na przywrócenie terminu.
Nie ulega wątpliwości, że Skarżąca spełniła drugą i czwartą przesłankę. Otóż wystąpiła ona z wnioskiem o przywrócenie terminu oraz dopełniła czynności, której dotyczy prośba o przywrócenie terminu, tj. złożyła odwołanie od decyzji. Skarżąca nie poinformowała natomiast o dacie, kiedy ustąpiła przeszkoda uniemożliwiająca wniesienie odwołania. Pozostaje to jednak bez większego znaczenia, gdyż przychylić się należy do stanowiska Kolegium, że Strona nie uprawdopodobniała braku swej winy w uchybieniu terminowi.
Skarżąca uzasadniając niedochowanie terminu do złożenia odwołania wskazała na utrudniony dostęp do lekarza wywołany pandemią oraz wojną.
Odnosząc się do argumentacji przedstawionej przez Skarżącą stwierdzić należy, że art. 58 § 1 k.p.a. nie wymaga udowodnienia braku winy. Przepis ten posługuje się terminem "uprawdopodobnienia". Dlatego też ze względu na użycie w przepisie pojęcia "uprawdopodobnienie", podkreśla się konieczność wykazania z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że dana czynność w określonym przez przepisy prawa czasie nie mogła zostać dokonana z przyczyn nieleżących po stronie zainteresowanego. Zwraca się też uwagę, że to strona ma uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu, a nie organ dociekać przyczyn spóźnienia strony. Zatem to na zainteresowanym spoczywa ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu. Organ powinien jedynie przedstawione przez stronę okoliczności ocenić w światle przesłanek z art. 58 § 1 o.p. Organ nie jest więc upoważniony w świetle powołanych przepisów do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony (zob. wyrok NSA z dnia 7 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3609/21, Lex nr 3350248).
W kontekście poczynionych uwag zgodzić się należy z Kolegium, że Strona nie przedstawiła jakichkolwiek okoliczności, które uniemożliwiły jej złożenie odwołania w zakreślonym prawem terminie. W tych kategoriach nie można traktować trudności w dostępie do opieki lekarskiej. Domniemywać należy, że Skarżąca od lekarza sprawującego opiekę medyczną nad matką oczekiwała pomocy w sporządzeniu odwołania. Podkreślić jednak należy, że instytucja odwołania, uregulowana w art. 128 k.p.a., jest względnie niesformalizowana co do formy i treści, w związku z tym za wystarczające jest złożenie przez odwołującego się w terminie pisma do właściwego organu, z którego wynika, że skarżący jest niezadowolony z treści decyzji administracyjnej. Ten wyraz względnego niesformalizowania sporządzenia odwołania ma służyć ochronie interesów prawnych podmiotu odwołującego się, gdyż na etapie postępowania administracyjnego nie ma przymusu korzystania z pełnomocników zawodowych, profesjonalnych. Ustawodawca przyjął rozwiązanie, w którym sam fakt udokumentowanego "zasygnalizowania" przez adresata decyzji odwoływania się od decyzji, przez doręczenie odpowiedniego pisma/odwołania, uruchamia tok instancji, przejście sprawy od organu pierwszej instancji do organu drugiej instancji (zob. wyrok NSA z dnia 12 maja 2021 r. sygn. akt II OSK 2251/18, Lex nr 3265618).
Oznacza to, że dla zainicjowania postępowania odwoławczego wystarczającym było złożenie w zakreślonym 14-dniowym terminie pisma wyrażającego niezadowolenie z odmowy przyznania świadczenia. Dodać należy, że do czasu wydania decyzji przez organ II instancji, brak jest przeszkód procesowych, które uniemożliwiałyby późniejsze uzupełnienie argumentacji odwołania.
Reasumując, Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w złożeniu odwołania z naruszeniem 14-dniowego terminu. Nie wykazano zatem, aby spełnione zostały przesłanki z art. 58 § 1 k.p.a., co w konsekwencji uzasadniało odmowę przywrócenia terminu do wniesienia środka zaskarżenia na decyzję.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.).