II SA/Gl 727/24

II SA/Gl 727/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Grzegorz Dobrowolski
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 177
art. 172a ust. 1
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2024 r. sprawy ze skargi E. K., K. K. (K.) na akt Śląskiego Ośrodka Adopcyjnego w Katowicach z dnia 29 lutego 2024 r. nr 10/2024 w przedmiocie negatywnej opinii kwalifikacyjnej o kandydatach do przysposobienia dziecka oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 29 lutego 2024 r. [...] Ośrodek Adopcyjny w K. - Oddział do Spraw Adopcji i Wspierania Rodziny w B., działając na podstawie art. 172a ust. 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024 r., poz. 177) wydał kandydatom do przysposobienia dziecka - E. K. i K. K. (dalej jako strony lub skarżący) negatywną opinię kwalifikacyjną. W uzasadnieniu tej opinii organ administracyjny zaprezentował analizę okoliczności sprawy przez pryzmat kryteriów wymienionych w powołanym wyżej przepisie. W tym zakresie, w pierwszej kolejności odniósł się do spełnienia przez skarżących wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka (kryterium określone w art. 172a ust. 1 pkt 1) wywodząc, że kandydaci 25 kwietnia 2022 r. złożyli podanie ze stosownymi oświadczeniami i załącznikami, co skutkowało rozpoczęciem procesu kwalifikacyjnego. Następnie przeszli procedurę diagnostyczną wraz ze szkoleniem dla kandydatów na rodziców adopcyjnych zaś 6 kwietnia 2023 r. otrzymali pozytywną ocenę kwalifikacyjną, po czym 14 kwietnia 2023 r. otrzymali propozycję przysposobienia trójki rodzeństwa. Po okresie wstępnych kontaktów z dziećmi złożyli wniosek o ich przysposobienie, z kolei [...] Sąd Rejonowy w C. wydał postanowienie o powierzeniu im pieczy nad tymi dziećmi zobowiązując ich do składania sprawozdań Ośrodkowi Adopcyjnemu sprawującemu nadzór nad okresem styczności. W dniu 12 stycznia 2024 r. Sąd Rejonowy w C. wziąwszy pod uwagę opinie o przebiegu okresu preadopcyjnego, które zawierały opis przebiegu opieki nad dziećmi wraz zaobserwowanymi metodami wychowawczymi stosowanymi przez małżonków, a także opis zachowań dzieci i rozwój nawiązujących się relacji, zobowiązał skarżących do odwiezienia małoletniego rodzeństwa do wskazanych rodzin zastępczych. Wobec zaobserwowanego przebiegu okresu preadopcyjnego niezbędne było dokonanie ponownej analizy posiadanych przez kandydatów kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiającego, w wyniku której uznano, że kandydaci nie spełniają wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka w zakresie kwalifikacji osobistych a także w zakresie motywacji do przysposobienia. W dalszej części opinii odniesiono się w sposób szczegółowy do kryterium kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiającego (art. 172a ust. 1 pkt 2). W tych ramach podniesiono, że w trakcie okresu preadopcyjnego opiniowani stosowali niewłaściwe metody wychowawcze, jak zastraszanie (użyciem pasa, uderzeniem ścierką, instytucjami), zawstydzanie (w momencie zanieczyszczenia ubrania), obarczanie dziecka winą za niepowodzenia i trudności wychowawcze. Małżonkowie zdecydowali, że chcą oddać najstarszego chłopca z uwagi na kłopoty, jakie im sprawiał, nieprawidłowo odczytywali potrzeby dzieci pomijając w interpretacji zachowań etap ich rozwoju i przypisywali dzieciom złe intencje. Po opuszczeniu skarżących najstarsze dziecko zrelacjonowało, że używano wobec niego słów umniejszających jego wartość, mówiło o sobie, że "nie potrafi kochać", "jest niewdzięczny", "nie umie dać miłości i żadni rodzice go nie chcą", a nadto podał, że został przez opiekunów uderzony pasem. Świadczy to o stworzeniu przez wyżej wymienionych środowiska wychowawczego negatywnie wpływającego na dzieci, które w przeszłości już doświadczały traum i napięć, a to z kolei powoduje, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że negatywne konsekwencje przeżytych deprywacji emocjonalnych i traum nie zostaną uleczone, a co więcej, mogą spowodować wtórne problemy w rozwoju emocjonalnym dziecka i utrwalić w jego psychice przekonanie, że dorosły nie odpowiada na jego potrzeby i nie można na niego liczyć bezwarunkowo. W tym miejscu zaznaczono, że niezależnie od tego, jakie zachowania prezentuje dziecko, to dorośli są odpowiedzialni za wybór oddziaływań wychowawczych, tymczasem skarżący wykazali wyraźną tendencję do wybierania metod, które mogą spowodować u małoletniego problemy emocjonalne oraz i nie będą prowadzić do wykształcenia u niego prawidłowych wzorców przywiązania. Odnosząc się do motywacji i oczekiwań kandydatów do przysposobienia (kryterium wskazane w art. 172a ust. 1 pkt 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej) wskazano, że w trakcie okresu preadopcyjnego nastąpiła zmiana w zakresie motywacji kandydatów do przysposobienia, która w obliczu pojawiających się trudności uległa osłabieniu. Opiniowani zadeklarowali chęć stanowienia dla dzieci rodziny zastępczej odraczając zamiar ich adopcji. Obniżona motywacja do niesienia pomocy dziecku przejawiała się również brakiem chęci i działań do nawiązania współpracy ze specjalistami. W rezultacie uznano, że motywacja kandydatów do przysposobienia dziecka ma charakter warunkowy, co nie jest dobrym prognostykiem z punktu widzenia dobra dziecka. Natomiast w zakresie pozostałych kryteriów określonych w art. 172a ust. 1 cytowanej ustawy, to jest sytuacji materialnej i mieszkaniowej kandydatów (pkt 4), niekaralności kandydatów (pkt 5) oraz ich stanu zdrowia (pkt 6) nie stwierdzono zastrzeżeń. Reasumując, opiniujący organ wskazał obszary wymagające poprawy. W tych ramach stwierdził, że wybór stosowanych przez kandydatów metod wychowawczych w dużej mierze wynika z posiadanych przez opiekunów przekonań na temat wychowania jak również z ich własnych doświadczeń dziecięcych. Dlatego zalecił wielopoziomową pracę terapeutyczną obojga małżonków obejmującą obszar postaw wychowawczych i oczekiwań wobec dziecka. Zaproponowano w tym celu długoterminową psychoterapię indywidualną każdego z małżonków, obejmującą przepracowanie własnych doświadczeń z dzieciństwa i oddziaływań wychowawczych, jakich sami doświadczali ze strony dorosłych, a po zakończeniu psychoterapii - udział w programie "Szkoła dla Rodziców i Wychowawców".
Niezadowolone z powyższej opinii strony, reprezentowane przez adwokata, wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. Skarżący podnieśli zarzuty naruszenia prawa materialnego, a mianowicie; art. 156 ust. 1 pkt 1a, 2, 9 i 11 w związku z art. 172 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące nieuzasadnionym okolicznościami sprawy pozbawieniem ich statusu "kandydatów do przysposobienia dziecka" czy "rodziny przysposabiającej" jakiegokolwiek dziecka na skutek wydania przedwczesnej opinii kwalifikacyjnej bez umożliwienia im wypowiedzenia się co do stawianych im zarzutów oraz bez rozważenia możliwości poddania się przez nich działaniom naprawczym jeszcze przed wydaniem tej opinii. Nadto zarzucili naruszenia norm procesowych zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a to: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 - poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz poprzez jego dowolną ocenę prowadzącą do dokonania ustaleń sprzecznych z rzeczywistym stanem rzeczy, polegającą na bezrefleksyjnym przyjęciu za wiarygodne i miarodajne notatek służbowych sporządzonych przez psychologa, bez umożliwienia stronom odniesienia się do ich treści, brak zwrócenia się o opinię do B. S. i M. M. - osób pełniących funkcję rodziny zastępczej dla wskazanych w opinii dzieci jeszcze przed skarżącymi oraz brak przeprowadzenia rozmowy z małoletnimi w obecności psychologa dziecięcego a zamiast tego odebranie wypowiedzi najstarszego dziecka przez B. A., która nie posiada do tego odpowiednich kwalifikacji, a następnie oparcie się na jej twierdzeniach w uzasadnieniu niewłaściwych metod wychowawczych stosowanych przez kandydatów do przysposobienia; art. 8 - poprzez prowadzenie postępowania w sposób niepogłębiający zaufania do organów państwa, polegające na braku jakiegokolwiek kontaktu pracowników ze skarżącymi w okresie preadopcyjnym i uniemożliwieniu im udziału w tym stadium postępowania; art. 9 - poprzez zaniechanie przez organ należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków; art. 10 § 1 - poprzez niezapewnienie skarżącym czynnego udziału w całym postępowaniu i uniemożliwienie im wypowiedzenia się co do ustaleń poczynionych przed wydaniem opinii oraz poprzestanie na okolicznościach niezweryfikowanych na końcowym stadium postępowania opisanych w notatkach służbowych psycholog U. J. oraz w liście B. A. bez umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do treści tych dokumentów. Równocześnie skarżący wyszczególnili szereg błędów w ustaleniach faktycznych poczynionych przez organ opiniujący. W tych ramach wskazali na nieprawidłowe przyjęcie, że stosowali niewłaściwe metody wychowawcze, jak zawstydzanie i straszenie dzieci oraz używanie pasa, podczas gdy przemoc fizyczna ani zawstydzanie w ogóle nie miały miejsca, zaś "straszenie pasem" wystąpiło tylko raz po ujawnieniu obscenicznego zachowania najstarszego dziecka w stosunku do jego młodszego brata. Podnieśli również, że wbrew twierdzeniom organu nie zamierzali oddać najstarszego dziecka, a jedynie wobec podejrzeń istnienia u niego zaburzeń seksualnych, jakie budziły jego zachowania wobec rodzeństwa zwrócili się do Ośrodka Adopcyjnego o możliwość rozdzielenia dzieci. Zakwestionowali nadto ustalenia o nieprawidłowym odczytaniu przez nich potrzeb wywodząc, że nie mieli pełnej wiedzy co do historii życia małoletnich, a nadto konkluzja ta nie została poparta żadnymi konkretnymi przykładami, z kolei używanie przez najstarszego z małoletnich zwrotów mających świadczyć o umniejszaniu jego wartości przez opiekunów nie zostało precyzyjnie potwierdzone, a jedynie odnotowane przez B. A. i to w sposób nie pozwalający na ustalenie, w której z rodzin zastępczych, gdzie w ostatnim okresie przebywał rodzinie zastępczej miał być narażony na takie traktowanie. Dodatkowo strony zaprzeczyły twierdzeniu o ich obniżonej motywacji do niesienia dziecku pomocy podkreślając, że opiekę nad małoletnimi sprawują należycie, kupują dla nich odpowiednie zabawki, utrzymują kontakt z wychowawcami szkolnymi i przedszkolnymi, jak również zapewniają im leczenie, w tym psychologiczne jak również zajęcia pozaszkolne i inne atrakcje. Równocześnie skarżący powołali się na dołączone do skargi dokumenty, wnosząc o przeprowadzenie z nich dowodu. W tych ramach wskazali potwierdzające podejmowanie przez nich działań mających na celu poprawienie funkcjonowania małoletnich oraz zapewnienia im pomocy psychologicznej: opinię logopedyczną z 15 stycznia 2022 r., opinię psychologiczną z 10 lutego 2022 r. oraz informację o gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej - dotyczące małoletniego B. P., informację z 17 lipca 2023 r. o małoletniej I. P. oraz o małoletnim W. P.; opinię logopedyczną z 14 stycznia 2022 r. dotyczącą małoletniego W. P., opinię logopedyczną z 18 stycznia 2022 r. dotyczącą małoletniej I. P.; dwie opinie nauczyciela matematyki z 10 listopada 2023 r. - o małoletnim W. P. i o małoletnim B. P.; opinię psychologiczną z 20 grudnia 2023 r. o małoletnim B. P., osiem świadectw i certyfikatów potwierdzających kompetencje i kwalifikacje, jakie skarżąca posiada w zakresie rozwoju dziecka, trzy opinie: z 28 listopada 2023 r., z 22 listopada 2023 r. i z 24 listopada 2023 r., celem wykazania sposobu funkcjonowania małoletnich pod opieką skarżących oraz opinię psychologiczną z 10 kwietnia 2024 r., celem wykazania faktu oceny psychologicznej skarżących. W obszernym uzasadnieniu strony przedstawiły dotychczasowy przebieg postępowania oraz poddały szczegółowej analizie okoliczności faktyczne, które legły u podstaw wydanej w sprawie opinii kwestionując prawidłowość oraz zupełność dokonanych w tym zakresie ustaleń oraz akcentując wady procesowe, do jakich doszło przy ich dokonywaniu.
W odpowiedzi na skargę [...] Ośrodek Adopcyjny w K. reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 156 w związku z art. 172 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej podkreślono, że skarżący 25 kwietnia 2022 r. zaakceptowali przedstawione im warunki procedury adopcyjnej, gdzie zostali poinformowani między innymi o tym, że może ona zostać na każdym etapie zakończona w przypadku pojawienia się istotnych zastrzeżeń dotyczących np. nieprawidłowości zaistniałych w toku kontaktów preadopcyjnych. Podkreślono przy tym, że wydana w sprawie opinia kwalifikacyjna nie pozbawia ich możliwości uzyskania statusu rodziny przysposabiającej, a jedynie wyraźnie wskazuje, jakie działania powinni podjąć dla poprawy swoich kwalifikacji osobistych nie zamykając im drogi do ubiegania się o objęcie ponowną procedurą adopcyjną. Organ opiniujący zakwestionował również zasadność zarzutów dotyczących naruszeń przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (w tym dotyczących obowiązku zapewnienia stronom możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego) wywodząc, że wspomniany Kodeks nie ma zastosowania do procedury poprzedzającej wydanie opinii kwalifikacyjnej dla kandydatów do przysposobienia dziecka, gdyż opinia taka nie jest decyzją administracyjną ani aktem rozstrzygającym o prawach lub obowiązkach strony. W dalszej części odpowiedzi na skargę zaakcentowano, że notatki służbowe sporządzone w sprawie przez psychologa, pedagoga oraz pracownika Pogotowia Rodzinnego stanowią część materiału diagnostycznego i zawierają opis jedynie najistotniejszych obserwacji oraz zdarzeń odnotowanych przez specjalistów posiadających kwalifikacje zawodowe i doświadczenie niezbędne do analizy zachowań i zdarzeń w zakresie kontaktów kandydatów na rodziców adopcyjnych z dziećmi, z punktu widzenia dobra dzieci. Zaznaczono, że wszyscy specjaliści, których wypowiedzi wzięto pod uwagę przed wydaniem zaskarżonej opinii kwalifikacyjnej małżonków spełniają wymogi ustawowe do prowadzenia procedur przysposobienia określone w art. 159 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz wykazują się wieloletnim doświadczeniem w prowadzeniu rzeczonych procedur. Zdaniem organu obowiązujące przepisy nie przewidują przy tym, wbrew twierdzeniom skarżących, możliwości zwracania się do osób trzecich o opinie o kandydatach do przysposobienia dziecka, gdyż zgodnie z regulacjami zawartymi w powyższej ustawie to Ośrodek Adopcyjny dokonuje diagnozy i opiniuje kandydatów do przysposobienia. Zakwestionowano również zarzuty skarżących dotyczące braku zapewnienia im czynnego udziału w postępowaniu podkreślając, że na każdym etapie procedury adopcyjnej udzielano im niezbędnych informacji, utrzymywali kontakt z pracownikami prowadzącymi sprawę, przeprowadzono kilkukrotnie z nimi konsultacje telefoniczne oraz osobiste rozmowy, jednak mieli trudności w przyjęciu perspektywy dziecka i czasami nie zgadzali się z interpretacją psychologiczną zachowań dzieci pozostając przy własnych ocenach. Dodatkowo, przed wydaniem opinii, a mianowicie 21 listopada 2023 r. powiadomiono ich (w trakcie rozmowy z psychologiem prowadzącym sprawę oraz Kierownikiem Ośrodka) o zamiarze skierowania do sądu negatywnej opinii przebiegu procesu adopcyjnego. Końcowo organ adopcyjny wskazał na trafność poczynionych w sprawie ustaleń co do nieprawidłowości stwierdzonych w zakresie kontaktów skarżących z powierzonymi ich pieczy dziećmi. W tych ramach powołano się na stwierdzone w toku postępowania stosowanie przez nich niewłaściwych metod wychowawczych polegających na zastraszaniu zwracając uwagę, że skonfrontowana z nimi skarżąca nie zaprzeczyła temu, że uderzyła dzieci. Podkreślono także, że zachowania najstarszego dziecka, które w ocenie stron świadczyły o podejrzeniu istnienia u niego zaburzeń na tle seksualnym wymagały przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki różnicowej przez psychologa lub biegłego sądowego pod kątem wystąpienia ewentualnych symptomów molestowania seksualnego w przeszłości, jednak skarżący nie podjęli działań zmierzających do skontaktowania się z takim specjalistą i nie udzielili chłopcu wsparcia, choć szczególnie potrzebował on pomocy ze strony dorosłych i stworzenia mu warunków do ozdrowienia emocjonalnego, co niewątpliwie wymagało od skarżących czasu, zaangażowania i chęci zrozumienia dziecka. Skarżący nie wykazali w niniejszym zakresie stosowania postaw i metod wspierających reparacyjne funkcje systemu rodzinnego dla dzieci przysposabianych, nie dostrzegli, jakie mogą być przyczyny niepokojących zachowań najstarszego z powierzonych im dzieci (w tym także przygryzania przez nie z napięcia warg aż do krwi) i zdecydowali się je oddać nie udzielając mu odpowiedniego wsparcia emocjonalnego ani nie zapewniając kontaktu ze specjalistą. Odnosząc się do dokumentów, na które powoływali się skarżący organ adopcyjny podniósł, że większość z nich została wystawiona już po 21 listopada 2023 r., kiedy to zostali powiadomieni o zamiarze przekazania do sądu negatywnej opinii okresu preadopcyjnego z prośbą o zabezpieczenie dzieci w innym środowisku, co wskazuje, że dopiero wówczas podjęli potrzebne działania polegające na zapewnieniu im opieki odpowiednich specjalistów. Z kolei pozostałe dokumenty albo pochodzą sprzed umieszczenia małoletnich w ich rodzinie, które nastąpiło 6 czerwca 2023 r. (opinia logopedyczna B. P. z 15 stycznia 2022 r., opinia logopedyczna dotycząca I. P. z 18 stycznia 2022 r. i opinia psychologiczna B. P. z 10 lutego 2022 r.) albo są opisem funkcjonowania dzieci w środowisku szkolno-przedszkolnym a nie domowym (opinie i informacje: z 22 listopada 2023 r. oraz dwie z 28 listopada 2023 r.). Natomiast w opinii psychologicznej z 20 grudnia 2023 r., dotyczącej B. P. zawarto wyraźne zalecenie pogłębienia diagnostyki pod kątem nadużyć na tle seksualnym z seksuologiem dziecięcym oraz rozpoczęcie terapii w nurcie poznawczo-behawioralnym, a także skonsultowanie dziecka z terapeutą integracji sensorycznej. Tymczasem według wiedzy Ośrodka na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji można wnioskować, że nawet nie rozpoczęli realizacji owych zaleceń. Mając na względzie zaprezentowane wyżej okoliczności stwierdzono, że zaskarżona opinia oparta została na wiarygodnych i wszechstronnych podstawach materialnych, a równocześnie jest prawidłowa pod względem formalnym, gdyż spełnia wszystkie wymogi wynikające z art. 172a ust. 1, 2 i 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
W dniu 28 października 2024 r. pełnomocnik skarżących nadała do Sądu pismo Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. informujące o wydaniu wobec nich 14 sierpnia 2024 r. wstępnej pozytywnej kwalifikacji dla kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową, opinię psychologiczną z 12 sierpnia 2024 r. (wydaną w ramach postępowania o uzyskanie statusu rodziny zastępczej dla małoletnich: I. P. i W. P.), określającą ich predyspozycje psychologiczne do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej dla tych małoletnich. Nadto w nadesłanym równocześnie piśmie procesowym z 28 października 2024 r. wskazana pełnomocnik poinformowała Sąd o tym, że mocą stosownego postanowienia Sądu dzieci te zostały umieszczone w rodzinie zastępczej, którą ustanowiono skarżących.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 4 powyższej ustawy, przedmiotem tej kontroli są także inne niż określone w pkt 1-3 (czyli nie przybierające formy decyzji lub postanowienia) akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Z brzmienia art. 146 § 1 tej regulacji wynika natomiast, że uwzględniając skargę sąd uchyla akt lub czynność albo stwierdza bezskuteczność czynności, przy czym przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio, co oznacza, że eliminacja z obrotu prawnego następuje tu w przypadku naruszenia prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że zaskarżony akt nie narusza prawa w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem skargi jest w niniejszej sprawie negatywna opinia kwalifikacyjna o kandydatach do przysposobienia dziecka wydana w trybie art. 172a ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, który wszedł w życie z dniem 1 lutego 2023 r. Nie budzi wątpliwości, że opinia ta jest aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a tym samym podlega sądowej kontroli, co ma dodatkowe bezpośrednie potwierdzenie w treści art. 172a ust. 5 wcześniej powoływanej ustawy. Chociaż bowiem nie jest decyzją administracyjną, ani postanowieniem wydawanym w jakiejkolwiek procedurze regulowanej prawem administracyjnym, lecz aktem, który stwierdza jedynie stan wiedzy o pewnej sytuacji, a mianowicie o predyspozycji skarżących do podjęcia się roli rodziców adopcyjnych i nie przyznaje prawa ani nie nakłada obowiązku, to jednak rzutuje na określone prawem obowiązki i uprawnienia w sposób pośredni (por. wyrok WSA w Poznaniu z 27 września 2023 r., sygn. akt II SA/Po 434/23, publ. Lex nr 3617725).
Zaskarżona opinia stanowi element procedury adopcyjnej uregulowanej przepisami Działu V wspomnianej ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i jest niejako podsumowaniem tego postępowania zawierającym ocenę spełnienia przez osobę ubiegającą się o przysposobienie dziecka wymogów oraz predyspozycji dających rękojmię należytego sprawowania pieczy nad małoletnim. Przedmiotowy akt wydawany jest przez właściwy ośrodek adopcyjny po ukończeniu przez kandydata do przysposobienia dziecka szkolenia, o którym mowa w art. 172 ust. 1 powołanej regulacji, na podstawie zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji i powinna zawierać w szczególności informacje dotyczące: (1) spełnienia przez kandydata do przysposobienia dziecka wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka; (2) posiadania przez kandydata kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiającego; (3) oceny motywacji i oczekiwań kandydata do przysposobienia dziecka; (4) sytuacji materialnej i mieszkaniowej kandydata do przysposobienia dziecka; (5) niekaralności kandydata do przysposobienia dziecka oraz (6) stanu zdrowia kandydata do przysposobienia dziecka. W przypadku wydania negatywnej opinii kwalifikacyjnej powinna ona zawierać szczegółowe uzasadnienie przyczyn i ewentualne wskazanie obszarów wymagających poprawy (art. 172a ust. 5 cytowanej ustawy).
W tym miejscu przyjdzie wyjaśnić, że przysposobienie małoletniego odbywa się w dwóch etapach, a mianowicie administracyjnym i sądowym, które są ze sobą funkcjonalnie powiązane. Konkluzja taka wynika z treści art. 154 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w świetle którego, prowadzenie procedur przysposobienia oraz przygotowanie osób zgłaszających gotowość do przysposobienia dziecka stanowi wyłączną kompetencję ośrodka adopcyjnego. Równocześnie, na mocy art. 117 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przysposobienie następuje przez orzeczenie sądu opiekuńczego na żądanie przysposabiającego spełniającego warunki określone w art. 1141 tego Kodeksu. Przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli jej kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego oraz posiada opinię kwalifikacyjną oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, chyba że obowiązek ten jej nie dotyczy. Oznacza to, że właściwy ośrodek adopcyjny działający w procedurze adopcyjnej z urzędu, ale zarazem na zlecenie sądu rodzinnego, ma obowiązek monitorować przebieg pieczy sprawowanej nad małoletnim przez kandydatów na przysposabiających, a w ramach jego realizacji - zajmować stanowisko co do kwalifikacji osobistych skarżących jako kandydatów na rodziców adopcyjnych oraz co do procesu nawiązywania się więzi pomiędzy nimi, a oddanym im pod opiekę dzieckiem.
W rozpoznawanej sprawie skarżący ubiegali się o przysposobienie trojga małoletnich dzieci. Jak wynika z akt sprawy przystąpili do procedury adopcyjnej 25 kwietnia 2022 r. (tuż po pierwszym kontakcie z dziećmi nawiązanym 19 kwietnia 2022 r.) otrzymując od organu niezbędne informacje o tym postępowaniu, następnie złożyli konieczne dokumenty, przeszli testy psychologiczne oraz ukończyli wymagane prawem szkolenie przeprowadzone w dniach od 3 lutego do 31 marca 2023 r., po czym 6 kwietnia 2023 r. uzyskali pierwotnie pozytywną opinię kwalifikacyjną nr [...], z kolei pismem z 15 maja 2023 r. wystąpili z wnioskiem o przysposobienie wskazanych małoletnich. Mocą postanowienia z [...] (sygn. akt[...]) Sąd Rejonowy w C. powierzył skarżącym opiekę nad tymi dziećmi (którą faktycznie przejęli od 6 czerwca 2023 r.) poddając zarazem przebieg styczności przysposabiających z przysposobionymi nadzorowi [...] Ośrodka Adopcyjnego w K..
W ramach tego nadzoru organ adopcyjny zgromadził materiał dowodowy zawierający analizę relacji jakie kształtowały się pomiędzy wyżej wymienionymi w okresie wspólnego zamieszkiwania. W tym zakresie uzyskano sześć opinii psychologa w postaci notatek służbowych sporządzonych przezeń odpowiednio 13 czerwca 2023 r., 13 lipca, 19 września, 5 i 27 października 2023 r. oraz 30 stycznia 2024 r., opinii pedagoga zawartej w notatce służbowej z 15 listopada 2023 r. oraz w piśmie pracownika Pogotowia Rodzinnego w P. i na ich podstawie wydał negatywną opinię kwalifikacyjną (poprzednia opinia pozytywna była wprawie ważna przez okres 36 miesięcy od dnia jej sporządzenia, jednak wyrażone w niej stanowisko mogło zostać zmienione co wynika z art. 172a ust. 1 pkt 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Wymaga przy tym podkreślenia, że postępowanie adopcyjne nie jest procedurą o wysokim stopniu sformalizowania, ustawodawca nie narzucił prowadzącemu ją organowi sztywnych ram co do przyjmowanych za podstawę ustaleń faktycznych środków dowodowych, w tym nie określił, że miarodajnym dowodem może być jedynie opinia psychologiczna sporządzona w ściśle określonej formie czy też ekspertyzy spełniające wymogi obowiązujące np. w postępowaniu karnym czy przed sądem rodzinnym. W rezultacie, podnoszone w tych ramach przez skarżących zarzuty nie mogły odnieść skutku, podobnie jak argumentacja dotycząca naruszenia zasad procesowych wyrażonych w art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, czy też wynikającego z art. 10 § 1 tego Kodeksu, obowiązku umożliwienia stronom wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do całości zgromadzonego materiału dowodowego. Po pierwsze bowiem, chociaż Dział V ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w istocie zawiera jedynie fragmentaryczne regulacje procesowe, to jednak nie budzi wątpliwości, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie znajdują zastosowania w procedurze adopcyjnej, jako że wskazana ustawa nie zawiera normy przewidującej stosowne odesłanie w tym zakresie (podobnie wyrok WSA w Gdańsku z 26 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 53/23, publ. Lex nr 3599551 oraz wyrok WSA w Łodzi z 18 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 355/24, publ. Lex nr 3743456), po drugie zaś - opinie przyjęte za dowód w sprawie, abstrahując od ich formy, sporządzone zostały przez osoby posiadające stosowne kwalifikacje (psycholog i pedagog) oraz wykazujące się odpowiednią praktyką (pracownica Pogotowia Rodzinnego) i brak jest okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do kwestionowania ich kompetencji do wypowiadania się w przedmiotowym zakresie. W treści tej dokumentacji opisano zastrzeżenia co do prawidłowego kształtowania się relacji małoletnich ze skarżącymi oraz co do stosowanych metod wychowawczych, zwłaszcza w odniesieniu do najstarszego z tych dzieci. Zaskarżona opinia zawiera precyzyjny oraz szczegółowy opis wskazanych zastrzeżeń jak również zwięzłe, a zarazem spójne i logiczne wyjaśnienie, dlaczego organ adopcyjny uznał, że świadczą one o niedostatecznym spełnieniu przez strony wymogów określonych w art. 172a ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, to jest posiadania przez kandydatów kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się obowiązków przysposabiającego oraz odpowiedniej motywacji do przysposobienia dziecka. Tym samym, uzasadnienie zaskarżonej opinii czyni, w ocenie Sądu, zadość wymogowi "szczegółowości" wynikającemu z art. 172a ust. 5 powołanej ustawy.
Należy tu zaznaczyć, że kontrola zaskarżonego aktu ma charakter zasadniczo wyłącznie formalny albowiem Sąd z uwagi na brak specjalistycznej wiedzy w tym zakresie nie posiada kompetencji do merytorycznej oceny zasadności czy też prawidłowości zgromadzonej w toku postępowania poprzedzającego podjęcie zaskarżonego aktu dokumentacji. Z formalnego punktu widzenia kwestionowana przez skarżących opinia jest prawidłowa albowiem zawiera niezbędne elementy, w tym odniesienie do poszczególnych kryteriów wskazanych w art. 172a ust. 1 pkt 1-6 ustawy z 9 czerwca 2011 r. a w zakresie, w którym wyraża negatywną z punktu widzenia stron ocenę, została wystarczająco umotywowana. Dodatkowo zaznaczyć należy, że skład wypowiadającego się w sprawie organu był prawidłowy i zgodny z obowiązującymi przepisami w tym zakresie.
Dokonując oceny legalności przedmiotowego aktu nie sposób także pominąć nadrzędnego celu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, do którego nawiązuje sama preambuła tej regulacji, gdzie wskazano na dobro dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy ze strony dorosłych, środowiska rodzinnego, atmosfery szczęścia, miłości i zrozumienia, w trosce o ich harmonijny rozwój i przyszłą samodzielność życiową, dla zapewnienia ochrony przysługujących im praw i wolności, dobra rodziny, która jest podstawową komórką społeczeństwa oraz naturalnym środowiskiem rozwoju, i dobra wszystkich jej członków, a w szczególności dzieci, w przekonaniu, że skuteczna pomoc dla rodziny przeżywającej trudności w opiekowaniu się i wychowywaniu dzieci oraz skuteczna ochrona dzieci i pomoc dla nich może być osiągnięta przez współpracę wszystkich osób, instytucji i organizacji pracujących z dziećmi i rodzicami. W tym kontekście stwierdzić przyjdzie, że kluczową dyrektywą w postępowaniu adopcyjnym jest kierowanie się dobrem dziecka i właśnie przez ten pryzmat powinna być sporządzana opinia, o której mowa w art. 172a ust. 1 rzeczonej ustawy. Za chybione należy zatem uznać twierdzenie skarżących, że przy wydawaniu takiej opinii wszelkie wątpliwości powinny być rozstrzygane na korzyść stron, czyli osób ubiegających się o przysposobienie. Przewidująca tego typu rozwiązanie zasada sformułowana w art. 7a Kodeksu postępowania administracyjnego zostaje tu bowiem zastąpiona regułą oceny istniejących wątpliwości pod kątem zagwarantowania dobra dziecka, które ma zostać przysposobione. Powyższe oznacza, że ustalenie przez organ opiniujący poważnych wątpliwości co do zachowania przez kandydatów przesłanek z art. 172a ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wyklucza wydanie opinii pozytywnej, gdyż wiązałoby się to z ryzykiem narażenia dobra dziecka na szkodę, jakiej mogłoby ono doznać w przypadku powierzenia go pod opiekę osób, co do których nie ma pewności, że sprostają obowiązkowi sprawowania nad nim pieczy w sposób adekwatny do jego potrzeb.
Zdaniem składu orzekającego, w niniejszej sprawie istnienie tego rodzaju wątpliwości zostało ustalone w sposób dostatecznie wiarygodny i miarodajny. Spostrzeżenia psychologa, pedagoga oraz pracownika Pogotowia Rodzinnego potwierdzają niewątpliwe problemy, do jakich doszło w zakresie opieki sprawowanej przez skarżących w trakcie okresu preadopcyjnego zwłaszcza w zakresie relacji pomiędzy nimi a najstarszym z powierzonych im dzieci. Jakkolwiek dziecko to sprawiało trudności wychowawcze wykazując nietypowe i niepokojące zachowania, które miały, w ocenie skarżących, świadczyć o zaburzeniach o podłożu seksualnym, to jednak warto zwrócić uwagę, że wbrew otrzymanym sugestiom nawet nie podjęli oni nawet próby starań zmierzających do zmierzenia się z tym problemem, poprzez zapewnienie chłopcu odpowiedniej terapii psychologicznej oraz seksuologicznej, a zamiast tego praktycznie utracili motywację do jego przysposobienia. Opisane wyżej zachowania - jak zwróciła uwagę wypowiadająca się w sprawie psycholog - wymagały diagnostyki pod kątem objawów ewentualnego molestowania seksualnego w przeszłości, co z kolei świadczyło o tym, że wspomniane dziecko mogło wymagać szczególnej troski, a zarazem powodowało konieczność dokonania tym bardziej dokładnej weryfikacji, czy skarżący będą w stanie podołać obowiązkowi zapewnienia mu należytej opieki wymagającej ponadprzeciętnego zaangażowania, opanowania i cierpliwości. W ocenie Sądu nie sposób więc kwestionować stanowiska, że opisane przez wskazaną psycholog zachowanie skarżących, a w szczególności incydenty przemocowe, czy chęć "oddania dziecka" stanowiły dostateczną podstawę do tego, by stwierdzić, że nie wykazali się oni wymaganymi od rodziców adopcyjnych cechami. W konsekwencji stwierdzić przyjdzie, że wydana wobec nich negatywna opinia kwalifikacyjna była uzasadniona i oparta na wystarczających przesłankach. Zdaniem składu orzekającego, oceny sformułowane w sprawie przez osoby legitymujące się fachową wiedzą z zakresu psychologii i pedagogiki, niezależnie od utrwalenia ich w formie notatek służbowych, mogły stanowić podstawę do wydania zaskarżonego aktu, natomiast do skutecznego podważenia prawidłowości przedmiotowych ocen nie może prowadzić jedynie polemika skarżących z zajętym przez te osoby stanowiskiem.
W tym stanie rzeczy o uwzględnieniu skargi nie mogły przesądzić także dołączone do niej dokumenty. Jakkolwiek bowiem Sąd dostrzega, że skarżąca wykazuje się odpowiednimi kwalifikacjami teoretycznymi z zakresu opieki nad dziećmi, jak również zauważa pozytywne aspekty towarzyszące opiece sprawowanej przez nią i małżonka nad powierzonymi ich opiece małoletnimi - zwłaszcza dwójką młodszego rodzeństwa, to jednak orzekający w sprawie organ był uprawniony do tego, by uznać, że opisane wyżej, stwierdzone w toku postępowania adopcyjnego, zastrzeżenia, nie pozwalały na wydanie wobec nich opinii pozytywnej.
Wbrew twierdzeniom skarżących, wydana w sprawie opinia nie zamknęła im drogi do dalszego ubiegania się o uzyskanie statusu rodziców adopcyjnych. W jej treści zawarto bowiem z zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 172a ust. 1 pkt 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, precyzyjne wskazanie obszarów wymagających poprawy, w tym zalecenie długoterminowej psychoterapii indywidualnej każdego z małżonków, obejmującą przepracowanie własnych doświadczeń z dzieciństwa oraz oddziaływań wychowawczych, jakich doświadczali ze strony dorosłych, a po zakończeniu psychoterapii - udział w programie "Szkoła dla Rodziców i Wychowawców", zaś realizacja tych zaleceń umożliwiała stronom ponowienie wniosku o przysposobienie dzieci w przyszłości.
Na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej opinii nie mogły również rzutować wnioski płynące z dokumentów nadesłanych przez pełnomocnik skarżących 28 października 2024 r. (pismo Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. informujące o wydaniu wobec nich 14 sierpnia 2024 r. wstępnej pozytywnej kwalifikacji dla kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową oraz opinia psychologiczna z 12 sierpnia 2024 r. wydaną w ramach postępowania o uzyskanie statusu rodziny zastępczej dla małoletnich: I. P. i W. P.). Po pierwsze bowiem - dokumentów tych nie wydano w zakresie procedury adopcyjnej, lecz w postępowaniu o ustanowienie skarżących rodziną zastępczą, zaś po drugie - zostały one wytworzone na długo po wydaniu opinii stanowiącej przedmiot skargi oraz z uwzględnieniem okoliczności, które nastąpiły po tym fakcie i dlatego ich treść nie może wywierać wpływu na legalność przedmiotowego aktu.
Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu mogącym uzasadniać jego wzruszenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł o oddaleniu skargi.