II SA/GL 749/23

II SA/Gl 749/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Krzysztof Nowak
Tomasz Dziuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 2d, art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 119, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2023 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 3 lutego 2023 r. nr SKO.4106.1122.2022 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 31 sierpnia 2022 roku nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 3 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z 31 sierpnia 2022 r., ustalającą odpłatność M. L. (skarżący) za pobyt ojca – M. L. w Domu Pomocy Społecznej w C. (DPS).
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
Zawiadomieniem z 2 lutego 2022 r. organ I instancji wszczął wobec skarżącego postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt jego ojca w DPS. Wcześniej skarżący odmówił zawarcia umowy o ponoszeniu odpłatności za pobyt tego członka rodzinny w DPS.
Decyzją z 31 sierpnia 2022 r. organ I instancji ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt ojca w DPS za okres od dnia 2 lutego 2022 r. do dnia 28 lutego 2022 r. w kwocie 1188,78 zł, za okres od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 marca 2022 r. w kwocie 1232,81 zł, za okres od dnia 1 kwietnia 2022 r. w kwocie po 1369,31 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu wskazano na poczynione w toku postępowania ustalenia. Według przeprowadzonego w dniu 18 lutego 2022 r. wywiadu środowiskowego skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i pełnoletnią córką. Dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę wyniósł: w styczniu 2022 r. – 9.148,40 zł., w lutym 2022 r. – 9.177,34 zł, w marcu 2022 r. – 9.640,87 zł, w kwietniu 2022 r. – 8.219,99 zł. Kwota ta przekroczyła 300 % kryterium dochodowego. Wyliczając kwotę odpłatności przypadającą na skarżącego organ wziął pod uwagę, kwotę odpłatności ponoszoną bezpośrednio przez ojca skarżącego oraz uwzględnił okoliczność, że są dwie osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności.
Skarżący nie zgodził się z decyzją organu I instancji i wniósł od niej odwołanie. Podniósł, że jego wydatki wraz z rodziną wynoszą 4.250 euro, natomiast jego przychody oraz przychody jego żony wynoszą około 3.880 euro miesięcznie. Organ doliczył także przychody osiągane przez pełnoletnią córkę skarżącego. Tymczasem w dacie składania odwołania córka ta już nie pracuje, gdyż rozpoczęła kolejny rok studiów a harmonogram zajęć na uczelni uniemożliwia jej kontynuację zatrudnienia. Skarżący nie zgadza się z podejściem organu sprowadzającym się do przemnożenia pieniędzy, które jego rodzina zarabia w [...], na polską walutę, gdyż w [...], gdzie mieszka, zarobki te pozwalają wyłącznie na pokrycie miesięcznych zobowiązań. Koszty utrzymania w [...] znacznie przewyższają koszty standardów życiowych w Polsce.
Zaskarżoną decyzją z 3 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło podstawę normatywną rozstrzygnięcia. Kolegium poczyniło tożsame z ustaleniami organu I instancji, ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej skarżącego i jego rodziny. W ich ramach wskazało, że rodzina skarżącego posiada dochód w wysokości: w styczniu 2022 r. – 9.148,40 zł., w lutym 2022 r. – 9.177,34 zł, w marcu 2022 r. – 9.640,87 zł, w kwietniu 2022 r. – 8.219,99 zł. Kolegium wskazało ponadto, że ojciec skarżącego posiada dwie osoby, które są zobowiązane do ponoszenia odpłatności. Zaakcentowało, że skarżący nie podpisał umowy o ustalenie wysokości i zasad ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt jego ojca w DPS.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 7 w związku z art. 77, w związku z art. 80 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że dochód skarżącego przekracza 300% kryterium dochodowego na rodzinę, przyjęciu podanych w decyzji kwot jako dochodu zamiast przychodu rodziny skarżącego oraz błąd polegający na nieuwzględnieniu kosztów ponoszonych przez skarżącego na utrzymanie siebie i swojej rodziny. Zarzucono ponadto naruszenie art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie, wbrew zasadzie przekonywania, zasadności przesłanek, którymi kierowały się organy, w szczególności poprzez całkowite pominięcie podnoszonych przez skarżącego kwestii związanych z kosztami utrzymania w [...]. Nadto zarzucono naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób uniemożliwiający stronie uzyskanie wszechstronnych informacji o motywach, którymi kierował się organ podejmując rozstrzygnięcie.
W skardze zarzucono również naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego zastosowanie, w sytuacji, gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący nie osiąga dochodu na osobę w rodzinie wyższego niż 300 % kryterium dochodowego.
W związku z podniesionymi zarzutami skarżący domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi przedstawiona została argumentacja zmierzająca do wykazania zasadności podniesionych zarzutów oraz wadliwości zaskarżonej decyzji. Skarżący zaakcentował, że organ odwoławczy całkowicie pominął argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ograniczył się przy tym w zasadzie jedynie do przywołania przepisów. Podniósł także, że organy nie wzięły pod uwagę, że bieżące koszty w [...] znacznie przewyższają koszty w Polsce.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wniosło także o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie z podniesionych w niej zarzutów okazały się zasadne.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, w której skarżącemu ustalono odpłatność za pobyt ojca w DPS.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie t.j. Dz.U. z 2023, poz. 901 ze zm., dalej w skrócie "u.p.s."). W art. 60 ust. 1 tej ustawy wprowadzono generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej określone zostały w art. 61 ust. 1 u.p.s.. Są to w kolejności:
1) mieszkaniec domu,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej,
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Dodać przy tym należy, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale I OPS 7/17 z dnia 11 czerwca 2018 r., wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. Formą, oprócz umowy, może tu być decyzja, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s.
Jak wynika z akt administracyjnych w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Skarżąca odmówiła bowiem zawarcia umowy.
Według przeprowadzonego w postępowaniu administracyjnym wywiadu środowiskowego skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i pełnoletnią córką. Organy ustaliły, że dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę wyniósł: w styczniu 2022 r. – 9.148,40 zł., w lutym 2022 r. – 9.177,34 zł, w marcu 2022 r. – 9.640,87 zł, w kwietniu 2022 r. – 8.219,99 zł. Kwota ta przekroczyła 300 % kryterium dochodowego. Ustalenia te są kwestionowane przez skarżącego, według którego dotyczą one przychodu a nie dochodu. Jak można wnioskować skarżący pod pojęciem dochodu rozumie kwoty pomniejszone o koszty utrzymania rodzinny. Z tym stanowiskiem zgodzić się w żaden sposób nie można. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Niemniej nie można również nie dostrzec i tego, że organy nie wskazały jednoznacznie, że wyliczając dochód rodziny skarżącego wzięły pod uwagę obciążenia, o których mowa w przytoczonym powyżej przepisie, a które powinny pomniejszać kwotę dochodu. Ponadto Kolegium nie odniosło się do okoliczności zaprzestania zarobkowania przez córkę skarżącego.
Przede wszystkim jednak organy obu instancji całkowicie pominęły to, że na gruncie art. 61 ust. 2d u.ś.r. ich obowiązkiem było uwzględnienie "dochodów i możliwości" skarżącego. Obowiązek ten oznacza, że nie można było ograniczać się do działania wyłącznie matematycznego, mającego na celu ustalenie jego dochodu, a w konsekwencji wyłącznie do ustalenia, czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego. Nie wystarczało więc, aby przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnić jedynie to, by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego. Tym samym nie można było poprzestać na prostym wyniku obliczeń w postaci - różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a kwotą odpłatności ponoszoną przez mieszkańca, i ograniczyć się wyłącznie do stwierdzenia, że wynik mieści się w ustalonej, dodatniej różnicy między dochodem na osobę w rodzinie a kwotą 300% kryterium dochodowego. Konieczne pozostawało bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d u.p.s., uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2, jak i wynikających z art. 103 ust. 2 u.p.s., tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Tych "możliwości" skarżącej organy nie wzięły w ogóle pod uwagę i nie poczyniły w tym zakresie koniecznych ustaleń.
Zaakcentować należy, że przepis art. 61 u.p.s. został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690). Ustępy 2d – 2f dodane przez art. 1 pkt 7 lit. a przywołanej ustawy zmieniającej obowiązują od 4 października 2019 r. Skoro ustawodawca, dokonując przywołanej wyżej nowelizacji, nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d u.p.s., który nadal odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s., to uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. W konsekwencji odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d u.p.s., a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też ograniczeń wskazanych w art. 103 ust. 2 u.p.s. Nie chodzi więc jedynie o zbadanie spełnienia warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, ale również o zbadanie możliwości strony ( zob. wyroki WSA: w Poznaniu z 11 marca 2021 r. sygn. IV SA/Po 1783/20; w Lublinie z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. II SA/Lu 722/20 i z 9 czerwca 2022 r. sygn. II SA/Lu 165/22; w Gliwicach z 21 października 2021 r. sygn. II SA/Gl 810/21, z 9 czerwca 2022 r. sygn. II SA/Gl 297/22, z 1 grudnia 2022 r. sygn. II SA/Gl 1056/22, z 3 marca 2023 r. sygn. II SA/Gl 1669/22 ).
W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi. Należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena "możliwości" poczyniona zgodnie z przepisami k.p.a.
Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie zaistniały podstawy do skorzystania z uprawnień kasartoryjnych. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d u.p.s., które miało wpływ na rozstrzygnięcie.
Ponadto zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W zaistniałej sytuacji należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przywołanych powyżej przepisów k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrolowana decyzja została podjęta bez wyczerpującego uzasadnienia stanowiska w aspekcie wskazanej podstawy materialnoprawnej, a ponadto z pominięciem "możliwości" skarżącego, tj. zdolności do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem ojcaw domu pomocy społecznej w w/w okresie.
Sąd uznał zatem za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaakcentować jednocześnie należy, że na obecnym etapie Sąd nie podaje rozstrzygnięcia, jakie zapadanie po ponownym przeprowadzeniu postępowania. Wskazuje natomiast jakie dotychczas pominięte kwestie organ jest obowiązany uwzględnić ponownie rozpatrując sprawę. Obowiązkiem organu jest bowiem przeanalizowanie wszystkich przesłanek i ograniczeń, które zakreślił ustawodawca oraz szczegółowe uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia
W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej p.p.s.a.).
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., a ich wysokość odpowiada wysokości opłaty za czynności radcy prawnego obliczonej na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a to wobec wniosku Kolegium o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, przy jednoczesnym braku żądania strony o skierowanie sprawy na rozprawę.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, tj. organ uwzględni w odniesieniu do skarżącego wszelkie ograniczenia ustawowe, wynikające z treści art. 61 ust. 2d i art. 103 ust. 2 u.p.s., zwróci się do skarżącego celem umożliwienia mu przedłożenia dokumentów, wskazania okoliczności bądź wniosków dowodowych mogących mieć znaczenie dla oceny wskazanych przesłanek, a następnie wnikliwie uzasadni swoje stanowisko zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.