II SA/Gl 857/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-10-23
NSAAdministracyjneŚredniawsa
pomoc społecznadom pomocy społecznejskierowanieuchylenie decyzjistan zdrowiawspółdziałanieKodeks postępowania administracyjnegoustawa o pomocy społecznejkontrola sądowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje o skierowaniu do domu pomocy społecznej, uznając, że organy nie wykazały w sposób dostateczny zmiany sytuacji osobistej skarżącego ani jego braku współdziałania.

Skarżący został skierowany do domu pomocy społecznej w 2014 r. Organy administracji uchyliły tę decyzję, argumentując poprawą stanu zdrowia skarżącego i jego brakiem współdziałania. Skarżący odwołał się, kwestionując te ustalenia i podkreślając swoje problemy zdrowotne oraz brak wsparcia ze strony rodziny. Sąd uchylił decyzje organów, stwierdzając, że nie wykazały one w sposób dostateczny przesłanek do uchylenia pierwotnej decyzji o skierowaniu do DPS, w szczególności nie udowodniły zmiany sytuacji osobistej ani braku współdziałania w sposób budzący zaufanie.

Sprawa dotyczyła uchylenia decyzji o skierowaniu E. Z. do Domu Pomocy Społecznej (DPS). Organy pierwszej i drugiej instancji uznały, że nastąpiła zmiana sytuacji osobistej skarżącego, polegająca na poprawie jego stanu zdrowia, co uzasadniało uchylenie decyzji przyznającej mu pobyt w DPS na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Organy powołały się również na brak współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, wskazując na jego agresywne zachowania wobec personelu i mieszkańców DPS oraz potencjalne marnotrawienie świadczeń. Skarżący kwestionował te ustalenia, przedstawiając swoją trudną sytuację zdrowotną i brak wsparcia ze strony rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone decyzje, stwierdzając, że organy nie wykazały w sposób dostateczny, czy nastąpiła zmiana sytuacji osobistej skarżącego w stosunku do tej, która istniała w momencie wydawania pierwotnej decyzji o skierowaniu do DPS. Sąd uznał również, że przesłanki braku współdziałania nie zostały przekonująco udowodnione, opierając się głównie na wpisach pracownika socjalnego i notatkach, bez przesłuchania świadków czy samego skarżącego. Sąd wskazał na naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a., uznając, że ustalenie stanu faktycznego było niewystarczające do wydania decyzji uchylającej pierwotne skierowanie do DPS.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Poprawa stanu zdrowia może stanowić podstawę do uchylenia decyzji o skierowaniu do DPS, jednakże organ musi udowodnić, że nastąpiła zmiana w stosunku do stanu istniejącego w dacie wydania pierwotnej decyzji i że ta zmiana eliminuje potrzebę pobytu w DPS.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nie wykazały w sposób dostateczny, czy nastąpiła zmiana sytuacji osobistej skarżącego (poprawa stanu zdrowia) w stosunku do tej, która istniała w momencie wydawania pierwotnej decyzji o skierowaniu do DPS, co jest warunkiem zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

u.p.s. art. 54 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 106 § 5

Ustawa o pomocy społecznej

Umożliwia zmianę lub uchylenie decyzji administracyjnej na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także gdy wystąpiły przesłanki z art. 11, 12 i 107 ust. 5.

Pomocnicze

u.p.s. art. 11 § 2

Ustawa o pomocy społecznej

Dotyczy braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 163

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

k.p.a. art. 8 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny dowodów i uznania okoliczności za udowodnioną na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.k. art. 107 § 4a

Kodeks karny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie wykazały w sposób dostateczny zmiany sytuacji osobistej skarżącego w stosunku do stanu z 2014 r. Organy nie udowodniły w sposób przekonujący braku współdziałania skarżącego. Ustalenia organów oparte były głównie na notatkach i wpisach, bez przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego.

Odrzucone argumenty

Poprawa stanu zdrowia skarżącego uzasadnia uchylenie decyzji o skierowaniu do DPS. Brak współdziałania skarżącego, przejawiający się w agresywnych zachowaniach, uzasadnia uchylenie decyzji.

Godne uwagi sformułowania

Organy skoncentrowały się na ustaleniu i ocenie aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego wskazując, że skarżący obecnie nie spełnia przesłanek z art. 54 ust. 1 u.p.s. Ani z dokumentów zgromadzonych w sprawie ani z uzasadnień decyzji organów obu instancji nie wynika jakie przesłanki zadecydowały o skierowaniu skarżącego w 2014 r. do DPS. Wpis i notatki nie mogą stanowić jedynej i wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia. Za niedopuszczalne należy uznać uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia ze względu na nową ocenę okoliczności faktycznych, które były podstawą do jej wydania. Wobec powyższego zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji - mocą których uchylona została decyzja z 25 lutego 2014 r. o skierowaniu skarżącego do DPS - jawią się co najmniej jako przedwczesne.

Skład orzekający

Tomasz Dziuk

przewodniczący

Agnieszka Kręcisz-Sarna

sprawozdawca

Krzysztof Nowak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalenie stanu faktycznego w sprawach dotyczących uchylania decyzji o skierowaniu do DPS, wymogi dowodowe w postępowaniu administracyjnym, stosowanie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osoby skierowanej do DPS i interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz k.p.a. w kontekście dowodowym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organy administracji, nawet w sprawach dotyczących świadczeń socjalnych.

Sąd: Poprawa zdrowia to nie zawsze powód do opuszczenia domu pomocy społecznej. Organy muszą udowodnić zmianę sytuacji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 857/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak
Tomasz Dziuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 11, art. 54, art. 59, art. 106 ust. 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 8, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2023 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 kwietnia 2023 r. nr SKO.PS/41.5/276/2023/7289 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta L. z dnia 17 lutego 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z 12 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta L. (dalej "organ pierwszej instancji") z 17 lutego 2023 r. w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej.
Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy.
Organ pierwszej instancji decyzją z 17 lutego 2023 r. orzekł o uchyleniu decyzji z 25 lutego 2014 r. kierującej E. Z. (dalej "skarżący") do Domu Pomocy Społecznej w G. (dalej "DPS"). Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy art. 104, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej "k.p.a.") oraz art. 54, art. 59 w związku z art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.; dalej "u.p.s."). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nastąpiła zmiana sytuacji osobistej oraz zdrowotnej skarżącego w okresie pobytu w DPS. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zgromadzonej dokumentacji medycznej wynika, że skarżący uzyskał możliwie najwięcej punktów (tj. 100) według zmodyfikowanej skali Baerhel z 8 grudnia 2022 r. Skarżący samodzielnie przemieszcza się z łóżka, po pokoju oraz w środowisku zamieszkania. Korzysta również z publicznych środków komunikacji, tj. autobus czy pociąg. Skarżący samodzielnie załatwia wizyty lekarskie oraz sprawy urzędowe, dużo spaceruje na terenie domu pomocy społecznej jak i poza jego terenem, samodzielnie dokonuje zakupów w pobliskim sklepie, sam przyrządza posiłki oraz sprząta. Ponadto skarżący samodzielnie spożywa posiłki, jest osobą niezależną przy czynnościach higienicznych, nie wymaga wsparcia osób drugich przy korzystaniu z toalety czy też zakładaniu bądź zdejmowaniu odzieży. Skarżący kontroluje potrzeby fizjologiczne oraz nie posiada dysfunkcji w zakresie mowy, słuchu oraz wzroku. Z oceny sprawności psychofizycznej skarżącego dokonanej przez pracownika socjalnego domu pomocy społecznej wynika, że skarżący nie wymaga pomocy w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z [...] r. Z ustaleń zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika ponadto, że skarżący nie jest związany ze społecznością DPS oraz zdecydowanie lepiej czuje się w środowisku otwartym. Skarżący nie potrafi funkcjonować w społeczności DPS, nie przestrzega panujących tam zasad i ogólnie przyjętych norm. Wobec mieszkańców kieruje obraźliwe komentarze, wulgaryzmy, swoim zachowaniem potęguje niepokój wśród mieszkańców placówki. Skarżący został dwukrotnie uznany za winnego przestępstwa stosowania gróźb karalnych wobec mieszkanek DPS Wskazane okoliczności faktyczne pokrywają się z informacjami zawartymi w korespondencji skarżącego kierowanej do organu pierwszej instancji. Z informacji uzyskanych przez organ pierwszej instancji wynika, że skarżący po opuszczeniu DPS będzie mógł liczyć na wsparcie matki oraz z nią zamieszkać. Ponadto skarżący ma możliwość ubiegać się o przydział mieszkania socjalnego lub komunalnego z zasobów miejskich. Niezależnie od wyboru stałego miejsca zamieszkania skarżący będzie mógł liczyć na wsparcie instytucji pomocy społecznej właściwej dla danego miejsca zamieszkania. W ocenie organu pierwszej instancji postawa skarżącego wskazuje na brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. Jednocześnie skarżący nie spełnia przesłanek z art. 54 u.p.s. z tego względu zasadnym było uchylenie decyzji z 25 lutego 2014 r. o skierowaniu skarżącego do DPS.
Skarżący wniósł odwołanie od ww. decyzji, nie zgadzając się z treścią zapadłego rozstrzygnięcia. Wyjaśnił, że utrzymuje się tylko z zasiłku stałego i nie otrzymuje żadnych pieniędzy od matki. Matka skarżącego ma 99 lat i jest osobą schorowaną, leżącą. Skarżący opisał swój stan zdrowia podkreślając, że aktualnie choruje na cukrzycę, nadciśnienie i jest po dwóch zawałach. Pociągiem i autobusem nie jeździ od 3 lat. Do przychodni kardiologicznej w C. dojeżdża samochodem. Nie pije alkoholu od 2007 r. i nie pali. Skarżący podkreślił, że jest osobą prawdomówną, stanowczą i asertywną. Skarżący zakwestionował prawidłowość badań lekarskich przeprowadzanych w stosunku do jego osoby przez pracowników DPS. Z dziećmi skarżący nie utrzymuje kontaktu, a dom w którym mieszka jego matka stanowi własność brata, z którym skarżący nie pozostaje w dobrych relacjach. Jeśli chodzi o sprawy karne to były one zmontowane przez opiekunki domu pomocy społecznej, jedna z nich została umorzona przez prokuraturę jako bezzasadna.
Kolegium decyzją z 12 kwietnia 2023 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy odwołał się do ustaleń stanu faktycznego poczynionych przez organ pierwszej instancji i uznał, że ustalenia te zostały poczynione prawidłowo, w oparciu o zgromadzoną dokumentację. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że obecnie stan zdrowia skarżącego uległ poprawie i pozwala on na samodzielne funkcjonowanie skarżącego w środowisku. W przypadku skarżącego nie występują już przesłanki z art. 54 ust. 1 u.p.s., które uzasadniałyby jego pobyt w domu pomocy społecznej. Zaistniała zatem zmiana jego sytuacji osobistej, o której mowa w art. 106 ust. 5 u.p.s. uzasadniająca uchylenie decyzji, przyznającej mu świadczenie, nawet w sytuacji braku zgody skarżącego na takie rozstrzygnięcie. Jednocześnie Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji co do braku współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. Za takie działania z pewnością należy uznać zachowanie skarżącego w stosunku do personelu DPS. Działania takie są również przejawem marnotrawienia przez skarżącego przydzielonego mu świadczenia z pomocy społecznej.
Skarżący wniósł skargę na decyzję Kolegium nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego. Wskazał, że jest osobą schorowaną (ograniczone zaburzenia osobowości, detencja, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze). W przeszłości skarżący zmagał się z rakiem, jest po dwóch zawałach, ma założone bypassy, ma kłopoty z pamięcią. Jest alkoholikiem, ale nie pije od 15 lat. W związku z tymi dolegliwościami potrzebuje stałej opieki lekarskiej, co otrzymuje przebywając w DPS, a do czego nie będzie miał dostępu, jeżeli zostanie zmuszony do opuszczenia placówki. Skarżący podkreślił, że nie ma żadnej pomocy od rodziny jak i od dzieci. Jest osobą spokojną, zadbaną, czystą i uprzejmą. Poza DPS skarżący nie da sobie rady bo ma słabą psychikę i może wpaść z powrotem w uzależnienie, nie potrafi gotować, czy prać. W DPS czuje się bezpiecznie.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Pełnomocnik z urzędu wyznaczony dla skarżącego podtrzymał jego osobistą skargę oraz wniósł o zwrot kosztów pomocy prawnej oświadczając, że nie zostały one pokryte ani w całości, ani w części. Podkreślił, że z akt sprawy w żaden sposób nie wynika wskazywana przez organy poprawa stanu zdrowia skarżącego. Pełnomocnik skarżącego zakwestionował stanowisko organów co do braku współdziałania ze strony skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji administracyjnej, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd, kontrolując legalność zapadłych w rozpoznawanej sprawie decyzji, w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Powodem uchylenia decyzji z 25 lutego 2014 r. kierującej skarżącego do DPS była zmiana jego sytuacji osobistej polegająca na poprawie stanu jego zdrowia oraz brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s.
Za podstawę prawną uchylenia decyzji własnej z 25 lutego 2014 r. organ pierwszej instancji przyjął art. 106 ust. 5 u.p.s.. Zgodnie z tym przepisem decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Zawarty w 106 ust. 5 u.p.s. katalog przesłanek uzasadniających zmianę lub uchylenie decyzji ma charakter zamknięty. Z racji zaś tego, że przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. stanowi wyjątkową podstawę zmiany (uchylenia) decyzji na niekorzyść strony to przesłanki weryfikacji decyzji powinny być interpretowane ściśle.
Przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. stwarza możliwość zmiany bądź uchylenia decyzji ostatecznej i jest normą lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w k.p.a. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji prowadzone na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. jest postępowaniem w nowej sprawie. Postępowanie to nie jest zatem kontynuacją czy rozpatrywaniem na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją przyznającą określone uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Zakres nowej sprawy administracyjnej wyznacza treść art. 106 ust. 5 u.p.s., co oznacza, że organ administracji powinien w pierwszej kolejności ustalić zaistnienie którejś z przesłanek wskazanych w tym przepisie, a następnie zbadać jaki ma ona wpływ na ostateczną decyzję przyznającą świadczenie z zakresu pomocy społecznej, tj. czy należy ją uchylić czy też zmienić oraz w jakim zakresie.
Przesłanką weryfikacji decyzji na niekorzyść strony jest m. in. zmiana sytuacji osobistej strony. Stosownie do art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzja w sprawie umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej uwarunkowana jest spełnieniem łącznie wyżej wskazanych warunków. Powyższe warunki odnoszą się nie tylko do momentu skierowania do domu pomocy społecznej, ale muszą być aktualne w czasie pobytu skierowanej osoby w takiej placówce. Oznacza to, że zmiana sytuacji osobistej osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej poprzez np. poprawę jej stanu zdrowia eliminującą konieczność całodobowej opieki, uzasadnia zastosowanie art. 106 ust. 5 u.p.s., tj. uchylenie decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Szczecinie z 1 lipca 2021 r., II SA/Sz 911/20, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W takim przypadku organ administracji powinien ustalić czy doszło do zmiany sytuacji osobistej strony polegającej na poprawie jej stanu zdrowia w stosunku do tej, która istniała w momencie wydawania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej.
Zdaniem Sądu w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego okoliczność zmiany sytuacji osobistej skarżącego, tj. poprawy jego stanu zdrowia względem istniejącego w dacie skierowania do DPS nie została w sposób dostateczny wykazana. Organy skoncentrowały się na ustaleniu i ocenie aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego wskazując, że skarżący obecnie nie spełnia przesłanek z art. 54 ust. 1 u.p.s. Jednakże ani z dokumentów zgromadzonych w sprawie ani z uzasadnień decyzji organów obu instancji nie wynika jakie przesłanki zadecydowały o skierowaniu skarżącego w 2014 r. do DPS. Tym samym nie wiadomo czy w stosunku do okoliczności, które determinowały umieszczenie skarżącego w DPS nastąpiła zmiana uzasadniająca zastosowanie art. 106 ust. 5 u.p.s., tj. uchylenie decyzji o umieszczeniu skarżącego w DPS. Wydając decyzję na podstawie ww. przepisu organ powinien wykazać zaistnienie jednej z przesłanek zezwalających na uchylenie ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Za niedopuszczalne należy uznać uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia ze względu na nową ocenę okoliczności faktycznych, które były podstawą do jej wydania.
Drugą przesłanką na którą powołały się organy uchylając decyzję o skierowaniu skarżącego do DPS był brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania przejawiał się w łamaniu przez skarżącego zasad pobytu w DPS, w szczególności wskutek agresywnych i nadpobudliwych zachowań oraz wulgarnego odnoszenia się do personelu DPS i jego mieszkańców. Organ odwoławczy zakwalifikował zachowanie skarżącego także jako przejaw marnotrawienia przydzielonego świadczenia z pomocy społecznej.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że przejawem braku współdziałania osoby są takie zachowania strony, które mogą prowadzić do odmowy udzielenia pomocy, jej ograniczenia, wstrzymania lub zaprzestania. Brak współdziałania - oprócz postaw i zachowań wprost wskazanych w art. 11 ust. 2 u.p.s. - oznacza takie działanie, które jest nacechowane negatywnością, niechęcią, negacją, celowym utrudnianiem (por. wyrok WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2008 r., IV SA/Po 442/07, opubl. w CBOSA). Z kolei marnotrawieniem świadczenia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 u.p.s. jest uniemożliwienie przez stronę prawidłowego wykonywania usług opiekuńczych bądź znaczne utrudnianie ich wykonywania. Zachowania te mogą polegać na agresji słownej lub czynnej (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 lipca 2005 r., II SA/Łd 858/04; wyrok WSA w Szczecinie z 31 marca 2022 r., II SA/Sz 1294/21 – opubl. w CBOSA; S. Nitecki, Fakultatywne formy weryfikacji decyzji administracyjnej w sferze pomocy społecznej, Samorząd Terytorialny z 2003 r. Nr 11, s. 36).
Jednakże zdaniem Sądu zaistnienie przesłanek, o których mowa w art. 11 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. nie zostało przez organy w sposób przekonywujący wykazane. Ustalenia w tym przedmiocie zostały oparte na wpisie pracownika socjalnego w części C kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego (przeprowadzonego ze skarżącym 12 grudnia 2022 r.), wyroku Sądu Rejonowego w W. z [...] r. [...] utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z [...] r. [...] oraz na notatkach służbowych pracowników socjalnych.
Jeśli chodzi o wyroki karne należy mieć na uwadze, że stan faktyczny i prawny sprawy organ administracji powinien oceniać na dzień wydania decyzji. Wskazane wyroki dotyczą natomiast przestępstwa groźby karalnej wobec mieszkanki DPS popełnionego w [...] 2016 r. Ponadto należy mieć na uwadze kwestie związane z zatarciem skazania. Na mocy ww. wyroków skarżącemu wymierzono karę grzywny oraz orzeczono wobec niego zakaz kontaktowania się w jakikolwiek sposób z pokrzywdzoną mieszkanką DPS przez okres 3 lat. Zgodnie zaś z art. 107 § 4a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1138 z późn. zm.) w razie skazania na grzywnę zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Odnośnie wskazywanego przez pracownika socjalnego skazania skarżącego za przestępstwo groźby karalnej w 2021 r. w aktach postępowania brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących tego zdarzenia, w tym skazującego wyroku karnego.
Jeśli chodzi o wpis pracownika socjalnego w kwestionariuszu rodzinnym oraz notatki służbowe pracowników socjalnych należy mieć na uwadze, że wpis i notatki nie mogą stanowić jedynej i wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Wiarygodność wpisu i notatek pracowników socjalnych musiałaby zostać potwierdzona za pomocą innych środków dowodowych, np. osobowych i dopiero w takiej sytuacji notatka może być potraktowana jako jeden z dowodów, które organ administracji publicznej bierze pod uwagę wydając decyzję administracyjną. W rozpatrywanej sprawie organy nie przesłuchały poszczególnych mieszkańców DPS i pracowników socjalnych co do okoliczności związanych z przesłankami z art. 11 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. ani nie przesłuchały samego skarżącego w tym przedmiocie. Z akt postępowania wynika przy tym, że przebieg zdarzeń opisanych w notatkach jest przez skarżącego i pozostałe osoby w nich uczestniczące przedstawiany w sposób odmienny. Skarżący ma przy tym ograniczone zaburzenia osobowości o podłożu związanym z używaniem alkoholu (zespół zależności od alkoholu obecnie w fazie abstynencji). Biorąc pod uwagę te okoliczności oraz charakter decyzji z art. 106 ust. 5 u.p.s. (pozbawienie lub ograniczenie świadczenia z pomocy społecznej) konieczne jest ustalenie stanu faktycznego w sposób nie budzący wątpliwości. Jeżeli zaś stan faktyczny sprawy nie został wyczerpująco ustalony, to nie można przesądzać rozstrzygnięcia sprawy.
Zdaniem Sądu wskutek powyżej opisanych uchybień w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organy administracji publicznej winny kierować się zasadą prawdy obiektywnej co oznacza, że z urzędu powinny podejmować wszelkie działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zgodnie z obowiązującymi w postępowaniu administracyjnymi zasadami prawdy materialnej i oficjalności niedopuszczalne jest przerzucanie w tym postępowaniu ciężaru dowodu na stronę. Wprawdzie strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnianiu sprawy, w szczególności przez udostępnienie dowodów będących wyłącznie w jej dyspozycji, ale nie oznacza to, że wyłącznie na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek przedkładania dowodów w sprawie, zaś organ powinien jedynie ograniczyć się do ich oceny. Dopiero dysponując całokształtem materiału dowodowego, organ może ocenić daną okoliczność i uznać ją za udowodnioną, bądź nie (art. 80 kpa). Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza, gdy powołuje się na nie strona, jest naruszeniem przepisów postępowania skutkującym uchyleniem decyzji (por. wyroki NSA z 27 maja 1999 r., II SA/Łd 744/98 i z 4 października 2005 r., I OSK 159/05, opubl. w CBOSA).
Wobec powyższego zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji - mocą których uchylona została decyzja z 25 lutego 2014 r. o skierowaniu skarżącego do DPS - jawią się co najmniej jako przedwczesne. Tylko ustalenie w sposób niewątpliwy, że po stronie skarżącego nastąpiła po wydaniu decyzji kierującej do DPS zmiana sytuacji osobistej lub wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11 u.p.s. daje podstawę do zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s.
Wskazania dla organów administracji co do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI