II SA/Gl 738/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-10-23
NSAnieruchomościWysokawsa
planowanie przestrzenneprawo własnościuchwała rady gminyzagospodarowanie przestrzenneochrona środowiskateren zielonypowódźzabudowa mieszkaniowanieruchomości

WSA w Gliwicach stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy Mierzęcice dotyczącej miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uznając zakaz zabudowy działki skarżącego za nieproporcjonalny i naruszający jego prawo własności.

Skarżący, właściciel działki nr [...] w Mierzęcicach, zaskarżył uchwałę Rady Gminy z 2008 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która wyłączała jego działkę z zabudowy. Skarżący argumentował, że sąsiednie działki mają możliwość zabudowy, a zakaz narusza jego prawo własności. Organ bronił uchwały, wskazując na potrzebę ochrony terenów zielonych i doliny rzeki. Jednakże, w trakcie rozprawy, organ uznał skargę za zasadną, przyznając, że obecne uwarunkowania pozwalają na zabudowę. Sąd uwzględnił skargę, stwierdzając nieważność uchwały w części dotyczącej działki skarżącego z powodu naruszenia zasad sporządzania planu i proporcjonalności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę D. L. na uchwałę Rady Gminy Mierzęcice z dnia 29 maja 2008 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która wyłączała działkę skarżącego nr [...] z możliwości zabudowy. Skarżący, właściciel działki, powołał się na naruszenie jego prawa własności, wskazując na możliwość zabudowy sąsiednich nieruchomości. Po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, skarżący wniósł skargę do sądu. Rada Gminy Mierzęcice w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, argumentując potrzebą ochrony terenów zielonych, doliny rzeki oraz obszarów zagrożonych powodzią. Podkreślono, że uchwała była zgodna ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Jednakże, w toku postępowania sądowego, Wójt Gminy Mierzęcice uznał skargę za zasadną, przyznając, że trwają prace nad nowym planem ogólnym, który umożliwi zabudowę mieszkaniową na nieruchomości skarżącego, a dotychczasowe uwarunkowania stały się nieaktualne. Sąd, analizując sprawę, stwierdził, że chociaż gmina posiada władztwo planistyczne, nie jest ono nieograniczone i musi uwzględniać prawo własności oraz zasadę proporcjonalności. Sąd uznał, że zakaz zabudowy dla całej działki skarżącego, która tylko częściowo znajdowała się w obszarze zagrożenia powodzią i miała podobne warunki ekofizjograficzne jak sąsiednie tereny dopuszczone do zabudowy, był nieproporcjonalny. Dodatkowo, sąd zwrócił uwagę na fakt, że wcześniejszy plan dopuszczał zabudowę na tej działce, a obecne uwarunkowania (brak zagrożenia powodziowego, możliwość zabudowy bez wycinki drzew) wskazują na nieaktualność zakazu. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej działki skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zakaz zabudowy dla całej działki skarżącego, która tylko częściowo znajdowała się w obszarze zagrożenia powodzią i miała podobne warunki ekofizjograficzne jak sąsiednie tereny dopuszczone do zabudowy, był nieproporcjonalny i naruszał zasady sporządzania planu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że władztwo planistyczne gminy nie jest nieograniczone i musi uwzględniać prawo własności oraz zasadę proporcjonalności. W sytuacji, gdy zakaz zabudowy dla działki skarżącego był bardziej restrykcyjny niż dla sąsiednich terenów o podobnych warunkach, a także w kontekście wcześniejszych planów dopuszczających zabudowę i zmiany uwarunkowań, zakaz ten został uznany za nieuzasadniony i naruszający prawo własności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (10)

Główne

u.s.g. art. 101 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Podstawa prawna do wniesienia skargi przez osobę, której interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem organu gminy.

u.p.z.p. art. 28 § 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Określa przesłanki stwierdzenia nieważności miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (istotne naruszenie zasad lub trybu sporządzania, naruszenie właściwości organów).

p.p.s.a. art. 147 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa skutki uwzględnienia skargi na akt prawa miejscowego, w tym stwierdzenie nieważności.

Pomocnicze

u.p.z.p. art. 3 § 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Ustanawia władztwo planistyczne gminy do samodzielnego kształtowania polityki przestrzennej.

u.p.z.p. art. 1 § 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Wskazuje na konieczność uwzględniania w planowaniu przestrzennych wymagań ładu przestrzennego, ochrony środowiska, walorów ekonomicznych i prawa własności.

u.p.z.p. art. 6 § 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują sposób wykonywania prawa własności nieruchomości.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądu administracyjnego.

Konstytucja RP art. 31 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Reguluje zasady ograniczania konstytucyjnych wolności i praw, w tym wymóg proporcjonalności.

Konstytucja RP art. 64 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wskazuje, że ingerencja w prawo własności musi pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów.

Ustawa o ochronie przyrody

Wspomniana w kontekście braku wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zakaz zabudowy działki skarżącego był nieproporcjonalny i naruszał prawo własności. Sąsiednie działki miały możliwość zabudowy, mimo podobnych warunków ekofizjograficznych. Wcześniejsze plany zagospodarowania przestrzennego dopuszczały zabudowę na działce skarżącego. Obecne uwarunkowania (brak zagrożenia powodziowego, możliwość zabudowy bez wycinki drzew) czynią zakaz nieaktualnym.

Odrzucone argumenty

Organ argumentował potrzebę ochrony terenów zielonych, doliny rzeki i obszarów zagrożonych powodzią. Uchwała była zgodna ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Zakaz zabudowy wynikał z konieczności ochrony obszarów przyrodniczych i zapobiegania zabudowie w obniżeniach dolinnych.

Godne uwagi sformułowania

Granicami władztwa planistycznego są konstytucyjnie chronione prawa, w tym przede wszystkim prawo własności. Ingerencja w sferę prawa własności musi pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów. Władztwo planistyczne gminy nie może polegać na zupełnej swobodzie i dowolności w planowaniu.

Skład orzekający

Tomasz Dziuk

przewodniczący

Agnieszka Kręcisz-Sarna

sprawozdawca

Rafał Wolnik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ograniczenia prawa własności w planowaniu przestrzennym, zasada proporcjonalności, władztwo planistyczne gminy, naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego."

Ograniczenia: Dotyczy konkretnej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego w Mierzęcicach. Interpretacja zasad proporcjonalności i władztwa planistycznego może być stosowana w podobnych sprawach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje konflikt między prawem własności a interesem publicznym w planowaniu przestrzennym, a także ewolucję orzecznictwa w tym zakresie. Pokazuje, jak ważne jest wyważenie tych interesów i jak nieaktualne plany mogą być kwestionowane.

Właściciel wygrał z gminą o prawo do budowy domu: sąd unieważnił fragment planu zagospodarowania.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 738/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Rafał Wolnik
Tomasz Dziuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Zagospodarowanie przestrzenne
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1465
art. 101
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1130
art. 28
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi D. L. (L.) na uchwałę Rady Gminy Mierzęcice z dnia 29 maja 2008 r. nr XX/111/2008 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części odnoszącej się do działki nr [...] obręb P.
Uzasadnienie
Pismem z 16 maja 2025 r. D. L. (dalej "Skarżący"), na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1465 z późn. zm.; dalej "u.s.g.") wniósł skargę na uchwałę Rady Gminy Mierzęcice z dnia 29 maja 2008 r. nr XX/111/2008 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy Mierzęcice dla obszaru Przeczyce-Północ (Dz. U. Woj. Śląsk. z 2008 r. Nr 123, poz. 2435; dalej "Uchwała" lub "m.p.z.p.").
Skarżący wniósł o uchylenie ww. Uchwały w zakresie działki nr[...], położonej w Przeczycach przy ul.[...] , której jest właścicielem. Wyjaśnił, że załatwiając formalności związane z budową domu uzyskał z Urzędu Miejskiego w Mierzęcicach informację, że działka nr [...] (obręb ewidencyjny nr [...] , nazwa Przeczyce) jest całkowicie wyłączona z możliwości zabudowy. Skarżący 11 kwietnia 2025 r. skierował do Rady Gminy Mierzęcice (dalej "Organ") wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez zmianę Uchwały w zakresie zmiany przeznaczenia jego działki na działkę budowlaną (pod zabudowę mieszkaniową). Wezwanie było bezskuteczne. Skarżący kilkukrotnie składał wniosek do Urzędu Gminy o zmianę m.p.z.p. w zakresie zmiany przeznaczenia działki z obszaru zieleni nieurządzonej w dolinie [...] (12Z-ZN) na obszar pod zabudowę mieszkaniową – bez rezultatu. W opinii Skarżącego, Organ przyjmując m.p.z.p. naruszył zasady sporządzania planu zagospodarowania i przekroczył władztwo planistyczne, ingerując w prawo własności nieruchomości, poprzez jego zróżnicowanie. Dla przykładu działki w sąsiedztwie mają możliwość zabudowy, oprócz przeznaczenia oznaczonego symbolem 12Z-ZN, przeznaczone są również pod zabudowę (symbol na planie 23 MN-ZN, 24 MN-ZN).
W odpowiedzi na skargę Organ, reprezentowany przez Wójta Gminy Mierzęcice, wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wyjaśnił, że postanowienia m.p.z.p. uniemożliwiają budowę domu mieszkalnego na działce nr[...]. Przeznaczenie podstawowe terenu oznaczonego symbolem 12Z-ZN to tereny zieleni i cieków wodnych w dolinie rzeki[...]. Przeznaczenie dopuszczalne to ekstensywne formy rekreacji. Dla terenu 12Z-ZN m.p.z.p. ustala m. in. zakaz zabudowy. Dopuszczalna jest jedynie modernizacja istniejących obiektów mieszkalnych i gospodarczych bez zwiększania kubatury przy zakazie zmiany użytkowania istniejących obiektów gospodarczych na funkcję mieszkaniową lub rekreacyjną. Zaskarżona Uchwała została podjęta po stwierdzeniu zgodności z ustaleniami "Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Mierzęcice", przyjętego uchwałą Rady Gminy Mierzęcice z dnia 10 października 2002 r. nr XLVII/282/2002 (dalej "Studium"). M.p.z.p. uwzględnia warunki uzyskane w toku procedury planistycznej podczas uzgodnienia i opiniowania projektu planu przez organy i instytucje do tego właściwe. Jednym z warunków było wprowadzenie zapisów umożliwiających ochronę obszarów dolin cieków wodnych oraz towarzyszących im zbiorowisk roślinnych przed zainwestowaniem. Ponadto, na co zwrócił uwagę organ uzgadniający, niewłaściwa z przyrodniczego punktu widzenia mogła być lokalizacja zabudowy na gruntach zalesionych i zadrzewionych oraz w strefie bezpośredniego zagrożenia powodziowego – z tego względu w planie powinny znaleźć się zapisy chroniące te tereny przed zabudową.
Działka nr [...] o klasoużytku gruntowym ŁIV, LsIV, W-ŁIV, zgodnie z ustaleniami Studium, położona jest w przestrzeni przyrodniczo-rolnej (obszary typu "N") - tereny towarzyszące ciekom - obudowa biologiczna. Część działki nr [...] znajduje się w granicy obszaru zagrożonego zalaniem wodą 100-letnią (Q1%). W takim przypadku nie można uznać, że Organ dopuścił się naruszenia zasad sporządzenia planu miejscowego.
W dalszej części odpowiedzi na skargę Organ podkreślił, że uwarunkowania, które decydowały o wyłączeniu z zabudowy części działki nr [...] są dzisiaj nieaktualne. Działka ta nie znajduje się w granicach terenów zagrożonych powodzią (wg aktualnych map zagrożenia powodziowego), jak również możliwa jest zabudowa bez wycinki istniejących w granicach działki drzew. Grunty rolne IV klasy bonitacyjnej nie podlegają już ochronie i nie wymagają uzyskania zgody na przeznaczenie ich na cele nierolnicze.
Nawiązując do zróżnicowania, na które zwraca uwagę Skarżący, w pierwszych latach obowiązywania ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1130 z późn. zm.; dalej "u.p.z.p.") często spotykaną praktyką przy sporządzaniu projektów studiów gmin i planów miejscowych było ograniczanie możliwości zabudowy na terenach (lub pojedynczych nieruchomościach) przeznaczonych pod taką funkcję w planach, które utraciły moc na podstawie art. 87 ust. 3 u.p.z.p. Organ wskazał także, że w miejscowym planie ogólnym perspektywicznego zagospodarowania przestrzennego Gminy Mierzęcice, zatwierdzonego uchwałą Rady Gminy w Mierzęcicach z dnia[...] nr [...], działka nr [...] (w pierwszej linii zabudowy) przeznaczona była pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną i zagrodową (symbol na rysunku planu D10 MR MN). Z chwilą utraty mocy przez ww. plan (z dniem 31 grudnia 2003 r.) do czasu wejścia w życie Uchwały także istniała możliwość budowy budynku mieszkalnego na ww. działce po spełnieniu przesłanek z art. 61 ust. 1 pkt 1-5 u.p.z.p.
Na zakończenie Organ poinformował, że przystąpienie do procedury planistycznej nie jest obecnie przewidziane. Aktualnie Organ skupia się na sprostaniu reformie planowania przestrzennego.
Na rozprawie w dniu 23 października 2025 r. Wójt Gminy Mierzęcice, reprezentujący Organ, uznał skargę za zasadną i wniósł o jej uwzględnienie. Dodał, że trwają prace nad planem ogólnym, obecnie na etapie uzgodnień, a z końcem roku planowane jest podjęcie uchwały dotyczącej jego przyjęcia. Według planu na terenie nieruchomości Skarżącego możliwa będzie zabudowa mieszkaniowa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Kontrola działalności administracji publicznej, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a., obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały one wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 p.p.s.a.). W razie zaś nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Skarga dotyczy uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego (art. 14 ust. 8 u.p.z.p.) i została wniesiona przez Skarżącego na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. Przepis ten stanowi, że każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. W ocenie Sądu, Skarżący wykazał legitymację do wniesienia skargi w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. skoro dysponuje prawem własności nieruchomości położonej na obszarze objętym zaskarżonym m.p.z.p. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.p.z.p. ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Wskazane w m.p.z.p. przeznaczenie nieruchomości wyklucza możliwość zagospodarowania działki w sposób zamierzony przez Skarżącego, gdyż sposób ten pozostaje w kolizji z treścią planu. W konsekwencji zaskarżona Uchwała ingerując w sposób wykonywania prawa własności, narusza interes prawny Skarżącego.
Skarga została poprzedzona wezwaniem Organu do usunięcia naruszenia prawa i została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu. W tej sytuacji skarga podlegała merytorycznemu rozpatrzeniu polegającemu na zbadaniu zgodności z prawem Uchwały w zaskarżonym zakresie.
Przesłanki stwierdzenia nieważności miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego określa art. 28 ust. 1 u.p.z.p. Stanowi on, że istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego, istotne naruszenie trybu jego sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie, powodują nieważność uchwały rady gminy w całości lub części. Przy czym ocena zgodności zaskarżonego aktu prawa miejscowego z przepisami prawa dokonywana jest według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania aktu.
Podkreślenia wymaga, że obowiązek uwzględnienia skargi na miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego powstaje wówczas, gdy naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia skarżącego jest związane z jednoczesnym naruszeniem obiektywnego porządku prawnego. Natomiast brak jest podstaw do uwzględnienia skargi w sytuacji, gdy interes prawny lub uprawnienie skarżącego zostaje co prawda naruszony, ale dzieje się to w zgodzie z obowiązującym prawem, w granicach przysługującego gminie, z mocy art. 3 ust. 1 oraz art. 1 u.p.z.p., tzw. władztwa planistycznego.
W tym miejscu wskazać należy, że skargi na tę samą Uchwałę były już w przeszłości przedmiotem rozpoznania przez tut. Sąd w sprawach o sygn. akt: II SA/Gl 1252/08 (wyrok z 26 marca 2009 r.), sygn. akt II SA/Gl 1559/14 (wyrok z dnia 4 marca 2015 r.), sygn. akt II SA/Gl 256/16 (wyrok z 18 sierpnia 2016 r.) i sygn. akt II SA/Gl 624/18 (wyrok z 21 września 2018 r.). Dotyczyły one jednak innych nieruchomości, należących do innych właścicieli, położonych w innych jednostkach strukturalnych kwestionowanego planu. Jak wynika z uzasadnień tych wyroków składy orzekające orzekły jedynie w granicach interesu prawnego ówczesnych skarżących, nie odnosząc się do nieobjętych skargą części Uchwały. Wyroki te uzyskały przymiot prawomocności.
Przechodząc do oceny merytorycznej zgodności z prawem zaskarżonej Uchwały - w zakresie objętym interesem prawnym Skarżącego - należy stwierdzić, że lokalny prawodawca nie naruszył trybu sporządzenia planu miejscowego. Naruszone zostały jednak zasady sporządzania planu miejscowego poprzez przekroczenie granic władztwa planistycznego gminy oraz zasad równości i proporcjonalności.
Zasadę władztwa planistycznego gminy ustanawia przepis art. 3 ust. 1 u.p.z.p., zgodnie z którym władztwo planistyczne jest kompetencją gminy do samodzielnego i zgodnego z jej interesami kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej. Obejmuje ono samodzielne ustalanie przez radę gminy przeznaczenia terenów, rozmieszczenia inwestycji celu publicznego oraz określanie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy. Zgodnie z art. 1 ust. 2 u.p.z.p. w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się m.in. wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury, walory architektoniczne i krajobrazowe, wymagania ochrony środowiska, w tym gospodarowania wodami i ochrony gruntów rolnych i leśnych oraz walory ekonomiczne przestrzeni i prawo własności. Uchwalając plan miejscowy najczęściej następuje wyważanie interesów: prywatnego i publicznego lub interesów podmiotów prywatnych, co nieuchronnie prowadzi do powstawania konfliktów interesów indywidualnych lub interesu prywatnego z interesem publicznym. Jednakże władztwo planistyczne gminy nie ma charakteru pełnego, niczym nieograniczonego prawa. Granicami tego władztwa są konstytucyjnie chronione prawa, w tym przede wszystkim prawo własności. Skoro uchwalając plan miejscowy, rada gminy może ingerować w wykonywanie prawa własności, to taka ingerencja powinna także uwzględniać zasadę proporcjonalności wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którą ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób, a same ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Przy czym w świetle art. 64 ust. 3 Konstytucji RP ingerencja w sferę prawa własności musi pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia.
Rolą organu planistycznego jest zatem wyważenie interesu publicznego i interesów prywatnych tak, aby w jak największym stopniu zabezpieczyć i rozwiązać potrzeby wspólnoty, w jak najmniejszym zaś naruszając prawa właścicieli nieruchomości objętych planem. Władztwo planistyczne gminy nie może polegać zatem na zupełnej swobodzie i dowolności w planowaniu co do przeznaczenia terenu, gdyż konieczne jest uwzględnienie w planowaniu i zagospodarowaniu prawa własności, z mocy art. 1 ust. 1 pkt 7 u.p.z.p. Nieprzestrzeganie tego spowoduje, że uprawnienie gminy do ustalania przeznaczenia terenu i sposobu zagospodarowania, może zostać nadużyte, a ustalenia planu, które będą wynikiem tego nadużycia, mogą okazać się prawnie wadliwe. Jak wskazuje się w orzecznictwie brzmienie przepisów u.p.z.p. jednoznacznie wskazuje, że "interes społeczny" nie uzyskał prymatu pierwszeństwa w odniesieniu do interesu jednostki. Oznacza to obowiązek rozważnego wyważenia praw indywidualnych (interesów obywateli) i interesu społecznego. Ma to szczególne znaczenie w przypadku kolizji interesu ogólnopaństwowego lub interesu gminy z interesem obywateli wynikającym z prawa własności nieruchomości gruntowych. Podstawowa zasada równości wobec prawa wymaga wyważenia wszystkich interesów, jakie występują w danej sprawie. Istota działania zasady wyważania przeciwstawnych interesów opiera się na prawidłowej realizacji dwóch elementów tej zasady: wyważaniu wartości interesów i rezultacie wyważenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2008 r., II OSK 437/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Zaskarżoną Uchwałą, działka Skarżącego nr [...] objęta została jednostką określoną symbolem 12Z-ZN. W myśl § 15 ust. 5 symbolem 12Z-ZN oznacza się obszar zieleni nieurządzonej w dolinie[...]. Przeznaczenie podstawowe tego obszaru to tereny zieleni i cieków wodnych w dolinie rzeki[...], zaś przeznaczenie dopuszczalne to ekstensywne formy rekreacji. W obszarze tym ustala się: a) zachowanie i ochronę istniejących form zieleni i wód powierzchniowych; b) zakaz zabudowy; c) dopuszcza się inwestycje budowlane związane z ochroną przeciwpowodziową, uzupełnieniem, modernizacją sieci infrastruktury technicznej; d) dopuszcza się modernizację istniejących obiektów mieszkalnych i gospodarczych bez zwiększania kubatury – zakaz zmiany użytkowania istniejących obiektów gospodarczych na funkcję mieszkaniową lub rekreacyjną.
Gmina, korzystając z przysługującego jej władztwa planistycznego, ma możliwość wprowadzenia ograniczeń prawa własności nieruchomości, w tym prawa do jej zabudowy. Gmina może w uzasadnionych przypadkach wprowadzić całkowity zakaz zabudowy na danym terenie. Analizując okoliczności i argumentację przedstawianą w rozpoznawanej sprawie przez każdą ze stron, Sąd doszedł do przekonania, że w sytuacji, w której interesem publicznym w przedmiotowej sprawie jest ochrona elementów systemu przyrodniczego pozostająca w konflikcie z interesem prywatnym Skarżącego w postaci ograniczenia prawa własności, Organ nie dokonał dostatecznego uzasadnienia na rzecz przyjętych w treści Uchwały rozwiązań.
Jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy "Prognozy oddziaływania na środowisko" w aspekcie ochrony ekosystemów i krajobrazu wskazano, że przeznaczenie części obszaru pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne sprzyjać będzie powstawaniu zabudowy mieszkaniowej wzdłuż istniejących dróg. Natomiast zmiany wprowadzane na terenie wsi prowadzą do wypełnienia luk w istniejącej zabudowie. Niekorzystne jest jednak wprowadzanie zabudowy w obniżenia dolinne. Niekorzystne jest także wchodzenie z zabudową na tereny zalesione i zadrzewione. Obniżenia te powinny dalej pełnić swą dotychczasową funkcję (powierzchnie łąkowe, drogi spływu wód powierzchniowych). Jednocześnie podkreślono, że tereny te nie znajdują się w obrębie obszarów prawnie chronionych. W dokumencie tym wskazano także na konieczność uporządkowania zagospodarowania przestrzennego obszaru dla zachowania istniejących walorów przyrodniczych. Wyjaśniono, że proponowane do zamieszkania tereny znajdują się w strefach, dla których nie przewiduje się żadnych zagrożeń naturalnych i o korzystnych lub średnio korzystnych warunkach topoklimatycznych. W niekorzystnych warunkach ekofizjograficznych znajdują się tereny położone w obniżeniach ze względu na płytkie zaleganie wód gruntowych (do 2 m głębokości) uniemożliwiające podpiwniczanie budynków i nakazujące przeprowadzenie rozpoznania geotechnicznego – dotyczy to terenów położonych w bezpośrednim sąsiedztwie obniżeń dolinnych. Z rysunku nr 1 do Prognozy wynika, że część działki Skarżącego znajduje się w granicy obszaru zagrożonego zalaniem wodą 100-letnią (Q1%). Zaś z rysunku nr 2 do Prognozy wynika, że na gruntach położonych na obszarach oznaczonych symbolami 23MN-ZN i 24MN-ZN przeznaczenie terenu pod zabudowę pozostaje w sprzeczności z warunkami ekofizjograficznymi, tj. lokalizacja zabudowy następuje w niekorzystnych warunkach ekofizjograficznych (płytki poziom wód gruntowych, blokowanie spływu wód powierzchniowych, niekorzystne warunki topoklimatyczne) i na terenach łąkowych. Zatem działka Skarżącego znajduje się tylko w części w granicach obszaru szczególnego zagrożenia powodzią, a na terenach oznaczonych symbolami 23MN-ZN i 24MN-ZN przeznaczenie terenu pod zabudowę pozostaje w sprzeczności z warunkami ekofizjograficznymi. W tych okolicznościach wprowadzenie zakazu zabudowy dla całej działki Skarżącego, znajdującej się tylko częściowo w obszarze zagrożenia powodzią i posiadającej te same warunki ekofizjograficzne jak obszary 23MN-ZN i 24MN-ZN budzi wątpliwości co do proporcjonalności wprowadzonego zakazu. Zwłaszcza w kontekście wskazanej w Prognozie okoliczności, że przeznaczenie części obszaru pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne ma sprzyjać powstawaniu zabudowy mieszkaniowej wzdłuż istniejących dróg i służyć ma wypełnieniu luk w istniejącej zabudowie.
Przedstawiona przez Organ w odpowiedzi na skargę argumentacja nie potwierdza, że dla osiągnięcia celu jakim jest ochrona środowiska i ochrona obszaru zagrożenia powodziowego konieczne było ograniczenie własności Skarżącego przez całkowity zakaz zabudowy działki nr[...]. Organ w tym względzie odwołuje się do ustaleń Studium akcentując, że kwestionowane rozwiązanie jest wynikiem wymogów określonych w Studium oraz konieczności zachowania niesprzeczności ze Studium postanowień planu. Ze Studium wynika wprawdzie, że działka Skarżącego położona jest w przestrzeni przyrodniczo-rolnej (obszary typu "N") – tereny towarzyszące ciekom, ale obszary te są tylko "w zasadzie" całkowicie wyłączone z zabudowy. Nadto zgodnie ze Studium obszary te mają tworzyć system obszarów chronionych i w tym celu proponuje się aby dolinę [...] ująć w planie zagospodarowania przestrzennego w ramach strefy SOCH (Obszar Chronionego Krajobrazu). Jak jednak wynika z analizy dokumentacji planistycznej i postanowień m.p.z.p. nie doszło do wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu dla doliny [...] w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Nadto należy zauważyć, że jako cele rozwoju gminy w Studium wskazano m. in. kształtowanie prawidłowej struktury funkcjonalno-przestrzennej gminy i kształtowanie układów osadniczych w harmonii ze środowiskiem. Kierunkami zagospodarowania obszarów M (obszarem tym w Studium objęto tereny oznaczone w m.p.z.p. symbolami 23MN-ZN i 24MN-ZN) w przestrzeni osadniczej powinny być m. in. intensyfikacja zabudowy (wykorzystanie rezerw terenowych) dla racjonalnego wykorzystania terenu oraz infrastruktury technicznej oraz kształtowanie zabudowy nowej zgodnie z lokalną tradycją, w harmonii z istniejącym zainwestowaniem.
Przedstawione okoliczności wskazują zatem, że teoretycznie możliwe było, w zgodzie ze Studium przeznaczenie działki Skarżącego w pierwszej linii zabudowy pod zabudowę mieszkaniową lub zagrodową. Studium jest z założenia aktem elastycznym, który stwarzając nieprzekraczalne ramy dla swobodnego planowania miejscowego pozwala na maksymalne uwzględnienie warunków i potrzeb lokalnych przy tworzeniu regulacji planów miejscowych.
Należy mieć także na uwadze, że zgodnie z wcześniejszym planem zagospodarowania przestrzennego działka Skarżącego znajdowała się na terenie oznaczonym symbolem D10 MR MN i w pierwszej linii zabudowy przeznaczona była pod zabudowę jednorodzinną i zagrodową. Nadto jak wyjaśnił Wójt Gminy Mierzęcice w chwili obecnej zapisy m.p.z.p. są nieaktualne z uwagi na zmianę uwarunkowań, które decydowały o wyłączeniu z zabudowy działki Skarżącego. Działka Skarżącego nie znajduje się w granicach terenów zagrożonych powodzią, możliwa jest zabudowa bez wycinki istniejących w granicach działki drzew, a grunty rolne IV klasy bonitacyjnej aktualnie nie wymagają uzyskania zgody na przeznaczenie ich na cele nierolne. Wójt Gminy Mierzęcice potwierdził zatem podnoszone przez Skarżącego okoliczności.
Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a w związku z art. 28 u.p.z.p. orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej Uchwały w części odnoszącej się do działki Skarżącego. O kosztach postępowania nie orzeczono gdyż Skarżący pomimo prawidłowego pouczenia w zawiadomieniu o rozprawie o treści art. 210 § 1 p.p.s.a. nie złożył wniosku w tym zakresie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI