II SA/Gd 55/24

II SA/Gd 55/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Jakub Chojnacki
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 29 listopada 2023 roku, nr SKO.421.871.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
S. M. (dalej jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z dnia 29 listopada 2023 r., nr SKO.421.871.2023, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Czerska z dnia 1 września 2023 r., nr DŚR.5231.ŚP.001696.09.2023, o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2023 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – U. M., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności w Chojnicach z dnia 12 października 2020 r. ustalającym jej znaczny stopień niepełnosprawności od dnia 22 września 2020 r. W orzeczeniu tym wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe. Do wniosku załączono też oświadczenie K. M. z dnia 7 sierpnia 2023 r., w którym stwierdził, że nie może się opiekować żoną, gdyż sam jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Oświadczenie to zostało poparte orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności w Chojnicach z dnia 23 lipca 2021 r., stwierdzającym istnienie u K. M. znacznego stopnia niepełnosprawności od 18 czerwca 2021 r. Orzeczenie wydano do dnia 31 lipca 2023 r. Ponadto strona przedłożyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności w Chojnicach z dnia 15 czerwca 2022 r. stwierdzające, że wnioskodawca od dnia 30 stycznia 2017 r. jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym.
W dniu 25 sierpnia 2023 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że wnioskodawca od 2 lat sprawuje opiekę nad rodzicami. Od sierpnia 2023 r. nie pracuje zawodowo ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki, która zmaga się ze schorzeniami narządu ruchu – jest po złamaniu kręgosłupa. Matka porusza się przy pomocy osób drugich w obrębie domu i wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu: zabiegi higieniczno-pielęgnacyjne, zmiana bielizny i odzieży są wykonywane przy wsparciu syna. Przygotowane płyny i posiłki matka przyjmuje samodzielnie. Syn nadzoruje przyjmowanie leków i aplikuje je zgodnie z zaleceniami lekarskimi, dodatkowo umawia wizyty u lekarzy i realizuje recepty. Wnioskodawca oświadczył też, że przygotowuje posiłki, robi zakupy, podaje leki, zmienia pościel, pierze, sprząta i pali w piecu w okresie jesienno-zimowym. Czynności związane z opieką zajmują wnioskodawcy kilkanaście godzin dziennie, a także często wykonywane są nocą. Wnioskodawca oświadczył, że dotychczas był osobą aktywną zawodowo i gdyby nie stan zdrowia rodziców, nadal pozostawałby w zatrudnieniu.
W tym stanie rzeczy Burmistrz - decyzją z dnia 1 września 2023 r. - odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, że niepełnosprawność matki wnioskodawcy nie powstała zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", tj. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych po ukończeniu przez nie określonego w tym przepisie wieku.
Pismem z dnia 9 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wezwało wnioskodawcę do przedłożenia, w terminie 7 dni, aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka U. M.
W dniu 15 listopada 2023 r. strona ponownie przesłała orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności w Chojnicach z dnia 23 lipca 2021 r., dotyczące znacznego stopnia niepełnosprawności u K. M.
Decyzją z dnia 29 listopada 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazano, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, Burmistrz błędnie uznał zastosowanie w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Brak więc było podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki wnioskodawcy.
Niemniej jednak, z uwagi na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w ocenie Kolegium, nadal brak było w sprawie podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z tym przepisem świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Także zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
Bezspornym jest natomiast, jak wskazało Kolegium, że matka wnioskodawcy pozostaje w związku małżeńskim z K. M., który nie posiada aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przedłożone orzeczenie utraciło bowiem ważność 31 lipca 2023 r., tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyklucza to możliwość przyznania wnioskodawcy – synowi osoby niepełnosprawnej pozostające w związku małżeńskim, świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na podstawę orzeczenia, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 852), poprzez niezastosowanie tego przepisu i uznanie, że małżonek osoby niepełnosprawnej nie ma aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym.
W uzasadnieniu podniesiono, że stanowisko organu odwoławczego jest niezgodnie z obowiązującym przepisami dotyczącymi przedłużenia okresów ważności orzeczeń o niepełnosprawności. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności K. M., małżonka U. M., zostało wydane na okres do dnia 31 lipca 2023 r. Natomiast zgodnie z art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 852) okres obowiązywania wskazanego orzeczenia został przedłużony do dnia 30 września 2024 r. Przedmiotowe decyzje zostały więc wydane z pogwałceniem norm prawnych wskazanych w zarzucie skargi. Za wydaniem wskazanych decyzji nie przemawiał również słuszny interes strony, a wręcz przeciwnie - wydane rozstrzygnięcia doprowadziły do sytuacji, w której pomimo, iż skarżący opiekuje się swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - faktu tego organy nie kwestionują - i z tego względu nie podejmuje aktywności zawodowej, nie może z tego tytułu uzyskać należnego świadczenia. Taka sytuacja nie może zyskać aprobaty w państwie prawa. Zastosowana przez organy obu instancji wykładnia wskazanych wyżej przepisów doprowadziła do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest niesłuszne i nieodpowiadające ratio legis u.ś.r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W dniu 3 lutego 2024 r. skarżący przesłał do Sądu orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności w Chojnicach z dnia 23 stycznia 2024 r. ustalające znaczny stopień niepełnosprawności K. M. na stałe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku.
