II SA/Gl 765/24

II SA/Gl 765/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik
Grzegorz Dobrowolski
Tomasz Dziuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 177
art. 172a ust. 1 i 5
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. G., M. G. (G.) na akt Śląskiego Ośrodka Adopcyjnego w Katowicach z dnia 18 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie negatywnej opinii kwalifikacyjnej o kandydatach do przysposobienia dziecka uchyla zaskarżony akt.
Uzasadnienie
Śląski Ośrodek Adopcyjny w Katowicach w dniu 18 marca 2024 r. wydał A. G., M. G. ("skarżący") opinię kwalifikacyjną nr [...]. W opinii tej skarżący jako kandydaci do przysposobienia dziecka zostali zaopiniowani negatywnie. Jako podstawę prawną opinii Ośrodek wskazał na art. 172a ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
W uzasadnieniu opinii Ośrodek podał m.in. że skarżący otrzymali pozytywną wstępną ocenę i ukończyli szkolenie dla kandydatów na rodziny adopcyjne. Następnie zaś wydano wobec skarżących pozytywną opinię kwalifikacyjną. W dniu 3 lipca 2023 r. wydano opinię w sprawie doboru rodziny do dziecka. Następnie postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w R. powierzył skarżącym wykonywanie pieczy nad małoletnim J. S. ("małoletni") na czas trwania postępowania sądowego. Pieczę tę skarżący pełnili od dnia 2 sierpnia 2023 r. W dniu 20 listopada 2023 r. postępowanie adopcyjne zostało umorzone ze względu na wycofanie przez skarżących wniosku o przysposobienie dziecka, a małoletni wrócił pod opiekę rodziny zastępczej.
Ośrodek wyjaśnił także, że w związku z pisemną deklaracją o dalszym podtrzymywaniu gotowości przyjęcia kolejnego dziecka przez skarżących w dniu 9 lutego 2024 r. zostali oni zaproszeni w celu omówienia ich aktualnej sytuacji oraz refleksji własnych związanych z decyzją o wycofaniu wniosku o przysposobienie małoletniego.
Według Ośrodka w trakcie rozmowy przeprowadzonej ze skarżącymi w związku z ich deklaracją o dalszym podtrzymywaniu gotowości przyjęcia kolejnego dziecka nie wykazali oni żadnej refleksji własnej dotyczącej odrzucenia przez nich dziecka w okresie trwania styczności osobistej, co wskazuje na niewłaściwą postawę małżonków w bezpośrednim odniesieniu się do uczuć dziecka oraz niekorzystnej dla niego sytuacji, w której ponownie się znalazło. Kandydaci wskazywali jedynie na swoje niezrealizowane oczekiwania w kontekście propozycji dziecka młodszego. Według Ośrodka powyższa postawa skarżących nie wskazuje na posiadanie przez nich kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przyspasabiającego. Ponadto ich motywacja jest nakierowana jedynie na własne potrzeby oraz role i zadania jakie dziecko miałoby pełnić w rodzinie adopcyjnej. Postawa skarżących wskazuje na brak pogodzenia się z własną bezdzietnością. Skarżąca ma dużą potrzebę towarzyszenia dziecku od początkowych etapów jego rozwoju. Skarżący zaś bezrefleksyjnie przyjmuje stany emocjonalne i postawy żony jako swoje własne. Skarżący warunkują swoje możliwości wychowawcze od wieku dziecka. Tymczasem kandydaci na rodziców adopcyjnych powinni mieć świadomość trudności, jakie mogą pojawić się w ich rodzicielstwie bez względu na wiek dziecka, które obejmują opieką. Zadaniem rodziców jest zaspakajanie potrzeb dziecka, a nie odwrotnie. W związku z tym rodzice adopcyjni powinni bezwarunkowo zaakceptować dziecko z całą jego historią i obciążeniami. W centrum prawidłowej motywacji zawsze powinno znajdować się dziecko. W konsekwencji motywacja skarżących została oceniona jako nieprawidłowa.
Natomiast zastrzeżeń Ośrodka nie wzbudziła sytuacja materialna i mieszkaniowa skarżących i ich ogólny stan zdrowia
W części opinii zatytułowanej "Obszary wymagające poprawy" wskazano, że skarżący na własną prośbę rozwiązali styczność osobistą oraz wycofali wniosek o przysposobienie dziecka przebywającego pod ich opieką ponad 3 miesiące. Ponadto w swoim uzasadnieniu wykazali niewłaściwą motywację do przysposobienia dziecka. Z powyższych względów Ośrodek nie widzi zasadności dalszej współpracy z w/w małżonkami, wydając tym samym negatywną opinię kwalifikacyjną.
Pismem z dnia 4 maja 2024 r. skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na powyższą negatywną opinię, domagając się jej uchylenia jako wydanej na podstawie błędnej interpretacji przepisów ustawy o pomocy rodzinie i systemie pieczy zastępczej.
Z uzasadnienia skargi wynika, że według skarżących niepowodzenie procesu adopcyjnego spowodowane było nie do końca uregulowaną sytuacją rodzinną. Co prawda skarżących poinformowano, że małoletni posiada dorosłego brata. Jednak nie ingeruje on w jego życie. Tymczasem okazało się, że jego więź z bratem jest bardzo silna. Ponadto okazało się, że małoletni posiada jeszcze inne rodzeństwo i że są w stałym kontakcie z biologiczną matką. Skarżący ustalili przy tym, że rodzina biologiczna małoletniego mieszka blisko miejsca zamieszkania skarżących, a jej członkowie spędzają w okolicach czas wolny.
Według skarżących dziecko, które, pomimo odebrania praw rodzicielskich rodzicom, posiada z rodziną biologiczną silną więź emocjonalną nie powinno być skierowane do adopcji lecz do pieczy zastępczej. Dalsze utrzymywanie kontaktów z rodziną biologiczną, tak jak to miało miejsce w rodzinie zastępczej, zaprzecza idei tajności procedury adopcyjnej. Skarżący obawiali się zaś, że jeżeli pozwolą małoletniemu na kontakty z bratem, to będzie on mieć przez niego kontakty z matką biologiczną, a rodzinę skarżących chłopiec będzie traktować jako kolejny dom do którego skierowali go urzędnicy. Podnieśli, że w końcowym okresie przebywania u nich małoletni wielokrotnie zaznaczał, że brat i mama będą go u skarżących odwiedzać.
Skarżący zaakcentowali, że świadomie podjęli decyzję o adopcji dziecka, a nie o tworzeniu dla niego rodziny zastępczej. Adopcje dzieci, które posiadają silną więź emocjonalną z rodziną biologiczną skazane są na niepowodzenie, ponieważ pomimo otoczenia dziecka opieką i miłością dziecko będzie nadal stawiało na pierwszym miejscu rodzinę biologiczną. Według skarżących pracownice Ośrodka przed zakwalifikowaniem dziecka do procedury adopcyjnej powinny przede wszystkim sprawdzić, czy dziecko można skierować do adopcji i sprawdzić, czy nie ma ono więzi i regularnych kontaktów z rodziną biologiczną.
W odpowiedzi na skargę Śląski Ośrodek Adopcyjny wniósł o oddalenie skargi w całości oraz o zasądzenie od skarżących na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Organ wyjaśnił, że Sąd Rejonowy w R. uregulował sytuację prawną małoletniego pozbawiając rodziców biologicznych władzy rodzicielskiej stosownym postanowieniem z dniu [...] r. Po zakwalifikowaniu chłopca do przysposobienia Śląski Ośrodek Adopcyjny w Katowicach Oddział ds. adopcji i wspierania rodziny w R. wszczął poszukiwania kandydatów na rodzinę adopcyjną dla małoletniego. Z uwagi na brak rodziny kandydackiej, która mogłaby przyjąć propozycję dziecka w tym wieku karta dziecka została przekazana do Wojewódzkiego Banku Danych o Dzieciach prowadzonego przez Śląski Ośrodek Adopcyjny w Katowicach, celem zwiększenia dziecku szansy na znalezienie rodziny.
W dniu 3 lipca 2023 r. Śląski Ośrodek Adopcyjny w Katowicach Oddział ds. adopcji i wspierania rodziny w R. dokonał doboru rodziny skarżących do w/w małoletniego. Skarżący zostali zapoznani z kartą dziecka oraz dokumentacją dziecka będącą w posiadaniu Ośrodka. Małżonkowie własnoręcznie zaparafowali każdą stronę karty dziecka akceptując tym samym wszelkie informacje w niej zawarte. Karta dziecka zawierała m. in. informację na temat utrzymywania przez rodzinę biologiczną kontaktów z dzieckiem, wedle której "Małoletni ma przyrodniego brata. Nieregularnie spotyka się z J..." Ponadto Państwo G. zostali zapoznani z opiniami zgodnie z art. 139 a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nad dzieckiem otrzymanymi z Ośrodka Rodzinnej Pieczy Zastępczej w R.. Z opinii o kontaktach dziecka z rodziną biologiczną wynika, iż "...Rodzice nie utrzymują kontaktu z synem, nie jest znana dokładnie ich obecna sytuacja życiowa. Z małoletnim nieregularnie na terenie naszego Ośrodka spotyka się jego przyrodni brat ". Ośrodek zaakcentował przy tym, że zakaz wszelkich kontaktów może nastąpić poprzez orzeczenie Sądu, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. W sytuacji małoletniego Sąd nie orzekł takiego zakazu.
Ośrodek podniósł ponadto, że skarżący wskazali, iż uzyskane informacje o dziecku są dla nich wystarczające, a od początku trwania okresu styczności nie pojawiły się większe trudności, wszelkie zaś wątpliwości rodzina na bieżąco konsultowała z pedagogiem Ośrodka Adopcyjnego w R.. Organ przytoczył także treść kolejno sporządzanych opinii z przebiegu osobistej styczności skarżących z dzieckiem. Wedle pierwszej z nich skarżący deklarowali, iż czują się szczęśliwi i spełnieni w roli rodziców, a o zmianach jakie pojawiły się w związku z przyjęciem dziecka wypowiadali się bardzo pozytywnie. Z drugiej opinii sporządzonej w dniu 8 września 2023 r. wynika, że skarżący wiedzą o tym, iż małoletni ma starszego brata, z którym pozostawał w nieregularnym, ale stałym kontakcie. Skarżąca zaś zadzwoniła do niego by poinformować go o planach adopcyjnych i zapewnić go o dobrej rodzicielskiej opiece nad małoletnim. Skarżący deklarowali zarazem gotowość na to by zezwolić na kontakt braci w formie listownej. Ośrodek wskazał na pozytywne wnioski zawarte w drugiej opinii, jednak podniósł także skarżący nie do końca czuli się spełnieni jako rodzice. Ponadto w wyobrażeniach przeżywali siebie jako rodziców znacznie młodszego dziecka. Stąd w opinii dostrzeżono u skarżących niespełnione pragnienie posiadania dziecka młodszego, powodujące w nich dysonans i wywołujące nieprzyjemne emocje.
Organ odniósł się także do posiadanej dokumentacji opisującej stan zdrowia małoletniego i poziom jego rozwoju, z którą zostali zapoznani skarżący. Jednocześnie organ przyznał, że skarżący dopiero w trakcie pełnienia pieczy nad małoletnim uzyskali informację od opiekunów prawnych dziecka o opinii dot. odroczenia rozpoczęcia spełnienia przez małoletniego obowiązku szkolnego wydaną przez Poradnię Psychologiczno- Pedagogiczną w R. w dniu 2 marca 2023 r. o której mowa w art. 36 ust. 6 ustawy - Prawo oświatowe. Po pozyskaniu tej opinii od opiekunów prawnych w dniu 21 września 2023 r. Ośrodek przekazał w/w opinię skarżącym. Jednocześnie w odpowiedzi na skargę zaakcentowano, że na etapie zgłoszenia dziecka oraz kompletowania dokumentacji małoletniego Ośrodek nie miał żadnej wiedzy o powyższej opinii oraz nie był w jej posiadaniu.
W odpowiedzi na skargę została także przywołana treść trzeciej opinii dotyczącej przebiegu osobistej styczności małżonków z małoletnim chłopcem (z dnia 31 października 2023 r.). Według tej opinii skarżący nadal nie potrafili podjąć jednoznacznej decyzji odnośnie przysposobienia małoletniego, co wynikało z braku satysfakcji z opieki. Postawa skarżąca była ambiwalentna. Z jednej strony twierdzili, iż nie chcą narażać małoletniego na kolejną zmianę i poczucie porzucenia, w związku z czym podtrzymywali, iż decyzja o adopcji chłopca jest pozytywna - utrzymywali, iż wychowają go i doprowadzą do pełnoletności. Z drugiej strony skarżący mieli poczucie krzywdy, iż ich oczekiwania odnośnie adopcji małego dziecka nie zostały spełnione. Pracownicy Ośrodka mieli przypuszczenia, iż ambiwalencja z jaką borykali się kandydaci mogła wywoływać w dziecku poczucie braku akceptacji, w związku z czym taka postawa mogła generować w nim potrzebę szukania akceptacji i uwagi u innych, obcych mu osób. W wypowiadanych słowach można było odczuć złość skarżących na swoją sytuację. Ośrodek zaakcentował także, że w trakcie rozmowy zaproponowano kandydatom przepracowanie w/w trudności, poprzez skorzystanie z pomocy psychologa, psychoterapeuty; jednakże reagowali oni z dużą dozą wątpliwości co do wskazówek i zaleceń pracowników Ośrodka. Zwrócono również uwagę, iż skarżący nie zwrócili się do Ośrodka o pomoc w zakresie trudności wychowawczych oraz trudności związanych z akceptacją dziecka, a inicjatywa kontaktów z kandydatami, dotycząca omówienia przebiegu procesu styczności osobistej za każdym razem wychodziła ze strony pracownika Ośrodka.
Ośrodek wskazał także, że ostatecznie małżonkowie zdecydowali o wycofaniu z Sądu wniosku o przysposobienie małoletniego. W konsekwencji zaś tej decyzji małoletni na obecną chwilę wykazuje niechęć do dalszego procesu adopcyjnego i chce pozostać już w rodzinie zastępczej, z uwagi na poczucie porzucenia przez skarżących.
W odpowiedzi na skargę Ośrodek opisał także spotkanie ze skarżącymi, które miało miejsce w związku z ich wnioskiem o "ponowne przyznanie im dziecka (dzieci)". W tym kontekście zaakcentowano, że małżonkowie nie wykazali żadnej refleksji własnej dotyczącej odrzucenia dziecka w okresie trwania styczności osobistej, co wskazuje na niewłaściwą postawę małżonków w bezpośrednim odniesieniu się do uczuć dziecka oraz niekorzystnej dla niego sytuacji, w której ponownie się znalazło. W trakcie trwania rozmowy kandydaci wskazywali jedynie na swoje niezrealizowane oczekiwania w kontekście propozycji dziecka młodszego. Ośrodek nadmienił, że skarżący wyrażali żal dotyczący faktu, utrzymujących się kontaktów małoletniego ze swoim dorosłym biologicznym bratem, pomimo tego, iż na etapie propozycji dziecka oraz odczytania karty dziecka, małżonkowie otrzymali taką informację. Kandydaci podpisali również każdą stronę w karcie dziecka akceptując tym samym dane w niej zawarte.
Końcowo organ wyjaśnił, że w dniu 18 marca 2024 r. odbyło się posiedzenie Komisji kwalifikacyjnej, w trakcie którego ponownie przeanalizowano całościową sytuację skarżących, oraz zebrane informacje uzyskane w trakcie rozmowy z kandydatami z dnia 9 lutego 2024 r. oraz motywację do gotowości przysposobienia kolejnego dziecka (dzieci). W trakcie posiedzenia komisji jednogłośnie podjęto decyzję o wydaniu negatywnej opinii kwalifikacyjnej zakańczając tym samym współpracę ze skarżącymi, iż motywacja nakierowana jedynie na własne potrzeby oraz role i zadania jakie dziecko miałoby pełnić w rodzinie adopcyjnej, co jest niewystarczające z punktu widzenia dobra dziecka, którego potrzeby winny być dla rodziców absolutnym priorytetem.
Ośrodek zaakcentował ponadto, że wszelkie działania podejmuje mając na uwadze przede wszystkim dobro dziecka. W związku z tym nie doszło do żadnego uchybienia ze strony pracowników ośrodka, a wszelkie procedury zostały przeprowadzone w sposób prawidłowy. Skarżący podjęli decyzję o przysposobieniu małoletniego z pełną odpowiedzialnością i świadomością zapoznając się z kompletną dokumentacją dziecka, będącą w posiadaniu Ośrodka. Ośrodek zaprzeczył jednocześnie naciskom ze strony pracowników Ośrodka w celu skontaktowania się z bratem małoletniego.
W ocenie Ośrodka zaskarżona opinia kwalifikacyjna jest prawidłowa pod względem formalnym, jak i merytorycznym, albowiem dokonana ocena kandydatów oparta została na wiarygodnych i wszechstronnych podstawach materialnych. Podkreślono również, że wszyscy specjaliści, którzy podejmowali decyzję w sprawie opinii kwalifikacyjnej małżonków spełniają wymogi ustawowe do prowadzenia procedur przysposobienia, o których mowa w art. 159 Ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, posiadają ponadto od kilku do kilkunastu lat doświadczenia w prowadzeniu procedur przysposobienia. Ocena sytuacji i zdarzeń dokonana przez skarżących małżonków kwestionujących wydaną opinię nie jest natomiast oceną specjalistyczną i może się różnić od oceny specjalistów. Ośrodek podjął decyzję w oparciu o zgromadzony materiał diagnostyczny, mając w szczególności na względzie właśnie dobro dziecka.
Na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 r. skarżący podtrzymali wniesioną skargę. Skarżąca zaakcentowała przy tym presję ze strony Ośrodka na kontakt z biologicznym bratem małoletniego. Pełnomocnik organu podtrzymał zaś w całości stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest akt Śląskiego Ośrodka Adopcyjnego w Katowicach z dnia 18 marca 2024 r. w sprawie wydania skarżącym jako kandydatom do przysposobienia dziecka negatywnej opinii kwalifikacyjnej.
Podstawę materialnoprawną wydania kwestionowanego skargą aktu stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 177 zwanej dalej "ustawą").
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 172a ust. 5 ustawy negatywna ocena kandydata do przysposobienia dziecka podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Poddana sądowej kontroli wstępna ocena jest aktem władczym z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Nie jest ona decyzją administracyjną ani postanowieniem wydawanym w ramach jakiejkolwiek procedury unormowanej przepisami prawa administracyjnego. Jest to akt, który stwierdza stan wiedzy o jakiejś sytuacji. Nie przyznaje on ani też nie odbiera prawa lub obowiązku, chociaż pośrednio z jego wydaniem wiążą się określone prawem obowiązki.
Zauważyć także należy, że procedura, której poddali się skarżący unormowana została w Dziale V wspomnianej ustawy zatytułowanym "Postępowanie adopcyjne" oraz w Dziale II Tytuł II ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm. - dalej: k.r.o.) zatytułowanym "Przysposobienie". Wedle tych unormowań przysposobienie małoletniego odbywa się w dwóch niezależnych od siebie etapach - administracyjnym i sądowym. Świadczy o tym brzmienie art. 154 ust. 1 ustawy, wedle którego prowadzenie procedur przysposobienia oraz przygotowanie osób zgłaszających gotowość do przysposobienia dziecka, zwanych dalej "kandydatami do przysposobienia dziecka", stanowi wyłączną kompetencję ośrodka adopcyjnego oraz art. 117 ust. 1 k.r.o. stanowiącego, że przysposobienie następuje przez orzeczenie sądu opiekuńczego na żądanie przysposabiającego.
Sprawując kontrolę zaskarżonego w realiach rozpoznawanej sprawy aktu z dnia 18 marca 2024 r. zaakcentowania wymaga, że kontrola ta ma charakter ograniczony w tym znaczeniu, że jest ona sprawowana pod kątem formalnym. Sąd administracyjny nie posiada bowiem kompetencji do merytorycznej oceny zasadności, czy też prawidłowości zgromadzonej w toku postępowania poprzedzającego podjęcie zaskarżonego aktu dokumentacji. Ponadto Sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanek, jakimi kierować powinien się organ wydający kontrolowaną opinię. Nie oznacza to jednak, że poza zakresem kontroli Sądu pozostaje to, czy pomiędzy opinią a zgromadzoną dokumentacją nie występują oczywiste sprzeczności, a także to czy w świetle treści opinii zajęte w niej negatywne stanowisko zajęte zostało po rozważaniu wszystkich istotnych okoliczności wynikających ze zgromadzonej w toku postępowania poprzedzającego podjęcie zaskarżonego aktu dokumentacji.
Sprawując kontrolę opinii negatywnej Sąd nie może również tracić z pola widzenia, że przysposobić można osobę małoletnią, tylko dla jej dobra (art. 114 k.r.o.). W toku kontrolowanego postępowania nadrzędną, a zarazem kluczową wartością, którą winien kierować się organ jest dobro dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy ze strony dorosłych, środowiska rodzinnego, atmosfery szczęścia, miłości i zrozumienia, troski o ich harmonijny rozwój i przyszłą samodzielność życiową, dla zapewnienia ochrony przysługujących im praw i wolności.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego w niniejszej sprawie aktu wskazać jednak przede wszystkim należy na przepisy art. 172a ust. 1 i 5 ustawy. Pierwsza jednostka redakcyjna powołanego przepisu stanowi: "Po ukończeniu przez kandydata do przysposobienia dziecka szkolenia, o którym mowa w art. 172 ust. 1, ośrodek adopcyjny na podstawie zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji sporządza opinię kwalifikacyjną, zawierającą w szczególności informacje dotyczące:
1) spełnienia przez kandydata do przysposobienia dziecka wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka;
2) posiadania przez kandydata kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiającego;
3) oceny motywacji i oczekiwań kandydata do przysposobienia dziecka;
4) sytuacji materialnej i mieszkaniowej kandydata do przysposobienia dziecka;
5) niekaralności kandydata do przysposobienia dziecka;
6) stanu zdrowia kandydata do przysposobienia dziecka".
Z kolei art. 172a ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku wydania negatywnej opinii kwalifikacyjnej opinia ta zawiera szczegółowe uzasadnienie przyczyn wydania negatywnej opinii i ewentualne wskazanie obszarów wymagających poprawy, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Te dwa przepisy ściśle korespondują ze sobą i wyznaczają elementy, jakie powinna mieć opinia negatywna. Co istotne, we wprowadzeniu do wyliczenia zawartego art. 172a ust. 1 ustawy ustawodawca posłużył się zwrotem "w szczególności". Oznacza to, że wyliczenie to nie ma charakteru wyczerpującego, a sama opinia powinna zawierać więcej elementów, niż zostały one wskazane w art. 172a ust. 1 i 5 ustawy.
Zwrócić także należy uwagą na treść art. 172 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym w przypadku wydania pozytywnej opinii kwalifikacyjnej opinia ta jest ważna przez okres 36 miesięcy, licząc od dnia jej sporządzenia, chyba że w tym okresie ośrodek adopcyjny wyda negatywną opinię kwalifikacyjną. W świetle tego przepisu możliwa jest sytuacja, w której w odniesieniu do danego kandydata do przysposobienia dziecka wydana najpierw będzie pozytywna opinia kwalifikacyjna a następnie w okresie 36 miesięcy od jej wydania wydana zostanie następna, tym razem negatywna opinia kwalifikacyjna. Jest to sytuacja szczególna, w której organ wydający wcześniej pozytywną opinię w sposób diametralny zmienia swoje dotychczasowe stanowisko. W ocenie Sądu sytuacja taka nakłada na organ wydający negatywną opinię kwalifikacyjną obowiązek wyjaśnienia także i tego dlaczego w istocie zmienił swoje dotychczasowe, pozytywne dla kandydata stanowisko wyrażone we wcześniejszej opinii. Oznacza to, że organ powinien najpierw szczegółowo wyjaśnić dlaczego pierwotnie ocenił danego kandydata pozytywnie, a następnie z jakich powodów ta pierwotna ocena przestała być aktualna i jakie okoliczności sprawiły, że ponownie przeprowadzona ocena zakończyła się wynikiem negatywnym.
W ocenie Sądu kontrolowana w realiach rozpoznawanej sprawy opinia nie spełnia w wystarczającym zakresie wymogów statuowanych przez wskazane powyżej przepisy. Uzasadniając to stanowisko dostrzec najpierw należy, że organ wskazując podstawę prawną opinii ograniczył się wyłącznie do podania art. 172a ust. 1 ustawy. W podstawie prawnej nie wskazano natomiast art. 172a ust. 5 ustawy. Znikąd nie wynika również, że organ wziął pod uwagę treść przywołanego powyżej art. 172a ust. 3 ustawy. Jakkolwiek samo wadliwe przytoczenie podstawy prawnej nie przesądza jeszcze z góry o konieczności wyeliminowania danego aktu podlegającego kontroli sądu administracyjnego, to jednak lektura uzasadnienia zawartego w kontrolowanej obecnie opinii kwalifikacyjnej wskazuje, że organ nie wziął pod uwagę w wystarczającym zakresie wymogów jakie stawiane są opinii negatywnej, w tym zwłaszcza wydanej po wcześniejszej pozytywnej dla skarżących opinii.
Przede wszystkim w kontrolowanej opinii jedynie przywołano samą okoliczność wcześniejszego wydania pozytywnej dla kandydatów opinii kwalifikacyjnej z dnia 27 czerwca 2023 r. Natomiast w żaden sposób nie wyjaśniono z jakich powodów w opinii tej skarżący zostali pierwotnie ocenieni w sposób pozytywny. Sama zaś opinia z 27 czerwca 2023 r. w istocie nie zawiera żadnego uzasadnienia. Mowa jest w niej jedynie o tym, że została wydana na podstawie zgromadzonej dokumentacji, uwzględniając m.in. posiadanie przez kandydatów kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązanie się z obowiązków przysposabiającego oraz ocenę motywacji i oczekiwań kandydata do przysposobienia dziecka. W obecnej opinii, stanowiącej przedmiot kontroli motywacja skarżących do przysposobienia dziecka została ocenia jako nieprawidłowa. Dokonując takiej oceny obowiązkiem organu było wyjaśnienie dlaczego w poprzedniej, pozytywnej opinii motywacja ta została uznana za prawidłową. Z obecnie kontrolowanej opinii powinno jasno wynikać, czy organ poprzednio ocenił motywację w sposób wadliwy, nie rozpoznając na czym motywacja ta w istocie polega, czy też motywacja ta według organu uległa zmianie albo czy zmianie uległa wyłącznie sama oceny motywacji skarżących, która i poprzednio i obecnie jest taka sama, a jest jedynie odmiennie ocenia w ramach obecnie kontrolowanej negatywnej opinii. Odpowiedzi na wszystkie te pytania powinny jednoznacznie wynikać z uzasadnienia obecnie kontrolowanej opinii. Tymczasem po lekturze punktu 3 tej opinii powstaje wrażenie, jakby motywacja skarżących była ocenia po raz pierwszy.
W uzasadnieniu kontrolowanej obecnie negatywnej opinii akcentowane jest niespełnione pragnienie skarżących posiadania młodszego dziecka oraz ich koncentracja na niezrealizowaniu oczekiwań w kontekście braku propozycji adopcji takiego właśnie dziecka. Nadto eksponowane jest skupienie się na własnych oczekiwaniach i potrzebach. Do takiej postawy organ odnosi się krytycznie, wskazując, że zadaniem rodziców jest zaspakajanie potrzeb dziecka, a nie odwrotnie. Akcentuje przy tym, że kandydaci na rodziców adopcyjnych powinni mieć świadomość trudności jakie mogą pojawić się w rodzicielstwie. Nie jest rolą Sądu Administracyjnego aby negować te stwierdzenia organu, ani też aby weryfikować poczynione przez organ spostrzeżenia dotyczące pragnień i potrzeb skarżących dotyczących wieku adoptowanego dziecka. Jednak, zdaniem Sądu, nie można nie dostrzec, że w realiach rozpoznawanej sprawy negatywna opinia organu sprowadza się do powiązania faktu wycofania przez skarżących wniosku o przysposobienie ze wskazaną powyżej nieprawidłową motywacją i postawą. Jednocześnie poza ogólnikowym przywołaniem trudności, jakie w związku z przeszłością dziecka mogą doświadczać rodzice adopcyjni w opini brak jest jakiejkolwiek wzmianki dotyczącej kontaktów małoletniego ze starszym bratem, a za jego pośrednictwem potencjalnych kontaktów z biologiczną matką, a także braku poinformowania o istnieniu u małoletniego podstaw do odroczenia realizacji obowiązku szkolnego. Do tych zagadnień organ odnosi się dopiero w odpowiedzi na skargę, przedstawiając w jej ramach znacznie poszerzone uzasadnienie negatywnej opinii. Tymczasem obowiązkiem organu, jak już wcześniej wskazano, jest szczegółowe i wyczerpujące przedstawienie w uzasadnieniu negatywnej oceny okoliczności, które rzutowały na wydanie tego rozstrzygnięcia.
Za niedopuszczalne uznać należy podejmowane przez organ w udzielonej odpowiedzi na skargę próby konwalidowania uchybień i braków uzasadnienia negatywnej opinii o skarżących jako kandydatów do przysposobienia. Należy zdecydowanie podkreślić, że to opinia a nie odpowiedź na skargę podlega ocenie Sądu z punktu widzenia zgodności z prawem. W konsekwencji odpowiedź na skargę jako pismo procesowe składane w toku postępowania sądowoadministracyjnego, nie może stanowić swego rodzaju "aneksu" do objętego skargą rozstrzygnięcia. Wniesienie odpowiedzi na skargę umożliwia jedynie organowi odniesienie się do podniesionych w skardze zarzutów. Nie stanowi natomiast miejsca do dokonywania przez organ brakujących ustaleń faktycznych, czy też formułowania nowych ocen prawnych. Innymi słowy, organ nie może zastępować braków uzasadnienia rozstrzygnięcia argumentacją zawartą w odpowiedzi na skargę.
Zaakcentować jednocześnie należy, że to w oparciu o treść opinii, a nie pisma procesowego, jakim jest odpowiedź na skargę, skarżący mają prawo poznać pełne i wyczerpujące uzasadnienie dotyczące negatywnego dla nich rozstrzygnięcia. Tymczasem z uzasadnienia opinii wynika jedynie, że powodem negatywnego rozstrzygnięcia jest nieprawidłowa motywacja skarżących sprowadzająca się do koncentracji na swoich, a nie dziecka potrzebach połączona z niespełnionym oczekiwaniem adopcji młodszego dziecka, co w konsekwencji doprowadziło skarżących do wycofania wniosku o przysposobienie i umorzenia toczącego się w tym zakresie postępowania przed sądem powszechnym. W obowiązującym stanie prawnym wspomniane wycofanie wniosku skarżących o przysposobienie nie jest okolicznością, która z góry i w sposób niejako automatyczny skutkować ma wydaniem negatywnej opinii o kandydatach ubiegających o ponowne wdrożenie procedury adopcyjnej. Jest to okoliczność, która w sposób oczywisty nakazuje z dużą ostrożnością podchodzić do kolejnych zabiegów skarżących ukierunkowanych na ponowne dopuszczenie ich do adopcji, a także poddaje pod wątpliwość poprawność wcześniej wydanych pozytywnych opinii o kandydatach. Nie zwalnia to jednak organu z obowiązku aby przy wydawaniu kolejnej opinii wszechstronnie i wyczerpująco rozważyć wszystkie okoliczności sprawy, w tym również uwzględnić ewentualne błędy i zaniechania po stronie pracowników Ośrodka i ich wpływ na przebieg adopcji małoletniego. To samo dotyczy innych okoliczności, na które ani kandydaci ani pracownicy Ośrodka nie mieli wpływu, a które mogły odegrać kluczową rolę przy podjęciu przez skarżących decyzji o wycofaniu wniosku o przysposobienie.
W ocenie Sądu w opinii należało zwłaszcza rozważyć, czy ujawnienie się okoliczności dotyczących kontaktów małoletniego z dorosłym bratem, a potencjalnie za jego pośrednictwem z biologiczną matką i resztą biologicznej rodziny, tj. okoliczności dotyczących intensywności aktualnego związku małoletniego z biologiczną rodziną, w istocie wykluczało lub co najmniej stanowiło istotną przeszkodę do powstania między nim a skarżącymi więzi charakterystycznych dla rodziny adopcyjnej. W ocenie Sądu w sytuacji, gdy rodzic biologiczny dziecka skierowanego do adopcji żyje, zawsze istnieje ryzyko, że na skutek zaistnienia różnych, sprzyjających temu okoliczności dziecko będzie dążyć do kontaktu z tym rodzicem a więź z rodzicami adopcyjnymi może z tego powodu ulec osłabieniu. Jednak trzeba odróżnić sytuację, w której już w momencie wdrożenia adopcji sprzyjające poszukiwaniu takiego kontaktu okoliczności istnieją (choć niekoniecznie są w pełni rozpoznane) od sytuacji, w której takie okoliczności ujawnią się dopiero później. Z tego względu przy wydaniu kontrolowanej opinii należało ustalić, czy oprócz poinformowania skarżących o kontakcie małoletniego z bratem, w wystarczającym zakresie uświadomiono im, że za pośrednictwem brata małoletni może dążyć do kontaktu z biologiczną matką i resztą biologicznej rodziny, a w dalszej konsekwencji ten kontakt nawiązać i podtrzymywać. Rozważyć też należało, czy eksponowane przez skarżących pragnienie adopcji dziecka młodszego spowodowane zostało ujawnieniem się okoliczności świadczących o tym, że aktualna więź małoletniego z rodziną biologiczną jest większa niż wynikało to wyłącznie z dokumentacji, z którą skarżący zostali zaznajomieni przez pracowników Ośrodka.
Wszystkie powyższe rozważania powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu opinii i powinny być ściśle powiązane ze zgromadzonym przez organ materiałem. Tymczasem rozważań tych w kontrolowanej opinii organ nie przeprowadził, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego aktu. Zaakcentować przy tym należy, że uchylając zaskarżony akt Sąd w żaden sposób nie przesądza o istnieniu lub braku okoliczności przemawiających za ewentualnym wydaniem opinii negatywnej.
Końcowo zauważyć także należy, że w podsumowaniu zaskarżonej opinii wskazano nie tylko na jej negatywny wynik ale także zawarte zostało stwierdzenie, wedle którego organ nie widzi dalszej możliwości współpracy ze skarżącymi. W ocenie Sądu takie stwierdzenie wykracza poza dopuszczalny zakres opinii. Według ustawy opinia może być negatywna albo pozytywna, przy czym negatywna opinia nie wyklucza na przyszłość ponownego ubiegania się o adopcję, wszak pod warunkiem uzyskania tym razem opinii pozytywnej. Tymczasem zawarte w kontrolowanej opinii stwierdzenie organu o braku zasadności dalszej współpracy wydaje się być rozstrzygnięciem dalej idącym. Sąd odczytuje je bowiem nie tylko jako informację o negatywnym charakterze opinii ale także jako zaakcentowanie ostatecznego i zarazem nieodwracalnie negatywnego stanowiska o skarżących jako kandydatach do przysposobienia. Koresponduje to z brakiem wyraźnego wskazania obszarów do poprawy. Tym samym w realiach rozpoznawanej sprawy organ w istocie wydał wobec skarżących kwalifikowaną postać negatywnego rozstrzygnięcia. Tymczasem na gruncie ustawy brak jest podstaw do tego, aby takie kwalifikowane tj. definitywne i nieodwracalne rozstrzygnięcie mogło zostać wydane. Organ po rozważaniu wszystkich okoliczności sprawy mógł co najwyżej stwierdzić, że wynik opinii jest negatywny bez dodawania informacji o braku zasadności dalszej współpracy ze skarżącymi.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżony akt.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zobowiązany będzie do uwzględnia wyrażonej przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wynikających z przeprowadzonych przez Sąd rozważań. W pierwszej jednak kolejności organ zwróci się do skarżących o pisemne oświadczenie, czy w dalszym ciągu podtrzymują wolę wdrożenia następnej procedury adopcyjnej w Śląskim Ośrodku Adopcyjnym w Katowicach, gdyż w przeciwnym wypadku brak będzie podstaw do wydania ewentualnej, kolejnej opinii.