II SA/Gl 787/21

II SA/Gl 787/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-12-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-06-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Stanisław Nitecki
Tomasz Dziuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
III OSK 1904/22 - Wyrok NSA z 2023-06-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 797
art. 26 ust. 2, 3a, 6
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
Tezy
1. Obalenie domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 797, dalej: "ustawa o odpadach") polega na udowodnieniu, że rzeczywisty stan faktyczny lub prawny jest inny niż wskazany we wniosku domniemania. Jednocześnie zaakcentować należy, że obalenie domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach nie wyklucza, że podmiot, na korzyść którego to domniemanie obalono, zostanie jednak ostatecznie uznany za posiadacza odpadów. To ostatnie będzie jednak możliwe po wykazaniu takich okoliczności faktycznych, w świetle których podmiot ten, niezależnie od tego, że jest władającym powierzchnią ziemi może być uznany za posiadacza odpadów ze względu na określone zachowanie stanowiące przejaw posiadania tych odpadów. Ciężar udowodnienia takich okoliczności spoczywa na organie, który w celu ich wykazania nie może już korzystać z domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach.
2. Na gruncie art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach przypisanie statusu posiadacza nie można uzależniać od stabilności posiadania pojmowanej według ściśle cywilistycznego podejścia. Posiadanie odpadów wiąże się z zasady z szeregiem uciążliwości i są one traktowane jako przedmioty „niechciane”. Stąd naturalnym jest dążenie posiadacza do szybkiego ich pozbycia się. Dlatego posiadaczem staje się również ten podmiot, który znajdujące się na jego nieruchomości porzucone odpady obejmuje w posiadanie po to, aby się ich pozbyć.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2021 r. sprawy ze skarg M. M. i M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów oddala skargi.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 26 ust. 2, 3a i 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2020, poz. 797 ze zm, dalej w skrócie "UOdp") nakazał M.P., K.S., M.S., M.M. i M.W. solidarne usunięcie odpadów w ilości około 1400 sztuk palet ze zbiornikami w postaci metalowych beczek i pojemników typu mauser z terenu nieruchomości położonej przy ul. [...] w C., oznaczonej jako działka o nr ewid. 1 obr. [...], w terminie do dnia 31 grudnia 2021 r. jako miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.
W decyzji określono również rodzaje zdeponowanych odpadów, a także sprecyzowano sposób ich usunięcia. Nadano jej ponadto rygor natychmiastowej wykonalności.
W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji zrelacjonował przebieg zdarzeń związanych z nawiezieniem i porzuceniem odpadów w hali magazynowej przy ul. [...] w C. Wskazał względy, którymi kierował się przypisując poszczególnym adresatom decyzji status posiadacza odpadów. Przybliżył śledztwo prowadzone przez Prokuraturę Regionalną w K., a dotyczące procederu porzucania odpadów, kładąc nacisk na zgromadzony w tym postępowaniu materiał dowodowy. Wskazał przy tym na ustalenia, które na jego podstawie poczynił w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego.
Wyjaśniając przypisanie M.M. (dalej zwanemu "skarżącym") roli posiadacza odpadów wskazał, iż po powzięciu przez niego wiedzy o umieszczeniu w hali przedmiotowych odpadów, wykonał szereg, powiązanych ze sobą czynności, które czynią z niego posiadacza przedmiotowych odpadów, współodpowiedzialnego za ich usunięcie. Czynnościami tymi są zaś przede wszystkim: podział geodezyjny działki nr 2 na działki nr 3 i nr 1, po uprzednim przemieszczeniu odpadów na teren obecnej działki nr 1, podział wieczystoksięgowy, polegający na odłączeniu z księgi wieczystej nr [...] działki nr 1 i założenie dla tej działki nowej księgi wieczystej nr [...], a następnie przeniesienie wieczystego użytkowania działki nr 1 na M.W..
Z kolei odpowiedzialność M.W. (dalej zwanej "skarżącą") wynika z przeniesienia na nią wieczystego użytkowania działki nr 1 po uprzednim ustanowieniu rozdzielności majątkowej w jej małżeństwie oraz sporządzeniu testamentu, w którym jako jedynego spadkobiercę wskazano Miasto C., a następnie ze zrzeczenia się przez nią prawa użytkowania wieczystego tej działki.
Z decyzją organu I instancji nie zgodził się skarżący i działając przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniósł od niej odwołanie. Zaskarżył w nim powyższą decyzję w zakresie dotyczącym jego osoby.
Zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 28 k.p.a., art. 10 w zw. z art. 79 § 1 i 2 k.p.a., art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Ponadto zarzucił naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 19, art. 27 ust. 1, 2, 3, 3a, 3b i 4 UOdp, art. 366 i 348 k.c. a także art. 26a UOdp.
W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał na błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że jest on posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp. Ponadto organ I instancji błędnie nie przypisał M.P., K.S., M.S. (dalej zwanym "trzema pierwszymi adresatami decyzji") statusu wytwórców odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 32 OpdU. Nie jest przy tym możliwe, aby wszystkie osoby wskazane w decyzji jako odpowiedzialne za usunięcie odpadów mogły być ich współposiadaczami. Ponadto przeniesienie przez skarżącego porzuconych odpadów nie czyni skarżącego ich posiadaczem. Skarżący zaś w ogóle nie powinien posiadać przymiotu strony w niniejszej sprawie, gdyż nie ma on interesu prawnego w jej rozstrzygnięciu. W odwołaniu podniesiono także, że za posiadacza odpadów nie można uznać osoby, która nigdy nie była wytwórcą odpadów i nigdy nie weszła w ich posiadanie. Ponadto skarżący podejmował wszelkie działania jako prokurent Spółki "A" sp. z o.o., a nie jako osoba fizyczna.
W toku postępowania odwoławczego pełnomocnik skarżącego poinformował, iż porzucone odpady zostały ogrodzone i zabezpieczone drutem kolczastym oraz kłódką. Dokonał tego nieznany podmiot, który tym samym objął je w posiadanie, przejmując za nie odpowiedzialność.
Odwołanie od decyzji organu I Instancji złożyła również skarżąca, zaskarżając ją w części dotyczącej jej osoby. W odwołaniu wniesionym w jej imieniu przez pełnomocnika będącego adwokatem zarzucono naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., a także art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp, art. 26a UOdp oraz art. 366 k.c.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że nabywając prawo użytkowania wieczystego działki nr 1 skarżąca wiedziała, że zalegają tam odpady, ale była przekonana, że może zwolnić się z odpowiedzialności, wskazując wyraźnie innego ich posiadacza. Zakwestionowano rozumowanie organu I instancji, wedle którego zakupiła ona działkę w celu przerzucenia na Skarb Państwa kosztów usunięcia odpadów poprzez zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego, a następnie sporządzenia testamentu, w którym wskazała jedynego spadkobiercę - Miasto C. Przedstawiono również polemikę ze stanowiskiem organu dot. pozorności umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego działki nr 1.
Odwołania nie przyniosły jednak oczekiwanego skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło najpierw przebieg dotychczasowego postępowania, przybliżyło treść rozstrzygnięcia wydanego przez organ I instancji oraz zarzuty podniesione w odwołaniach.
W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania przed organem I instancji Kolegium ustaliło, że dniu [...] r. skarżący wydzierżawił spółce "A" Sp. z o.o. część hali magazynowej wraz z częścią gruntu przy ul. [...]. W dniu [...] r. spółka ta zaś wynajęła część hali magazynowej spółce "B" Sp. z o.o., z przeznaczeniem na przechowywanie w niej oleju rzepakowego i zużytego oleju rzepakowego, powstałego po wykorzystaniu w gastronomii. Następnie najmowana część hali została przez tę ostatnią spółkę wypełniona zbiornikami typu mauser oraz beczkami metalowymi znajdującymi się na paletach, po czym, po dwóch miesiącach kontakt z tą spółką urwał się, czynsz najmu przestał być opłacany, umowę najmu wypowiedziano, bezskutecznie wzywając najemcę do zabrania złożonych pojemników.
W dniu 10 kwietnia 2018 r. pełnomocnik "A" Sp. z o.o. poinformował organ I instancji o złożonym w Prokuraturze Rejonowej [...], zawiadomieniu o podejrzeniu popełnienia czynu zabronionego z art. 286 § 1 k.k. przez "B" Sp. z o.o. tj. wynajęciu hali magazynowej, a następnie zwiezieniu do tej hali pojemników z substancją niewiadomego pochodzenia. W zawiadomieniu tym poinformowano o fakcie wystawienia pojemników na zewnątrz hali oraz wystąpiono o podjęcie działań w celu odebrania z nieruchomości pozostawionych pojemników z substancjami niewiadomego pochodzenia.
Kolegium ustaliło ponadto, że w dniu [...] r. Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska przeprowadził oględziny przedmiotowej nieruchomości stwierdzając, że obok hali magazynowej zgromadzono duże ilości pojemników z odpadami, informując jednocześnie o wynikach tych oględzin organ I instancji.
Czynności na przedmiotowej nieruchomości przeprowadziła również Państwowa Straż Pożarna (w dniach [...] i [...] r.). Stwierdzono wówczas, że pojemniki z odpadami zostały ponownie przeniesione, tym razem około 30 metrów w kierunku wschodnim od budynku hali.
Kolegium w ramach przedstawienia stanu faktycznego sprawy zrelacjonowało również postępowanie prowadzone najpierw przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej - [...], przejęte następnie przez Prokuraturę Okręgową w C. Zaakcentowało, że doszło do wszczęcia śledztwa w sprawie zorganizowanej grupy przestępczej, której członkowie wynajmowali hale magazynowe, nie płacąc czynszu i nielegalnie składowali na ich terenie odpady, które następnie porzucali w warunkach mogących stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia człowieka.
Kolegium odnotowało, że w toku prowadzonego śledztwa Prokurator Prokuratury Okręgowej udostępniał materiały organowi pierwszej instancji, w tym przekazał kserokopię opinii biegłych: dr n. chem. M.R. oraz dr n. chem. L.W. z dnia [...]. Według tej opinii składowane odpady posiadają właściwości niebezpieczne, a ich sposób składowania może zagrozić życiu lub zdrowiu wielu osób oraz spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza, powierzchni ziemi lub spowodować zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach.
W dalszej zaś kolejności śledztwo zostało przejęte przez Prokuraturę Regionalną w K.
Kolegium odnotowało także, że pełnomocnik "A" Sp. z o.o. zabiegał o zawieszenie postępowania prowadzonego przez organ I instancji. Jednak organ ten odmówił zawieszenia postępowania.
Kolegium przedstawiło również okoliczności dotyczące podziału działki o numerze 2, na dwie działki nr 3 o pow. 0,6748 ha i nr 1 o pow. 0,3604 ha. W następstwie tych podziałów pojemniki z odpadami znalazły się na działce nr 1, którą skarżąca nabyła od skarżącego w dniu [...]r.
Organ odwoławczy, w ramach prezentacji poczynionych ustaleń, nakreśli także przebieg postępowania prowadzonego przez Prokuratora Prokuratury Regionalnej w K., ze szczególnym uwzględnieniem postanowienia o przedstawieniu zarzutów trzem pierwszym adresatom decyzji.
Kolegium stwierdziło także, że dla terenu obejmującego dawną działkę nr 2 nie wydano decyzji zezwalającej na magazynowanie, czy też składowanie odpadów. Ponadto teren nie jest objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Według zaś Studium jest on przeznaczony jako teren przemysłowy i usługowy.
Uzasadniając uznanie skarżącego oraz skarżącej za posiadaczy odpadów Kolegium zaakcentowało fakt przemieszczenia odpadów na odległość około 30 metrów od hali magazynowej, na teren który po podziale w całości stanowi obecnie działkę nr 1. Doszło do niego po tym, gdy najpierw odpady te zostały przemieszczone na zewnątrz hali. Było to zatem kolejne przemieszczenie, które w przeciwieństwie do pierwszego nie można było uznać za usprawiedliwione okolicznościami.
Według Kolegium również późniejsze zabiegi mające na celu wydzielenie działki gruntu, praktycznie w całości zajętej przez zalegające na jej powierzchni odpady (działka nr 1), wydzielenie tej działki z dotychczasowej księgi wieczystej ( [...]) i założenie dla niej nowej księgi wieczystej ([...]), a następnie przeniesienie prawa użytkowania wieczystego działki nr 1 na skarżącą, muszą być traktowane jako ciąg powiązanych ze sobą czasowo i celowościowo czynności mających na celu wyzbycie się posiadania odpadów. Zwłaszcza, że skarżąca wkrótce po nabyciu prawa użytkowania wieczystego działki 1 zrzekła się tego prawa, uznając, że powyższa nieruchomość nie może być wykorzystywana zgodnie z celem na jaki ją nabyła, pomimo, że przed tym nabyciem znała sytuację na nieruchomości lub też powinna była ją znać, mając na uwadze racjonalne prowadzenie działalności gospodarczej.
Kolegium odniosło się także do zarzutów podniesionych w odwołaniach wskazując na brak podstaw do ich uwzględniania. Zaakcentowało, że przedstawiona w nich wersja wydarzeń jest sprzeczna z elementarnymi zasadami życiowego doświadczenia i logiki.
W skardze wniesionej przez skarżącego na powyższą decyzję Kolegium zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich kroków mających i na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego;
b) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego;
c) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie sprzecznych ustaleń z zebranym materiałem, dowodowym, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że:
i. skarżący jest posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 ust 1 pkt 19) UOdp, kiedy faktycznie posiadaczami odpadów są osoby, które działając w ramach zorganizowanej grupy przestępczej porzuciły odpady na działce zlokalizowanej w C. przy ul. [...], tj. trzej pierwsi adresaci decyzji;
ii. skarżący jest odpowiedzialny za odpady, kiedy z zebranego materiału dowodowego, a w szczególności z pisma Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia 4 października 2019r. (sygn. [...]) skierowanego do organu I instancji, wynika wprost, że za posiadaczy odpadów w rozumieniu art 3 ust. 1 pkt 19) UOdp należy uznać trzech pierwszych adresatów decyzji;
iii. trzej pierwsi adresaci decyzji nie są wytwórcami odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 32) UOdp, kiedy faktycznie osoby te przeprowadzały wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu odpadów;
iv. skarżący jest posiadaczem odpadów odpowiedzialnym za ich usunięcie, pomimo obalenia domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust 1 pkt 19) UOdp;
v. wszyscy adresaci decyzji są współposiadaczami odpadów, kiedy faktycznie nie można być współposiadaczem rzeczy w różnych okresach czasu następujących po sobie;
vi. skarżący, podejmując decyzję o przeniesieniu porzuconych odpadów objął je w posiadanie, kiedy faktycznie przeniesienie odpadów było podyktowane ochroną życia i zdrowia pracowników magazynu oraz ochroną mienia znajdującego się w magazynie, a wartego kilkanaście milionów złotych;
vii. skarżący, podejmując decyzję o przeniesieniu porzuconych odpadów działał w imieniu własnym, kiedy faktycznie wszystkie czynności wykonywał jako prokurent spółki "A" sp. z o.o. w C.;
viii. skarżący, podejmując decyzję o podziale działki, na której zostały porzucone odpady, a następnie o jej sprzedaży, objął porzucone odpady w posiadanie, kiedy faktycznie podział działki oraz jej sprzedaż nie może stanowić uzasadnienia do przyjęcia, że skarżący miał zamiar objąć porzucone odpady w posiadanie i przyjąć odpowiedzialności za ich zagospodarowanie;
ix. działania skarżącego oraz skarżącej zmierzały do przeniesienia odpowiedzialności za porzucone odpady na Skarb Państwa, kiedy faktycznie żaden przepis UOdp nie wskazuje, że to Skarb Państwa zobowiązany jest do poniesienia kosztów działań polegających na usunięciu odpadów i gospodarowaniu nimi,
d) art. 156 § 1 pkt 4) k.p.a. poprzez skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie tj. do skarżącego, co spowodowało nieważność zaskarżonej decyzji w części uznającej skarżącego za posiadacza odpadów i nakazującej mu ich usunięcie;
e) art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżącemu przysługuje przymiot strony, kiedy faktycznie stroną postępowania powinny być osoby, które działając w ramach zorganizowanej grupy przestępczej porzuciły odpady na przedmiotowej działce tj. trzej pierwsi adresaci decyzji, a także powinien nią być Skarb Państwa - Urząd Miasta C., jako właściciel nieruchomości, tj. osoba mająca interes prawny w tym, aby właściwy organ wydał decyzję skierowaną do podmiotów, które w ramach zorganizowanej grupy przestępczej porzuciły odpady na tej działce;
f) art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niewyłączenie się Urzędu Miasta C. z prowadzenia sprawy, w sytuacji kiedy w/w Urząd stał się stroną postępowania administracyjnego, jako właściciel nieruchomości, na której znajdują się odpady porzucone przez osoby działające w ramach zorganizowanej grupy przestępczej, tj. przez pierwszych trzech adresatów decyzji administracyjnej;
g) art. 10 w zw. z art 79 § 1 k.p.a. poprzez nie zawiadomienie skarżącego o miejscu i terminie przeprowadzania dowodów, w sytuacji kiedy organ I instancji uznał skarżącego za stronę postępowania;
h) art. 10 w zw. z art. 79 § 2 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącego możliwości brania udziału w przeprowadzaniu dowodu, w tym możliwości zadawania pytań świadkom oraz stronom postępowania, w sytuacji kiedy organ I instancji uznał skarżącego za stronę postępowania;
i) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób nieodpowiadający wymogom stawianym przez ten przepis, tj. nie odniesienie się przez Kolegium do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu;
j) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania stronniczo w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej, prowadzenie postępowania bez zachowania zasad bezstronności, równego traktowania stron i dążenie do korzystnego rozstrzygnięcia dla organu wydającego decyzję w I instancji;
k) art. 7a § 1 k.p.a. poprzez nałożenie na skarżącego obowiązku usunięcia odpadów, pomimo wątpliwości co do treści normy prawnej określającej, kogo należy uznać za posiadacza odpadów;
2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 3 ust. 1 pkt 19) UOpd poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, ze posiadaczami odpadów są wszyscy adresaci decyzji, kiedy faktycznie za posiadacza odpadów powinni zostać uznani jedynie wytwórcy odpadów, którzy działając w ramach zorganizowanej grupy przestępczej porzucili odpady tj. trzej pierwsi adresaci decyzji;
b) art. 3 ust. 1 pkt 19) UOdp poprzez przyjęcie, że za posiadacza odpadów można uznać osobę, która nigdy nie była i nie jest wytwórcą odpadów i nie weszła w ich posiadanie;
l) art. 3 ust. 1 pkt 19) UOdp poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że posiadaczami odpadów są wszyscy adresaci decyzji, kiedy faktycznie doszło do obalenia domniemania prawnego wynikającego z tego przepisu i tym samym za posiadaczy odpadów powinny być uznane jedynie osoby, które porzuciły odpady tj. trzej pierwsi adresaci decyzji;
m) art. 27 ust 1, 2, 3, 3a, 3b i 4 UOdp poprzez jego niezastosowanie, a polegające na przyjęciu, że skarżący objął odpady w posiadanie i ponosi odpowiedzialność za ich gospodarowanie, kiedy faktycznie wytwórca odpadów niebezpiecznych zostaje zwolniony z odpowiedzialności za gospodarowanie tymi odpadami z chwilą przekazania ich do ostatecznego procesu odzysku lub ostatecznego procesu unieszkodliwienia przez posiadacza odpadów prowadzącego taki proces;
n) art. 336 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, która doprowadziła do przyjęcia, że skarżący objął odpady w posiadanie, pomimo że z logicznego, prawidłowo ocenianego, wzajemnie się uzupełniającego materiału dowodowego wynika, że nigdy nie miał on zamiaru objęcia porzuconych odpadów w posiadanie, tj. nigdy nie wyraził woli wykonywania względem odpadów określonego prawa;
o) art. 336 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, która doprowadziła do przyjęcia, że skarżący objął odpady w posiadanie, kiedy orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że z istoty posiadania wynika, że musi mieć ono pewne cechy stabilności, co w przypadku skarżącego nie miało miejsca;
p) art. 348 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, która doprowadziła do przyjęcia, że trzej pierwsi adresaci decyzji przenieśli posiadanie porzuconych odpadów na skarżącego, pomimo że z logicznego, prawidłowo ocenianego, wzajemnie się uzupełniającego materiału dowodowego wynika, że osoby te nigdy nie miały zamiaru przenieść posiadania oraz nigdy nie przeniosły posiadania odpadów na rzecz skarżącego,
q) art. 26a UOdp poprzez jego niezastosowanie, pomimo że z logicznego, prawidłowo ocenianego, wzajemnie się uzupełniającego materiału dowodowego wynika, ze odpady porzucone przez pierwszych trzech adresatów decyzji stanowią zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska.