Dokonując kontroli rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 29 listopada 2023 r., utrzymującego w mocy decyzję Burmistrza Czerska z dnia 1 września 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, Sąd doszedł do przekonania, że decyzja odwoławcza została wydana z istotnym naruszeniem prawa, które uzasadniało wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego.
Kontrolowane decyzje zostały wydane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323.), dalej jako "u.ś.r.", w szczególności na podstawie art. 17 ust. 1 tej ustawy, który (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r., mającym zastosowanie w sprawie) stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika więc, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Jednocześnie, do dnia 1 stycznia 2024 r. obowiązywał przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., który miał zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia w dniu 19 kwietnia 2023 r. Stanowił on, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten stanowił podstawę decyzji organu I instancji, jednakże nie budzi wątpliwości Sądu, że winien on być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki wieku, w jakim powstała niepełnosprawność podopiecznego wnioskodawcy (zob. m.in. wyroki NSA z dnia: 26 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1639/21; z dnia 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 943/22; z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 2170/21; z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 8/19; z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt 1079/17, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dlatego też w niniejszej sprawie fakt, iż niepełnosprawność matki wnioskodawcy powstała później, niż po ukończeniu przez nią 18-go roku życia, nie mógł stanowić podstawy do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Uchybienie to dostrzegło Kolegium i w kontrolowanej decyzji prawidłowo stwierdziło, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. winien być rozumiany w ten sposób, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność postała po 18 roku życia, badanie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego , musi następować z pominięciem momentu powstania niepełnosprawności. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, nadal organ II instancji - odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, uczynił to z naruszeniem przepisów prawa, które miało wpływ na wynik sprawy.
Jak wynika z akt kontrolowanego postępowania, podopieczna wnioskodawcy pozostaje w związku małżeńskim z K. M. W związku z tym zastosowanie miał przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który do dnia 1 stycznia 2024 r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W kwestii wykładni tego przepisu wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl), w której stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
W związku z tym do wniosku strona przedłożyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 23 lipca 2021 r., zaliczające K. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 18 czerwca 2021 r. Orzeczenie to wydane zostało do 31 lipca 2023 r. Ze względu na czasowy charakter ww. orzeczenia, przed wydaniem w dniu 29 listopada 2023 r. decyzji odwoławczej Kolegium wezwało stronę do przedłożenia aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka podopiecznej, a otrzymawszy od wnioskodawcy ponownie orzeczenie z dnia 23 lipca 2021 r., odmówiło przyznania świadczenia stwierdzając, że ww. orzeczenie utraciło swoją moc.
Tymczasem, w realiach niniejszej sprawy należało mieć na względzie to, że zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021, poz. 2095 ze zm.), dalej jako "ustawa covidowa", orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. od 8 marca 2020 r.), zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Regulacja ta została dodana przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) zmieniającej cytowaną ustawę z dniem 31 marca 2020 r., z tym że art. 15 ust. 1 pkt 2 wszedł w życie z dniem 8 marca 2020 r.
Należy też zauważyć, że przepis art. 15h ustawy covidowej został uchylony z dniem 6 sierpnia 2023 r. mocą art. 10 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 852). W ww. ustawie uchylającej, przedłużenie ważności dotychczasowych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności uregulował jednak przepis art. 23. (obowiązujący do 30 grudnia 2023 roku - art. 23 uchylony został przez art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. /Dz.U.2023.2768/ zmieniającej ww. ustawę z dniem 30 grudnia 2023 r.), który przewidział końcowe daty zachowania ważności dotychczasowych orzeczeń w zależności od wskazanego w orzeczeniach okresu ich ważności. Dla orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, których okres ważności upłynąłby w okresie od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie tego przepisu (tak jak w przypadku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności męża U. M.) ich ważność została zachowana do 30 września 2024 r., oczywiście z zastrzeżeniem, że nie dłużej niż do wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (vide art. 23 pkt 3 cyt. ustawy). Taki stan prawny obowiązywał w dacie rozpatrywania przez Kolegium odwołania skarżącego.
Dokonując analizy ww. przepisów Sąd zwrócił uwagę, że przewidują one dwie zasadnicze sytuacje, w których może dojść do przedłużenia ważności orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanych na czas określony.
