II SA/Gl 857/24

II SA/Gl 857/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-01-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 16
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 6 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/923/2024/6563 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia 29 lutego 2024 r. nr [...].
Uzasadnienie
J. B. (dalej: "skarżąca") w dniu 29 stycznia 2024 r. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 01.04.2020 r. do 30.11.2021 r. lub od 1.05.2020 r. do 30.11.2021 r. (dopisek odręczny na formularzu urzędowym, k. 23 akt administracyjnych).
Prezydent Miasta D. (dalej: "organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia 29.02.2024 r., nr [...], odmówił skarżącej przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 01.05.2020 r. do 30.11.2021 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W przedmiotowej sprawie wyrok Sądu Rejonowego w S. [...] z dnia [...] r. o sygn. akt [...] uprawomocnił się w dniu [...] r. i od tej daty należy liczyć 3 miesięczny termin, o którym mowa w [...] ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca, składając w dniu 29 stycznia 2024 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, nie dochowała zatem terminu 3 miesięcy, wynikającego z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym zaznaczyła, że nie złożenie przez nią wniosku w terminie nie było jej winą ani zaniedbaniem, bowiem komplet dokumentów, w tym wyrok, przesłała natychmiast po jego otrzymaniu od zawodowego pełnomocnika.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 6 maja 2024 r., nr SKO.PSS/41.5/923/2024/6563, działając na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 570), art. 16 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (podany publikator: Dz. U. z 2023 r. poz. 775, w skrócie: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 29.02.2024 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zaznaczyło, że skarżąca na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. nr [...] z dnia 21.04.2020 r. została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, orzeczenie było ważne do dnia 30.04.2021 r. Od tego orzeczenia, w dniu 07.05.2020 r. wniosła odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...]., który orzeczeniem z dnia [..] r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...]. w K. skarżąca wniosła odwołanie do Sądu Rejonowego w S., który wyrokiem z dnia [...] r. o sygn. akt [...] zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zaliczył skarżącą do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 31.01.2025 r. Kolegium, powołało się na treść art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych i uznało, że wyrok z dnia [...] r. sygn. akt [...] uprawomocnił się w dniu [...] r., stąd też od tej daty należy liczyć 3 miesięczny termin, który nie został w sprawie dochowany. Jednocześnie zwróciło uwagę, że najnowsze orzecznictwo administracyjne dokonało wykładni określenia "wydanie orzeczenia", wskazując, że określenie to w odniesieniu do wyroku sądu rejonowego należy rozumieć nie jako datę ogłoszenia tego wyroku, lecz datę jego prawomocności (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 13 marca 2018r., sygn. II SA/Op 346/17). Dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów, co ma niebagatelne znaczenie dla odkodowania właściwego rozumienia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto, przepis art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. k.p.c. stanowi bowiem, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 08 marca 2018 r. sygn. IV SA/Po 1067/17). Tym samym organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 01.05.2020 r. do 30.11.2021 r.
Skarżąca, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium, sporządziła osobistą skargę z dnia 24 maja 2024 r. Opisała w niej czteroletni przebieg postępowania dotyczącego ustalenia stopnia jej niepełnosprawności. Jeszcze raz podniosła, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D. domagał się w tej sprawie wyroku na piśmie i w pierwszym możliwym terminie przedłożyła go wraz z wnioskiem z dnia 29 stycznia 2024 r. Obecnie jej stan zdrowia ciągle się pogarsza i ma przyznaną przez Zakład Ubezpieczenia Społecznego niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 1 listopada 2022 r. do 31 stycznia 2025 r., a całkowitą niezdolność do pracy do dnia 4 marca 2026 r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 7 stycznia 2025r. poszerzył zarzuty skargi, akcentując naruszenie nie tylko przepisów prawa materialnego (art. 24 ust. 2a u.ś.r.), ale również procesowego, zwłaszcza art. 7-8, art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. (k. 26 akt sądowoadministracyjnych). Domagał się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji oraz zobowiązania organu I instancji do przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 01.05.2020 r. do 30.11.2021 r., oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały pokryte w całości ani w części.
Na rozprawie w dniu 8 stycznia 2025 r. pełnomocnik skarżącej wnioskował, jak w piśmie z dnia 7 stycznia 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Kolegium utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 01.05.2020 r. do 30.11.2021 r.
Jak stanowi art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem pieniężnym (215,84 zł. miesięcznie) oraz przysługuje m.in. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia (art. 16 ust. 3 u.ś.r.).
Przepisy u.ś.r. dotyczące postępowania o przyznanie świadczeń rodzinnych zakładają, że te spośród świadczeń rodzinnych, które mają charakter pieniężny, mają być przyznawane od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. - Dz. U. z 2007 r. nr 200, poz. 1446). Wyjątek od tej zasady stanowi art. 24 ust. 2a u.ś.r., według którego "jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności".
