II SA/GL 766/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Gliwicach oddalił skargę spółki domagającej się uznania zanieczyszczenia gruntu za spowodowane przez inny podmiot, stwierdzając, że spółka przejmująca jest sukcesorem prawnym podmiotu odpowiedzialnego za zanieczyszczenie.
Spółka "A" S.A. zgłosiła zanieczyszczenie gruntu, twierdząc, że zostało ono spowodowane przez poprzedni podmiot ("B" S.A.) przed wejściem w życie ustawy o odpadach. Organy administracji odrzuciły zgłoszenie, uznając, że "A" S.A. jest sukcesorem prawnym "B" S.A. i tym samym nie jest "innym podmiotem" w rozumieniu przepisów. WSA w Gliwicach oddalił skargę, potwierdzając, że sukcesja uniwersalna obejmuje prawa i obowiązki publicznoprawne, a spółka przejmująca nie może być traktowana jako "inny podmiot" odpowiedzialny za zanieczyszczenie.
Spółka "A" S.A. z siedzibą w P. dokonała zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi na nieruchomości w C., wskazując jako sprawcę poprzedni podmiot, "B" S.A., który prowadził działalność przed wejściem w życie ustawy o odpadach. Organy administracji odrzuciły zgłoszenie, uznając, że "A" S.A. jest sukcesorem prawnym "B" S.A. na zasadzie sukcesji uniwersalnej, co wyklucza traktowanie jej jako "innego podmiotu" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Spółka kwestionowała tę interpretację, argumentując, że sukcesja uniwersalna nie obejmuje praw i obowiązków administracyjnoprawnych, powołując się na doktrynę i przykłady utraty zezwoleń. WSA w Gliwicach oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd uznał, że zgodnie z art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, w tym te o charakterze publicznoprawnym. Podkreślono, że linia orzecznicza NSA potwierdza, iż sukcesja uniwersalna wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych. Sąd stwierdził, że celem regulacji było zapewnienie ochrony środowiska i zasada "zanieczyszczający płaci", a traktowanie każdej zmiany organizacyjnej jako wyłączenia odpowiedzialności byłoby sprzeczne z tym celem. W związku z tym, spółka "A" S.A. nie mogła być uznana za "inny podmiot", a jej zgłoszenie podlegało odrzuceniu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, spółka przejmująca nie jest "innym podmiotem", ponieważ na zasadzie sukcesji uniwersalnej wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, w tym te o charakterze publicznoprawnym.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że sukcesja uniwersalna, przewidziana w Kodeksie handlowym (art. 465 § 3), obejmuje również prawa i obowiązki publicznoprawne. Celem przepisów o ochronie środowiska jest zapobieganie uchylaniu się od odpowiedzialności za zanieczyszczenia, a traktowanie każdej zmiany organizacyjnej jako wyłączenia odpowiedzialności byłoby sprzeczne z tym celem.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (10)
Główne
ustawa wprowadzająca art. 12 § 1
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw
Określenie "inny podmiot" należy interpretować w sposób wykluczający podmiot, który jest następcą prawnym sprawcy zanieczyszczenia na zasadzie sukcesji uniwersalnej.
k.h. art. 465 § 3
Kodeks handlowy
Przepis ten statuuje sukcesję uniwersalną, która obejmuje także prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym.
Pomocnicze
ustawa wprowadzająca art. 12 § 2
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw
ustawa wprowadzająca art. 12 § 4
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw
Prawo ochrony środowiska art. 102 § 1
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska
k.h. art. 463 § 1
Kodeks handlowy
KSH art. 494 § 1
Ustawa z dnia 15 września 2000 roku – Kodeks spółek handlowych
Odpowiednik art. 465 § 3 K.h., potwierdzający sukcesję uniwersalną.
Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 roku o ochronie i kształtowaniu środowiska art. 82 § 1
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych
PPSA art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spółka przejmująca jest następcą prawnym spółki przejętej na zasadzie sukcesji uniwersalnej, obejmującej prawa i obowiązki publicznoprawne. Zgłoszenie zanieczyszczenia przez spółkę przejmującą nie spełnia warunku, że sprawcą był "inny podmiot", co skutkuje odrzuceniem zgłoszenia. Celem przepisów o ochronie środowiska jest zapobieganie uchylaniu się od odpowiedzialności za zanieczyszczenia.
Odrzucone argumenty
Sukcesja uniwersalna nie obejmuje praw i obowiązków administracyjnoprawnych. Art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej stanowi lex specialis wyłączający sukcesję administracyjnoprawną. Zmiana organizacyjna spółki (połączenie) wyłącza odpowiedzialność za zanieczyszczenia dokonane przez poprzednika prawnego.
Godne uwagi sformułowania
następstwo prawne pod tytułem ogólnym sukcesja uniwersalna obejmująca wszystkie prawa i obowiązki sukcesja uniwersalna wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych zasada "zanieczyszczający płaci" brak związku prawnego, organizacyjnego i funkcjonalnego "zanieczyszczającego" z dokonanym zanieczyszczeniem (u źródła)
Skład orzekający
Bonifacy Bronkowski
przewodniczący
Elżbieta Kaznowska
sprawozdawca
Rafał Wolnik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"inny podmiot\" w kontekście zgłoszenia zanieczyszczenia nieruchomości oraz zakresu sukcesji uniwersalnej w prawie administracyjnym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji połączenia spółek na gruncie przepisów Kodeksu handlowego i ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska. Może wymagać analizy w kontekście aktualnych przepisów KSH.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia sukcesji prawnej w prawie administracyjnym, szczególnie w kontekście odpowiedzialności za szkody środowiskowe. Pokazuje, jak prawo handlowe i administracyjne przenikają się w praktyce.
“Czy połączenie spółek zwalnia z odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska? Sąd wyjaśnia.”
Sektor
ochrona środowiska
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 766/05 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2006-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-08-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Bonifacy Bronkowski /przewodniczący/
Elżbieta Kaznowska /sprawozdawca/
Rafał Wolnik
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Sygn. powiązane
II OSK 1433/06 - Wyrok NSA z 2007-11-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), WSA Rafał Wolnik, Protokolant ref. Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi "A" SA w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zgłoszenia zanieczyszczenia nieruchomości oddala skargę
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] 2004 roku, skierowanym do Prezydenta Miasta C., skarżąca Spółka – "A" S.A. z siedzibą w P., dokonała zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi na nieruchomości położonej w C. przy ulicy [...], oznaczonej jako działka gruntu o nr ewidencyjnym A. Jako podstawę zgłoszenia wskazano na art. 12 ust. 1 ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą wprowadzającą.
W uzasadnieniu tego zgłoszenia wskazano, że zanieczyszczenie spowodowane zostało przez inny podmiot, tj. "B" S.A. przed dniem wejścia w życie wymienionej ustawy. Podmiot ten prowadził działalność na terenie objętym zgłoszeniem od roku [...], a w dniu [...] roku został wykreślony z rejestru handlowego. W związku z restrukturyzacją sektora paliwowego w [...] roku wskazana powyżej nieruchomość została przekazana do "A" S.A. w stanie zanieczyszczonym.
Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] Prezydent Miasta C. odrzucił zgłoszenie skarżącej. W uzasadnieniu wskazał, iż pismem kierownika Regionalnego Zespołu Prewencji "A" S.A. zgłoszono w trybie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. zanieczyszczenie ziemi dokonane przez inny podmiot, tj. przez "B" S.A. Wobec stwierdzenia w zgłoszeniu braków formalnych, organ wezwał do ich usunięcia. Jednakże z analizy przedłożonych dokumentów ustalono, że "A" S.A. jest następcą prawnym "B" S.A. W ocenie organu, zgodnie z zamieszczoną na stronach internetowych Ministra Środowiska opinii p.o. Dyrektora Departamentu Prawnego Ministerstwa Skarbu Państwa stanowiącą załącznik do stanowiska Zastępcy Dyrektora Departamentu Polityki Ekologicznej Ministerstwa Środowiska, przejście praw i obowiązków spółki przejętej na spółkę przejmującą stanowi sukcesję uniwersalną obejmującą wszystkie prawa i obowiązki przejętego podmiotu. Oznacza to, że w wyniku połączenia spółek "A" S.A. stał się następcą prawnym "B" S.A. Wskazując na te okoliczności, organ stwierdził, iż nie zostały spełnione warunki określone w art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie. zakwestionowała zasadność odrzucenia zgłoszenia z przyczyn podanych w uzasadnieniu decyzji.
Jej zdaniem. art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) stanowi lex specialis w stosunku do innych przepisów dotyczących następstwa prawnego i wyłącza dopuszczalność sukcesji obowiązku rekultywacji zanieczyszczeń powstałych przed wejściem w życie tej ustawy. "A" S.A. jest następcą prawnym pod tytułem ogólnym "B". Następstwo tego rodzaju, w rozumieniu prawa cywilnego, nie dotyczy praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, bowiem dopuszczalność przejścia praw i obowiązków administracyjnych na inną osobę wymaga wyraźnego przepisu ustawy. Podkreślając, że w doktrynie reprezentowane są różne stanowiska. Skarżąca dodała, iż w dacie wykreślenia "B" z rejestru, to jest w dniu [...] roku obowiązywał przepis art. 463 § 3 (prawdopodobnie chodziło o art. 465 § 3) Kodeksu handlowego. Dopiero w nowym Kodeksie spółek handlowych (ustawa z dnia 15 września 2000 roku – Kodeks spółek handlowych Dz. U. Nr 94, poz. 1037) wprowadzono zasadę sukcesji administracyjnoprawnej. Jednakże zasada ta nie jest nieograniczona bowiem zarówno przed jak i po wejściu w życie nowego Kodeksu spółek handlowych przyjmowano, że wymaga szczególnego przepisu ustawy. Podniosła także, iż obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego nie był w dacie połączenia się spółek stosunkiem administracyjnoprawnym o charakterze rzeczowym. Obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego był regulowany w dacie połączenia "B" S.A. i "A" S.A. przepisem art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 roku o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.). Przepis ten był w mocy do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.), która wprowadziła ujętą w art. 102 ust. 1 zasadę odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi. Odpowiedzialność ta jest modelowym przykładem rzeczowego stosunku administracyjnego. W okresie przejęcia "B" S.A. obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego nie był stosunkiem administracyjnoprawnym o charakterze rzeczowym i nie podlegał przekazaniu.
Skarżąca dodała, że dla przedmiotowej stacji paliw nr [...] załączone zostały wyniki badań, które potwierdzają istnienie zanieczyszczeń powodowanych, w ich ocenie, przez "B".
Rozpoznając odwołanie od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając brak podstaw do uwzględnienia złożonego odwołania.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ wskazał, że "A" S.A. z siedzibą w P. powstał przez połączenie dokonane przez przeniesienie całego majątku "B" S.A. w W. (spółka przejmowana) na "C" i "D" S.A. w P. (spółka przejmująca), przy czym zmiana na obecną nazwę spółki przejmującej została dokonana w dniu [...] r. Zatem nastąpiła w tym przypadku sukcesja uniwersalna, co nie było kwestionowane przez skarżącą spółkę. W kwestii rozstrzygnięcia problemu, czy następstwo prawne pod tytułem ogólnym dotyczy także praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ potwierdził, że sukcesja uniwersalna wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym, a wobec tego brak jest podstaw do twierdzenia, że zanieczyszczenie ziemi na terenie nieruchomości położonej przy ulicy [...] w C. spowodował inny podmiot w osobie "B" S.A. w W.. Dlatego też skoro zanieczyszczenia ziemi nie dokonał inny podmiot, to zgłoszenie dokonane przez odwołującą się Spółkę nie spełnia warunku określonego w art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej wymienione powyżej ustawy. W konsekwencji więc nie mogło dojść do skutecznego dokonania zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi, a zatem organ pierwszej instancji miał prawo odrzucić takie zgłoszenie na podstawie art. 12 ust. 4 powołanej ustawy. Ponadto Kolegium podniosło, że omawiany art. 12 ust. 1 nie stanowi lex specjalis w stosunku do przepisów dotyczących następstwa prawnego. W ocenie Kolegium, gdyby ustawodawca miał taki zamiar to dokonałby wyjaśnienia określenia "inny podmiot" jak to dokonał np. w stosunku do "władającego powierzchnią ziemi".
Uznając, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, orzekło jak w sentencji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając im naruszenie przepisów prawa, a mianowicie art. 465 § 3 Kodeksu handlowego oraz art. 12 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu – Ustawy o ochronie środowiska, o odpadach oraz o zmianie niektórych innych ustaw.
W uzasadnieniu skargi wskazano, iż organy administracji publicznej prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie błędnie uznały, iż "A" S.A. jest następcą prawnym "B" S.A. także w sferze stosunków administracyjnoprawnych.
Powyższe twierdzenia organów administracyjnych, iż następstwo prawne pod tytułem ogólnym w rozumieniu prawa cywilnego dotyczy także praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, należy uznać za błędne. Sukcesja uniwersalna nie dotyczy praw i obowiązków o charakterze administracyjnoprawnym, o czym świadczy stanowisko doktryny (G. Łuszczyca, R. Stasiak "Łączenie spółek kapitałowych a sukcesja praw i obowiązków ze sfery publicznoprawnej". Prawo spółek 1999, nr 4 str. 2) oraz komentarze do Kodeksu handlowego. Na dowód swego stanowiska skarżąca podniosła, że z chwilą przejęcia "B" przez "C" S.A. i utworzenia "A" S.A. utraciły ważność zezwolenia na handel alkoholem na poszczególnych stacjach paliw, które "B" uprzednio uzyskała na mocy odrębnych decyzji organów samorządowych i zaistniała konieczność powtórnego uzyskania przedmiotowych zezwoleń. Zatem i w przedmiotowej rozpatrywanej sprawie nie można mówić, że przy połączeniu wymienionych powyżej firm w jeden podmiot miała miejsce sukcesja generalna w zakresie stosunków administracyjnoprawnych. Na dowód podobnego potraktowania problemu, skarżąca podała konkretne przykłady uzyskiwania nowych zezwoleń już po przekształceniu.
Wobec wskazanych powyżej wątpliwości skarżąca wniosła jak na wstępie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, w szczególności w kwestii następstwa prawnego. Dodał, iż twierdzenia skarżącej, jakoby art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej stanowił przepis szczególny w stosunku do bliżej niesprecyzowanych przez skarżącą przepisów o następstwie prawnym należy uznać za bezzasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się, aby zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa.
W myśl art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu – Ustawy o ochronie środowiska, o odpadach oraz o zmianie niektórych innych ustaw – władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, był obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 roku. W takim przypadku przepisy art. 102 ust. 1-3 ustawy – Prawo ochrony środowiska nie znajdowały zastosowania.
Do zgłoszenia należało załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot (art. 12 ust. 2).
Z kolei art. 12 ust. 3 i ust. 4 powołanej ustawy stanowi, że właściwy starosta uwzględnia zgłoszenie w rejestrze, z tym, że może je odrzucić w drodze decyzji w ciągu roku od jego dokonania, jeżeli nie są spełnione warunki ustawy; ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia powoduje, iż nie powoduje ono skutków prawnych, o których mowa w ust. 1.
Uwzględnienie zgłoszenia w rejestrze zwalniało zgłaszającego z obowiązku przeprowadzenia rekultywacji, o którym mowa w art. 102 Prawa ochrony środowiska.
Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pierwszorzędne znaczenie ma zatem okoliczność, czy skarżąca, jako podmiot dokonujący zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi jest innym podmiotem w stosunku do podmiotu, który spowodował to zanieczyszczenie. Ustalenia przeto wymaga, czy skarżąca Spółka jest następcą prawnym spółki przejętej ("B" S.A.) i jak dalece to następstwo rozciąga się na obowiązki w sferze prawa administracyjnego, a w tym konkretnym przypadku w sferze prawa ochrony środowiska.
Za bezsporne należy uznać w sprawie, iż uchwałą Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy "C" i "D" Spółka Akcyjna z dnia [...] roku, Spółka ta (jako spółka przejmująca), na podstawie art. 463 pkt 1 Kodeksu handlowego połączyła się z "B" S.A. z siedzibą w W. (spółką przejętą) przez przeniesienie całego majątku "B" na "D" S.A. Zwyczajne Walne Zgromadzenie podjęło także uchwałę o zmianie firmy (nazwy) spółki na "E" S.A., która to nazwa została zmieniona w miesiącu [...] roku na "A" S.A. z siedzibą w P.. Wykreślenie z rejestru "B" S.A. z siedzibą w W. nastąpiło w dniu [...] roku.
Stosownie do treści art. 463 pkt 1 Kodeksu handlowego obowiązującego w dacie połączenia spółek i dokonania określonych wpisów w rejestrze – połączenie spółek mogło być dokonane przez przeniesienie całego majątku spółki (przejętej) na inną (przejmującą) w zamian za akcje, które spółka przejmująca wydaje akcjonariuszom spółki przejętej. W myśl art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, z chwilą wykreślenia spółki przejętej, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej. W razie wykreślenia z rejestru (rejestrów) spółek przejętych, ustaje całkowicie ich byt prawny a realizowane połączenie spółek staje się definitywne (zakończone). Z tą chwila majątek czynny i bierny spółek przejętych przechodzi – w drodze sukcesji uniwersalnej – na spółkę przejmującą. Skutek ten następuje ex lege. Przez sukcesję uniwersalną rozumie się bowiem tego rodzaju następstwo prawne (pod tytułem ogólnym), w którym następca prawny wstępuje w ogół praw stanowiących cały lub co najmniej prawnie wyodrębniony majątek swego poprzednika. Następstwo pod tytułem ogólnym dochodzi do skutku w sytuacjach wyraźnie prawem przewidzianych, np. przy przekształceniach osób prawnych. Chwila wykreślenia spółki przejętej z rejestru jest zatem momentem, w którym następuje przeniesienie praw i obowiązków spółki przejętej na spółkę przejmującą w drodze sukcesji uniwersalnej. Pogląd ten był prezentowany na gruncie Kodeksu handlowego, także w zakresie łączenia się spółek akcyjnych (por. A. Szajkowski [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, J. Szwaja, Kodeks handlowy, Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1997, s. 1414 /art. 285, s. 1163 i art. 465/, T. Dziurzyński, Z. Fenichel, M. Honzatko, Kodeks handlowy z komentarzem s. 316).
Przepis art. 465 § 3 nie zawiera wyłączenia w zakresie praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym, a stanowisko doktryny co do braku sukcesji administracyjnoprawnej na gruncie tego przepisu nie jest jednolite.
Ukształtowana natomiast została linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którą sukcesja uniwersalna, w tym przewidziana w art. 463 i nast. Kodeksu handlowego, wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych (por. m.in. wyroki NSA z dnia 20 kwietnia 1999 roku, sygn. akt II SA 7091/98 – M. Podat. 1999/11/40; z dnia 27 listopada 1995 roku, sygn. akt SA/Gd 2508/94, POP 1997/5/169; z dnia 11 lutego 2003 roku, sygn. akt I SA/Łd 955/01, ONSA 2004/I/29). Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż przepis art. 465 Kodeksu handlowego jest normą ustrojową dla spółek akcyjnych sytuującą je w całym systemie prawnym. Stąd też, jeżeli przepis art. 465 § 3 będący normą rangi ustawowej mówi o wstąpieniu przez spółkę przejmującą we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, to nie ma powodów do ograniczania jej zasięgu tylko do zakresu stosunków cywilnoprawnych.
Powyższa teza znajduje potwierdzenie także w literalnym brzmieniu przepisu art. 465 § 3 Kodeksu handlowego. Nie ma w nim bowiem wyłączenia w zakresie praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym. Jeżeli zaś w przepisie nie sformułowano żadnych ograniczeń, co do zakresu następstwa prawnego, w szczególności nie wyłączono z niego praw i obowiązków publicznoprawnych to należy przyjąć, iż przepis statuuje następstwo prawne pod tytułem ogólnym (sukcesję generalną, zwaną też uniwersalną), obejmujące ogół praw i obowiązków poprzednika prawnego, przechodzących na jego następcę. W sytuacji zatem następstwa prawnego o charakterze sukcesji generalnej, następuje przejęcie przez spółkę przejmującą ogółu praw i obowiązków, w tym również o charakterze publicznoprawnym (por. H. Litwińczuk: Przekształcenia i fuzje podmiotów gospodarczych. Zagadnienia podatkowe, Warszawa 1994; B. Draniewicz: glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2003 r., I SA/Łd 955/01, Pr. Spółek 2004/9/54; A. Skoczylas: Sukcesja praw i obowiązków administracyjnoprawnych przy łączeniu instytucji finansowych w formie spółki akcyjnej na przykładzie banków (zagadnienia wybrane), Pr. Spółek 2002/4/17).
Podobne stanowisko wypracowane zostało tak w doktrynie, jak i w orzecznictwie na gruncie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1990 roku o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 z późn. zm.), który stanowił, że spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa. Konsekwencji takiej sukcesji generalnej nie ogranicza okoliczność, że z punktu widzenia przepisów prawa handlowego formalnie powstała i została zarejestrowana nowa spółka. Kwestia ta nie budzi wątpliwości w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i powszechnych. Wskazać przyjdzie w tym miejscu na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 10 lipca 1996 roku, sygn. akt SA/Ka 1346/95 (Monitor Podatkowy z 1997 roku, Nr 3, poz. 87), jak i stanowisko Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 8 grudnia 2000 roku, sygn. akt I CKN 324/00 (OSNC z 2001 roku, Nr 6, poz. 96) oraz w uchwale z dnia 19 maja 1992 roku, III CZP 49/1992 (OSNCP 11/1992, poz. 200).
Rozważając charakter następstwa prawnego i jego zakres należy mieć na uwadze także istotę przekształcenia spółek. Istotą przepisów o przekształceniu jest umożliwienie rozwiązania jednej spółki kapitałowej bez konieczności prowadzenia jej likwidacji, jednakże pod określonym warunkiem. Mianowicie, spółce kapitałowej w innej formie organizacyjnej, ustawodawca nakazuje (i zezwala na) wstąpienie w sytuację prawną spółki poprzedniczki. Dokonuje się zatem sukcesja generalna. Zasada sukcesji uniwersalnej należy do istoty łączenia się spółek, zaś sukcesja administracyjna jest elementem sukcesji uniwersalnej. Kierując się etymologią pojęcia "sukcesja uniwersalna" nie ma podstaw, aby zawęzić zakres sukcesji tylko do określonej dyscypliny prawniczej, np. prawa cywilnego, gdyż wówczas pojęcie to winno brzmieć sukcesja "cywilnoprawna" (por. A. Szumański [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych, Komentarz, C. H. Beck Warszawa 2004 r., s. 238-239). Wprawdzie doktryna prawa administracyjnego przyjmuje zakaz sukcesji na płaszczyźnie prawa publicznego, lecz jednocześnie podkreśla, że od tej zasady ustawodawca wprowadził określone wyjątki, dopuszczając tym samym zasadę sukcesji administracyjnoprawnej, kierując się bezpieczeństwem obrotu prawnego. Bezpieczeństwo obrotu prawnego uzyskało w tych przypadkach prymat nad zasadą doktrynalną. Takimi wyjątkami od zasady zakazu sukcesji administracyjnoprawnej są przepisy regulujące łączenie spółek tj. art. 465 § 3 Kodeksu handlowego a obecnie art. 494 Kodeksu spółek handlowych. Zauważyć należy, iż przepis art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych swoim brzmieniem odpowiada art. 465 § 3 Kodeksu handlowego ("spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej"), zaś § 2 art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych (poprzez użycie sformułowania "w szczególności") stanowi jedynie wyliczenie przykładowe zakresu przedmiotowego sukcesji administracyjnej. Skoro zaś art.,. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych jest odpowiednikiem art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, to nie można skutecznie dowodzić, iż sukcesję administracyjną, w przypadku łączenia się spółek wprowadził dopiero Kodeks spółek handlowych. Sukcesja uniwersalna obejmuje wszystkie prawa i obowiązki, a więc zarówno te znane, jak i nieznane spółce, przez co nie istnieje wymóg ich określania.
W świetle art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, podzielając stanowisko organów administracji publicznej, stwierdzić należy, że "A" S.A. z siedzibą w P. jest następcą prawnym "B" S.A. na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Ustalenie istnienia następstwa prawnego, nie pozwala jeszcze wszakże na prostą konkluzję, iż skarżący nie jest "innym podmiotem" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Następstwo prawne ze swej natury oznacza bowiem zmianę podmiotową, skoro obejmuje przejście praw i obowiązków na sukcesora. Właściwa wykładnia art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej nakazuje jednak interpretowanie określenia "zanieczyszczenia (...) spowodowane przez inny podmiot" poprzez odwołanie się do innych niż językowa metoda wykładni.
Celem regulacji zawartej w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska było dostosowanie prawodawstwa krajowego do uregulowań prawa wspólnotowego, w związku ze spodziewaną akcją do Unii Europejskiej (i Wspólnot Europejskich). Zgodnie natomiast z treścią art. 174 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Gospodarczą, polityka Wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony, z uwzględnieniem zróżnicowania sytuacji w poszczególnych regionach Wspólnoty, opiera się ona na zasadzie rozważnego działania oraz zapobiegania szkodom, a także na zasadzie naprawienia, w pierwszej kolejności u źródła, szkód w środowisku, jak również na regule "zanieczyszczający płaci". Uznać należy zatem, iż jedynie brak związku prawnego, organizacyjnego i funkcjonalnego "zanieczyszczającego" z dokonanym zanieczyszczeniem (u źródła) pozwalałby na traktowanie zgłaszającego jako "inny podmiot", w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. W sytuacji natomiast, występowania następstwa prawnego Spółki "A" S.A. w P. w stosunku do Spółki Akcyjnej "B" z siedzibą w W., wskazanej przezeń jako sprawca zanieczyszczenia powierzchni ziemi, niedopuszczalne a w konsekwencji prawnie nieskuteczne jest zgłoszenie przezeń zanieczyszczenia, w celu zwolnienia się z obowiązku rekultywacji terenu. Przyjęcie tezy proponowanej przez skarżącą prowadziłoby bowiem do konkluzji, że każda zmiana organizacyjna osoby prawnej, w następstwie której traci ona osobowość prawną (przejęcie, połączenie), nie związana z jej likwidacją, wyłącza odpowiedzialność za dokonane zanieczyszczenie powierzchni ziemi lub gleby. Tego rodzaju teza jest natomiast nie do pogodzenia z działaniem racjonalnego ustawodawcy, którego celem, wyrażonym w ustawie Prawo ochrony środowiska, było wprowadzenie daleko idącej i zinstytucjonalizowanej ochrony środowiska.
Sąd w składzie rozpoznającym skargę w niniejszej sprawie stanowisko to podzielił uznając, iż przede wszystkim z tej przyczyny zgłoszenie zanieczyszczenia ziemi w oparciu o art. 12 ust. 4 ustawy wprowadzającej podlegało odrzuceniu.
W kontekście poczynionych powyżej rozważań odnośnie następstwa prawnego rzeczą drugorzędną jest ocena skutków niedołączenia do zgłoszenia wymaganych wyników badań, potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby dokonanych przez inny podmiot (art. 12 ust. 1 in fine cytowanej ustawy). Wykluczenie bowiem możliwości uznania poprzednika prawnego skarżącego za inny podmiot, w rozumieniu cytowanego przepisu, czyniło bezprzedmiotowym rozważanie czy i ewentualnie w jakim trybie dowieść należało, iż sprawcą zanieczyszczenia powierzchni ziemi była "B" S.A.
Z przytoczonych wyżej rozważań i przyczyn skarga nie mogła zostać uwzględniona przez Sąd i jako taka podlega oddaleniu na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI