II SA/Gl 795/22

II SA/Gl 795/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Tomasz Dziuk /sprawozdawca/
Wojciech Gapiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
III OSK 957/23 - Postanowienie NSA z 2023-05-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 21
art. 3 ust. 1 pkt 19, art. 26 ust. 1, 2, 3a,  6
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.
Dz.U. 2021 poz 1990
art. 20 ust. 2
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.),, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości P. S.A. w upadłości likwidacyjnej w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 22 kwietnia 2022 r. nr SKO.4113.5.2022 w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia 19 stycznia 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 26 ust. 1, 2, i 6 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 797 ze zm, dalej w skrócie "UOdp") nakazał Syndykowi masy upadłości P Z. S.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w Z. usunięcie całej ilości odpadów nielegalnie składowanych z działki oznaczonej geodezyjne nr ewid [...] (karta mapy 64, obręb Z. ) w dawnej hali produkcyjnej o numerze [...] W decyzji określono termin usunięcia odpadów – nie później niż dnia 31 grudnia 2022 r. (pkt 1) wskazano listę zawierającą rodzaje odpadów przeznaczonych do usunięcia zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020r. (pkt 2), a także określono sposób usunięcia odpadów (pkt 3).
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił szczegółowo ustalenia dotyczące miejsca nieprzeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów, posiadacza odpadów, terminu i sposobu usunięcia odpadów i rodzaju odpadów. Wyjaśnił również, iż przy wskazaniu rodzaju odpadów posiłkował się opinią biegłych uzyskaną od Prokuratury.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył Syndyk reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, kwestionując m.in. ustalenia organu pierwszej instancji, w zakresie posiadacza odpadów.
Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez Syndyka skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 22 kwietnia 2022 r. nr SKO.4113.5.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 3 ust. 1 pkt 19, art. 26 ust. 1, 2 i 6 UOdp utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium zrelacjonowało przebieg dotychczasowego postępowania, w tym przypomniało, że już raz wydawało rozstrzygnięcie w tej sprawie, gdyż decyzją z dnia 14 września 2021 r. nr SKO.4113.6.2021 uchyliło wcześniej wydaną decyzję organu I instancji z dnia 1 marca 2021 r., nakazującą P Z. Spółce Akcyjnej w upadłości likwidacyjnej jako posiadaczowi usunięcie przedmiotowych odpadów. W tej samej decyzji Kolegium przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Kolegium przytoczyło również i omówiło przepisu UOdp stanowiące podstawę normatywną rozstrzygnięcia, posiłkując się wybranymi orzeczeniami sądów administracyjnych. Stwierdziło także, że organ I instancji zastosował się do wytycznych organu odwoławczego zawartych w decyzji z dnia 14 września 2021 r. nr SKO.4113.6.2021. Jednocześnie Kolegium nie dopatrzyło się zarzucanych w odwołaniu naruszeń przepisów
Według Kolegium swoje rozstrzygnięcie organ I instancji poprzedził kompleksowym zebraniem i rozpatrzeniem całego materiału dowodowego stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Organ odwoławczy zaakcentował przy tym, że według orzecznictwa sądowego "Zasada prawdy obiektywnej i obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, nie oznaczają nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony skarżącej, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej żądaniem, jeżeli zgromadzony i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia materiał dowodowy, przemawia za przyjęciem okoliczności przeciwnych, a co więcej - strona kwestionująca owe ustalenia, nie dysponuje materiałem dowodowym potwierdzającym jej twierdzenia" (wyrok WSA w Białymstoku z 25 lutego 2021 r. sygn. II SA/Bk 76121). Ponadto Kolegium zwróciło uwagę na to, że "Wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Władający gruntem muszą mieć świadomość dbałości o porządek na swoich nieruchomościach i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości" (wyrok WSA w Białymstoku z 5 czerwca 2014 r. sygn. II SA/Bk 149/14).
Według Kolegium ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOpd spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Władający gruntem muszą bowiem mieć świadomość dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości.
W powyższym kontekście Kolegium odnotowało stanowisko Syndyka, wedle którego posiadaczami przedmiotowych odpadów są osoby, które porzuciły odpady na działce oznaczonej nr [...] tj. S. M., prowadzący działalność gospodarczą pod firmą FHU M S. M. (dalej Przedsiębiorca S.M.) oraz inne osoby, działające w ramach zorganizowanej grupy przestępczej. Jednocześnie Kolegium wskazało, że tego stanowiska strony odwołującej nie podziela. Według Kolegium to na Syndyku spoczywał ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania posiadania odpadów. Domniemanie to zaś nie zostało obalone. Nie jest bowiem wystarczające podanie z imienia i nazwiska danej osoby oraz kręgu innych nieokreślonych osób jako posiadaczy odpadów. Inne są przy tym cele postępowania administracyjnego, a inne postępowania karnego. Ustalenia organu I instancji dokonane w toku postępowania wskazują zaś, iż miejsce oznaczone w umowie najmu zawartej z Przedsiębiorcą S.M. nie pokrywa się z miejscem gdzie zgromadzono odpady.
Kolegium stwierdziło także, że według ewidencji gruntów i budynków działka, na której zgromadzono odpady jest własnością Skarbu Państwa i została oddana w użytkowanie wieczyste P Z. S.A. w upadłości likwidacyjnej. Zauważyło przy tym, ze zgodnie z art. 26 ust 3 b UOpd, jeżeli po wydaniu ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 2, właściwy organ stwierdzi, że za gospodarowanie odpadami odpowiedzialny jest również inny posiadacz odpadów, to może wydać decyzję o nałożeniu obowiązku wykonania ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 2, przez tego posiadacza odpadów. Odpowiedzialność posiadaczy odpadów za wykonanie decyzji jest solidarna.
Według Kolegium nie doszło w sprawie do naruszenia art. 156 §1 pkt 5 k.p.a. W kontekście zarzutu odwołania, że ustalony w decyzji organu I instancji termin usunięcia odpadów jest nierealny z uwagi na brak środków finansowych Kolegium wskazało, że fakt posiadania środków finansowych na wykonanie decyzji nie jest badany przez organ rozpatrujący sprawę.
W skardze na powyższą decyzję wniesionej w imieniu Syndyka przez pełnomocnika będącego radcą prawnym zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich kroków mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego,
b) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego,
c) art 80 k.p.a. poprzez dokonanie sprzecznych ustaleń z zebranym materiałem dowodowym, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że Pa Z. Spółka Akcyjna w upadłości likwidacyjnej:
i. jest posiadaczem odpadów rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 UOpd, kiedy faktycznie posiadaczami odpadów są osoby, które porzuciły odpady, tj. Przedsiębiorca S.M. oraz inne osoby działające w ramach zorganizowanej grupy przestępczej, a co do których postępowanie prowadziła Prokuratura Okręgowa w K. w sprawie o sygn. akt [...] a obecnie po wniesieniu aktu oskarżenia postępowanie pod sygn. akt [...] prowadzi Sąd Okręgowy w K.,
ii. jest odpowiedzialna za odpady,
iii. jest posiadaczem odpadów odpowiedzialnym za ich usunięcie, pomimo obalenia domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt. 19 UOpd,
iv. jest posiadaczem odpadów ze względu na zajęcie przez Przedsiębiorcę S.M. oraz inne osoby działające w ramach zorganizowanej grupy przestępczej części hali magazynowej, która nie została objęta umową najmu,
v. podejmując decyzję o rozpoczęciu działań zmierzających do usunięcia odpadów objęła porzucone odpady w posiadanie, pomimo faktu obalenia domniemania prawnego, wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt. 19 UOpd,
d) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie wewnętrznie sprzecznych ustaleń, sprzecznych z logiką i obowiązującymi przepisami prawa, jak również zawarcie w uzasadnieniu decyzji stwierdzeń wewnętrznie sprzecznych,
e) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej i dążenie do korzystnego rozstrzygnięcia dla organu wydającego decyzję w I instancji,
f) art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie tj. do Syndyka masy upadłości P Z. Spółka Akcyjna w upadłości likwidacyjnej, co spowodowało nieważność zaskarżonej decyzji,
g) art. 156 § 1 pkt 5) k.p.a. poprzez wydanie decyzji niewykonalnej i której niewykonalność ma charakter trwały,
h) art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, że Syndykowi, przysługuje przymiot strony, kiedy faktycznie stroną postępowania powinien być Przedsiębiorca S.M. oraz inne osoby działające w ramach zorganizowanej grupy przestępczej, a co do których postępowanie prowadziła Prokuratura Okręgowa w K. w sprawie o sygn. akt [...], a obecnie po wniesieniu aktu oskarżenia postępowanie pod sygn. akt [...] prowadzi Sąd Okręgowy w K.,
i) art 7a § 1 k.p.a. poprzez nałożenie na Syndyka obowiązku usunięcia odpadów, pomimo wątpliwości co do treści normy prawnej określającej, kogo należy uznać za posiadacza odpadów.
W skardze zarzucono także naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
a) art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że posiadaczem odpadów jest P Z. Spółka Akcyjna w upadłości likwidacyjnej, kiedy faktycznie za posiadacza odpadów powinni zostać uznani jedynie wytwórcy odpadów, którzy porzucili odpady na działce nr [...] w Z. w dawnej hali produkcyjnej o gr 03.10, tj. przedsiębiorca S.M. oraz inne osoby,
b) art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp poprzez uznanie, że posiadaczem odpadów jest podmiot, który nie był i nie jest wytwórcą odpadów i nie wszedł w ich posiadanie,
c) art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że posiadaczem odpadów jest P, kiedy faktycznie doszło do obalenia domniemania prawnego wynikającego z tego przepisu,
d) art. 366 k.c. poprzez jego zastosowanie, polegające na przyjęciu, że P objęła odpady w posiadanie,
e) art. 27 ust. 1, 2, 3, 3a, 3b i 4 UOdp poprzez jego niezastosowanie, polegające na przyjęciu, że Pa objęła odpady w posiadanie i ponosi odpowiedzialność za ich gospodarowanie, kiedy faktycznie wytwórca odpadów niebezpiecznych zostaje zwolniony z odpowiedzialności za gospodarowanie tymi odpadami z chwilą przekazania ich do ostatecznego procesu odzysku lub ostatecznego procesu unieszkodliwienia przez posiadacza odpadów prowadzącego taki proces,
f) art. 366 k.c. poprzez jego zastosowanie, polegające na przyjęciu, że P objęła odpady w posiadanie, pomimo że z logicznego, prawidłowo ocenianego, wzajemnie się uzupełniającego materiału dowodowego wynika, że P nigdy nie miała zamiaru objęcia porzuconych odpadów w posiadanie, tj. nigdy nie wyraziła woli wykonywania względem odpadów określonego prawa;
g) art 366 k.c. poprzez jego zastosowanie, polegające na przyjęciu, że P objęła odpady w posiadanie, kiedy orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że z istoty posiadania wynika, że musi mieć ono pewne cechy stabilności, co w przypadku P Z. Spółka Akcyjna w upadłości likwidacyjnej nie miało miejsca;
g) art. 348 k.c. poprzez jego zastosowanie, polegające na przyjęciu, że Przedsiębiorca S.M. oraz inne osoby działające w ramach zorganizowanej grupy przestępczej przenieśli posiadanie porzuconych odpadów na P;
h) art. 26a UOdp poprzez jego niezastosowanie, pomimo, że odpady porzucone przez Przedsiębiorcę S.M. oraz inne osoby stanowią zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska;
W związku z podniesionymi zarzutami skarżący Syndyk domaga się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, ewentualnie uchylenia obu tych decyzji, a ponadto domaga się zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych
W uzasadnieniu skargi Syndyk przedstawił argumentację zmierzającą do wykazania zasadności podniesionych zarzutów. Na poparcie swojego stanowiska przytoczył fragmenty wybranych wyroków sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167, t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r., poz. 329, t.j. ze zm. dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli legalności sprawowanej w powyższym zakresie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji nakładając na Syndyka obowiązek usunięcia odpadów
W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy, odpowiadający wymogom przepisów k.p.a., zgromadziły materiał dowodowy stanowiący wystarczającą podstawę do sformułowania prawidłowych ocen i właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. W zaskarżonej decyzji Kolegium w wystarczającym zakresie przedstawiło okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz tok rozumowania organu, który doprowadził do sformułowania ocen niezbędnych dla prawidłowego zastosowania przepisów prawa. Kolegium w istocie zaakceptowało ustalenia, oceny i wnioski organu I instancji
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (obecnie: t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 699 ze zm., dalej w skrócie jak dotychczas "UOdp").
Stosownie do treści art. 3 ust. 1 pkt 6 UOdp odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany. Zgodnie zaś z art. 26 ust. 1 UOdp posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust. 2).
Zgodnie z art. 26 ust. 3a UOdp decyzję, o której mowa w ust. 2, wydaje się w stosunku do wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za gospodarowanie odpadami, o których mowa w ust. 1. Za wykonanie obowiązków wskazanych w decyzji posiadacze odpadów odpowiedzialni są solidarnie. Natomiast jeżeli po wydaniu ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 2, właściwy organ stwierdzi, że za gospodarowanie odpadami odpowiedzialny jest również inny posiadacz odpadów, może wydać decyzję o nałożeniu obowiązku wykonania ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 2, przez tego posiadacza odpadów. Odpowiedzialność posiadaczy odpadów za wykonanie decyzji jest solidarna (ust. 3b).
Adresatem obowiązku i nakazu uregulowanego w art. 26 ust. 1 i 2 UOdp jest posiadacz odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp, czyli wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Pojęcie "władającego powierzchnią ziemi" należy natomiast rozumieć zgodnie z definicją określoną w art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2556 ze zm.), który stanowi, że władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający. Z kolei w ewidencji gruntów, zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1990 ze zm.), wskazuje się właścicieli nieruchomości, a w przypadku: a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości, b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania.
Mając na względzie przytoczone dotychczas przepisy zaakcentować należy, że wynika z nich jednoznacznie, że celem ustawodawcy było stworzenie systemu pozwalającego na niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsc do tego nieprzeznaczonych. Służyć ma temu wprowadzona przez ustawodawcę w art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp instytucja domniemania, że władający powierzchnią ziemi jest jednocześnie uznawany za posiadacza odpadów, w stosunku do którego można wydać decyzję nakazującą usunięcie odpadów. Bez możliwości skorzystania z tego domniemania realizacja celów ustawy stałaby się utrudniona, a nawet niemożliwa (wyroki NSA: z 30 stycznia 2020 r. sygn. II OSK 3453/18, z 30 sierpnia 2019 r. sygn. II OSK 2414/17). Obowiązek usunięcia odpadów ciąży zatem na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2019 r., II OSK 3123/18). Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot (por. wyrok NSA z 26 września 2013 r., II OSK 330/12). Ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia powyższego domniemania spoczywa na władającym powierzchnią ziemi (zob. wyroki NSA z 6 marca 2019 r., II OSK 816/18; z 23 sierpnia 2016 r., II OSK 2936/14).
Mając na względzie wspomniany rozkład ciężaru dowodzenia, władający powierzchnią ziemi może zwolnić się z odpowiedzialności za odpady tylko w ten sposób, że wykaże, że odpadem włada, lub władał faktycznie inny podmiot. Innymi słowy musi on wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Nie wystarcza przy tym jedynie wskazanie wytwórcy odpadów. Koniecznym jest bowiem wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie (zob. wyrok NSA z 23 sierpnia 2016 r., II OSK 2936/14, LEX nr 2142409). Poza tym zwolnienie z odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi wymaga wskazania niewątpliwego, faktycznego posiadacza odpadów, a nie możliwych alternatywnych podmiotów odpowiedzialnych w tym zakresie.
Zaakcentować także należy, że opisanego powyżej ciężaru dowodowego obalenia domniemania nie można przenosić na organ. Organy nie są bowiem zobowiązane do prowadzenia we własnym zakresie dochodzenia mającego na celu ustalenie podmiotu będącego posiadaczem odpadów, jeśli domniemany, z mocy art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp posiadacz nie przedstawi wiarygodnych dowodów w tym zakresie (zob. wyrok NSA z 6 marca 2019 r., II OSK 816/18). Jest to konsekwencja założenia, że to władający gruntem musi mieć świadomość dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia jego nieruchomości (zob. wyrok WSA w Łodzi z 19 czerwca 2018 r., II SA/Łd 338/18).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się przy tym, że adresatem obowiązku uregulowanego w art. 26 ust. 1 i 2 UOdp jest aktualny posiadacz odpadów, a nie na przykład najwcześniejszy znany posiadacz odpadów (wyrok NSA z 4 lutego 2020 r., II OSK 803/18). Gdyby dopuścić taką wykładnię art. 26 ust. 1 i 2 UOdp, to poszukiwanie najwcześniejszego znanego posiadacza odpadów mogłoby spowodować sytuację, w której nie byłoby podmiotu odpowiedzialnego za usunięcie odpadów. Tymczasem zasadniczym celem powyższych przepisów, co należy jeszcze raz dobitnie podkreślić, jest skuteczne i szybkie usuwanie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Odpady zalegające w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania stanowią bowiem zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia i życia ludzi. Z tego powodu ustawodawca przewidział obowiązek prawny posiadacza odpadów do niezwłocznego usunięcia odpadów zalegających w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
W realiach rozpoznawanej sprawy kluczowym zagadnieniem jest to, czy w toku prowadzonego przez organy postępowania administracyjnego doszło do obalenia domniemania prawnego odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi, na której znajdują się przedmiotowe odpady. W ocenie Sądu Syndyk, jako użytkownik wieczysty nieruchomości, na której bez wątpienia doszło do nielegalnego składowania odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 UOdp, a których charakter potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, nie zdołał obalić domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp., wedle którego jako władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów.
Należy zaakcentować, że dla zaistnienia powyższego domniemania bez znaczenia pozostaje to, czy władający powierzchnią ziemi nabył posiadanie odpadów w taki sposób, że może być on uznany za ich posiadacza w rozumieniu art. 366 kodeksu cywilnego. Znaczenie ma tylko okoliczność, czy odpady znajdują się na terenie nieruchomości, w odniesieniu do której dany podmiot może być uznany za władającego. Nie mogły w związku z tym odnieść skutku wywody skargi zmierzające do wykazania, że wobec braku animus possidendi strona skarżąca nigdy nie stała się posiadaczem przedmiotowych odpadów.
Żaden z dowodów, na które w toku postępowania powoływał się skarżący Syndyk zdaniem Sądu nie okazał się wystarczający do tego, aby obalić wskazane powyżej domniemanie. O tym, że posiadaczem odpadów był Przedsiębiorca S.M. nie świadczy treść umowy najmu, zawartej z Syndykiem (jako wynajmującym) w dniu 28 września 2017 r., a rozwiązanej w dniu 9 marca 2018 r. Z treści tej umowy nie wynika bowiem wprost, aby w jej ramach na udostępnionej powierzchni hali najemca składać miał przedmiotowe odpady. Ponadto jedynie część odpadów została złożona w tej części hali, która stanowiła przedmiot najmu. Natomiast pozostałą ich część złożono w części hali, której nie obejmowała wskazana powyżej umowa najmu. Zdaniem Sądu organy słusznie więc uznał, że zawarta umowa najmu jest niewystarczająca do uznania Przedsiębiorcy S.M. za posiadacza odpadów. Dla obalenia domniemania dotyczącego Syndyka nie wystarcza bowiem samo uprawdopodobnienie okoliczności, że inny podmiot był posiadaczem odpadów. Konstrukcja domniemania powoduje, że wątpliwości dotyczące stanu faktycznego są niewystarczające do tego, aby domniemanie to zostało obalone. Dowodem, który takie domniemanie skutecznie by obaliło, byłyby dowód jednoznacznie wskazujący na to, że to Przedsiębiorca S.M. przywiózł przedmiotowe odpady na teren hali lub, że na jego zlecenie takie czynności wykonały inne osoby. Jednak takiego dowodu Syndyk nie przedstawił.
Na obalenie domniemania nie pozwoliły również okoliczności związane z postępowaniem prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w K. w sprawie sygn. [...] zakończonym skierowaniem do Sądu Okręgowego w K. aktu oskarżenia (sygn. [...]). Należy bowiem zaakcentować, że postępowanie prowadzone przez Prokuraturę i sąd w sprawie karnej to odrębne postępowanie, gdzie odpowiedzialność oparta jest na zasadzie winy, a jego celem jest ukaranie sprawcy czynu zabronionego. Natomiast odpowiedzialność administracyjna wynika już z samego faktu składowania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym i ma na celu doprowadzenie do ich usunięcia, aby zapobiec zagrożeniu stwarzanemu przez odpady. W odpowiedzialności administracyjnoprawnej za składowanie odpadów w miejscach do tego nieprzeznaczonych chodzi o to, aby w jak najszybszy sposób, niezwłocznie, doprowadzić do ich usunięcia, czyli przywrócenia stanu bezpieczeństwa dla środowiska. Brak jest normatywnych podstaw do tego, aby oczekiwać na efekty postępowania karnego w sprawie przeciwko oskarżonemu o nielegalne umieszczenie odpadów na nieruchomości. Przepisy UOdp przewidują natomiast w art. 26 ust. 3c UOdp instrument pozwalający na obciążenie w przyszłości obowiązkiem usunięcia odpadów również innego posiadacza odpadów Należy przy jeszcze raz zaakcentować, że jeżeli nie można ustalić podmiotu, który jest posiadaczem odpadów, to działa domniemanie, że władający powierzchnią ziemi (w realiach rozpoznawanej sprawy użytkownik wieczysty) jest ich posiadaczem odpowiedzialnym za usunięcie. Syndyk nie wykazał w sposób niewątpliwy sprawcy nawiezienia tych odpadów, a organ nie był zobowiązany do poszukiwania dowodów na sprawstwo innych osób celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp.
W ocenie Sądu nie mogły odnieść również skutku zarzuty dotyczące naruszenia przez organy przepisów postępowania, albowiem organy te zgodnie z wymogami k.p.a., i z uwzględnieniem rozkładu ciężaru dowodu (który z racji omówionego powyżej domniemania ciążył na Syndyku) podjęły wszelkie niezbędne i adekwatne do sytuacji procesowej czynności wyjaśniające, gromadząc w ten sposób wystarczający materiał dowodowy, pozwalający na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Materiał ten zdaniem Sądu dawał podstawy do stwierdzenia, że Syndyk nie wykazał, aby posiadaczem odpadów na działkach był inny, ściśle zindywidualizowany podmiot, który odpady na tych działkach umieścił nielegalnie. Hipotetyczne wskazanie innych podmiotów jako odpowiedzialnych za nielegalne składowanie odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym nie obala domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp.
Nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.. W rozumieniu tego przepisu nie stanowią bowiem przeszkody powodującej niewykonalność decyzji ani względu ekonomiczne ani finansowe (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, wydawnictwo C.H. Beck, wyd. 14, , str. 772).
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), oddalił skargę jako bezzasadną.
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, gdyż w odpowiedzi na skargę Kolegium zwróciło się z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w tym trybie, a skarżący oraz uczestnik postępowania nie zgłosili żądania skierowania sprawy na rozprawę.
Powołane przez Sąd orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.