Wskazać również należy na przepis art. 24 ust. 4 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Jak wynika z cytowanych powyżej przepisów regulacje dotyczące ustalenia okresu na jaki przyznany zostaje zasiłek pielęgnacyjny zawierają art. 24 ust. 2, ust. 2a i ust. 4 u.ś.r.
Nie mniej jednak, aby prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało ustalone wcześniej niż od miesiąca, w którym został złożony kompletny wniosek - zatem stosownie do art. 24 ust. 2a u.ś.r. - musi zostać spełnionych łącznie kilka warunków.
Po pierwsze, aby zastosować art. 24 ust. 2a u.ś.r., musi zapaść orzeczenie o niepełnosprawności. Z uwagi na fakt, że orzeczenie o niepełnosprawności mogą wydać różne podmioty, np. lekarz orzecznik ZUS, powiatowy albo wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, a nawet sąd powszechny, należy uznać, że ostatnie orzeczenie każdego z tych podmiotów wpisuje się w hipotezę normy prawnej zawartej w art. 24 ust. 2a u.ś.r. (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 463/23). Okoliczność, czy osoba legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powinna być przez organ ustalona z urzędu, we własnym zakresie. Według art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. organ właściwy ustalający prawo do świadczeń rodzinnych jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji w sposób podany w tym przepisie informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 573 i 1981, aktualny publikator na dzień wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. z 2023 r. poz. 100 z późn. zm., dalej: "u.r.z.s."), obejmującej następujące dane:
a) datę i rodzaj wydanego orzeczenia,
b) wskazania, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 u.r.z.s.,
c) datę powstania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności,
d) datę złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności,
e) okres, na jaki zostało wydane orzeczenie.
Dopełnieniem powyższego są regulacje zawarte w art. 23b ust. 2-4 u.ś.r.
Zasadą jest samodzielne ustalenie przez organ stanu faktycznego sprawy w zakresie informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a wyjątkiem sytuacja, w której dokumenty obrazujące stan faktyczny w tym zakresie powinien dostarczyć wnioskodawca (por. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 30 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SAB/Gl 87/23 i w Poznaniu z dnia 18 listopada 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 639/23).
W toku postępowania wszczętego na wniosek skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 01.04.2020 r. do 30.11.2021 r. lub od 1.05.2020r. do 30.11.2021 r., złożony do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. w dniu 29 stycznia 2024 r., organ I instancji nie zastosował treści art. 79a k.p.a.
Nie ulega również wątpliwości, że wydając decyzję miał wiedzę o tym, że skarżąca nie była pouczona o przysługujących jej prawach i obowiązkach (por. art. 9-10 k.p.a.).
Nadmienić przyjdzie, że skarżąca w treści odwołania zaznaczyła istotną dla oceny sprawy informację, że organ I instancji domagał się przedłożenia wniosku wraz z pisemnym rozstrzygnięciem w sprawie uznania jej za osobę niepełnosprawną.
Jak przewiduje art. 23b ust. 3 u.ś.r. w przypadku braku w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności informacji, o której mowa w ust. 1 pkt 5, organ właściwy prowadzący postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych wzywa osobę, o której mowa w art. 23 ust. 1 u.ś.r., do dołączenia orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności.
Powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności orzekają na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego albo, za ich zgodą, na wniosek ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1818) - na wniosek centrum usług społecznych.
Stosownie do treści art. 6b ust. 1 i 3 u.r.z.s. w orzeczeniu powiatowego zespołu ustala się niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności, nie więcej niż trzy symbole przyczyn niepełnosprawności oraz wskazania dotyczące w szczególności kwestii wymienionych w tym przepisie. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera także m.in. datę lub okres powstania niepełnosprawności i datę lub okres powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności, co wynika już § 13 ust. 2 pkt 11 i 12 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 857). Równocześnie § 14 pkt 5 i 6 tego rozporządzenia wskazuje na konieczność, aby zespół datę lub okres powstania stopnia niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustalił na podstawie przebiegu schorzenia i dokumentacji medycznej (§ 14 ust. 5), a jeżeli z przedłożonej dokumentacji medycznej i przebiegu schorzenia osoby zainteresowanej, nie da się ustalić daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności, to za datę tę należy przyjąć datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu (§ 14 ust. 6).
Po drugie, wniosek o przyznanie pieniężnego świadczenia rodzinnego musi zostać złożony z zachowaniem trzymiesięcznego terminu, który należy liczyć od momentu wydania orzeczenia o niepełnosprawności.
W rozpatrywanej sprawie wyrok Sądu Rejonowego zapadł w postępowaniu sądowym a nie administracyjnym, jak ma to miejsce przed zespołami do spraw orzekania o niepełnosprawności. Zatem w kwestii skutków, jakie rodzi orzeczenie sądu powszechnego, należy sięgnąć do regulacji ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm., dalej: "k.p.c."). Wyrok sądu powszechnego nie wywołuje skutku prawnego, dopóki nie stanie się prawomocny. Zgodnie z art. 363 § 1 k.p.c. orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Stan rzeczy wskazany w przytoczonym przepisie może nastąpić jeżeli strona zainteresowana nie złoży środka odwoławczego albo środek ten, uprzednio złożony, zostanie rozpoznany i oddalony przez sąd II instancji, którego orzeczenie, z uwagi na konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, jest prawomocne z dniem wydania. Dopiero z tą chwilą uprawomocni się wyrok sądu powszechnego I instancji. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Oznacza to, że orzeczenie prawomocne wywołuje skutki prawne, które są wiążące nie tylko dla stron biorących udział w postępowaniu przed tym sądem, ale także dla innych podmiotów prawa, w tym organów administracji publicznej i innych sądów.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, który Kolegium zaprezentowało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela, że w przypadku wyroku sądu powszechnego trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy liczyć od dnia uprawomocnienia się wyroku (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3587/18 oraz wyroki WSA: w Lublinie z dnia 14 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 390/21 i w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 633/20).
W okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie sposób podzielić stanowiska zawartego w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1760/22, że ustawowy termin 3 miesięcy liczony od daty uprawomocnienia się wyroku sądu powszechnego jest czasem wystarczającym dla zorientowania się przez stronę co do swoich praw i obowiązków, pozwalającym na terminowe złożenie wniosku i skorzystanie z rozwiązania, które przewiduje przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r.
Ponownie w tym miejscu należy zaakcentować, że skarżąca w dniu 29 stycznia 2024 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 01.04.2020 r. do 30.11.2021 r. lub od 1.05.2020 r. do 30.11.2021 r. (k. 23 akt administracyjnych).
Tymczasem organ I instancji sam dokonał ograniczenia odmowy przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 01.05.2020 r. do 30.11.2021 r., powołując się na art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie uwzględniając miesiąca kwietnia 2020 r. (por. treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji) oraz nie odnosząc się do treści art. 24 ust. 3 u.ś.r.
Dodatkowo, orzekające w sprawie organy pominęły okoliczność, że skarżąca już wcześniej w dniu 13 kwietnia 2016 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (nie wskazując daty) oraz załączyła wówczas orzeczenie z dnia [...]r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 marca 2020 r. W konsekwencji, uzyskała prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 marca 2020 r. (por. decyzja organu I instancji z dnia 14 kwietnia 2016 r., k. 8 akt administracyjnych).
Dokonana przez Sąd analiza akt administracyjnych wskazuje, że w dniu 29 kwietnia 2020 r. z urzędu organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie zmiany decyzji z dnia 14 kwietnia 2016 r. w części dotyczącej okresu przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego, które zakończył decyzją z dnia 13 maja 2020 r., wydłużającą okres przysługiwania zasiłku do dnia 21 kwietnia 2020 r., czyli jak sam zaznaczył do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (k. 19 akt administracyjnych), a nie do końca ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (por. art. 24 ust. 3 u.ś.r.).
Bezspornie jednak z analizy treści orzeczenia z dnia [...] r. o zaliczeniu skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności wynika, że to orzeczenie wydaje się do dnia 31 marca 2020 r. (pkt III, k. 6 akt administracyjnych).
Materiał zebrany w sprawie nie jest zatem kompletny, bowiem nie pozwala ustalić, czy skarżąca faktycznie otrzymała zasiłek pielęgnacyjny w okresie od dnia 1 do dnia 21 kwietnia 2020 r., skoro w rozpatrywanej sprawie ponownie o niego wnioskowała za miesiąc kwiecień 2020 r., jak również po dniu 30 listopada 2021 r., co potwierdza brak należytego informowania o sposobie załatwienia sprawy wszczętej z urzędu i zakończonej decyzją organu I instancji z dnia 13 maja 2020 r. (k. 19 akt administracyjnych).
W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie przedwcześnie uznano, że nie zaistniała przesłanka do przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego. W świetle powyższych okoliczności i dokonanych zmian w przepisach prawa wywieść należy, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie będzie miał również art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.), mocą którego należało przedłużyć skarżącej prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Przedstawiony stan prawny w dalszej kolejności uległ zmianie w związku z ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875). Mocą art. 46 pkt 20 tej ustawy uchylono art. 15zzr i art. 15zzs. Równocześnie w art. 68 ust 2 tej ustawy ustawodawca wskazał, że terminy, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1 tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia jej wejścia w życie.
Stosownie do treści art. 76 ustawy z dnia 14 maja 2020 r., która weszła w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, czyli w dniu 16 maja 2020 r. W konsekwencji zawieszenie terminów zakończyło się z dniem 22 maja 2020 r. Ważność orzeczenia o niepełnosprawności została przedłużona w związku z pandemią wirusa SARS-CoV-2, jednakże ustawodawca wskazał momenty graniczne obowiązywania orzeczeń. Jednym z nich było uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Przepis ten z dniem 6 sierpnia 2023 r. został uchylony na podstawie art. 10 ustawy zmieniającej.
Z dniem 5 sierpnia 2023 r. wszedł w życie art. 23 ustawy zmieniającej, który przedłużał ważność orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, lecz nie dłużej niż do czasu uzyskania nowego i ostatecznego orzeczenia (przepis ten utracił moc obowiązującą w dniu 30 grudnia 2023 r.). Stanowi on, że orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 15h ustawy zmienianej w art. 10, w brzmieniu dotychczasowym, którego okres ważności:
1) upłynąłby do dnia 31 grudnia 2020 r. - zachowuje ważność do dnia 31 grudnia 2023 r.,
2) upłynąłby w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. - zachowuje ważność do dnia 31 marca 2024 r.,
3) upłynąłby w okresie od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie niniejszego przepisu - zachowuje ważność do dnia 30 września 2024r.
- jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Wspomniany stan epidemii został odwołany z dniem 16 maja 2022 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2022 r. poz. 1027).
Z kolei, stan zagrożenia epidemicznego został odwołany z dniem 1 lipca 2023r., na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2023 r., uchylającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1233).
Tymczasem skarżąca wnioskiem objęła okres od 01.04.2020 r. do 30.11.2021r. lub od 1.05.2020 r. do 30.11.2021 r. (k. 23 akt administracyjnych), a więc okres 60 dni od momentu odwołania ostatniego ze stanów wskazanych w art. 15zzr ust. 1 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2.
W przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych brak jest w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń, czy też rozważań (por. decyzja organu I instancji z dnia 13 maja 2020 r., która wydłuża okres przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego do dnia 21 kwietnia 2020 r., pomimo, iż z treści orzeczenia z dnia [...] r. o zaliczeniu skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności wynika, że to orzeczenie wydaje się do dnia 31 marca 2020 r.).
W rozpatrywanej sprawie skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego została pouczona o tym, że osoba składająca wniosek o zasiłek pielęgnacyjny jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić organ właściwy wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego a niepoinformowanie gminnego organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego o tych zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (str. 2 wniosku, k. 1 akt administracyjnych).
Z kolei, w decyzji dnia 14 kwietnia 2016 r. i w decyzji zmieniającej z dnia 13 maja 2020 r. skarżąca została pouczona, o tym, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, korzystający zobowiązany jest do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie rodzinne.
Skarżąca została zatem pouczona jedynie o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r., przy tym, jak podkreśla się w orzecznictwie ten przepis nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, a sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r., nie ma takiego charakteru. Przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie znosi generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co najogólniej ujmując oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 640/22).
Z powyższego wynika, że niezawiniony przez skarżącą brak wcześniejszego powiadomienia organu I instancji o uzyskaniu wyroku w sprawie o ustalenie jej stopnia niepełnosprawności nie może skutkować odmową przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Co jest istotne skarżąca w sposób konsekwentny i jednoznaczny podaje, że to pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. domagali się pisemnego wyroku.
W treści odwołania i skargi w sposób jednoznaczny wykazano, że wyrok Sądu Rejonowego w S. [...] z dnia [...] r. o sygn. akt [...] został doręczony pełnomocnikowi skarżącej w dniu 15 stycznia 2024 r. (k. 42 akt administracyjnych), a skarżąca dowiedziała się o nim później, jak sama podaje było to w dniu 21 stycznia 2024 r. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez organ I instancji.
W tym miejscu należy dostrzec, że treść oświadczeń skarżącej i odwołania powinna być przedmiotem oceny i poczynienia stosownych rozważań.
W tym stanie sprawy mimo prawidłowych rozważań zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do wyliczenia terminu prawomocności wyroku, nie sposób uznać, że skarżąca mogła wcześniej złożyć wniosek.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, nie naruszając przy tym reguł postępowania (art. 107 § 3 k.p.a.) oraz przepisów prawa materialnego i o ile nie wystąpią nieznane do tej pory inne negatywne przesłanki, przyzna skarżącej zasiłek pielęgnacyjny, mając na uwadze ciągłość dysponowania przez nią orzeczeniem o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności począwszy od dnia 1 stycznia 2016 r.
Zważywszy na powyższej przedstawione liczne uchybienia, które miały wpływ na wynik kontrolowanej sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.