II SA/Gl 75/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2024-04-18
NSAinneWysokawsa
świadczenie wychowawczeopieka naprzemiennarozwódwładza rodzicielskaZUSKodeks postępowania administracyjnegoustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dziecisąd administracyjny

WSA uchylił decyzję ZUS odmawiającą świadczenia wychowawczego ojcu, uznając, że organy błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące opieki naprzemiennej po rozwodzie.

Skarżący K.S. domagał się świadczenia wychowawczego na syna, jednak ZUS odmówił, powołując się na wyrok rozwodowy, który powierzył władzę rodzicielską matce i ograniczył ojcu kontakty. WSA uchylił decyzję, stwierdzając, że organy błędnie zinterpretowały przepisy o opiece naprzemiennej, nie badając faktycznego charakteru sprawowanej przez ojca opieki i jej porównywalności z opieką matki.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego skarżącemu K.S. na jego syna. Organy ZUS odmówiły świadczenia, opierając się na wyroku rozwodowym, który powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej matce dzieci i ograniczył ojcu prawo do współdecydowania oraz kontakty. Zdaniem ZUS, brak orzeczenia o opiece naprzemiennej w wyroku rozwodowym wykluczał przyznanie świadczenia ojcu. Skarżący zarzucił naruszenia proceduralne, w tym brak możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego i brak uzasadnienia decyzji. Podniósł również zarzut naruszenia prawa materialnego, kwestionując błędną wykładnię art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że opieka naprzemienna, w rozumieniu ustawy, nie wymaga formalnego orzeczenia sądu cywilnego, a kluczowe jest faktyczne sprawowanie opieki przez oboje rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach. Organy ZUS nie zbadały tej kwestii, opierając się jedynie na formalnym powierzeniu władzy rodzicielskiej matce. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, nakazując organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem faktycznego charakteru opieki sprawowanej przez ojca.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, świadczenie wychowawcze może być przyznane na podstawie opieki naprzemiennej, nawet jeśli nie została ona formalnie orzeczona przez sąd cywilny, pod warunkiem, że faktycznie sprawowana opieka przez oboje rodziców ma charakter porównywalny i powtarzalny.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że opieka naprzemienna jest pojęciem odnoszącym się do sfery faktycznej, a nie formalnego orzeczenia o władzy rodzicielskiej. Kluczowe jest faktyczne sprawowanie opieki przez oboje rodziców w porównywalnych i powtarzalnych okresach, co organy ZUS powinny zbadać, zamiast opierać się wyłącznie na treści wyroku rozwodowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

u.p.w.d. art. 5 § ust. 2a

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Opieka naprzemienna nie wymaga formalnego orzeczenia sądu, kluczowe jest faktyczne sprawowanie opieki przez oboje rodziców w porównywalnych i powtarzalnych okresach.

Pomocnicze

u.p.w.d. art. 22

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Kryterium przyznania świadczenia jest faktyczne przebywanie u danego rodzica, a nie formalne rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej.

u.p.w.d. art. 28 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

W sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd bada legalność działalności organów administracji w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami skargi.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji administracyjnej.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

p.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 8 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada zaufania do władzy publicznej.

k.p.a. art. 10

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § § 1 pkt 6 i § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 135

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji administracyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy ZUS błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące opieki naprzemiennej, skupiając się na formalnym orzeczeniu o władzy rodzicielskiej zamiast na faktycznym sprawowaniu opieki. Organy nie zbadały porównywalności i powtarzalności okresów sprawowania opieki przez ojca. Naruszenie przepisów proceduralnych, w tym art. 10 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a.

Odrzucone argumenty

Argumentacja ZUS oparta na wyroku rozwodowym, który powierzył władzę rodzicielską matce i ograniczył ojcu kontakty, jako wykluczająca możliwość przyznania świadczenia ojcu.

Godne uwagi sformułowania

Opieka naprzemienna odmiennie niż władza rodzicielska jest pojęciem odnoszącym się do sfery faktycznej. Pod tym pojęciem należy przy tym rozumieć taką opiekę, której cechą jest: bieżące dbanie o dziecko, pilnowanie go, troszczenie się o nie. Chodzi tu o stworzenie sytuacji, w której mimo, że – zgodnie zobowiązującym prawem – dziecko ma formalnie jedno miejsce zamieszkania (w niniejszej sprawie skarżącej), to de facto 'ma dwa domy'. Dla potrzeb wpłaty omawianego świadczenia nie bierze się pod uwagę to, czy rodzić ma pieczę formalną (tzn. pełnię władzy rodzicielskiej), ale kto rzeczywiście i faktycznie sprawuje opiekę na dziećmi.

Skład orzekający

Rafał Wolnik

przewodniczący

Renata Siudyka

sprawozdawca

Wojciech Gapiński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących opieki naprzemiennej w kontekście świadczeń wychowawczych po rozwodzie, zwłaszcza gdy brak jest formalnego orzeczenia sądu cywilnego w tym zakresie."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Może wymagać analizy w kontekście innych przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu świadczeń wychowawczych po rozwodzie i pokazuje, jak ważne jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, a nie tylko formalne uregulowania.

Świadczenie wychowawcze po rozwodzie: czy liczy się opieka faktyczna, czy formalna władza rodzicielska?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 75/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-04-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7,  art. 77,  art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 421
art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135, art. 145 par. 1  pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi K. S. (S.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 grudnia 2023 r. nr 010070/680/177274/2023; 378921142 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 2 czerwca 2023 r.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 1 lutego 2023 r. K.S. (dalej zwany skarżącym) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2023/2024 na dzieci: S.M.
Decyzją z 2 czerwca 2023 r. nr 010070/680/177274/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu świadczenia wychowawczego na dziecko – M., na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W uzasadnieniu, powołując się na wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] r. sygn. akt [...], stwierdził, że skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem, zaś zgodnie z art. 22 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (aktualnie Dz. U. z 2024 r., poz. 421- dalej zwanej ustawą o pomocy państwa), w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje nad nim opiekę. Równolegle, odrębną decyzją organ pierwszej instancji przyznał prawo do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości 500 zł matce dzieci.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący wskazał, że przed jej wydaniem organ nie umożliwił mu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, naruszając tym samym art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm. – dalej jako k.p.a.). Nadto, ww. decyzja jest obarczona wadą polegającą na braku spełnienia wymogów określonych w art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., gdyż nie zawiera uzasadnienia faktycznego ani prawnego. Jednocześnie skarżący zakwestionował stanowisko jakoby w niniejszym przypadku nie miała miejsca opieka faktyczna nad dziećmi. Zwrócił uwagę, że opieka ta jest naprzemienna, a jej istnienie potwierdzały wcześniejsze decyzje orzekających w sprawie organów, natomiast ww. wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] r. regulujący jego kontakty z synami wzmocnił powtarzalność i porównywalność okresów, które z nimi spędza. Zaznaczył, że z wyroku tego nie wynika, aby dzieci miały ustalone miejsce zamieszkania przy matce. W okresach wyznaczonych przez Sąd zamieszkują one wraz z nim i otacza je wówczas szeroką opieką jak również finansuje zakup niezbędnej odzieży i podręczników, a także usługi medyczne, w tym stomatologiczne oraz wręcza kieszonkowe.
Decyzją z 1 grudnia 2023 r. nr 010070/680/177274/2023 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu, wskazując na zgromadzoną w sprawie dokumentację, stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania, ponieważ zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z [...] r. sygn. akt [...] oraz wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z [...]r. sygn. akt [...], sąd rozwiązując małżeństwo stron przez rozwód powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami matce, a skarżącemu ograniczył wykonywanie władzy rodzicielskiej do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci oraz do kontaktów (sposób kontaktów został ustalony w pkt 5 orzeczenia). W ocenie organu odwoławczego oznacza to, że sąd nie orzekł opieki naprzemiennej rodziców. W świetle powyższych orzeczeń sądu cywilnego, organ odwoławczy uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa. Organ wskazał przy tym na regulację art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz art. 22 ustawy o pomocy państwa. Wywiódł, że jeżeli rodzice po rozwodzie zamieszkują rozdzielenie, a sąd nie orzeknie opieki naprzemiennej, zgodnie z przepisami ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje tylko jednemu rodzicowi, a mianowicie temu, z którym dziecko mieszka i pozostaje na utrzymaniu. Dalej organ odwoławczy ustalił, że świadczenie wychowawcze w pełnej wysokości należy przyznać matce, czyli rodzicowi który w rozumieniu art. 22 ustawy o pomocy państwa faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem w badanym okresie, wskazując, że w miejscu zamieszkania skarżącego dziecko przebywało na czas realizowania kontaktów, określonych przez sąd opiekuńczy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości lub jej zmianę i przyznanie świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Skarżący podniósł zarzut naruszenia norm procesowych:
- art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego, jak również wyjaśnienia, na których dowodach organ oparł swoje rozstrzygnięcie, a którym odmówił wiarygodności i dlaczego;
- art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez naruszenie zaufania do władzy publicznej polegające na tym, że w decyzji pierwszoinstancyjnej powołano się na brak sprawowania faktycznej opieki, podczas gdy w decyzji organu odwoławczego wskazano całkiem inną przesłankę w postaci braku opieki naprzemiennej i to pomimo, że w takich samych okolicznościach faktycznych i prawnych Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, a także sam ZUS przyznawały mu sporne świadczenie nieprzerwanie od 2016 r.;
- art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji;
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 140 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego oraz jego błędną ocenę, co skutkowało nieprawidłowym uznaniem, że nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem lub opieka ta nie nosi charakteru opieki naprzemiennej.
Nadto skarżący podniósł zarzut naruszenia norm prawa materialnego zawartych w art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego błędne zastosowanie oraz w art. 5 ust. 2a tej regulacji, poprzez jego nieprawidłową wykładnię i uznanie, że wykonywanie władzy rodzicielskiej przez matkę dzieci wyklucza istnienie opieki naprzemiennej co jest sprzeczne z celem ustawy oraz z treścią przepisu, który wskazuje na opiekę a nie pieczę gdzie elementem konstytutywnym jest fakt zamieszkiwania dziecka z rodzicem w porównywalnych i powtarzających się okresach na podstawie orzeczenia Sądu a nie formalne wykonywane władzy rodzicielskiej.
W uzasadnieniu skargi wskazano na ogólnikowość i lakoniczność obu wydanych decyzji. Skarżący zwrócił uwagę, że opieka sprawowana przezeń nad synem ma charakter nie tylko powtarzalny, lecz również porównywalny z drugim rodzicem, co miało potwierdzenie w wyjaśnieniach oraz dokumentach dołączonych do wniosku o przyznanie świadczenia. Nadto podniósł, że wydanie przez Prezesa ZUS decyzji na innej podstawie prawnej oraz w oparciu o inne przesłanki faktyczne niż w decyzji pierwszoinstancyjnej oznacza de facto, że organ ten nie rozpatrzył odwołania, lecz wydał nowe rozstrzygnięcie.
W ocenie skarżącego zawężanie grupy odbiorców świadczenia tylko do rodziców, którym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej w sytuacji gdy drugi z rodziców nie został pozbawiony tej władzy i na dodatek mocą wyroku sądu sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem przez 13-14 dni w miesiącu byłoby niezgodne z konstytucyjną zasadą dobra dziecka.
Skarżący wskazał, że art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa stanowiący o opiece naprzemiennej nie wymaga by Sąd orzekł opiekę naprzemienną, wystarczy, że dziecko jest pod taką opieką, która ma cechy porównywalności i powtarzalności. Nadto przepis ten wspomina jedynie o rodzicach a nie o władzy rodzicielskiej lub rodzicach posiadających taką władzę, mówi o opiece a nie pieczy. Przypomniał także, że nikt nie pozbawił go władzy rodzicielskiej, a matka dzieci nie ma ustalonego miejsca zamieszkania dziecka przy niej.
Skarżący ponownie zaakcentował, że powoływany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] r., który stał się prawomocny od [...] r. uregulował i wzmocnił jego kontakty z dziećmi. Podkreślił kolejny raz, że wystarczy aby okresy sprawowanej opieki były porównywalne, co ma miejsce w niniejszym przypadku, gdyż jego zakres opieki nad dziećmi jest tylko niewiele mniejszy, skoro wynosi przeciętnie około 14 dni w miesiącu. Następnie opisał szeroki zakres swojego zaangażowania w wychowanie synów wywodząc, że jest to dowód sprawowania opieki faktycznej nad dziećmi oraz naprzemiennej w rozumieniu i zgodnie z celem ustawy o pomocy państwa.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Wskazał, że kontakty ojca z dzieckiem uregulowane w wyrokach sądów nie mają charakteru opieki naprzemiennej, a miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania matki, która jednocześnie sprawuje opiekę faktyczną nad nimi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Sądowoadministracyjna kontrola legalności działalności organów administracji publicznej odbywa się pod względem zgodności z prawem, z tym że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm. - dalej: p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę i uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przeprowadzone w oparciu o opisane wyżej kryteria badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji wydanej w pierwszej instancji wykazało, że skarga jest zasadna.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest wydana na podstawie ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (aktualnie t.j. Dz. U. z 2024, poz. 421- dalej zwanej jak dotychczas ustawą o pomocy państwa) decyzja utrzymująca odmowę przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego z tytułu sprawowania opieki nad jego synem.
Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa wskazuje, że w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują danej kwestii związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Z kolei warunki nabycia prawa do świadczenia wychowawczego oraz wysokość tego świadczenia określa art. 5 ustawy o pomocy państwa. Zgodnie z ust. 2a tego przepisu, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Jednocześnie co istotne w niniejszej sprawie ustawa o pomocy państwa nie zawiera definicji opieki naprzemiennej, jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że pod tym pojęciem należy rozumieć opiekę wykonywaną na podstawie orzeczenia sądu powszechnego, a ponadto wykonywaną przez oboje rodziców w następujących po sobie porównywalnych okresach zakładającą naprzemienne zamieszkiwanie dzieci bądź dziecka u każdego z rodziców. Podkreślenia przy tym wymaga, że wymóg porównywalnych okresów nie może być utożsamiany z postawieniem warunku równego podziału obowiązku czy czasu wykonywania opieki przez rozwiedzionych małżonków (vide: wyrok tutejszego Sądu z 10 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1826/22). Dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie tylko wówczas, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Kwestię tę trzeba oceniać z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Dowodem na zaistnienie opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego zaś w sytuacji, gdy nie zawiera on stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych tamże zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z 3 lutego 2022, sygn. akt I OSK 844/20 oraz wyrok tutejszego Sądu z 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1410/22).
W realiach rozpoznawanej sprawy organ I instancji na skutek wniosku z dnia 1 lutego 2023 r. odmówił skarżącemu świadczenia wychowawczego na dziecko – S., na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. stwierdzając, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] r. sygn. akt [...], że skarżący nie sprawuje faktycznej opieki na dzieckiem.
Wyrokiem tym Sąd Okręgowy w K. orzekł rozwód pomiędzy skarżącym a matką tych dzieci, powierzając jej wykonywanie władzy rodzicielskiej nad nimi przy zapewnieniu ojcu prawa do współdecydowania o istotnych sprawach związanych z małoletnimi, obciążając kosztami utrzymania dzieci obie strony i zasądził w tym zakresie od strony alimenty, w kwocie 900 zł miesięcznie, a także uregulował w sposób szczegółowy jego kontakty z synami.
Z kolei organ odwoławczy zaskarżoną decyzją, utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, wskazał, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad synem, albowiem zgodnie z powyższym wyrokiem rozwodowym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synami zostało powierzone matce dzieci. Tym samym, w ocenie organu sąd nie orzekł opieki naprzemiennej rodziców i skarżący nie spełnia przesłanek z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa.
W niniejszej sprawie dla przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego w aspekcie przesłanek określonych w art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa istotne jest zatem ustalenie, czy w świetle orzeczenia sądu sprawowana przez rozwiedzionych rodziców opieka nad dzieckiem (M.) ma charakter opieki naprzemiennej. Tymczasem kwestia wskazywanej już wyżej "porównywalności" sprawowanej opieki przez oboje rodziców dziecka nie została przez organy ZUS nawet podjęta.
Uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej sprowadza się wszak wyłącznie do stwierdzenia, że na podstawie ww. wyroku rozwodowego skarżący nie sprawuje opieki faktycznej nad dzieckiem i do przywołania regulacji art. 22 ustawy o pomocy państwa. Nie wyjaśniono natomiast w ogóle przesłanek, na których oparto taki wniosek. Z kolei w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do stanowiska organu I instancji o braku sprawowania opieki faktycznej i nie poddał go ocenie, lecz zamiast tego sformułował twierdzenie, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej, gdyż ma ograniczoną władzę rodzicielską do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci oraz do kontaktów, których sposób ustalony został w punkcie 5 sentencji wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] r.
Taka wykładnia art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy jest jednakże błędna. Opieka naprzemienna odmiennie niż władza rodzicielska jest pojęciem odnoszącym się do sfery faktycznej. Można ją określić jako pewny sposób sprawowania pieczy nad dzieckiem przez oboje rodziców, którzy nie zamieszkują razem. Pod tym pojęciem należy przy tym rozumieć taką opiekę, której cechą jest: bieżące dbanie o dziecko, pilnowanie go, troszczenie się o nie. Chodzi tu o stworzenie sytuacji, w której mimo, że – zgodnie zobowiązującym prawem – dziecko ma formalnie jedno miejsce zamieszkania (w niniejszej sprawie skarżącej), to de facto "ma dwa domy".
Słusznie zatem wskazano w skardze, w powołaniu na wyrok tutejszego Sądu z dnia 4 kwietnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 953/16, na potrzeby wpłaty omawianego świadczenia nie bierze się pod uwagę to, czy rodzić ma pieczę formalną (tzn. pełnię władzy rodzicielskiej), ale kto rzeczywiście i faktycznie sprawuje opiekę na dziećmi. Potwierdza to art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa, z której wynika jedynie, że ma to być ojciec, matka, opiekun faktyczny lub prawny. Na co wskazuje także art. 22 tej ustawy, z którego jasno i wprost wynika, że istotnym kryterium nie jest rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne przebywanie u danego rodzica.
Bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje zatem treść ww. wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w K. z [...] r. w zakresie powierzenia władzy rodzicielskiej. Zapisy omawianej ustawy nie wykluczają bowiem sytuacji, że mimo formalnego powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej matce, świadczenie będzie należne ojcu, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Opierając się na nieprawidłowej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa organ odwoławczy nie przeprowadził żadnej bliższej analizy treści powołanych w tej decyzji wyroków Sądu Okręgowego w K. z [...] r. oraz Sądu Apelacyjnego w K. z [...] r. celem porównania zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego i jego byłą żonę w kontekście szczegółowych rozstrzygnięć, jakie zostały w tych orzeczeniach zawarte. Tymczasem nie da się wykluczyć, że powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej matce dzieci oraz obciążenie kosztami utrzymania dzieci obojga rodziców oraz regulacja w sposób szczegółowy kontaktów ojca z synami, sprowadza się do cyklicznego zamieszkiwania dziecka z każdym z rodziców w określonych, porównywanych okresach, co skarżący podnosił w odwołaniu oraz w skardze, opisując szczegółowo zakres podejmowanych czynności w czasie, gdy zamieszkuje wspólnie z dziećmi. Organ tej kwestii nie wyjaśnił, zatem ustalenie, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej uzasadniające odmowę świadczenia wychowawczego jest ustaleniem dowolnym, nie znajdującym podstaw w materiale dowodowym.
Przypomnieć wymaga, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a. organ administracji ma obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje procesowe zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Według art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona następuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).
Wskazanym wymogom organ nie sprostał, czym naruszył wskazane przepisy, a także 107 § 3 k.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni rozważania poczynione przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia. W szczególności ustali, jaki jest charakter opieki na podstawie wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. i czy skarżący faktycznie taką opiekę sprawuje, co w konsekwencji pozwoli ocenić, czy jest to opieka naprzemienna w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa. Następnie organ da temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, gdzie wyjaśni w sposób wnikliwy, wszechstronny, a zarazem jasny dla strony przesłanki, którymi się kierował przy podejmowaniu rozstrzygnięcia oraz zaprezentuje dokładną analizę okoliczności i dowodów oraz dokonanych na ich podstawie ustaleń, w wyniku których rozstrzygnięcie takie podjęto.
Wobec powyższego, Sąd, działając na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a. – na zgodny wniosek stron.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI