II SA/Gl 823/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2022-10-12
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopiekaniepełnosprawnośćświadczenia rodzinneustawa o świadczeniach rodzinnychprawo administracyjnesamorządowe kolegium odwoławczewsaorzecznictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, podczas gdy jej współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca argumentowała, że jej matka doświadcza przemocy i uzależnienia męża, a on sam nie sprawuje opieki. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że spełniona została negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sprawa dotyczyła skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Matka skarżącej legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak pozostawała w związku małżeńskim z L. S., który nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca podnosiła, że jej matka jest ofiarą przemocy i uzależnienia męża, a on sam nie sprawuje opieki i nie chce jej sprawować. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Sąd uznał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jednoznaczny i wyklucza przyznanie świadczenia w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki jest w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd odwołał się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, które potwierdza taką interpretację. Dodatkowo, sąd stwierdził, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki (kilka godzin dziennie) nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co stanowi kolejną przesłankę negatywną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest to negatywna przesłanka przyznania świadczenia.

Uzasadnienie

Sąd podzielił stanowisko organów administracji, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd odwołał się do orzecznictwa NSA potwierdzającego tę interpretację.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie rezygnującej z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami.

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § ust. 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie różnicowania prawa do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

k.p.a. art. 104

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych art. 2

Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych art. 138 § § 1 pkt 1

p.u.s.a. art. 1 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2 w zw. z art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 106 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Odrzucone argumenty

Pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, w tym pominięcie istotnych okoliczności faktycznych, że małżonek osoby wymagającej opieki nie może tej opieki sprawować.

Godne uwagi sformułowania

Na gruncie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ustawodawca bowiem przewidział wprost negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sprawowana opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Skład orzekający

Aneta Majowska

sprawozdawca

Beata Kalaga-Gajewska

członek

Grzegorz Dobrowolski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście sytuacji osób pozostających w związku małżeńskim oraz zakresu opieki uzasadniającego rezygnację z pracy."

Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na ścisłej wykładni przepisów, która może być niekorzystna dla osób w trudnych sytuacjach rodzinnych, ale zgodna z literalnym brzmieniem ustawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia, a jej rozstrzygnięcie opiera się na ścisłej interpretacji przepisów, która może być niekorzystna dla osób w skomplikowanych sytuacjach rodzinnych, co budzi zainteresowanie prawników i osób ubiegających się o świadczenia.

Czy małżeństwo chroni przed odmową świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd administracyjny wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 823/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Beata Kalaga-Gajewska
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1017/2022/4977 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 7 marca 2022 r. nr [...], na podstawie art. 17, art. 20 w zw. z art. 3 pkt 11 oraz art. 32 ust. 2 i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a."), wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., odmówiono P. S.(dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. S. (dalej: "osoba wymagająca opieki").
W uzasadnieniu organ przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, tj. treść art. 17 ust. 1 i 5 u.ś.r., następnie wskazał, że osoba wymagająca opieki jest osobą zamężną, a z pisma Strony z dnia 1 marca 2022 r. wynika, że mąż matki L. S. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu w sprawie zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nadto nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc rażącą niesprawiedliwość i pominięcie istotnych okoliczności mających znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu odwołania Strona zwróciła uwagę, iż uzależnienie męża matki od alkoholu oraz stosowana wobec matki przemoc psychiczna stały się przyczyną rozpadu pożycia małżeńskiego. Ojciec Strony nie opiekuje się matką i nie chce tej opieki sprawować, nadto osoba wymagająca opieki sobie tego nie życzy. Małżonkowie nie mieszkają razem od 2012 r., a ciężar opieki spoczął w całości na Stronie. Choroba matki postępuje od 27 roku życia, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. W powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych zaznaczyła, że ocena spełnienia przesłanek uzyskania prawa do wnioskowanego świadczenia musi być dokonywana z pominięciem kryterium czasu powstania niepełnosprawności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/1017/2022/4977 z dnia 19 kwietnia 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, przywołał treść art. 17 u.ś.r., a następnie ustalił stan faktyczny sprawy w sposób zbieżny z ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji.
Organ odwoławczy nie podzielił podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opartego o treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. z powołaniem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. W odniesieniu natomiast do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. organ odwoławczy stwierdził, że Strona nie spełnia warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, iż nie kwestionuje, że matka Strony wymaga całodobowej opieki ze względu na stan zdrowia.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji sformułowała zarzuty:
- błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim jest wystarczającą przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy konieczne jest jednoznaczne ustalenie przez organ, czy opiekę zdolny jest sprawować małżonek, a nie wyłącznie ustalenie, że współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności
- niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności niewyjaśnienie, pominięcie istotnych okoliczności faktycznych, że małżonek osoby wymagającej opieki nie może tej opieki sprawować.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz dopuszczenie dowodu z przesłuchania osoby wymagającej opieki w drodze telekonferencji.
W uzasadnieniu ponownie podkreślono, że małżonek osoby wymagającej opieki tej opieki nie może i nie powinien sprawować, co zostało całkowicie pominięte przez organy orzekające w sprawie. Skarżąca przywołała okoliczności stanowiące przyczynę rozpadu relacji pomiędzy małżonkami, wskazane w treści odwołania, dodając, że L. S. nie zgadza się na rozwód. Zaakcentowała, że ewentualna opieka sprawowana przez męża matki będzie potęgować objawy chorobowe. Zanegowała możliwość sprawowania opieki przez osobę pozostającą pod wpływem alkoholu, a także podała, że wraz z matką podjęły kroki celem wykazania podnoszonych okoliczności, wskazując na Zespół Interwencji Kryzysowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zarzuty skargi okazały się niezasadne. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1017/2022/4977, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta Z. z dnia 7 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności regulacja art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).
W rozpatrywanej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wyjaśniając przyczynę odmowy przywołał przepis art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Rozpoznając sprawę organ odwoławczy nie podzielił przyczyny odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia wskazanej przez organ I instancji, a opartej o moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji słusznie natomiast wskazał na zaistnienie w rozpoznawanej sprawie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., co uzasadniało, zdaniem Kolegium, odmowę przyznania prawa do świadczenia.
W tym miejscu, Sąd uznał za zasadne odnotowanie, iż organ odwoławczy zasadnie w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyjaśnił, że przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.
Przechodząc do podanej przez organ odwoławczy przyczyny odmowy, opartej o brak spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., Sąd zważył co następuje.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 3 lutego 2022 r. (karta nr 1 akt administracyjnych).
Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności (karta nr 9 akt administracyjnych). Osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z L. S., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (karta nr 7-8 akt administracyjnych).
Przechodząc do negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy wskazać na regulację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stosownie do której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszej kolejności obowiązek opieki spoczywa na małżonku. Na gruncie rozpoznawanej sprawy małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Sąd w tym miejscu zwraca uwagę, iż w orzecznictwie prezentowane jest zarówno stanowisko, iż nie jest wykluczone na gruncie obowiązujących przepisów, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny do uczynienia zadość temu obowiązkowi, podkreśla się nawet, iż oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o kryterium wynikające z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie rzeczywiście tej opieki świadczyć, nie jest natomiast zależne wyłącznie od ustalenia, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2017 r. I OSK 1113/15, z dnia 18 listopada 2021 r. I OSK 744/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2021 r. II SA/Po 293/21 i II SA/Po 466/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r. II SA/Rz 709/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 października 2021 r. II SA/Ke 757/21), jak również stanowisko, zgodnie z którym pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2022 r. I OSK 1285/21, podobnie: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2022 r. I OSK 1244/21, z dnia 23 marca 2022 r. I OSK 2298/21, z dnia 17 marca 2022 r. I OSK 1212/21, z dnia 14 października 2021 r. I OSK 635/21, z dnia 26 kwietnia 2022 r. I OSK 1351/21).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela drugi z przedstawionych poglądów. Na gruncie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ustawodawca bowiem przewidział wprost negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Trafnie wyjaśnił zatem Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2021 r. I OSK 2391/20, iż "niewłaściwa jest wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego" (podobnie m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r. I OSK 2298/21, z dnia 23 lutego 2022 r. I OSK 1015/21). Małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem z tej przyczyny, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a skarga musiała ulec oddaleniu.
Zarzut skargi należało uznać za chybiony.
W odniesieniu do uzasadnienia skargi zauważenia wymaga, iż zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej nie sposób utożsamiać z obowiązkiem sprawowania opieki przez małżonka osoby tej opieki wymagającej. Jak słusznie zwraca się uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, realizacja obowiązku opieki poza formą świadczeń osobistych, może mieć wymiar finansowy, tj. sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego będzie opiekę sprawować (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2022 r. I OSK 1212/21, z dnia 23 stycznia 2020 r. I OSK 2462/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r. I OSK 599/20, z dnia 20 stycznia 2021 r. I OSK 2031/20).
Jednakże niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu, w sprawie nie została spełniona przesłanka stanowiąca istotę przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Mianowicie zgodnie z brzmieniem przywołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba wymieniona w tym przepisie nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Niewątpliwie konieczny pozostaje bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem.
Sprawowana opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 czerwca 2022 r. II SA/Gl 456/22). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, z dnia 23 października 2020 r. I OSK 1148/20).
Zgodnie z niekwestionowanymi ustaleniami Skarżąca, jak wskazała w osobistych oświadczeniach nie zamieszkuje z matką, "opiekuję się mamą w różne dni, czasem jestem u mamy codziennie lub co drugi dzień" (oświadczenie z dnia 3 lutego 2022 r., karta nr 3 akt administracyjnych), "gdy zaprowadzam dzieci do przedszkola jadę do mamy na kilka godzin" (pismo Skarżącej z dnia 28 stycznia 2021 r., karta nr 7 akt administracyjnych).
Zestawienie wymiaru czasu przeznaczonego na wykonywanie czynności opiekuńczych wskazanego w treści osobistych oświadczeń Skarżącej z dnia 28 stycznia 2022 r. i z dnia 3 lutego 2022 r. (karta nr 3 i 7 akt administracyjnych), nie pozwala na przyjęcie, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą nastąpiło w celu sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu, sprawowana opieka, nie wyklucza podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Natomiast wskazane czynności opiekuńcze, których wykonywanie nie jest poddawane pod wątpliwość, wykonywane przez "kilka godzin" "codziennie lub co drugi dzień", wpisują się w czynności opiekuńcze stanowiące pomoc dla osób bliskich jej wymagającej, i w ocenie Sądu nie mogą usprawiedliwiać niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ustalonym w sprawie stanie faktycznym brak bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną opieką nad matką.
Z przyczyn szczegółowo wskazanych powyżej, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Sąd nie podzielił również zarzutu dotyczącego niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
Analiza dokonana przez Sąd prowadzi bowiem do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania, w tym prawidłowego zastosowania przepisów określających zasady związane z gromadzeniem dowodów, ich oceną oraz uzasadnieniem wydanych decyzji. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wymagał uzupełnienia.
W odniesieniu natomiast do wniosku sformułowanego w skardze o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania osoby wymagającej opieki, wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone, co wynika z treści art. 106 § 3 p.p.s.a.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI