II SA/Gl 809/25

II SA/Gl 809/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-10-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 1092
§ 5, § 4 ust. 1, § 29, § 30, § 3 ust. 5
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 października 2025 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 marca 2025 r. nr 010070/680/8069251/2023 w przedmiocie świadczenia "Dobry Start" oddala skargę.
Uzasadnienie
H. M. (dalej: "skarżąca") w dniu 7 sierpnia 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia "Dobry start" na rzecz niepełnosprawnego w stopniu znacznym syna - M. K. (ur. [...] r.).
Informacją z dnia 6 października 2023 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej: "ZUS"), poinformował skarżącą o przyznaniu przedmiotowego świadczenia na rok szkolny 2023/2024 w kwocie 300,- zł. z tytułu pobierania przez syna nauki na 1 semestrze 1 roku studiów pierwszego stopnia (semestr zimowy) na kierunku [...] Wydziału [...] Uniwersytetu [...] (por. zaświadczenie z dnia 5 października 2023 r.).
ZUS decyzją z dnia 18 lipca 2024 r., nr [...], uchylił skarżącej prawo do świadczenia "Dobry start" w kwocie 300,- zł. przyznane powyższą informacją z dnia 6 października 2023 r., bowiem jej syn nie rozpoczął nauki w szkole, która uprawnia do uzyskania świadczenia "Dobry start". Jednocześnie uznał, że kwota 300,- zł. stanowi nienależnie pobrane świadczenie, które skarżąca jest zobowiązana wpłacić na rachunek bankowy, z którego świadczenie zostało wypłacone.
W odwołaniu z dnia 23 lipca 2024 r. skarżąca podała, że w toku postępowania przedłożyła wymagane dokumenty, o które była wzywana, a jej syn uczył się w tej samej uczelni i we wcześniejszym roku szkolnym.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") decyzją z dnia 13 marca 2025 r., nr postępowania [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), art. 187a ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 49 z późn. zm., dalej: "u.w.r.") oraz § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021 r. poz. 1092, dalej w skrócie: "rozporządzenie"), po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 18 lipca 2024 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał jego podstawy prawne i podkreślił, że syn skarżącej w roku szkolnym 2023/2024 nie rozpoczął nauki w szkole, która uprawnia do uzyskania świadczenia "Dobry start".
W skardze z dnia 9 kwietnia 2025 r. skarżąca podała, że jej syn legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej opieki, dlatego wraz z pierwszym złożonym w 2022 r. wnioskiem przedłożyła orzeczenie o stopniu jego niepełnosprawności. Wówczas podała, że uczy się w Akademii [...] w B. To utwierdziło ją w przekonaniu, że świadczenie "Dobry strat" jest jej należne. Wobec tego złożyła kolejny wniosek w roku 2023 oraz na wezwanie ZUS uzupełniła zaświadczenie z Uniwersytetu [...]. Wniosek ten został rozpatrzony pozytywnie, ale nowy wniosek złożony w 2024 r. został rozpatrzony negatywnie.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i poinformował, że do dnia 10 czerwca 2025 r., nie wydano wobec skarżącej decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09).
Rozpoznanie niniejszej skargi nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.
Podstawę prawną przyznania spornego świadczenia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021 r. poz. 1092 dalej w skrócie jak dotychczas: "rozporządzenie").
Rządowy program "Dobry start" został ustanowiony uchwałą nr 80 Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. (M. P. z 2018 r. poz. 514) na podstawie art. 187a ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 49 z późn. zm., dalej w skrócie jak dotychczas: "u.w.r.").
Celem tego programu jest wsparcie rodzin z dziećmi w ponoszeniu wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego. Szczegółowe warunki realizacji tego programu określa wspomniane już wcześniej rozporządzenie.
Zgodnie z § 5 rozporządzenia świadczenie dobry start przysługuje osobom, o których mowa w § 4 ust. 1, w wysokości 300 zł. (ust. 1). W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia (ust. 2). Na mocy § 4 ust. 1 rozporządzenia świadczenie to przysługuje: rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko (pkt 1) oraz osobom uczącym się - raz w roku (pkt 2). Świadczenie przysługuje w związku z rozpoczęciem roku szkolnego do ukończenia przez dziecko lub osobę uczącą się wieku określonego w § 4 ust. 2. Jak stanowi § 8 rozporządzenia postępowanie prowadzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia dobry start nie wymaga wydania decyzji (§ 15 ust. 1 rozporządzenia). W sprawach odmowy przyznania świadczenia dobry start, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia dobry start oraz nienależnie pobranego świadczenia dobry start Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (§ 15 ust. 4 rozporządzenia).
Stosownie do treści § 29 rozporządzenia osoba, która pobrała nienależnie świadczenie dobry start, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie dobry start uważa się:
1) świadczenie dobry start wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;
2) świadczenie dobry start wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia;
3) świadczenie dobry start wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona do tego świadczenia, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał to świadczenie.
Od kwot nienależnie pobranego świadczenia dobry start naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia dobry start było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie tego świadczenia (§ 29 ust. 3 rozporządzenia). Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia dobry start nie jest wydawana, jeżeli od jego pobrania upłynęło więcej niż 2 lata (§ 29 ust. 6 rozporządzenia). Kwoty nienależnie pobranego świadczenia dobry start łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanego świadczenia dobry start oraz ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (§ 29 ust. 7 rozporządzenia).
Stosownie do § 30 rozporządzenia w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozporządzeniu stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej w skrócie jak dotychczas: "k.p.a."). Takie stanowisko wspiera także treść art. 187a ust. 2c pkt 1 u.w.r., który stanowi, że w przypadku gdy Rada Ministrów postanowi, że składanie wniosku i załączników do wniosku o przyznanie świadczeń na podstawie programu, o którym mowa w ust. 1, wnoszenie innych pism w sprawie tych świadczeń lub doręczanie decyzji, informacji, postanowień, zawiadomień, wezwań, zaświadczeń i innych pism w sprawie świadczeń na podstawie programu, o którym mowa w ust. 1, odbywa się wyłącznie w drodze elektronicznej - w zakresie tym przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - nie stosuje się.
Podkreślić należy, że przepisy prawa materialnego (w tym wypadku rozporządzenia) są podstawą unormowania prawnej sytuacji jednostki, jej praw i obowiązków.
Przepisy k.p.a. zawierają regulacje proceduralne, stanowiące gwarancję poszanowania zróżnicowania prawnej sytuacji jednostki przy konkretyzacji prawa materialnego, zwłaszcza w drodze decyzji administracyjnej, zapewniają stronom zachowanie określonego standardu czynności podejmowanych w procesie stosowania prawa. Procedura spełnia zatem rolę służebną w procesie stosowania prawa materialnego. Wobec powyższego organ wydając decyzję administracyjną o zmianie/uchyleniu przyznanego stronie prawa do świadczenia dobry start czy też o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia dobry start zobowiązany został przez ustawodawcę do bezwzględnego stosowania przepisów prawa procesowego zawartych w k.p.a., normujących fundamentalne zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Analiza akt sprawy potwierdza, że organy orzekające obu instancji sprostały przywołanym wymaganiom.
W § 3 ust. 5 rozporządzenia "szkołę" zdefiniowano jako szkołę podstawową, szkołę ponadpodstawową, klasy dotychczasowej szkoły ponadgimnazjalnej prowadzone w szkole ponadpodstawowej, szkołę artystyczną, w której jest realizowany obowiązek szkolny lub nauki, a także młodzieżowy ośrodek socjoterapii, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy. Nadto, wniosek o przyznanie świadczenia zawiera oświadczenie o uczęszczaniu dziecka do szkoły (§ 10 ust 3 pkt 3 rozporządzenia).
Z informacji powszechnie znanych (art. 106 § 4 p.p.s.a.) wynika, że Uniwersytet [...] jest publiczną szkołą wyższą utworzoną z dniem [...] r. z przekształcenia istniejącej od [...] r. filii Politechniki [...], która do dnia [...] r. działała pod nazwą - Akademia [...] w B.
W konsekwencji instytucja taka nie mieści się w pojęciu szkoły, w rozumieniu § 3 ust. 5 rozporządzenia, oraz nie stanowi, jak wskazała skarżąca we wniosku, szkoły policealnej.
Równocześnie wyjaśnić przyjdzie, że czym innym jest uchylenie prawa do świadczenia "Dobry start", a czym innym ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Nadto, na mocy § 29 ust. 10 rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może odstąpić od żądania zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia "Dobry start" łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Do nienależnie pobranego tego świadczenia stosuje się odpowiednio art. 84 ust. 8a-8e ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, 432 i 619).
Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.