II SA/GL 75/25

II SA/Gl 75/25 - Postanowienie WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Edyta Kędzierska
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 par. 1 pkt 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi P. S.A. w C. na czynność Prezydenta Miasta Chorzowa z dnia 13 czerwca 2024 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków postanawia: odrzucić skargę.
Uzasadnienie
P. S.A. w C. (spółka, skarżąca) reprezentowana przez pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na czynność Prezydenta Miasta C. (organ) w postaci Karty adresowej zabytku obejmującej Kolejkę wąskotorową/trasę wraz z infrastrukturą towarzyszącą z dnia 13 czerwca 2024 r. oraz czynność organu w postaci karty adresowej zabytku obejmującej Kolejkę wąskotorową/trasę z marca 2022 r.
Organowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a zwłaszcza art. 30 ust. 1 w związku z art. 91 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1465 – dalej "u.s.g.") oraz art. 22 ust. 4 i ust. 5 pkt 3) ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2007 (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 282- dalej "u.o.z.") a także § 18b ust. 1 i ust. 4 Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem z dnia 26 maja 2011 roku (Dz. U. z 2021 roku poz. 56- dalej "rozporządzenie") i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosła o uchylenie lub stwierdzenie bezskuteczności włączenia wyżej wskazanych kart adresowych zabytku do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jest podmiotem zarządzającym terenem Parku [...] w C. (dawniej [...] Parku [...] w C.) w oparciu o posiadane prawo własności i użytkowania wieczystego nieruchomości tego Parku. Stwierdziła, że na terenie Parku funkcjonowała w przeszłości kolejka wąskotorowa jednakże trasa kolejki na początku XXI wieku została rozebrana, po czym częściowo tylko odtworzona wraz z przyłączeniem do obiektu zajezdni. Podkreśliła, że działająca obecnie kolejka wąskotorowa wraz z zajezdnią są obiektami nowymi, pozbawionymi walorów historycznych, architektonicznych czy technicznych, a opis obiektu zawarty w kartach adresowych nie odpowiada stanowi faktycznemu.
Wskazała na kolejność zdarzeń, która znalazła swoje źródło podstawowe w ustawie z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 roku. nr 75 poz. 474). Stwierdziła, że organ popełnił szereg błędów proceduralnych przy zakładaniu Gminnej Ewidencji Zabytków (GEZ) i nie dopełnił obowiązku poinformowania spółki przy utworzeniu Kart adresowych zabytku z 2022 r. oraz z 2024 r.
W dalszej części skargi skarżąca wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18, w którym Trybunał zweryfikował konstytucyjność postępowania w zakresie wpisu do gminnej ewidencji zabytków, tj. postępowania z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. i orzekł, iż wskazana procedura jest niezgodna z Konstytucją RP w zakresie w jakim ogranicza prawo własności poprzez brak zapewnienia właścicielowi zabytku nieruchomego gwarancji ochrony prawnej w toku takiego postępowania.
Ponadto wyjaśniła, że nie została poinformowana o tym, jakie obiekty zostały ujęte w GEZ Miasta C.. W piśmie z dnia 14 września 2022 r. będącym odpowiedzią na wniosek skarżącej o udzielenie informacji publicznej organ przedstawiło zestawienie obiektów znajdujących się na terenie spółki wpisanych do GEZ ze wskazaniem, że pismem z dnia 27 marca 2013 r. Prezydent Miasta C. poinformował Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o fakcie założenia GEZ co nie jest zgodne z art. 30 ust. 1 w związku z art. 91 u.s.g, bowiem czynności podejmowane przez Prezydenta Miasta przybierają formy zarządzeń.
Spółka stwierdziła, że dopiero w dniu 26 czerwca 2024 r. otrzymała kartę adresową dla obiektu opisanego w jej treści jako "Kolejka Wąskotorowa/Trasa", która jest datowana na marzec 2022 r. W treści tej karty brak jest podpisu oraz nadanego numeru karty w GEZ. Skarżącej nie poinformowano też o zamiarze włączenia nowej karty adresowej zabytku do GEZ, na co najmniej 14 dni przed dokonaniem tego włączenia, jak również o samym fakcie włączenia tej karty do GEZ.
Wskazała dalej, że równolegle pismem z dnia 14 czerwca 2024 r. skarżąca otrzymała informację o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku. Zgodnie z jej treścią, karta zabytku została sporządzona 13 czerwca 2024 r., ale dokonano w tym przypadku istotnej zmiany, jaką jest rozszerzenie jej zakresu i określenie jako zabytku "Kolejki wąskotorowej/trasa wraz z infrastrukturą towarzyszącą". Skarżąca podkreśliła, że również w przypadku Karty adresowej zabytku z 2024 r. została pozbawiona możliwości wypowiedzenia się co do projektu karty oraz materiałów jakie winien był zgromadzić organ uzasadniając ewentualne sporządzenie karty zabytku. Stwierdziła dalej, że jej zdaniem, nie doszło do uzgodnienia Karty zabytku z 2022 r. jak i Karty zabytku z 2024 r. z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków (WKZ), bowiem nie zawierają wzmianki w tym przedmiocie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości jako niezasadnej. W uzasadnieniu nie zgodził się z zarzutami podnoszonymi w skardze. Stwierdził, że obiekt "Park [...] - kolejka wąskotorowa/trasa" został włączony do GEZ w 2013 r. Wskazał, iż art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia utracił moc w tym zakresie z dniem 18 maja 2023 r.- (Dz. U. z 2023r. poz.951.). Podał, że Trybunał Konstytucyjny odniósł się jedynie do niekonstytucyjności przepisu ustawy w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, a nie samej GEZ. Zauważył nadto, że obowiązek zawiadamiania właściciela nieruchomości o jej włączeniu do GEZ wprowadzono w rozporządzeniu wykonawczym dopiero w 2019 r.
Zdaniem organu, wbrew opinii skarżącej, właściciel został niezwłocznie zawiadomiony o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku na podstawie art. 18b ust. 1 rozporządzenia. Brak podpisu (zatwierdzenia) na karcie wynikał z faktu, że skarżący otrzymał kartę przed uzgodnieniem, równolegle z WKZ. Skarżąca nie skorzystała z możliwości wyrażenia swojej opinii w tej sprawie. Ponadto karta nie została formalnie włączona do GEZ do dnia 27 grudnia 2024 r. Wskazał, iż w BIP UM C. w dniu [...] czerwca 2024 r. opublikowano zawiadomienie o sporządzeniu nowej karty adresowej GEZ Miasta C. dla "Kolejki wąskotorowej/trasy z infrastrukturą towarzyszącą na terenie Parku [...]" - zgodnie z między innymi z rozporządzeniem.
Organ wyjaśnił, ze pismem z dnia 9 sierpnia 2024 r. WKZ zwrócił Miejskiemu Konserwatorowi Zabytków (MKZ) nową kartę adresową zabytku "Kolejki wąskotorowej/trasy z infrastrukturą towarzyszącą na terenie Parku [...]" Karta została podpisana przez WKZ jednakże w samym piśmie zalecono korekty karty. WKZ uznał kartę podpisaną za uzgodnioną. Następnie MKZ podjął działania mające na celu weryfikację kart adresowych GEZ i procedowanie włączenia nowej karty adresowej zabytku po weryfikacji do GEZ. MKZ nie zdążył przed wpłynięciem skargi (11 grudnia 2024 r.) rozpocząć procedury włączenia uzgodnionej karty adresowej obiektu do GEZ po wprowadzonej aktualizacji. Stwierdziła, iż chociaż kwestie związane z uzgodnieniem i wprowadzaniem nowej karty adresowej obiektu w 2024 r. mogą budzić wątpliwości, podobnie jak sposób informowania właściciela o karcie adresowej obiektu w 2022 r., to nie ulega wątpliwości, że obiekt "Kolejka wąskotorowa/trasa" jest zabytkiem wpisanym na GEZ i że doszło do założenia GEZ Miasta C. w 2013 r.
W piśmie z dnia 24 lutego 2025 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko i argumentacje prawną. Wskazała nadto, że w jej ocenie do roku 2022 GEZ nie isniała skoro nie istniały karty adresowe stanowiące GEZ. Stwierdziła nadto, że nie sposób uznać , aby czynnością administracyjną tworzącą GEZ było pismo informacyjne organu z dnia 1 grudnia 2010 r. kierowane do WKZ.
W pismach z dnia 28 marca 2025 r oraz 31 marca 2025 r. pełnomocnik organu stwierdził, że Karta adresowa zabytku z 2022 r. nie ma mocy prawnej wobec faktu, iż nie została podpisana .
W piśmie z dnia 2 kwietnia 2025 r. pełnomocnik skarżącej poinformował o zmianie nazwy spółki na P. S.A.
Na rozprawie pełnomocnicy skarżącej i organu podtrzymali dotychczas prezentowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.
Skarżąca jest podmiotem zarządzającym terenem P. S.A. w C. w oparciu o posiadane prawo własności i użytkowania wieczystego nieruchomości tego Parku. Wobec powyższego skarżąca posiada, zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a., interes prawny do wniesienia skargi, albowiem z chwilą objęcia zabytku do gminnej ewidencji zabytków powstają obowiązki obciążające zarówno jego właściciela, jak i posiadacza nieruchomości. Przedmiotem skargi są: Karta adresowa zabytku obejmująca Kolejkę wąskotorową/trasę z marca 2022 r. oraz Karta adresowa zabytku obejmująca Kolejkę wąskotorową/trasę wraz z infrastrukturą towarzyszącą z dnia 13 czerwca 2024 r.
Obowiązek opracowania i prowadzenia gminnej ewidencji zabytków wynika z art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (obecnie t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1292 – dalej "u.o.z."). Ustawa była wielokrotnie zmieniana. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 roku. nr 75 poz. 474) w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy wojewódzki konserwator zabytków przekaże wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) i staroście wykaz zabytków, o których mowa w art. 1 pkt 5 lit. b niniejszej ustawy oraz wykaz zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Kolejka wąskotorowa/trasa znajduje się w wykazie obiektów zabytkowych wyznaczonych przy piśmie WKZ z dnia 1 grudnia 2010 r. do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków (GEZ) znajdujących się na terenie Gminy C.. Kolejka Wąskotorowa /trasa znajduje się na stronie [...] wykazu Obiektów z terenu [...] pod liczbą porządkową [...].
Zauważyć należy przy tym, że pismem z dnia 27 marca 2013 r. organ poinformował WKZ o założeniu GEZ zgodnie z wyżej wskazanym wykazem.
Stosownie do art. 22 ust. 4 u.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Przepis ust. 5 normuje zaś, że w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte:
1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru;
2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków;
3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 13 sierpnia 2024 r. Prezydent Miasta C. wydał zarządzenie nr [...] w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. w formie zbioru kart adresowych. Ewidencja powstała w oparciu o wykaz obiektów zabytkowych wyznaczonych przez WKZ do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków w grudniu 2010 r.
Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem z dnia 26 maja 2011 roku (Dz. U. z 2021 roku poz. 56- dalej "rozporządzenie") wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku. Z kolei w myśl § 18b ust. 1 rozporządzenia o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości, która przestała być zabytkiem.
Analizując akta niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest bezprzedmiotowa w odniesieniu do Karty adresowej zabytku obejmującej Kolejkę wąskotorową/trasę z marca 2022 r., a przedwczesna w odniesieniu do Karty adresowej zabytku obejmującej Kolejkę wąskotorową/trasę wraz z infrastrukturą towarzyszącą z dnia 13 czerwca 2024 r.
Z akt sprawy wynika, iż w dniu 10 grudnia 2024 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na czynność organu w postaci Karty adresowej zabytku obejmującej Kolejkę wąskotorową/trasę wraz z infrastrukturą towarzyszącą z dnia 13 czerwca 2024 r. oraz czynność organu w postaci karty adresowej zabytku obejmującej Kolejkę wąskotorową/trasę z marca 2022 r.
Sąd zauważa, że organ w pismach z dnia 28 marca 2025 r. i z dnia 31 marca 2025 r. wyjaśnił, że Karta adresowa zabytku obejmująca Kolejkę wąskotorową/trasę z marca 2022 r., jako pozbawiona numeru, podpisu, zatwierdzenia, nie weszła do obrotu prawnego i nie ma mocy prawnej.
Sąd stwierdza nadto, że skarżąca pismem z dnia 14 czerwca 2024 r. została poinformowana o sporządzeniu Karty adresowej zabytku obejmującej Kolejkę wąskotorową/trasę wraz z infrastrukturą towarzyszącą z dnia 13 czerwca 2024 r. Z akt sprawy wynika, że wskazane pismo zostało odebrane przez skarżącą w dniu 19 czerwca 2024 r. i przyjęte bez żadnych uwag. Również w dniu [...] czerwca 2024 r. w BIP UM C. opublikowano zawiadomienie o sporządzeniu nowej karty adresowej GEZ dla kolejki wąskotorowej/trasy wraz z infrastrukturą towarzyszącą na terenie Parku [...]. Skarżąca również nie odniosła się do tej informacji. Natomiast do dnia wpłynięcia skargi organ nie rozpoczął procedury włączenia karty adresowej obiektu do GEZ.
Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.