II SA/Gl 761/25

II SA/Gl 761/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-10-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik /przewodniczący/
Krzysztof Nowak /sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1292
art. 6 ust. 1, art. 22 ust. 4 i 5
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2025 r. sprawy ze skargi B. P. (P.) na czynność Burmistrza Miasta S. z dnia 17 marca 2025 r. nr 34/2025 w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków oddala skargę.
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta S. (dalej "Burmistrz" lub "organ I instancji") zarządzeniem z dnia 17 marca 2025 r. nr [...], działając na podstawie art. 22 ust. 4 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1292) - dalej "u.o.o.z.", zarządził włączenie do Gminnej Ewidencji Zabytków w Gminie K. kart adresowych zabytków m.in. kartę zabytku – [...] - przy ul. [...], położonego na działce nr [...] należącego do w 1/8 do B. P. (dalej "Skarżąca").
Niezadowolona z tego faktu Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzucając naruszenie:
- naruszenie art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że ujęcie nieruchomości [...] przy ul. [...] w S. u jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków jest skuteczne bez zapewnienia skarżącej możliwości czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym;
- naruszenie art. 22 ust. 5 pkt. 3 u.o.o.z. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 11 maja 2023 r. sygn. P 12/18);
- naruszenie art. 22 ust. 4 i 5 pkt 2 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 u.o.o.z. w zw. z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenie rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 56) – dalej "rozporządzenie MKiDN", poprze wadliwe zastosowanie i dowolne uznanie za zabytek budynku, który nie ma cech zabytku, a także przez włączenie karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków bez umożliwienia właścicielowi nieruchomości zajęcia stanowiska bądź przedstawienia dowodów wskazujących na odmienny stan faktyczny;
- naruszenie § 18 ust. 1 rozporządzenia MKiDN poprzez jego niezastosowanie i nie dokonanie weryfikacji danych zawartych w karcie adresowej z danymi zawartymi w wojewódzkiej ewidencji zabytków, poprzez lakoniczne określenie, w karcie adresowej zabytku, stanu technicznego budynku bez sprawdzenia stanu faktycznego, poprzez błędnie określoną datę budowy [...] u, poprzez brak podania na jakiej podstawie budynek rzekomo stanowi element historycznego układu osadniczego, współtworzącego krajobraz kulturowy podczas gdy nie można odnieść się do okoliczności historycznych powstania budynku np. powiązanych z postacią znanego architekta lub budowniczego, ani też nie można doszukać się powiązania z reprezentowaniem przez rzeczony obiekt określonego etapu rozwoju architektury czy budownictwa;
- naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i zaniechanie wykonania obowiązku należytego i wyczerpującego informowania Skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, poprzez brak powiadomienia skarżącej o możliwości skutecznego uczestnictwa w postępowaniu prowadzącym do wpisu, nawet wówczas, gdy nie było takiego wymogu, poprzez uniemożliwienie skarżącej kwestionowania działań podejmowanych przez organ administracji gminnej;
- naruszenie art. 75 § k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie wykonania obowiązku należytego i wyczerpującego przeprowadzenia postępowania dowodowego, poprzez uniemożliwienie skarżącej zgłaszania dowodów mogących mieć istotne znaczenie w sprawie.
Z uwagi na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności Burmistrza Miasta S. tj. Zarządzenia nr [...] z dnia 17 marca 2025 r. włączającego do gminnej ewidencji zabytków kartę adresową zabytku [...] znajdującego się pod adresem S. ulica [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego (w tym kosztów zastępstwa procesowego).
W uzasadnieniu podano, iż w sprawie wpisu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków nie toczyło się żadne określone przepisami prawa postępowanie administracyjne. Pisma wnoszone przez skarżącą (zarówno do Urzędu Miasta S. jak i Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków) będące próbą wzięcia czynnego udziału w sprawie pozostały bez odpowiedzi. W trakcie postępowania nie umożliwiono Skarżącej zapoznania się z dokumentami czy argumentami przemawiającymi za zasadnością włączenia karty adresowej budynku do gminnej ewidencji zabytków. Skarżąca podniosła, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18 TK orzekł, iż art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w Gminnej Ewidencji Zbytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zarządzeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych.
Zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż stosownie do § 18 ust. 1 rozporządzenia MKiDN Wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku. Wobec tego czynność włączenia do gminnej ewidencji karty adresowej zabytku uprzednio wpisanego do ewidencji wojewódzkiej, jest czynnością związaną, pochodną w stosunku do czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków i niezależną od ocen wójta co do zabytkowego charakteru przedmiotu wpisu do ewidencji.
Zatem w sytuacji, gdy Wojewódzki Konserwator Zabytków włączy kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, to bezwzględnym obowiązkiem wójta jest sporządzenie karty adresowej tego zabytku i włączenie jej do gminnej ewidencji zabytków. Czynność włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji nie ma w istocie charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia, bowiem wójt nie ma prawa kwestionować ustaleń wojewódzkiego konserwatora zabytków, które zdecydowały o umieszczeniu zabytku w ewidencji wojewódzkiej.
Wójt nie ma prawa również oceniać treści karty ewidencyjnej sporządzonej przez konserwatora, a obowiązki wójta związane z przeniesieniem wpisu z wojewódzkiej ewidencji zabytków do ewidencji gminnej, ograniczone są do zweryfikowania, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi w karcie ewidencyjnej zabytku.
Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia, wójt zawiadamia niezwłocznie o zamiarze włączenia karty adresowe zabytku jego właścicieli, co w kontrolowanej spawie nastąpiło pismem z dnia 20 stycznia 2025 r. Burmistrz dochował zatem obowiązków przewidzianych w przepisach ww. rozporządzenia. W związku z tym brak jest podstaw do stwierdzenia, że prawo skarżących do czynnego udziału w postępowaniu zostało naruszone, skoro dokonano prawidłowego zawiadomienia, zgodnie z przepisanym w rozporządzeniu terminem. Warto w tym miejscu podkreślić, że postepowanie w sprawie włączenia karty adresowej zabytku do Gminnej Ewidencji Zabytków nie jest postępowaniem administracyjnym toczącym się zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Brak jest też podstaw prawnych, aby skarżony organ miał wyznaczyć stronom jeszcze jakiś inny termin na zapoznanie z dokumentacją sprawy, czy też, aby Burmistrz miał prowadzić postępowanie dowodowe z udziałem stron. Powołane przepisy jasno wskazują, iż w przypadku, gdy zabytek włączono decyzją konserwatora do ewidencji wojewódzkiej, to Burmistrz nie miał prawa przeprowadzać żadnych dowodów i dokonywać własnych ustaleń w zakresie podstaw do włączenia zabytku do ewidencji gminnej. Jest to w istocie formalność, która nie wymaga zajęcia przez wójta jakiegokolwiek stanowiska w kwestii tego wpisu. Przesądza o tym treść art. 22 ust.5 pkt 1 u.o.o.z., z którego wynika, że w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Przepis ten znajduje swoje uzupełnienie w treści § 18 ust. 1 rozporządzenia MKiDN. Zgodnie z nim "wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku." W materiale odwodowym sprawy znajduje się pismo Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. – Delegatury w B. z załączonym wykazem zabytków figurujących w Wojewódzkiej Ewidencji Zbytków i w rejestrze z zabytków, z którego wynika, że zabytek należący w części do Skarżącej jest zabytkiem znajdującym się w tej ewidencji.
W ocenie Sądu zarzuty Skarżącej nie mogą w tym kontrolowanym postępowaniu wpłynąć na realizację przez Burmistrza obowiązku włączenia karty zabytku do gminnej ewidencji ani na treść tej karty, która musi być dokładnym odwzorowaniem karty ewidencyjnej wprowadzonej do wojewódzkiej ewidencji zabytków przez organ konserwatorski.
Uwagi i zarzuty mogą być w tym wypadku kierowane do wojewódzkiego konserwatora zabytków w trybie ewentualnego odrębnego postępowania w ramach przepisów ww. rozporządzenia np. w zakresie dokonania zmian w ewidencji. Burmistrz nie ma kompetencji do badania prawidłowości przebiegu procedury włączenia karty ewidencyjnej zabytków do ewidencji wojewódzkiej i nie ma prawa uzależniać dokonania własnego wpisu od tego typu ocen. Nie można z przyczyn wskazanych w skardze kwestionować samego zarządzenia Burmistrza. Dopóki zatem karta ewidencyjna zabytku figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków, to musi mieć ona odpowiednie odwzorowanie w postaci karty adresowej tego zabytku w ewidencji gminnej. Skoro w skardze brak jest skutecznych zarzutów co do nieprawidłowości sporządzenia karty adresowej zabytku, nie mogła ona odnieść skutku w postaci uchylenia zarządzenia Burmistrza. Jak wyżej wskazano zakres czynności Burmistrza ograniczał się do przeniesienia zapisów karty ewidencyjnej Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków, na której treść wójt nie miał wpływu, do Gminnej Ewidencji Zabytków.
Za całkowicie nietrafiony należy uznać zarzut naruszenia art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.o.z., oparty o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt P12/18 dotyczący art. 22 ust.5 pkt 3 u.o.o.z., który w sprawie nie miał zastosowania, ponieważ zabytek należący do Skarżącej znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Nie był on przedmiotem porozumienia z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.
Z uwagi na to skargę oddalono, w oparciu o art. 151 p.p.s.a.