II SA/Gl 709/20

II SA/Gl 709/20 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2020-11-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Łucja Franiczek /przewodniczący sprawozdawca/
Rafał Wolnik
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 598/21 - Wyrok NSA z 2024-05-21
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 65
art. 98 ust. 1i 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości "A" S.A. w upadłości likwidacyjnej w K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącej Spółki kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] r. nr [...] Wójt Gminy Z., działając na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zatwierdził projekt podziału nieruchomości:
- zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działki nr 1 i 2, w wyniku którego powstały m.in. działki nr 3, 4, 5, 6, 7, o łącznej pow. 0,9005 ha, obręb B.,
- zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działki nr 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35 i 36, w wyniku, którego powstały m.in. działki nr 37, 38, 39, 40, 41, 42 i 43 o łącznej pow. 2,5210 ha, obręb B.,
- zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działki nr 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53 i 54 w wyniku, którego powstały m.in. działki nr 55, 56 i 57 o łącznej pow. 0,6320 ha, obręb K.
Decyzja ta stała się ostateczna z dniem [...] r. Współwłaścicielami nieruchomości w dacie jej wydania byli: W. i T. B. w udziale w wysokości 10/20 części, E. i R. J. w udziale w wysokości 7/20 części oraz K. S. w udziale w wysokości 3/20 części.
Protokołem sporządzonym [...] r., po przeprowadzeniu rokowań uzgodniono odszkodowanie za nieruchomości wydzielone pod drogi publiczne w wysokości 500 zł, którego ich byli współwłaściciele się zrzekli.
Następnie decyzją z [...] r., znak: [...], Wójt Gminy Z., działając na podstawie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, zmienił swoją decyzję z [...] r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż w decyzji z [...] r. nie został wskazany beneficjent skutków prawnych związanych z przekazaniem prawa własności działek, które w wyniku podziału stanowią pas drogi gminnej lub poszerzenie pasa drogi gminnej (wskazano jedynie przeznaczenie, tych działek, zgodne z obwiązującym planem zagospodarowania przestrzennego). Dlatego też konieczne stało się dokonanie przedmiotowej zmiany. Decyzja stała się ostateczna [...] r.
Na przestrzeni lat ww. nieruchomości były przedmiotem kilkukrotnego obrotu. Sąd Rejonowy w T. założył dla nich odpowiednio księgi wieczyste – [...], [...], [...] i [...], w których jako właściciela ujawniono Gminę Z., na podstawie decyzji z [...] r. oraz z [...] r.
Wnioskiem z 2 sierpnia 2016 r. (po bezskutecznym wezwaniu Gminy Z. do zapłaty) skarżąca "A." S.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w K., wystąpiła do Starosty [...] o ustalenie odszkodowania za działki drogowe nr 3, nr 4, nr 5, nr 6, nr 7, nr 37, nr 38, nr 39, nr 40, nr 41, nr 42, nr 43, nr 55, nr 56 i nr 57 należnego jej – zgodnie z art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako ich współwłaścicielowi (w udziale w wysokości ½ części) w dacie wydania przez Starostę [...] decyzji z [...] r. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż w jej ocenie pierwotna decyzja podziałowa (z [...] r.) nie wywołała skutku prawnorzeczowego w postaci przejęcia spornych nieruchomości na rzecz Gminy Z., albowiem w jej treści brak było wskazania, że zostały one wydzielone pod drogi publiczne. Skutek ten nastąpił dopiero z chwilą uzyskania waloru ostateczności przez decyzję zmieniającą z [...] r. Skoro zaś wówczas prawo własności do nieruchomości przysługiwało Spółce, to ten podmiot jest uprawniony do odszkodowania za przejęte nieruchomości.
Decyzją z [...] r. nr [...] Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej ustalił na rzecz Syndyka masy upadłości "A." S.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w K. odszkodowanie w kwocie 930 750,00 zł, za wskazane we wniosku nieruchomości przejęte na własność Gminy Z., przeznaczone na pasy drogowe dróg gminnych i poszerzenie pasów drogowych dróg gminnych.
Jednakże decyzją z [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Gminy Z., Wojewoda Śląski uchylił w całości ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, zalecając wystąpienie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, celem weryfikacji decyzji Wójta Gminy Z. z [...] r. nr [...] przez pryzmat przesłanek określonych w art. 156 Kpa oraz rozważenie, czy wnioskodawczyni była podmiotem uprawnionym do odszkodowania, w sytuacji wcześniejszego zrzeczenia się go przez współwłaścicieli nieruchomości w dacie dokonania podziału.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 7 września 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 541/18 oddalił sprzeciw od decyzji Wojewody, stwierdzając, że na tym etapie postępowania nie podlega ocenie zasadność żądania wnioskodawcy, a mianowicie, czy jest on podmiotem uprawnionym do żądania odszkodowania.
Pismem z [...] r. stanowiącym odpowiedź na prośbę Starosty [...] zawartą w wystąpieniu z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wskazało, iż brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Z. z [...] r., bowiem ani ta decyzja ani postępowanie, w którym ją wydano, nie są dotknięte wadami kwalifikowanymi (uzasadniającymi jej wyeliminowanie z obrotu prawnego).
Po ponownym rozpoznaniu wniosku decyzją z [...] r. nr [...] organ I instancji wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej odmówił ustalenia na rzecz Syndyka masy upadłości odszkodowania za nieruchomości przeznaczone na pasy drogowe dróg gminnych i poszerzenie pasów drogowych dróg gminnych w gminie Z. Organ I instancji wskazał, iż przewidziany w art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skutek prawny w postaci utraty prawa własności następuje z mocy samego prawa i nie jest on przedmiotem rozstrzygnięcia w decyzji podziałowej. Zatem to z chwilą uzyskania waloru ostateczności przez decyzję Wójta Gminy z [...] r. doszło do skutecznego przeniesienia prawa własności spornych nieruchomości na rzecz tej Gminy. Ponadto, z przekazanych przez pełnomocnika kopii warunkowej umowy sprzedaży oraz umowy przeniesienia nieruchomości nie wynika, aby zbywający przenieśli na nabywcę roszczenie odszkodowawcze. Starosta powołał się również na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] r., w którym wskazano na brak podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności ww. decyzji podziałowej.
W odwołaniu od decyzji Syndyk zarzucił błędne przyjęcie, że do nabycia prawa własności nieruchomości przez Gminę doszło na skutek wydania decyzji z [...] r., a nie dopiero w chwili uprawomocnienia się decyzji zmieniającej, wydanej [...] r. Zdaniem odwołującego, pierwotna decyzja podziałowa była wadliwa i jako taka nie doprowadziła do wywłaszczenia. Według skarżącej, gdyby decyzja podziałowa wydana w [...] r. była skuteczna i na jej podstawie Gmina nabyłaby prawo własności wydzielonych nieruchomości, to wówczas sąd wieczystoksięgowy dokonałby wpisu prawa własności na rzecz Gminy. Tak się jednak nie stało. Sąd odmówił dokonania wpisu, gdyż decyzja z [...] r. w swoim pierwotnym brzmieniu nie była do tego wystarczająca. W tej sytuacji, w ocenie skarżącej, Gmina nabyła prawo własności spornych nieruchomości w [...] r., na podstawie decyzji podziałowej z [...] r. ale o treści nadanej decyzją zmieniającą. Tym samym jako właściciel nieruchomości nabył roszczenie odszkodowawcze.
Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Wojewoda stwierdził, że organ I instancji słusznie wskazał, że skutek prawny przewidziany w art. 98 § 1 powołanej ustawy w postaci przejścia prawa własności wydzielonych nieruchomości na rzecz podmiotu publicznoprawnego, jak wynika wprost z treści tego przepisu – następuje z mocy samego prawa (ex lege) i nie jest przedmiotem rozstrzygania w decyzji podziałowej, lecz jej następstwem. Na jego zaistnienie nie ma więc wpływu ani dotychczasowy właściciel, ani przejmujący nieruchomość podmiot publicznoprawny, ani organ orzekający o zatwierdzeniu podziału. Skutek ten następuje zawsze, jeżeli nastąpiło wydzielenie działek przeznaczonych pod drogi publiczne.
W ocenie Wojewody, działki wydzielone decyzją Wójta Gminy z [...] r., przeznaczone na pasy drogowe dróg gminnych i poszerzenie pasów drogowych dróg gminnych w Z., stały się własnością tej Gminy z dniem [...] r. (tj. datą ostateczności ww. decyzji podziałowej). Decyzją z [...] r. zostały zmienione tylko niektóre postanowienia decyzji zatwierdzającej podział, co pozostaje bez wpływu na jej skutek prawny następujący z mocy prawa.
Przepis art. 98 ust. 1 ustawy wyraźnie wiąże moment przejścia wydzielonych działek na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Decyzja zmieniająca wydana w [...] r. w żaden sposób nie wpłynęła na datę prawomocności decyzji z [...] r. Rozstrzygnięcie to nie zostało wyeliminowane i tym samym funkcjonuje nadal w obrocie prawnym. Celem zmiany dokonanej decyzją z [...] r. było jedynie umożliwienie dokonania skutecznego wpisu prawa własności podmiotu publicznoprawnego w księgach wieczystych, przy czym podkreślenia wymaga, że w tym przypadku wpis nie ma charakteru konstytutywnego, ale deklaratoryjny. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 2 października 2019 r. sygn. akt I OSK 159/18 "skutek w postaci przejścia własności nieruchomości wydzielonej pod drogę publiczną na Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, a w przypadku użytkowania wieczystego wygaśnięcie tego prawa w odniesieniu do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne, następuje bowiem z mocy samego prawa (...). Dla powstania tego skutku nie są potrzebne jakiekolwiek inne, oprócz decyzji podziałowej, zdarzenia prawne, w szczególności nie są potrzebne zmiany wpisów w dziale II księgi wieczystej (...)". W nauce prawa administracyjnego prezentowane jest stanowisko, że chociaż skutki prawnorzeczowe wynikające z art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie są przedmiotem rozstrzygnięcia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości (bo następują z mocy prawa), to jednak skoro stanowi ona podstawę dokonania wpisów w księdze wieczystej, to ze względów czysto praktycznych powinna zawierać elementy, które podlegają ujawnieniu w księdze wieczystej (np. informację o skutkach prawnorzeczowych wynikających z ww. przepisu, wskazania podmiotu publicznoprawnego będącego ich beneficjentem). Bowiem zgodnie z art. 6268 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – sąd wieczystoksięgowy nie prowadzi postępowania wyjaśniającego, lecz bada wyłącznie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej (por. E. Bończak – Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz LEX/el.). Tym samym, w ocenie Wojewody, przedstawione w odwołaniu twierdzenia, jakoby dopiero decyzja zmieniająca z [...] r. nadała decyzji zatwierdzającej podział z [...] r. wymaganą przez prawo treść, którą powinna mieć prawidłowa decyzja wywłaszczeniowa – uznać należy, za nieuzasadnione. Decyzja zmieniająca umożliwiła jedynie ujawnienie w księdze wieczystej decyzji zatwierdzającej podział wskazując jej beneficjenta. Trudno więc w tym przypadku za trafny uznać zarzut naruszenia wynikającej z art. 365 Kodeksu postępowania cywilnego, zasady związania prawomocnym orzeczeniem sądu. Jak wynika bowiem z uzasadnienia przywołanych przez skarżącą postanowień – sąd wieczystoksięgowy wyraźnie podkreślił, iż jego kognicję wyznaczają granice złożonego wniosku i nie jest on uprawniony do prowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Przedmiot wpisu musi wynikać wprost z przedstawionych dokumentów, bowiem sąd ten nie jest władny do jego domniemywania, czy też samodzielnego ustalania w drodze subsumpcji stanu faktycznego do art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd wieczystoksięgowy nie przesądził więc, że decyzja zatwierdzająca podział z [...] r. nie wywołała skutków prawnych z art. 98 ust. 1 tej ustawy, a jedynie stwierdził, iż nie zawierała ona wszystkich elementów koniecznych do dokonania wpisu w księdze wieczystej, bowiem tylko w tych mógł wydać swoje rozstrzygnięcie.
Współwłaścicielami nieruchomości objętych decyzją z [...] r. byli: W. i T. B., E. i R. J. oraz K. S., a więc to tym podmiotom przysługiwało roszczenie odszkodowawcze, które mogli skutecznie realizować.
Jak wynika ze sporządzonego w dniu [...] r. protokołu z rokowań i uzgodnień osoby te zrzekły się przysługującego im odszkodowania za nieruchomości, a tym samym nie było podstaw do jego ustalenia w trybie administracyjnym. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu wyroku z 23 października 2019 r. sygn. akt II SA/Gd 337/19 – jeżeli "doszło do zrzeczenia się odszkodowania za nieruchomość przejętą przy podziale pod drogę, to nie ma podstaw prawnych do żądania ustalenia odszkodowania na drodze postępowania administracyjnego przed organem administracji publicznej. W takim przypadku kwestia odszkodowania za przejętą nieruchomość została bowiem rozstrzygnięta poprzez złożenie przez wnioskodawców oświadczenia woli o zrzeczeniu się prawa do odszkodowania". Wojewoda podniósł też, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby W. i T. B., E. i R. J. oraz K. S. dokonali cesji swojego roszczenia odszkodowawczego na wnioskodawcę. Podkreślenia wymaga, iż w pewnych sytuacjach uprawnienie do żądania odszkodowania może przejść na inny podmiot niż wywłaszczony właściciel. Jednym z takich przypadków jest następstwo prawne określane mianem sukcesji uniwersalnej. Ten rodzaj sukcesji oznacza, iż bez konieczności podejmowania jakichkolwiek dodatkowych działań nabywca wstępuje w ogół praw i obowiązków zbywcy. Przejście roszczenia odszkodowawczego wynika wówczas z faktu wstąpienia w ogół praw i obowiązków, nie zaś z faktu nabycia własności konkretnej nieruchomości. Przeniesienie prawa własności nieruchomości (w drodze sukcesji singularnej – np. poprzez umowę sprzedaży) nie skutkuje "automatycznie" przejściem na nabywcę tej nieruchomości także prawa do odszkodowania. Do wywołania takiego skutku niezbędne byłoby przynajmniej wyraźne zastrzeżenie (klauzula) w umowie przenoszącej własność nieruchomości, ewentualnie odrębna umowa cesji roszczenia. Powyższy wniosek pozostaje spójny z prezentowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, w myśl którego roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie przysługuje każdemu właścicielowi nieruchomości i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości, chyba że z zawartej umowy wynika, że poprzedni właściciel nieruchomości scedował na rzecz jej nabywcy uprawnienie do dochodzenia odszkodowania (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3233/15; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 5 maja 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 1041/16 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 września 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 581/17).
Z tych względów odwołania nie uwzględniono.
W skardze na powyższą decyzję Syndyk wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 65 Kodeksu cywilnego w związku z art. 98 ust. 3, art. 128 ust. 1 i art. 134 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 508 i art. 5 Kodeksu cywilnego poprzez błędną wykładnię oświadczeń woli polegającą na przyjęciu, że w dniu [...] r. doszło wpierw do ustalenia wysokości odszkodowania, a następnie do jego zrzeczenia się, podczas gdy zgodnie z właściwymi przepisami wywłaszczonemu należy się odszkodowanie w kwocie odprowadzającej wartości rynkowej wywłaszczanej nieruchomości, czemu nie odpowiada kwota 500 zł.,
- art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przejście przedmiotowych nieruchomości na własność Skarbu Państwa nastąpiło z dniem, kiedy decyzja z [...] r. stała się ostateczna, podczas gdy decyzja ta była tak wadliwa, że nie mogła zostać uznana za decyzję zatwierdzającą podział w rozumieniu ust. 1 powołanego przepisu, co w konsekwencji sprawiło, że jej ostateczność nie spowodowała przejścia własności na Skarb Państwa,
- art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 535 § 1 i art. 508 Kodeksu cywilnego i w związku z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przeniesienie prawa własności nie skutkuje przejściem na nabywcę prawa do odszkodowania za jej wywłaszczenie, do czego konieczna ma być odrębna umowa cesji, podczas gdy do przejścia roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości wystarczy zawarcie w dobrej wierze umowy sprzedaży z podmiotem ujawnionym,
oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i możliwości końcowego zaznajomienia się z materiałami i dowodami oraz wypowiedzenia się w ich przedmiocie,
- a także art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy Wojewoda winien ją uchylić.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto postawione zarzuty podkreślając brak dokonania odpowiedniej oceny dowodów i właściwego wyjaśnienia sprawy.
W pierwszej kolejności zwrócono uwagę, że nie można zgodzić się z twierdzeniami organów, po pierwsze - że powodem odmowy ustalenia odszkodowania w sprawie było zrzeczenie się tego odszkodowania przez pierwotnych właścicieli podzielonych nieruchomości, a po drugie- że wywłaszczenie nastąpiło z datą ostateczności decyzji podziałowej z [...] r., - tj. w dniu [...] r., ze względu na to, że decyzja ta nie zawierała wszystkich wymaganych prawem konstytutywnych elementów i w ocenie skarżącej była tak dalece wadliwa, że nie można jej uznać za decyzję podziałową w rozumieniu art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Taką decyzją była dopiero decyzja z [...] r. Po trzecie - nie można też zgodzić się z twierdzeniem organów, że skarżąca nie posiada legitymacji do dochodzenia przedmiotowego odszkodowania, gdyż poprzedni właściciel nie dokonali cesji tego roszczenia na stronę skarżącą.
Skarżąca Spółka podkreśliła, że dla zrzeczenia się roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości konieczne jest uprzednie ustalenie wysokości tego odszkodowania, a odszkodowanie to powinno odzwierciedlać cenę rynkową wywłaszczanej nieruchomości, wskazała też, że przejście własności na Skarb Państwa nastąpiło dopiero w chwilą uprawomocnienia się decyzji z [...] r., a przeniesienie prawa własności skutkuje także przejściem na nabywcę prawa do odszkodowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że ustalenie wysokości odszkodowania może być także ustalone przed dniem, w którym decyzją zatwierdzającą podział stał się ostateczny albo orzeczenie o podziale prawomocne. Uczestnik postępowania Gmina Z. pismem z dnia 8 lipca 2020 r. wniosła o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania, przychylając się do stanowiska organu odwoławczego co do daty przejścia prawa własności i skutków zrzeczenia się odszkodowania przez ówczesnych współwłaścicieli.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż tak zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie są, w ocenie składu orzekającego, zgodne z prawem, naruszając przepisy procedury administracyjnej obligujące organy do wszechstronnego i jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji także naruszające przepisy prawa materialnego.
Podstawą materialnoprawną roszczenia zgłaszanego przez Skarżącą Spółkę jest art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 65).
Zgodnie z art. 98 ust. 1 tej ustawy działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych.
W myśl ust. 3 tego przepisu, za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym, a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
Analiza wskazanych wyżej uregulowań prowadzi do wniosku, że ustalenie i wypłacenie odszkodowania za działki gruntu, które w związku podziałem zostały wydzielone pod drogi publiczne i przeszły na własność Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego jest możliwe przy spełnieniu łącznie następujących warunków: po pierwsze - działki gruntu zostały wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe; po drugie – zostały wydzielone w tym celu z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela; po trzecie – przeszły z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne.
Przenosząc te ustalenia na grunt rozpatrywanej sprawy przyjdzie zauważyć, że decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy, powołując w podstawie prawnej art. 93 ust. 1 i art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, orzekł o zatwierdzeniu projektu podziału wskazanych nieruchomości stanowiących własność K. S., W. i T. B. oraz E. i R. J. W decyzji tej nie wskazano czy nowowydzielone działki przechodzą na własność gminy. Z decyzji tej (tak z przywołanej podstawy prawnej, jak i jej rozstrzygnięcia) wynikało, że podział ten dotyczył zarówno wydzielenia działek na poszerzenie dróg ujętych w planie miejscowym, jak również wydzielenia działek z przeznaczeniem pod zabudowę mieszkaniową, z dojazdem po drogach wewnętrznych.
Wobec zatem trudności związanych z ujawnieniem podziału w księgach wieczystych oraz potwierdzeniem przejścia prawa własności wydzielonych działek na poszerzenie dróg gminnych na własność Gminy Z., powyższą decyzję w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego Wójt Gminy zmienił decyzją z dnia [...] r. wyraźnie stanowiąc, że wydzielenie wskazanych w decyzji działek nastąpiło na poszerzenie pasa drogi gminnej i z mocy prawa przechodzą one na własność Gminy Z. Wydanie tej decyzji nastąpiło po uzyskaniu zgody Spółki jako właściciela od [...] r.
W tak ustalonym stanie faktycznym najistotniejsze stało się zagadnienie ustalenia daty przejścia prawa własności działek wydzielonych, na poszerzenie pasa drogowego drogi gminnej, na własność Gminy. Wprawdzie z treści przywołanego powyżej przepisu art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że działki gruntu wydzielone pod drogi gminne przechodzą z mocy prawa na własność gminy, ale z treści pierwszej decyzji – decyzji podziałowej z [...] r. nie wynikało, że wydzielone działki stanowić będą drogę gminną.
Decyzja podziałowa stanowiła bowiem o wydzieleniu działek pod drogę ze wskazaniem symbolu planu. Dla wywołania skutku prawnego przejęcia prawa własności nie jest co prawda wymagany wpis do księgi wieczystej, który ma jedynie charakter deklaratoryjny, lecz po dacie ostateczności tej decyzji i odmowie wpisu prawa własności na rzecz Gminy w księgach wieczystych, współwłaściciele przedmiotowych działek w dacie wydania decyzji podziałowej, dokonali ich zbycia na mocy aktu notarialnego – umowy sprzedaży, m.in. na rzecz skarżącej Spółki (w ½ części). Prawo nabywców nieruchomości zostało ujawnione w księgach wieczystych i za ich zgodą doszło następnie do zmiany decyzji podziałowej w trybie art. 155 kpa. Dopiero wówczas na podstawie obydwu decyzji w księgach wieczystych ujawniono Gminę jako właściciela przedmiotowych działek. Oznacza to, że Gmina nigdy nie podważyła skuteczności nabycia prawa własności przez skarżącą Spółkę. Tymczasem zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych wynikająca z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204), przemawia za domniemaniem nabycia prawa własności przez ten podmiot. Gmina tego domniemania nie podważyła w drodze powództwa cywilnego. Co więcej, decyzja zmieniająca zapadła po uzyskaniu zgody Spółki jako nabywcy nieruchomości po wydaniu decyzji podziałowej. Gdyby więc Spółka nie nabyła skutecznie prawa własności, nie mogłaby skutecznie wyrazić zgody na zmianę tejże decyzji.
Wszystkie te fakty przemawiają zatem za przyjęciem, że skutek prawny w postaci przejścia prawa własności nastąpił dopiero z datą ostateczności decyzji zmieniającej, która co prawda nawiązuje do decyzji podziałowej, lecz samo rozstrzygnięcie odpowiada w istocie podziałowi nieruchomości na wniosek właściciela w trybie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dopiero wpis do księgi wieczystej nabycia prawa własności przez Gminę otworzył drogę do ubiegania się o odszkodowanie. Przy odmiennym rozumowaniu Gmina winna wpierw podważyć skutki prawne umowy sprzedaży działek oraz doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji zmieniającej jako wydanej bez zgody strony.
Wbrew stanowisku organów, nie było potrzeby dokonywania cesji wierzytelności o odszkodowanie, skoro Spółka nabyła prawo własności, odjęte jej dopiero w [...] r. wskutek decyzji zmieniającej, a w istocie podziałowej, która nie została wyeliminowana z obrotu prawnego.
Zatem pierwotni właściciele zrzekając się prawa do odszkodowania za wydzielone nieruchomości, objęte decyzją z dnia [...] r., nie mogli skutecznie to uczynić, a następnie dokonywać obrotu cywilnego tymi nieruchomościami.
Ponieść trzeba, że jak orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 25 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 60/20 (LEX nr 3001256), skoro charakter działki w powiązaniu z brzmieniem decyzji podziałowej nie przewiduje jej przejścia z mocy art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami na własność gminy - to brak jest podstaw do żądania odszkodowania. Skoro zaś dopiero decyzja z [...] r. sprecyzowała, że wskazane działki przeszły na własność Gminy na poszerzenie drogi gminnej, to dopiero wtedy ich własność przeszła na Gminę.
Dopóki wymieniona decyzja pozostaje w obrocie prawnym, ma walor wiążącej i stanowi podstawę do żądania odszkodowania przez podmiot, będący właścicielem nieruchomości w dacie jej wydania gdyż zrzeczenie się odszkodowania przez poprzednich właścicieli jest bezskuteczne. Taki też pogląd wyraził tut. Sąd w nieprawomocnym wyroku z dnia 21 września 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 627/20, uwzględniając skargę następcy prawnego, który był drugim współwłaścicielem przedmiotowych działek w analogicznym stanie faktycznym i prawnym. Zasadnie też skarżący zarzucił naruszenie art. 10 § 1 kpa poprzez uniemożliwienie mu przez organ odwoławczy wypowiedzenia się co do dowodów zgromadzonych przez ten organ, a mianowicie protokołu rokowań z dnia [...] r.
Przywołane przez organ odwoławczy orzecznictwo nie dotyczy zaś okoliczności niniejszej sprawy, lecz nabycia prawa własności z mocy art. 73 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i stąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzeczono o uchyleniu decyzji organów obydwu instancji. O kosztach obejmujących wpis od skargi (200,00 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika (480,00 zł) oraz opłatę skarbowa (17 zł) orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200, 205 i 209 cytowanej ustawy, a także § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. jedn. Dz. U. 2015 r. poz. 1800).
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym nastąpiło na podstawie zarządzenia nr 31 Prezesa WSA w Gliwicach z dnia
23 października 2020 r. oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien zatem ustalić na rzecz skarżącego odszkodowanie za nabyte przez Gminę działki z mocy decyzji podziałowej.
ec