W związku z podniesionymi zarzutami skarżący domaga się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych na rzecz skarżącego. Na zasadzie żądania ewentualnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w zakresie, w którym nakazano usunięcie odpadów skarżącemu.
W uzasadnieniu skargi przedstawiony został obszerny wywód zmierzający do wykazania, że spośród osób, które organy uczyniły adresatami decyzji stronami postępowania, a w także adresatami nałożonych w zaskarżonej decyzji obowiązków powinni być wyłącznie trzej pierwszy adresaci decyzji, a jednocześnie adresatem decyzji nie powinien być skarżący. Ponadto stroną postępowania powinien być także Skarb Państwa – Urząd Miasta C., a to w związku z tym, że na skutek postanowienia Sadu Okręgowego w C. VI Wydział Cywilny z dnia [...] r. podmiot ten stał się właścicielem nieruchomości, na której znajdują się przedmiotowe odpady.
Skargę na decyzję Kolegium wniosła również skarżąca, działając przez pełnomocnika będącego adwokatem. Zaskarżyła decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Kolegium w zakresie, w jakim uznano ją za osobę odpowiedzialną za usunięcie odpadów.
Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez:
a. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżąca jest posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp, kiedy faktycznie posiadaczami odpadów są osoby, które porzuciły odpady tj. trzej pierwsi adresaci decyzji;
b. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżąca jest odpowiedzialna za odpady, kiedy z zebranego materiału dowodowego wynika, że za posiadaczy odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp należy uznać pierwszych trzech adresatów decyzji;
c. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżąca jest posiadaczem odpadów odpowiedzialnym za ich usunięcie, pomimo faktu obalenia domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt. 19 UOdp;
d. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżąca podejmując decyzję o zakupie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, na której znajdowały się odpady porzucone przez pierwszych trzech adresatów decyzji objęła porzucone odpady w posiadanie, pomimo faktu obalenia domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt. 19 UOdp;
e. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że zakup prawa użytkowania wieczystego przez skarżącą był czynnością pozorną, kiedy faktycznie organ nie udowodnił tej okoliczności, a wszelkie rozważania organu w tej kwestii są czysto teoretyczne i mają jedynie na celu uzasadnienie wadliwie wydanej decyzji;
f. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że działania skarżącej zmierzały do przeniesienia odpowiedzialności za porzucone odpady na Skarb Państwa, kiedy żaden z przepisów UOdp nie stanowi o tym, że to Skarb Państwa zobowiązany jest do poniesienia kosztów działań polegających na usunięciu odpadów;
zarzucono także naruszenie:
g. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie wewnętrznie sprzecznych ustaleń, sprzecznych z logiką i obowiązującymi przepisami prawa, jak również zawarcie w uzasadnieniu decyzji stwierdzeń wewnętrznie sprzecznych;
h. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej i dążenie do korzystnego rozstrzygnięcia dla organu wydającego decyzję w I instancji;
i. art. 156 § 1 pkt 4) k.p.a. poprzez skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie tj. do skarżącej, co spowodowało nieważność zaskarżonej decyzji w części uznającej skarżącą za posiadacza odpadów i nakazującej jej usunięcie odpadów;
2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp poprzez:
a) niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że posiadaczami odpadów są wszyscy adresaci decyzji organu I instancji, kiedy faktycznie za posiadacza odpadów powinni zostać uznani jedynie wytwórcy odpadów, którzy porzucili odpady na działce zlokalizowanej w C. przy ul. [...], tj. pierwsi trzej adresaci decyzji administracyjnej;
b) uznanie, że posiadaczem odpadów jest osoba, która nie była i nie jest wytwórcą odpadów i nie weszła w ich posiadanie;
c) niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że posiadaczami odpadów są wszyscy adresaci decyzji administracyjnego organ I instancji, kiedy faktycznie doszło do obalenia domniemania prawnego wynikającego z tego przepisu;
a także zarzucono naruszenie:
d. art. 336 k.c. poprzez jego zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżąca objęła odpady w posiadanie, kiedy faktycznie skarżąca nabyła prawo użytkowania wieczystego z założeniem, że odpowiedzialność za odpady poniosą osoby, które te odpady wytworzyły, tj. spółka "B" sp. z o, o. oraz osoby działające w jej imieniu tj. pierwsi trzej adresaci decyzji administracyjnej;
e. art. 26a UOdp poprzez jego niezastosowanie, pomimo tego, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że porzucone odpady stanowią zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska.
W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca domaga się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, a także zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Ewentualnie wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi został przedstawiony obszerny wywód zmierzający do wykazania zasadności podniesionych zarzutów oraz będący polemiką ze stanowiskiem organów.
W odpowiedzi na skargi Kolegium wniosło o ich oddalenie, przedstawiając argumentację zbieżną ze stanowiskiem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 października obie skargi zostały połączone celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Dodatkowym pismem z dnia 26 lipca 2021 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył opinię, której przedmiotem było ustalenie, czy skarżący mógł zostać uznany za posiadacza odpadów w rozumieniu UOdp oraz przeprowadzenie analizy zakresu i dopuszczalności stosowania domniemania prawnego posiadania odpadów, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 19 zd. 2 UOdp.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skargi nie są uzasadnione. Zaskarżone rozstrzygnięcie Kolegium nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
Stosownie do treści art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (obecnie: t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 779 ze zm., dalej w skrócie jak dotychczas "UOdp") odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany. Jednocześnie jak stanowi art. 26 ust. 1 UOdp posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.
Przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości (art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp).
Zgodnie z art. 26 ust. 3a UOdp decyzję, o której mowa w ust. 2, wydaje się w stosunku do wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za gospodarowanie odpadami, o których mowa w ust. 1. Za wykonanie obowiązków wskazanych w decyzji posiadacze odpadów odpowiedzialni są solidarnie.
Obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ww. ustawy może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot, przy czym ciężar przeprowadzenia dowodu w tym zakresie spoczywa na władającym powierzchnią ziemi.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się przede wszystkim do tego, czy skarżący oraz skarżąca zasadnie zostali uznani za posiadaczy przedmiotowych odpadów, a w konsekwencji adresatów obowiązków nałożonych w kwestionowanej decyzji.
Na gruncie przepisów UOpd ustawodawca w istotny sposób ułatwił organom wskazanie podmiotu, któremu można przypisać status posiadacza odpadów. W art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp ustawodawca przewidział bowiem domniemanie prawne (ustawowe), wedle którego władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Domniemanie prawne, wynikające z tego przepisu tworzy narzuconą przez ustawę dyrektywę wnioskowania z jednych faktów o innych, przy czym domniemanie to wiąże organ administracji. Do zastosowania tego domniemania wymagane jest jedynie przypisanie danemu podmiotowi statusu władającego daną nieruchomością. Na gruncie przepisów UOdp brak jest zarazem definicji pojęcia "władającego powierzchnią ziemi". Pojęcie to definiuje natomiast ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1973 ze zm.). Stosownie do art. 3 pkt 44 tej ostatniej ustawy, pod pojęciem "władającego powierzchnią ziemi rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający". Za zastosowaniem powyższej definicji na gruncie ustawy o odpadach przemawia chociażby wykładnia systemowa. Obalenie domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp polega na udowodnieniu, że rzeczywisty stan faktyczny lub prawny jest inny niż wskazany we wniosku domniemania. Jednocześnie zaakcentować należy, że obalenie domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp nie wyklucza, że podmiot, na korzyść którego to domniemanie obalono, zostanie jednak ostatecznie uznany za posiadacza odpadów. To ostatnie będzie jednak możliwe po wykazaniu takich okoliczności faktycznych, w świetle których podmiot ten, niezależnie od tego, że jest władającym powierzchnią ziemi może być uznany za posiadacza odpadów ze względu na określone zachowanie stanowiące przejaw posiadania tych odpadów. Ciężar udowodnienia takich okoliczności spoczywa na organie, który w celu ich wykazania nie może już korzystać z domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp. W ocenie Sądu taka właśnie sytuacja wystąpiła w realiach rozpoznawanej sprawy. Podstawą do uznania skarżącej i skarżącego za posiadacza odpadów w realiach rozpoznawanej sprawy nie jest bowiem domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp, ale wykazane przez organ odwoławczy działania podejmowane zarówno przez skarżącego jak przez skarżącą w odniesieniu do przedmiotowych odpadów.
W ocenie Sądu dla przypisania skarżącemu statusu posiadacza przedmiotowych odpadów kluczowe znaczenie ma dokonane z jego inicjatywy ich przemieszczenie na dalszy fragment nieruchomości (w odległości około 30 metrów od magazynu), przy jednoczesnym doprowadzeniu do wydzielenia tego fragmentu i przeniesienia prawa użytkowania wieczystego na skarżącą. Działania te stanowią przejaw posiadania odpadów przez skarżącego.
Bez wątpienia pierwsze przemieszczenie odpadów poza budynek magazynu miało znaczenie dla ochrony życia i zdrowia pracujących tam osób oraz znajdującego się tam mienia. Inaczej ocenić trzeba drugie przemieszczenie odpadów, a to ze względu na kontekst, w którym zostało dokonane, a związany z wydzieleniem działki nr 1 a następnie jej zbyciem na rzecz skarżącej. Ten kontekst czyni nieskuteczną próbę powiązania drugiego przemieszczenia odpadów z kontrolą przeprowadzoną przez funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej. Przede wszystkim jednak należy zaakcentować, że posiadanie jako stan faktyczny, a nie prawny istnieje bez względu na powody, dla których dana osoba stała się posiadaczem. Wspomniany w skardze "animus possidendi" oznacza wolę posiadania tj. że dany podmiot chce zachować się w odniesieniu do danego przedmiotu, w taki sposób, który z perspektywy zewnętrznej zakwalifikowany zostanie jako posiadanie. O "animus" rozstrzyga przy tym wola określonego zachowania, a nie wola, aby to zachowanie ocenianie z perspektywy zewnętrznej zostało uznane za posiadanie, gdyż to ostatnie wiąże się ze świadomością prawną dotyczącą tego, czym jest posiadanie, gdy tymczasem posiadanie jako stan obiektywny istnieje niezależnie od świadomości prawnej posiadacza.
Innymi słowy istotne jest to, czy dana osoba chce dokonać określonych czynności, które z perspektywy obiektywnego obserwatora odebrane zostaną jako przejaw posiadania. Nie ma przy tym znaczenia z jakich powodów dany podmiot, wedle swojego wewnętrznego przekonania, chce dokonać tych czynności.
W świetle powyższych rozważań w realiach rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie ma to, że skarżący chciał dokonać przemieszczenia odpadów na teren wydzielonej w tym celu działki, a następnie dokonał zbycia terenu, na który to przemieszczenie to nastąpiło. W woli dokonania tych czynności przejawia się właśnie jego "animus possidedni". Następnie zaś te czynności zostały przez skarżącego dokonane, co z kolei stanowi przejaw "corpus possessionis".
U skarżącej zaś "animus possidedni" przejawiał się w woli dokonania czynności prawnej, w następstwie której stała się ona użytkownikiem wieczystym nieruchomości, na którą skarżący wcześniej przemieścił odpady. Informację o tym, że znajdują się tam odpady wprost zawarto w treści aktu notarialnego, na podstawie którego skarżący przeniósł na skarżącą użytkowanie wieczyste gruntu. Zaś "corpus possessionis" po stronie skarżącej wyraził się w dokonaniu tej czynności prawnej. Skarżąca stała się zatem posiadaczem przedmiotowych odpadów poprzez nabycie własności nieruchomości, na której odpady te znajdowały się. Za całkowicie nieprzekonujące uznać należało wywody skargi zmierzające do wykazania, że stając się właścicielką nieruchomości skarżąca nie weszła jednocześnie w posiadanie znajdujących się odpadów. Należy przy tym zaakcentować, że przypisanie skarżącej statusu posiadacza odpadów w realiach rozpoznawanej sprawy nie wynika z domniemania uznającego za posiadacza osobę władającą gruntem. Domniemanie wynikając z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOpd statuuje odpowiedzialność władającego gruntem na zasadzie ryzyka. Jest on uznawany za posiadacza odpadów, a zatem także za podmiot odpowiedzialny za naruszenie zakazu wynikającego z art. 26 ust. 1 UOdp bez względu na to czy, zaleganie odpadów na jego nieruchomości ma związek z jakimkolwiek jego działaniem lub zaniechaniem. Władający będzie zatem ponosił odpowiedzialność za znajdujące się na będącej w jego władaniu nieruchomości nawet wtedy, gdy wykaże, że podjął określone akty staranności, a pomimo tego odpady wbrew jego woli i pomimo środków zapobiegawczych znalazły się na jego nieruchomości. Innymi słowy ryzyko władającego nieruchomością obejmuje również sytuacje, w której odpady zostały podrzucone przez nieznanych sprawców. Od takiej sytuacji należy jednak odróżnić zdecydowanie sytuację, w której dany podmiot dokonuje czynności objęcia w posiadanie. Wówczas status posiadacza będzie pochodną tego objęcia w posiadanie, a nie skutkiem zastosowania domniemania. W ocenie sądu zachowaniem świadczącym o objęciu w posiadanie w realiach rozpoznawanej sprawy jest dokonanie czynności prawnej nabycia własności nieruchomości, na której znajdują się odpady porzucone czy podrzucone przez inną osobę. Skarżąca wiedziała od tej okoliczności. Nie ma przy tym znaczenia rzekome przekonanie skarżącej, że odpady zostaną w przyszłości usunięte. Istotne znaczenie ma tutaj bowiem punkt widzenia obiektywnego obserwatora. Z tej perspektywy dokonując czynności prawnej nabycia użytkowania wieczystego gruntu, na którym znajdują odpady przemieszczone w związku z tą czynnością prawną, skarżąca objęła we władanie nie tylko grunt, ale także objęła we władanie znajdujące się na nim odpady. W tym aspekcie jej działanie miało zatem niejako podwójny skutek. O ile przy tym nabycie samego statusu władającego gruntem, rodzi tylko domniemanie posiadania i może być obalone, o tyle nabycie statusu władającego odpadami czyni ze skarżącej ich posiadacza i to sposób niezależny od domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp.
Podsumowując ten fragment rozważań stwierdzić należy, że skarżąca stała się posiadaczem przedmiotowych odpadów już poprzez samo objęcie ich w posiadanie polegające na nabyciu nieruchomości, na której się one znajdowały. Obalenie domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp nie zmienia nic w tym zakresie, gdyż źródłem odpowiedzialności skarżącej nie jest to domniemanie lecz dokonanie określonej czynność jako obiektywny przejaw objęcia w posiadanie.
Przyjęcie odmiennego zapatrywania w istotny sposób ograniczałoby skuteczność zakazu, o którym mowa w art. 26 ust. 1 UOdp. W istocie oznaczałoby stworzenie dodatkowej możliwości na uwolnienie się z odpowiedzialności za naruszenie tego zakazu poprzez zbycie nieruchomości, na której znajdują się odpady innej osobie. Władający gruntem zamiast wskazywać innego posiadacza odpadów mógłby bowiem w każdym przypadku uwolnić się od odpowiedzialności, przenosząc własność nieruchomości na inny podmiot, który w świetle rozumowania przedstawionego przez skarżącą w istocie miałby być zwolniony z odpowiedzialności.
Wracając zaś do osoby skarżącego oraz eksponowanego w skardze wątku motywów jakimi kierował się dokonując przemieszczenia odpadów, nie sposób zapomnieć, że skarżący jest właścicielem magazynu stąd chroniąc zdrowie i życie pracujących w nim osób oraz chroniąc znajdujące się tam mienie działał również i w swoim interesie. Nie sposób też nie dostrzec, że przesunięcie odpadów jedynie ogranicza wskazane powyżej niebezpieczeństwa związane z odpadami, lecz ich nie eliminuje ze względu na i tak bliskie sąsiedztwo.
Za bezzasadne należało uznać zarzuty sprowadzające się do tego, że skarżący nie mógł stać się posiadaczem przedmiotowych odpadów ze względu na posiadany status prokurenta spółki "A" sp. z o.o. W umowie przenoszącej własność fragmentu nieruchomości, na który przeniesiono wcześniej przedmiotowe odpady, skarżący występuje w imieniu własnym, a nie jako prokurent spółki. Przeniesienie tych odpadów ma, zdaniem Sądu, tak ścisły związek z czynnością prawną zbycia fragmentu nieruchomości, że choćby z tego względu nie sposób uznać, że dokonując tych czynności skarżący działał w imieniu wskazanej w skardze spółki. Zarówno bowiem czynność podziału geodezyjnego, dokonana w taki sposób aby utworzyć odrębną działkę przeznaczoną na składowanie przedmiotowych odpadów, jak i czynność późniejszego zbycia powstałej w ten sposób nieruchomości, na której odpady te na skutek ich przemieszczenia się znajdowały, dokonywane były przez skarżącego działającego w imieniu własnym, gdyż to on, a nie wskazana powyżej spółka, była użytkownikiem wieczystym.
Przede wszystkim jednak stanowisko skarżącego pomija istotę prokury. Jest to instytucja prawna uregulowana w części ogólnej kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 1091 k.c. prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa (§ 1). Nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (§ 2). Jest to zatem szczególny rodzaj pełnomocnictwa przeznaczonego dla ściśle określonego rodzaju stosunków prawnych. Umieszczenie przepisów o prokurze w kodeksie cywilnym jednocześnie oznacza, że przy braku odmiennych regulacji do prokury stosuje się rozwiązania przewidziane w tej ustawie dla pełnomocnictwa. W konsekwencji podobnie jak pełnomocnik, także prokurent działa wobec osób trzecich w imieniu i na rzecz mocodawcy, a więc podmiotu, który w ustawowym trybie ustanowił prokurę i wyznaczył prokurenta. Istotą więc prokury jest dokonywanie czynności prawnych ze skutkiem i na rzecz mocodawcy. Natomiast takich skutków nie można automatycznie przypisywać w sferze czynności faktycznych. Pozycja prokurenta nie może być utożsamiana z pozycją członków zarządu spółki, których działanie, czy to w sferze prawnej, czy to faktycznej jest traktowane jako działanie samej spółki. W konsekwencji o ile określone działania faktyczne zarządu mogą być traktowane jako przejaw posiadania, o tyle takiej kwalifikacji nie sposób przypisać
Skoro zaś przemieszczenie przedmiotowych odpadów nie było czynnością prawną, lecz czynnością faktyczną, to okoliczność, że skarżący jest prokurentem już z samej zasady nie mogło skutkować przypisaniem statusu posiadacza spółce, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości, na terenie której dokonano przemieszczenia odpadów oraz właścicielem znajdującego się na niej magazynu, a drugie przemieszczenie odpadów pozostaje w ścisłym związku ze zbyciem przez skarżącego wydzielonej przez niego działki, na teren której odpady te ostatecznie się znalazły.
Zdaniem Sądu organy nie naruszyły art. 27 ust 1, 2, 3, 3a, 3b i 4 UOpd. Zarzuty skargi dotyczące niezastosowania tych przepisów nie uwzględniają rozróżnienia, jakie należy poczynić pomiędzy uregulowaną w art. 26 UOpd sytuacją, w której odpady znajdują się w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania, a gospodarowaniem odpadami, o którym mowa art. 27 UOpd. Definicję gospodarowania odpadami zawiera art. 3 ust. 1 pkt 2 UOpd, zgodnie z którym oznacza ono to zbieranie, transport lub przetwarzanie odpadów, w tym sortowanie, wraz z nadzorem nad wymienionymi działaniami, a także późniejsze postępowanie z miejscami unieszkodliwiania odpadów oraz działania wykonywane w charakterze sprzedawcy odpadów lub pośrednika w obrocie odpadami. Z działaniami tymi ustawodawca wiąże określone obowiązki oraz reguluje zasady przenoszenia odpowiedzialności za ich realizację. Natomiast w art. 26 UOpd ustawodawca wprowadza ogólny zakaz przechowywania odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania, oraz wskazuje konsekwencje jego naruszenia. Inny jest również krąg podmiotowy adresatów norm rekonstruowanych z powyższych przepisów. Skutki naruszenia zakazu niedozwolonego składowania odpadów odnoszone są bowiem do posiadacza odpadów, zdefiniowanego w art. 3 ust. 1 pkt. 19 UOpd, zaś gospodarowanie odpadami powiązane zostało w pierwszym rzędzie z wytwórcą odpadów, zdefiniowanym w art. 3 ust. 1 pkt. 32 UOpd. Należy przy tym zaakcentować, że na gruncie tych definicji, każdy wytwórca odpadów jest jednocześnie ich posiadaczem, natomiast nie każdy posiadacz musi być wytwórcą odpadów. W kontekście omawianego tutaj aspektu podmiotowego zaakcentować należy zarazem, że zakaz zawarty w art. 26 UOpd jest adresowany w istocie do każdego. Jego sens można sprowadzić do tego, że jeżeli ktoś jest posiadaczem odpadów, to nie powinien ich przechowywać w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Jeżeli zaś odpady znajdują się w miejscu do tego nieprzeznaczonym, to z art. 26 UOpd wynika kierowany do każdego zakaz obejmowania ich w posiadanie. Skutkiem naruszenia każdego z tych zakazów jest obowiązek ich usunięcia z miejsca nieprzeznaczonego do przechowywania odpadów.
Zarówno według skarżącego, jak i według skarżącej, trzej pierwsi adresaci decyzji są wytwórcami odpadów. Według skarżącego uzasadnieniem dla przypisania tym osobom statusu wytwórcy odpadów poszukiwać należy w tym, że jak wynika z ustaleń organów ścigania podejmowali oni szereg działań związanych z odpadami m.in. usuwanie oznaczeń kodów odpadów i znaków ostrzegających. Jednak zdaniem Sądu w świetle zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 32 UOdp definicji wytwórcy odpadów te dwie, wprost wskazane czynności nie czynią z ww. osób wytwórców odpadów. Definicja ustawowa sformułowana w art. 3 ust. 1 pkt 32 UOdp nie zawiera co prawda wyczerpującego wyliczenia czynności będących wyznacznikiem statusu wytwórcy odpadów, gdyż oprócz wstępnej obróbki, mieszania wymienia jeszcze "inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu" odpadów. Niemniej ta ostania kategoria choć może obejmować różne działania, to ich cechą musi być skutek w postaci zmiany charakteru lub składu. Tymczasem usunięcie oznaczenia kodu odpadu czy znaku ostrzegawczego, mimo że nie może być uznane dopuszczalne, to jednak nie wpływa ani na charakter ani na skład odpadów. Jednocześnie poczynione w opinii ustalenie, według którego odpady były mieszane lub w inny sposób zmieniano ich charakter lub skład nie zostało wprost powiązane z aktywnością trzech pierwszych adresatów decyzji. Zgromadzony w aktach administracyjnych materiał dowodowy zdaniem Sądu nie dawał więc podstaw do uznania trzech pierwszych adresatów decyzji za wytwórców odpadów.
Ponadto nawet gdyby trzem pierwszym adresatom decyzji przypisać status wytwórców odpadów, to i tak nie stanowiłoby to przeszkody, aby skarżącemu i skarżącej przypisać status posiadaczy odpadów. Na podstawie zaś art. 26 ust. 3a UOpd nakaz usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania wydawany jest wobec wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za gospodarowanie odpadami, o których mowa w ust. 1. W świetle zatem definicji posiadacza odpadów zwartej w art. 3 ust. 1 pkt. 19 UOdp adresatami takiej decyzji mogą być zarówno wytwórcy odpadów, jak i posiadacze, nie będący wytwórcami odpadów. Brak przy tym wystarczającego uzasadnienia dla stanowiska, że wytwórca składowanych nielegalnie odpadów niejako z samej zasady odpowiada przed pozostałymi posiadaczami odpadów.
W ocenie Sądu nie było przeszkód do tego, aby nałożony w zaskarżonej decyzji nakaz skierować zarówno do trzech pierwszych adresatów decyzji, jak i do skarżącego oraz skarżącej. Co prawda trzej pierwsi adresaci decyzji porzucili przedmiotowe odpady, co zostało szczegółowo opisane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, jednak na gruncie UOdp porzucenie to nie prowadzi do utraty statusu posiadacza odpadów. Przyjęcie odmiennego założenia prowadziłoby do tego, że poprzez porzucenie dotychczasowy posiadacz, o ile nie jest jednocześnie wytwórcą odpadów, zwalniałby się z odpowiedzialności za usunięcie odpadów. Takie zaś, ściśle cywilistyczne rozumienie posiadania, jest nie do zaakceptowania z punktu skuteczności zakazu statuowanego w art. 26 ust. 1 UOpd. (zwracają na to uwagę także autorzy opinii przedstawionej przez skarżącego). Jednocześnie sytuacja, w której posiadacze odpadów porzucili je w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania nie wyklucza, aby odpady te zostały objęte w posiadanie jeszcze przez inne podmioty, które staną się w ten sposób również odpowiedzialne za naruszenie zakazu wynikającego z art. 26 ust. 1 UOdp. Sytuacja taka nie będzie miała nic wspólnego z cywilistycznym współposiadaniem, którego cechą jest jednoczesność. Ponadto w realiach rozpoznawanej sprawy nie doszło do rozumianego stricte cywilistycznie przeniesienia posiadania odpadów pomiędzy trzema pierwszymi adresatami decyzji a skarżącym. Ten ostatni stał się ich posiadaczem na skutek objęcia w posiadanie po uprzednim porzuceniu przez pierwszych trzech adresatów decyzji.
W rozpoznawanej sprawie organy przyjęły, że wszyscy trzej pierwsi adresaci decyzji, a także skarżący i skarżąca legitymują się równolegle statusem posiadacza odpadów na gruncie UOdp lecz wbrew zarzutom skargi nie oznacza to, że zostali oni uznani za współposiadaczy tych odpadów w ściśle cywilistycznym znaczeniu opartym na równoczesności zachowań kwalifikowanych jako przejawy posiadania.
Na gruncie art. 3 ust. 1 pkt 19 UOpd przypisanie statusu posiadacza nie można uzależniać od stabilności posiadania pojmowanej według ściśle cywilistycznego podejścia. Posiadanie odpadów wiąże się z zasady z szeregiem uciążliwości i są one traktowane jako przedmioty "niechciane". Stąd naturalnym jest dążenie posiadacza do szybkiego ich pozbycia się. Dlatego posiadaczem staje się również ten podmiot, który znajdujące się na jego nieruchomości porzucone odpady obejmuje w posiadanie po to, aby się ich pozbyć. Zdaniem zaś Sądu w istocie takie właśnie działania podjęte zostały zarówno przez skarżącego jak i przez skarżącą.
W związku z przywołaniem przez skarżącego, a także przez skarżącą, pisma Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia 4 października 2019 r., wskazać należy, że organy administracji nie były w żaden sposób związane wynikającym z niego stanowiskiem, wedle którego tylko trzej pierwsi adresaci decyzji powinni zostać uznani za posiadaczy odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp. Organy administracji, zobowiązane były we własnym zakresie ustalić posiadaczy przedmiotowych odpadów i zdaniem Sądu z tego obowiązku należycie się wywiązały.
Nie mógł odnieść skutku podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 25 § 1 k.p.a. (pkt 1 f pierwszej skargi). Postanowienie Sądu Okręgowego w sprawie [...] zostało wydane dopiero [...] r., a więc w toku postępowania odwoławczego. Gdyby nawet przyjąć, że z postanowienia tego wynika podstawa do wyłączenia Prezydenta Miasta C., to pozostaje to bez wpływu na toczące postępowanie odwoławcze, gdyż prowadzi je Kolegium, a zatem organ, co do którego wskazana przez skarżącego podstawa wyłączenia nie zachodzi. Natomiast organ I instancji może się wyłączyć ze sprawy tak długo, jak długo postępowanie toczy się przed tym organem.
Za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 10 w związku z art. 79 § 1 k.p.a.. W pierwszej skardze zarzuty te dotyczą postępowania przed organem I instancji i sprowadzają się do niezawiadomienia skarżącego o przeprowadzonych dowodach, jednak skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika nie wykazał, w jaki konkretny sposób uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik postępowania. Zaakcentować przy tym należy, że pismem z dnia 6 listopada 2020 r. organ I instancji zawiadomił strony, w tym m.in. skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów, a także o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień. Odnotować przy tym należy, że takiego zawiadomienia nie dokonało Kolegium, nie mniej organ ten oparł swoje rozstrzygnięcie o materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania przed organem I instancji i nie prowadził uzupełniającego postępowania dowodowego. Zdaniem zaś Sądu uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.
Wbrew zarzutom obu skarg zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja nie narusza art. 26a UOdp. Przepis ten reguluje tryb postępowania w przypadku, gdy ze względu na zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska konieczne jest niezwłoczne usunięcie odpadów. Jednak wystąpienie takiej sytuacji nie stoi na przeszkodzie do zastosowania trybu wynikającego z art. 26 UOdp. Przy ocenie prawidłowości decyzji wydanej na podstawie art. 26 ust. 2 UOdp, bez znaczenia pozostaje to czy i a jeżeli tak, to jakim zakresie organ mógł korzystać z instrumentów, o których mowa w art. 26 a UOdp.
Nie mogły odnieść skutku zarzuty skarżącej zmierzające do podważenia stanowiska organów o pozorności zakupu przez nią prawa użytkowania. W tym zakresie organy uznały, że umowa sprzedaży wieczystego użytkowania działki nr 1 jest czynnością pozorną, natomiast czynnością ukrytą jest darowizna. Jednak zdaniem Sądu dla oceny, czy skarżąca stała się posiadaczem odpadów znaczenie ma nie tyle kwestia odpłatności przeniesienia użytkowania wieczystego lecz przede wszystkim sam fakt, że takie przeniesienie miało miejsce. Równie istotny jest tutaj cel nabycia użytkowania wieczystego. Było nim zaś, zdaniem Sądu, ostateczne wyzbycie się odpadów poprzez wyzbycie się uprzednio nabytego prawa użytkowania wieczystego ( wyodrębnionej zresztą wcześniej przez skarżącego w tym samym celu). W konsekwencji ustalenie, czy nabywając status użytkownika wieczystego skarżąca zapłaciła skarżącemu kwotę wskazaną jako cenę za przeniesienie na nią
użytkowania wieczystego nie miało znaczenia rozstrzygającego o jego odpowiedzialności.
W świetle przedstawionych dotychczas rozważań stwierdzić należy, że Kolegium w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym zasadnie uznało, że posiadaczami odpadów, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp są wszyscy adresaci decyzji wydanej przez organ I instancji. W konsekwencji zasadnie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym, gdyż w odpowiedzi na skargę Kolegium zwróciło się z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w tym trybie, a w terminie 14 dni od zawiadomienia wniosku, żadna ze stron nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W odniesieniu do skarżących reprezentowanych przez fachowych pełnomocników za zawiadomienie o powyższym wniosku Sąd uznał doręczenie im odpisów odpowiedzi na skargę, w której Kolegium zawarło powyższy wniosek.