II SA/Gl 762/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2006-05-10
NSAochrona środowiskaWysokawsa
ochrona środowiskazanieczyszczenie ziemisukcesja prawnaprawo spółekkodeks handlowyprawo administracyjnerekultywacjaodpowiedzialność podmiotu

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki domagającej się uznania zgłoszenia zanieczyszczenia nieruchomości, stwierdzając, że spółka przejmująca majątek innej spółki jest jej następcą prawnym również w sferze administracyjnoprawnej.

Spółka "A" S.A. dokonała zgłoszenia zanieczyszczenia nieruchomości, wskazując jako sprawcę inną spółkę "B" S.A., którą przejęła. Organy administracji odrzuciły zgłoszenie, uznając "A" S.A. za następcę prawnego "B" S.A. również w zakresie obowiązków administracyjnoprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki, potwierdzając, że sukcesja uniwersalna na gruncie Kodeksu handlowego obejmuje prawa i obowiązki publicznoprawne, a celem ustawy Prawo ochrony środowiska jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska.

Spółka "A" S.A. z siedzibą w P. dokonała zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi na nieruchomości w Z., wskazując jako sprawcę zanieczyszczenia spółkę "B" S.A., która prowadziła działalność na tym terenie przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska. Spółka "A" S.A. przejęła majątek spółki "B" S.A. w drodze połączenia przez przejęcie. Starosta C. odrzucił zgłoszenie, uznając, że spółka "A" S.A. nie udowodniła, iż sprawcą zanieczyszczenia był inny podmiot niż władający powierzchnią ziemi, ze względu na następstwo prawne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. Skarżąca spółka argumentowała, że następstwo prawne pod tytułem ogólnym w prawie cywilnym nie dotyczy praw i obowiązków administracyjnych, chyba że istnieje wyraźny przepis ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, stwierdzając, że zgodnie z art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, w tym te o charakterze publicznoprawnym. Sąd podkreślił, że celem regulacji było dostosowanie prawa krajowego do prawa wspólnotowego i zasada "zanieczyszczający płaci", a dopuszczenie zwolnienia z odpowiedzialności w wyniku zmian organizacyjnych byłoby sprzeczne z celem ochrony środowiska. W związku z tym, spółka "A" S.A. jako następca prawny "B" S.A. nie mogła być traktowana jako "inny podmiot" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, co czyniło zgłoszenie bezskutecznym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, spółka przejmująca nie jest "innym podmiotem" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, jeśli jest następcą prawnym spółki, która spowodowała zanieczyszczenie.

Uzasadnienie

Sukcesja uniwersalna na gruncie Kodeksu handlowego obejmuje prawa i obowiązki publicznoprawne. Celem ustawy Prawo ochrony środowiska jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska i zasada "zanieczyszczający płaci", a dopuszczenie zwolnienia z odpowiedzialności w wyniku zmian organizacyjnych byłoby sprzeczne z tym celem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

ustawa wprowadzająca art. 12 § 1

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw

k.h. art. 463 § 1

Kodeks handlowy

Dotyczy połączenia spółek przez przeniesienie całego majątku spółki przejętej na spółkę przejmującą.

k.h. art. 465 § 3

Kodeks handlowy

Z chwilą wykreślenia spółki przejętej, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, w tym o charakterze publicznoprawnym.

Pomocnicze

ustawa wprowadzająca art. 12 § 2

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw

ustawa wprowadzająca art. 12 § 3

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw

ustawa wprowadzająca art. 12 § 4

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw

p.o.ś. art. 102 § 1

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku - Prawo ochrony środowiska

p.o.ś. art. 102 § 3

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku - Prawo ochrony środowiska

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

u.o.k.ś. art. 82 § 1

Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 roku o ochronie i kształtowaniu środowiska

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sukcesja uniwersalna na gruncie Kodeksu handlowego obejmuje prawa i obowiązki publicznoprawne. Spółka przejmująca jest następcą prawnym spółki przejętej również w sferze administracyjnoprawnej. Celem ustawy Prawo ochrony środowiska jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska i zasada "zanieczyszczający płaci". Dopuszczenie zwolnienia z odpowiedzialności w wyniku zmian organizacyjnych byłoby sprzeczne z celem ochrony środowiska.