W przypadku pierwszej z nich, wydłużeniu ulegają terminy ważności orzeczeń o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności, których ważność upłynęła maksymalnie na 90 dni przed dniem wejścia w życie ustawy covidowej. Zatem orzeczenia, które utraciły ważność między 9 grudnia 2019 r. a 8 marca 2020 r. zachowują swoją ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wprowadzona regulacja obejmuje zatem sprawy wszczęte a niezakończone wydaniem orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność wyłącznie z powodu wprowadzonego stanu epidemicznego, jak i stanu epidemii (art. 15h ust. 1 pkt 1). Natomiast druga sytuacja regulowana tym przepisem zakłada wydłużenie terminu ważności orzeczeń o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności, których termin ważności upłynął po 8 marca 2020 r. Wydłużenie ważności tej grupy orzeczeń nie jest warunkowane złożeniem wniosku o wydanie ponownych orzeczeń ustalających niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności z powodu wystąpienia sytuacji zagrożenia rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2. Ustawodawca przewidział, że maksymalny termin ważności wydłużonych orzeczeń upływa w terminie do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (zob. M. Borski [w:] Komentarz do niektórych przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych [w:] Tarcza antykryzysowa 1.0 - 4.0, ustawa o dodatku solidarnościowym i inne regulacje, jako szczególne rozwiązania w prawie pracy, prawie urzędniczym i prawie ubezpieczeń społecznych związane z COVID-19. Komentarz, red. K.W. Baran, Warszawa 2020, art. 15(h)., Lex el.).
Z powyższego wynika więc, że na mocy art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy covidowej tylko wydłużenie orzeczeń, które utraciły moc między 9 grudnia 2019 r. a 8 marca 2020 r. było obwarowane dodatkową przesłanką złożenia w tym terminie wniosku o wydanie ponownych przeczeń ustalających niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności. Warunek ten nie dotyczył natomiast orzeczeń, których ważność upływała po dniu 8 marca 2020 r., a z takim mamy właśnie do czynienia w niniejszej sprawie.
Do przepisów tych orzekające Kolegium w ogóle się nie odniosło, mimo że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji działają na podstawie prawa, a więc mają obowiązek analizować i stosować wszelkie przepisy, które mogą mieć zastosowanie w danej sprawie, a odmawiając ich stosowania winny wyjaśnić powody, dla których to czynią. W niniejszej sprawie wyjaśnienie takie nie miało miejsca. Co więcej, uchybienie w tym zakresie jest o tyle istotne, że na kwestię przedłużenia ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności K. M. strona wskazywała w skardze i Kolegium mogło się do tego odnieść w złożonej odpowiedzi. Tymczasem treść odpowiedzi na skargę wskazuje, że Kolegium nie przeanalizowało akt sprawy przed przesłaniem skargi do Sądu, a odpowiedź na skargę stanowi sztampowy wzór takich pism procesowych, opierający się na powtórzeniu argumentów decyzji, niezależnie od argumentacji przedstawionej w skardze. Jak natomiast stanowi art. 54 § 3 p.p.s.a. organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio. Treść tego przepisu wskazuje zatem, że obowiązkiem organu, do którego skarga wpłynęła, jest takie zapoznanie się ze skargą i aktami sprawy, które pozwoli mu na potwierdzenie słuszności swojego stanowiska lub stwierdzenie, że wydany akt dotknięty jest wadami, które jednak są możliwe do konwalidacji w trybie autokontroli, bez konieczności merytorycznego angażowania Sądu w usunięcie tych uchybień.
Zdaniem Sądu, w rozpoznawanym wypadku Kolegium obowiązków tych nie wypełniło, albowiem treść odpowiedzi na skargę wskazuje, że po otrzymaniu skargi organ nie skonfrontował podnoszonych w niej argumentów z aktami sprawy, w których znajdowało się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności K. M., ani nie dokonał analizy jego ważności w kontekście przywołanych przepisów ustawy covidowej i ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw.
Wszystko to oznacza, że organ odwoławczy - w konsekwencji niewywiązania się ze swoich obowiązków procesowych, nałożonych na niego przepisami art. 6 art., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nie dokonał kompleksowej analizy całego materiału dowodowego i ocenił go w sposób dowolny, pomijając przy tym istotne dla sprawy przepisy prawa materialnego, mimo iż prawidłowe zastosowanie regulacji procesowych i materialnych pozwoliłoby na uwzględnienie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności K. M. z dnia 23 lipca 2021 r., które miało walor ważności w dniu orzekania przez Kolegium, a w konsekwencji umożliwiłoby prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Co więcej, obrazu sytuacji dopełnia fakt, iż do akt sądowych strona dołączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności K. M. z dnia 23 stycznia 2024 r., które zostało wydane na stałe. Wprawdzie dokument ten nie mógł być uwzględniony przez organ, lecz będzie on miał znaczenie przy ponownej ocenie sprawy przez Kolegium, zgodnie z treścią art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - uznając, że kontrolowana decyzja Kolegium narusza przepisy prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1, art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej oraz art. 23 pkt 3 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie u.o.k.i.k., a także wskazane powyżej przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności, w ponownie prowadzonym postępowaniu, konieczna będzie ocena ważności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka U. M.
Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek organu, któremu nie sprzeciwiła się strona skarżąca.