Odrzucone argumenty

Następstwo prawne pod tytułem ogólnym w prawie cywilnym nie dotyczy praw i obowiązków administracyjnych, chyba że istnieje wyraźny przepis ustawy. W dacie połączenia spółek obowiązek przywrócenia środowiska nie był stosunkiem administracyjnoprawnym o charakterze rzeczowym i nie podlegał przekazaniu.

Godne uwagi sformułowania

"Sukcesja uniwersalna obejmuje wszystkie prawa i obowiązki, a więc zarówno te znane, jak i nieznane spółce, przez co nie istnieje wymóg ich określania." "Z chwilą wykreślenia spółki przejętej, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej." "Tego rodzaju teza jest natomiast nie do pogodzenia z działaniem racjonalnego ustawodawcy, którego celem, wyrażonym w ustawie Prawo ochrony środowiska, było wprowadzenie daleko idącej i zinstytucjonalizowanej ochrony środowiska." "Przyjęcie tezy proponowanej przez skarżącą prowadziłoby bowiem do konkluzji, że każda zmiana organizacyjna osoby prawnej, w następstwie której traci ona osobowość prawną (przejęcie, połączenie), nie związana z jej likwidacją, wyłącza odpowiedzialność za dokonane zanieczyszczenie powierzchni ziemi lub gleby."

Skład orzekający

Rafał Wolnik

przewodniczący-sprawozdawca

Iwona Bogucka

członek

Barbara Brandys-Kmiecik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu sukcesji prawnej (w tym administracyjnoprawnej) przy łączeniu się spółek, odpowiedzialności za zanieczyszczenia środowiska przez podmioty następujące po sprawcy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w dacie połączenia spółek (Kodeks handlowy) i może wymagać analizy w kontekście aktualnych przepisów Kodeksu spółek handlowych, choć sąd wskazuje na kontynuację zasady.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia sukcesji prawnej w kontekście odpowiedzialności za szkody środowiskowe, co ma znaczenie praktyczne dla wielu przedsiębiorców i prawników zajmujących się prawem spółek i ochrony środowiska.

Czy przejęcie firmy zwalnia z odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska? Sąd wyjaśnia.

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 762/05 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2006-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-08-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Brandys-Kmiecik
Iwona Bogucka
Rafał Wolnik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Sygn. powiązane
II OSK 1434/06 - Wyrok NSA z 2007-11-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 10 maja 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Rafał Wolnik – spr. Sędziowie: WSA Iwona Bogucka Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik Protokolant: st. ref. Magdalena Jankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006 roku, sprawy ze skargi "A" S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] roku, Nr [...] w przedmiocie zgłoszenia zanieczyszczenia nieruchomości oddala skargę
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] 2004 roku, skierowanym do Starosty C., skarżąca Spółka – "A" S.A. z siedzibą w P., dokonała zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi na nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...], oznaczonej jako działka gruntu o nr ewidencyjnym [...]. Jako podstawę zgłoszenia wskazano na art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą wprowadzającą.
W uzasadnieniu tego zgłoszenia wskazano, że zanieczyszczenie spowodowane zostało przez inny podmiot, tj. "B" S.A. przed dniem wejścia w życie wymienionej ustawy. Podmiot ten prowadził działalność na terenie objętym zgłoszeniem od roku [...]. W związku z restrukturyzacją sektora paliwowego w [...] roku nieruchomość została przekazana do "A" S.A. w stanie zanieczyszczonym.
Po przeprowadzeniu postępowania, w toku którego m.in. przeprowadzono rozprawę administracyjną, a także zgromadzono materiał dowodowy w postaci szeregu dokumentów i wyjaśnień dostarczonych przez skarżącą, decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Starosta C. odrzucił zgłoszenie skarżącej.
Jako jedną z przesłanek odrzucenia zgłoszenia organ wskazał, iż nie został zachowany warunek formalny w postaci nie załączenia do zgłoszenia wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia gleby lub ziemi.
Zasadniczym jednak motywem uzasadnienia było to, że skarżąca nie udowodniła, iż sprawcą zanieczyszczenia ziemi był inny podmiot niż władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy wprowadzającej. W ocenie organu skarżąca, wskutek połączenia Spółek – "C" i "D" S.A. z siedzibą w P. zwanej w skrócie "D" S.A. i "B" S.A. z siedzibą w W. doszło do następstwa prawnego. Z chwilą bowiem wykreślenia z rejestru handlowego "E" S.A. i wpisania w jego miejsce "A" , spółka przejmująca weszła zgodnie z kodeksem cywilnym we wszystkie prawa, a także obowiązki ciążące na podmiocie przekazującym. W tym stanie rzeczy organ uznał, że "A" S.A., jako władający nieruchomością objętą zgłoszeniem jest odpowiedzialna za jej zanieczyszczenie.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o przyjęcie zgłoszenia oraz o umożliwienie jej dokładniejszego rozpoznania skażenia na większej głębokości. Przyznała, że dokonując zgłoszenia opierała się na badaniach organoleptycznych, jednakże ustawa nie precyzuje jakie badania i z jakiego okresu należało przedłożyć. Przyznaje także, iż późniejsze badania nie potwierdziły występowania skażenia w warstwie przypowierzchniowej ziemi, ale istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia skażenia na większej głębokości i w tym celu skarżąca chce wykorzystać archiwalne wyniki badań dla Państwowego Instytutu Geologicznego.
Jednakże najistotniejszą dla skarżącej kwestią podniesioną w odwołaniu jest ustalenie jej odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi przez "B". Jej zdaniem "A" S.A jest następcą prawnym pod tytułem ogólnym "B" Następstwo tego rodzaju, w rozumieniu prawa cywilnego, nie dotyczy praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, bowiem dopuszczalność przejścia praw i obowiązków administracyjnych na inną osobę wymaga wyraźnego przepisu ustawy. Skarżąca dodała, iż w dacie wykreślenia "B" z rejestru, to jest w dniu [...] roku obowiązywał przepis art. 463 § 3 (prawdopodobnie chodziło o art. 465 § 3) Kodeksu handlowego. Dopiero w nowym Kodeksie spółek handlowych (ustawa z dnia 15 września 2000 roku - Kodeks spółek handlowych Dz.U. Nr. 94, poz. 1037) wprowadzono zasadę sukcesji administracyjnoprawnej. Jednakże zasada ta nie jest nieograniczona bowiem zarówno przed jak i po wejściu w życie nowego Kodeksu spółek handlowych przyjmowano, że wymaga szczególnego przepisu ustawy. Podniosła także, iż obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego nie był w dacie połączenia się spółek stosunkiem administracyjnoprawnym o charakterze rzeczowym. Obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego był regulowany w dacie połączenia "B" S.A. i "A" S.A. przepisem art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 roku o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz.U. Nr 3, poz. 6 ze zm.). Przepis ten był w mocy do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku - Prawo ochrony środowiska (Dz.U.Nr 62, poz. 627 z późn. zm), która wprowadziła ujętą w art. 102 ust. 1 zasadę odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi. Odpowiedzialność ta jest modelowym przykładem rzeczowego stosunku administracyjnego. W okresie przejęcia "B" S.A. obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego nie był stosunkiem administracyjnoprawnym o charakterze rzeczowym i nie podlegał przekazaniu.
Rozpoznając to odwołanie, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ powołując się na art. 12 ustawy wprowadzającej wyjaśnił, iż dla skutecznego dokonania zgłoszenia muszą zostać łącznie spełnione następujące przesłanki:
- przed dniem wejścia w życie ustawy o wprowadzeniu ustaw winno nastąpić zanieczyszczenie powierzchni ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu;
- zanieczyszczenie to winno być spowodowane przez inny niż władający powierzchnią ziemi podmiot;
- władający powierzchnia ziemi, na której nastąpiło powyższe obowiązany był do zgłoszenia tego właściwemu staroście;
- zgłoszenie zanieczyszczenia powinno było nastąpić w nieprzekraczalnym terminie do 30 czerwca 2004r.;
- zgłoszenie powinno zawierać wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi i opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot.
W sytuacji, gdy jedna z powyższych przesłanek nie jest spełniona starosta może odrzucić w drodze decyzji zgłoszenie w ciągu roku od jego dokonania.
Jako podstawowe zagadnienie dla rozstrzygnięcia tej sprawy organ wskazał kwestię ustalenia, czy zanieczyszczenie spowodował inny niż władający powierzchnią ziemi podmiot. W tej kwestii organ odwoławczy przyjął, że wobec sukcesji generalnej skarżąca, jako następca prawny "B" S.A. nie jest innym podmiotem w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca, wskazując na naruszenie art. 465 § 3 Kodeksu handlowego oraz art. 12 ust. 1 i 4 ustawy wprowadzającej, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu skargi wskazano, iż organy administracji publicznej prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie błędnie uznały, iż "A" S.A. jest następca prawnym "B" S.A.
Za nieuzasadnione uznano twierdzenia organów, iż następstwo prawne pod tytułem ogólnym w rozumieniu prawa cywilnego dotyczy także praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Skarżąca spółka podniosła, iż w innych sprawach, np. dotyczących zezwoleń na handel alkoholem, organy orzekające nie miały wątpliwości, że nie zachodzi następstwo prawne w zakresie stosunków administracyjnoprawnych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, w szczególności w kwestii następstwa prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się, aby zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa.
W myśl art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, był obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 roku. W takim przypadku przepisy art. 102 ust. 1-3 Prawa ochrony środowiska nie znajdowały zastosowania.
Do zgłoszenia należało załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot (art. 12 ust. 2).
Z kolei art. 12 ust. 3 i 4 powołanej ustawy stanowi, że właściwy starosta uwzględnia zgłoszenie w rejestrze, z tym, że może je odrzucić w drodze decyzji w ciągu roku od jego dokonania, jeżeli nie są spełnione warunki ustawy; ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia powoduje, iż nie powoduje ono skutków prawnych, o których mowa w ust.1.
Uwzględnienie zgłoszenia w rejestrze zwalniało zgłaszającego z obowiązku przeprowadzenia rekultywacji, o którym mowa w art. 102 Prawa ochrony środowiska.
Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pierwszorzędne znaczenie ma zatem okoliczność, czy skarżąca, jako podmiot dokonujący zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi jest innym podmiotem w stosunku do podmiotu, który spowodował to zanieczyszczenie. Ustalenia przeto wymaga, czy skarżąca Spółka jest następcą prawnym spółki przejętej ("B" S.A.) i jak dalece to następstwo rozciąga się na obowiązki w sferze prawa administracyjnego, a w tym konkretnym przypadku w sferze prawa ochrony środowiska.
Za bezsporne należy uznać w sprawie, iż uchwałą Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy "C" i "D" Spółka Akcyjna z dnia [...] roku, Spółka ta (jako spółka przejmująca), na podstawie art. 463 pkt 1 Kodeksu handlowego połączyła się z "B" S.A. z siedzibą w W. (spółką przejętą) przez przeniesienie całego majątku "B" na "D" S.A. Zwyczajne Walne Zgromadzenie podjęło także uchwałę o zmianie firmy (nazwy) spółki na "E" S.A., która to nazwa została zmieniona w miesiącu [...] roku na "A" S.A. z siedzibą w P.. Wykreślenie z rejestru "B" S.A. z siedzibą w W. nastąpiło w dniu [...] roku.
Stosownie do treści art. 463 pkt 1 Kodeksu handlowego obowiązującego w dacie połączenia spółek i dokonania określonych wpisów w rejestrze - połączenie spółek mogło być dokonane przez przeniesienie całego majątku spółki (przejętej) na inną (przejmującą) w zamian za akcje, które spółka przejmująca wydaje akcjonariuszom spółki przejętej. W myśl art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, z chwilą wykreślenia spółki przejętej, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej. W razie wykreślenia z rejestru (rejestrów) spółek przejętych, ustaje całkowicie ich byt prawny, a realizowane połączenie spółek staje się definitywne (zakończone). Z tą chwilą majątek czynny i bierny spółek przejętych przechodzi - w drodze sukcesji uniwersalnej - na spółkę przejmującą. Skutek ten następuje ex lege. Przez sukcesję uniwersalną rozumie się bowiem tego rodzaju następstwo prawne (pod tytułem ogólnym), w którym następca prawny wstępuje w ogół praw stanowiących cały lub co najmniej prawnie wyodrębniony majątek swego poprzednika. Następstwo pod tytułem ogólnym dochodzi do skutku w sytuacjach wyraźnie prawem przewidzianych, np. przy przekształceniach osób prawnych. Chwila wykreślenia spółki przejętej z rejestru jest zatem momentem, w którym następuje przeniesienie praw i obowiązków spółki przejętej na spółkę przejmującą w drodze sukcesji uniwersalnej. Pogląd ten był prezentowany na gruncie Kodeksu handlowego, także w zakresie łączenia się spółek akcyjnych.(por. A. Szajkowski [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, J Szwaja, Kodeks handlowy, Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1997, s. 1414/ art. 285 / i s. 1163/ art. 465 /, T. Dziurzyński, Z. Fenichel, M. Honzatko, Kodeks handlowy z komentarzem s. 316).
Przepis art. 465 § 3 nie zawiera wyłączenia w zakresie praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym, a stanowisko doktryny co do braku sukcesji administracyjnoprawnej na gruncie tego przepisu nie jest jednolite.
Ukształtowana natomiast została linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którą sukcesja uniwersalna, w tym przewidziana w art. 463 i nast. Kodeksu handlowego, wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych (por. m.in. wyroki NSA z dnia 20 kwietnia 1999 roku, sygn. akt lI SA 7091/98 - M. Podat. 1999/11/40; z dnia 27 listopada 1995 roku, sygn. akt SA/Gd 2508/94, POP 1997/5/169; z dnia 11 lutego 2003 roku, sygn. akt I SA/Łd 955/01, ONSA 2004/1/29). Naczelny Sad Administracyjny wyraził pogląd, iż przepis art. 463 Kodeksu handlowego jest normą ustrojową dla spółek akcyjnych sytuującą je w całym systemie prawnym. Stąd też, jeżeli przepis art. 465 § 3 będący normą rangi ustawowej mówi o wstąpieniu przez spółkę przejmującą we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, to nie ma powodów do ograniczania jej zasięgu tylko do zakresu stosunków cywilnoprawnych.
Powyższa teza znajduje potwierdzenie także w literalnym brzmieniu przepisu art. 465 § 3 Kodeksu handlowego. Nie ma w nim bowiem wyłączenia w zakresie praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym. Jeżeli zaś w przepisie nie sformułowano żadnych ograniczeń, co do zakresu następstwa prawnego, w szczególności nie wyłączono z niego praw i obowiązków publicznoprawnych to należy przyjąć, iż przepis statuuje następstwo prawne pod tytułem ogólnym (sukcesję generalną, zwaną też uniwersalną), obejmujące ogół praw i obowiązków poprzednika prawnego, przechodzących na jego następcę. W sytuacji zatem następstwa prawnego o charakterze sukcesji generalnej, następuje przejęcie przez spółkę przejmującą ogółu praw i obowiązków, w tym również o charakterze publicznoprawnym (por. H. Litwińczuk: Przekształcenia i fuzje podmiotów gospodarczych. Zagadnienia podatkowe, Warszawa 1994; B. Draniewicz: glosa do wyroku NSA z dnia 11 1utego 2003 r., I SA/Łd 955/01, Pr. Spółek 2004/9/54; A. Skoczylas: Sukcesja praw i obowiązków administracyjno-prawnych przy łączeniu instytucji finansowych w formie spółki akcyjnej na przykładzie banków (zagadnienia wybrane), Pr. Spółek 2002/4/17).
Podobne stanowisko wypracowane zostało tak w doktrynie, jak i w orzecznictwie na gruncie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1990 roku o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 51, poz. 298 z późn. zm.), który stanowił, że spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa. Konsekwencji takiej sukcesji generalnej nie ogranicza okoliczność, że z punktu widzenia przepisów prawa handlowego formalnie powstała i została zarejestrowana nowa spółka. Kwestia ta nie budzi wątpliwości w orzecznictwie zarówno sadów administracyjnych, jak i powszechnych. Wskazać przyjdzie w tym miejscu na stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 10 lipca 1996 roku, sygn. akt SA/Ka 1346/95 (Monitor Podatkowy z 1997 roku, Nr 3, poz. 87), jak i stanowisko Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 8 grudnia 2000 roku, sygn. akt I CKN 324/00 (OSNC z 2001 roku, Nr 6, poz. 96) oraz w uchwale z dnia 19 maja 1992 roku, III CZP 49/1992 (OSNCP 11/1992, poz. 200).
Rozważając charakter następstwa prawnego i jego zakres należy mieć na uwadze także istotę przekształcenia spółek. Istotą przepisów o przekształceniu jest umożliwienie rozwiązania jednej spółki kapitałowej bez konieczności prowadzenia jej likwidacji, jednakże pod określonym warunkiem. Mianowicie, spółce kapitałowej w innej formie organizacyjnej, ustawodawca nakazuje (i zezwala na) wstąpienie w sytuację prawną spółki poprzedniczki. Dokonuje się zatem sukcesja generalna. Zasada sukcesji uniwersalnej należy do istoty łączenia się spółek, zaś sukcesja administracyjna jest elementem sukcesji uniwersalnej. Kierując się etymologią pojęcia "sukcesja uniwersalna" nie ma podstaw, aby zawęzić zakres sukcesji tylko do określonej dyscypliny prawniczej, np. prawa cywilnego, gdyż wówczas pojęcie to winno brzmieć sukcesja "cywilnoprawna". (por. A. Szumański [ w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański J Szwaja, Kodeks spółek handlowych, Komentarz, C.H. Beck Warszawa 2004 r., s. 238 - 239). Wprawdzie doktryna prawa administracyjnego przyjmuje zakaz sukcesji na płaszczyźnie prawa publicznego, lecz jednocześnie podkreśla, że od tej zasady ustawodawca wprowadził określone wyjątki, dopuszczając tym samym zasadę sukcesji administracyjnoprawnej, kierując się bezpieczeństwem obrotu prawnego. Bezpieczeństwo obrotu prawnego uzyskało w tych przypadkach prymat nad zasadą doktrynalną. Takimi wyjątkami od zasady zakazu sukcesji administracyjnoprawnej są przepisy regulujące łączenie spółek tj. art. 465 § 3 Kodeksu handlowego a obecnie art. 494 Kodeksu spółek handlowych. Zauważyć należy, iż przepis art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych swoim brzmieniem odpowiada art. 465 § 3 Kodeksu handlowego ("spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej"), zaś § 2 art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych (poprzez użycie sformułowania "w szczególności") stanowi jedynie wyliczenie przykładowe zakresu przedmiotowego sukcesji administracyjnej. Skoro zaś art. 494 § 1 K.s.h. jest odpowiednikiem art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, to nie można skutecznie dowodzić, iż sukcesję administracyjną, w przypadku łączenia się spółek wprowadził dopiero Kodeks spółek handlowych. Sukcesja uniwersalna obejmuje wszystkie prawa i obowiązki, a więc zarówno te znane, jak i nieznane spółce, przez co nie istnieje wymóg ich określania.
W świetle art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, podzielając stanowisko organów administracji publicznej, stwierdzić należy, że "A" S.A. z siedzibą w P. jest następcą prawnym "B" S.A. na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Ustalenie istnienia następstwa prawnego, nie pozwala jeszcze wszakże na prostą konkluzję, iż skarżący nie jest "innym podmiotem" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Następstwo prawne ze swej natury oznacza bowiem zmianę podmiotową, skoro obejmuje przejście praw i obowiązków na sukcesora. Właściwa wykładnia art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej nakazuje jednak interpretowanie określenia "zanieczyszczenia (...) spowodowane przez inny podmiot" poprzez odwołanie się do innych niż językowa metod wykładni.
Celem regulacji zawartej w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska było dostosowanie prawodawstwa krajowego do uregulowań prawa wspólnotowego, w związku ze spodziewaną akcesją do Unii Europejskiej (i Wspólnot Europejskich). Zgodnie natomiast z treścią art. 174 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Gospodarczą, polityka Wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony, z uwzględnieniem zróżnicowania sytuacji w poszczególnych regionach Wspólnoty; opiera się ona na zasadzie rozważnego działania oraz zapobiegania szkodom, a także na zasadzie naprawienia, w pierwszej kolejności u źródła, szkód w środowisku, jak również na regule "zanieczyszczający płaci". Uznać należy zatem, iż jedynie brak związku prawnego, organizacyjnego i funkcjonalnego "zanieczyszczającego" z dokonanym zanieczyszczeniem (u źródła) pozwalałby na traktowanie zgłaszającego jako "inny podmiot", w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. W sytuacji natomiast, występowania następstwa prawnego Spółki Akcyjnej "A" S.A. w P. w stosunku do Spółki Akcyjnej "B" z siedzibą w W., wskazanej przezeń jako sprawca zanieczyszczenia powierzchni ziemi, niedopuszczalne a w konsekwencji prawnie nieskuteczne jest zgłoszenie przezeń zanieczyszczenia, w celu zwolnienia się z obowiązku rekultywacji terenu. Przyjęcie tezy proponowanej przez skarżącą prowadziłoby bowiem do konkluzji, że każda zmiana organizacyjna osoby prawnej, w następstwie której traci ona osobowość prawną (przejęcie, połączenie), nie związana z jej likwidacją, wyłącza odpowiedzialność za dokonane zanieczyszczenie powierzchni ziemi lub gleby. Tego rodzaju teza jest natomiast nie do pogodzenia z działaniem racjonalnego ustawodawcy, którego celem, wyrażonym w ustawie Prawo ochrony środowiska, było wprowadzenie daleko idącej i zinstytucjonalizowanej ochrony środowiska.
Sąd w składzie rozpoznającym skargę w niniejszej sprawie stanowisko to podzielił uznając, iż przede wszystkim z tej przyczyny zgłoszenie zanieczyszczenia ziemi w oparciu o art. 12 ust. 4 ustawy wprowadzającej podlegało odrzuceniu.
W kontekście poczynionych powyżej rozważań odnośnie następstwa prawnego rzeczą drugorzędną jest ocena skutków niedołączenia do zgłoszenia wymaganych wyników badań, potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby dokonanych przez inny podmiot (art. 12 ust. 1 in fine ustawy wprowadzającej). Wykluczenie bowiem możliwości uznania poprzednika prawnego skarżącego za inny podmiot, w rozumieniu cytowanego przepisu, czyniło bezprzedmiotowym rozważanie czy i ewentualnie w jakim trybie dowieść należało, iż sprawcą zanieczyszczenia powierzchni ziemi była "B" S.A.
Poza granicami sprawy pozostawała także podnoszona przez skarżącą okoliczność, iż w sprawach indywidualnych decyzji wydanych na rzecz "B" S.A., organy administracyjne nie przyjmowały następstwa prawnego.
Z przytoczonych wyżej rozważań i przyczyn skarga nie mogła zostać uwzględniona przez Sąd i jako taka podlega oddaleniu na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI