II SA/GL 707/24

II SA/Gl 707/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak /przewodniczący/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 521/24 - Postanowienie NSA z 2024-09-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 24 ust. 2a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 1 lutego 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/52/2024/363 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 1 lutego 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/52/2024/363 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 20 grudnia 2023 r., nr [....] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
Prezydent ustalił A. G. (dalej "Skarżąca") prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem W. G. w okresie od 1 października 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 2.458,00 zł miesięcznie oraz w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2025 r. w kwocie 2.988,00 zł miesięcznie.
Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 17, art. 23a, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").
W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że wniosek Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu 25 października 2023 r. Z załączonych do wniosku dokumentów wynikało, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 12 stycznia 2022 r., nr [....] niepełnosprawność dziecka orzeczono na czas określony do 31 stycznia 2023 r. Z orzeczenia wynikało, że dziecko Skarżącej wymagało konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8), natomiast nie wymagało konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielniej egzystencji (pkt 7). Od ww. orzeczenia Skarżąca złożyła odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (dalej "WZON") w K., który to 13 kwietnia 2022 r. wydał orzeczenie uchylające zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej ustaleń zawartych w punktach 5 i 9. Od orzeczenia WZON z 13 kwietnia 2022 r. Skarżąca złożyła skargę do Sądu Rejonowego w S. Sąd ten wyrokiem z 30 maja 2023 r. o sygn. akt [...] zmienił zaskarżone orzeczenie w taki sposób, że na okres do 16. roku życia, a więc do 24 lipca 2025 r. zaliczył dziecko Skarżącej do osób niepełnosprawnych ze wskazaniem, że dziecko wymaga zarówno konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jak i konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z uwagi na fakt, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie został złożony w terminie, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., prawo do świadczenia przyznano na okres od miesiąca złożenia wniosku do ostatniego dnia miesiąca, w którym wygasa ważność orzeczenia o niepełnosprawności dziecka.
Pismem z 29 grudnia 2023 r. Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji Organu I instancji wyjaśniając, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. odebrała 24 października 2023 r., a komplet dokumentów wraz z wnioskiem złożyła 25 października 2023 r. Wyrok uprawomocnił się 30 czerwca 2023 r., Skarżąca złożyła wniosek o przesłanie prawomocnego orzeczenia 7 lipca 2023 r. Odpis prawomocnego wyroku Sąd Rejonowy w S. wysłał 13 października 2024 r. Opóźnienie w dostarczeniu dokumentu wynikało z przyczyn dotyczących Sądu Rejonowego w S.
Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji z 20 grudnia 2023 r. W jej uzasadnieniu zreferowano stan faktyczny sprawy i wskazano podstawy rozstrzygnięcia.
Zdaniem Organu odwoławczego zasadne stało się utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, ponieważ Organ I instancji prawidłowo postąpił przyznając Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 1 października 2023 r., tj. od miesiąca w którym wpłynął wniosek strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne znaczenie w sprawie ma data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz data wydania orzeczenia o niepełnosprawności (w tym wypadku wyroku sądowego), a organy administracji publicznej związane są treścią art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r. Skarżąca mając wiedzę o wydanym wyroku Sądu mogła złożyć wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednocześnie informując MOPS, że dostarczy prawomocny wyrok Sądu po jego otrzymaniu.
Pismem z 29 kwietnia 2024 r. Skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ww. decyzję Kolegium w całości i wniosła o jej uchylenie, a także o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji. Ponadto zażądała zasądzenia na jej rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść Skarżącej. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organów obu instancji, zrozumienie tych motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca opisała szczegółowo przebieg postępowania przed organami. Zdaniem Skarżącej okres przyznania świadczenia winien obejmować cały 2022 i 2023 r. (do miesiąca października). Wbrew opinii organów uprawomocnienie się wyroku Sądu Rejonowego ma skutek z datą wsteczną, a nie dopiero od chwili jego ostateczności.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wnosząc o oddalenie skargi Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.").
Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądu administracyjnego oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji wynikające z treści art. 145 § 1 p.p.s.a, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Organu odwoławczego, jak również poprzedzająca ją decyzja Organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich wzruszenie.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że Skarżąca spełnia przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wynikające z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. w związku z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym) w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Kwestią sporną jest data początkowa, od której świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać ustalone. Skarżącej ustalono prawo do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 października 2023 r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie prawa do świadczenia. Organy obu instancji stwierdziły, że Skarżąca nie zachowała terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Natomiast zdaniem Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać jej przyznane zgodnie z regułą z art. 24 ust. 2a u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o ustalenie niepełnosprawności dziecka z uwagi na fakt, że nie miała ona wpływu na opóźnienie w przesłaniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego. Skarżąca wyjaśniła, że wyrok Sądu Rejonowego w S. z 30 maja 2023 r. o sygn. akt [....] uprawomocnił się 30 czerwca 2023 r. Wniosek o przesłanie prawomocnego orzeczenia został złożony przez nią 7 lipca 2023 r., zaś odpis prawomocnego wyroku został jej doręczony 24 października 2023 r. Skarżąca następnego dnia, tj. 25 października 2023 r. złożyła w Organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z kompletem dokumentów.
Kluczową zatem kwestią dla oceny zgodności z prawem wydanych decyzji jest wykładnia art. 24 ust. 2a u.ś.r. w zakresie początku biegu terminu trzech miesięcy do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności.
Przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym istnieje rozbieżność co do tego jak należy rozumieć sformułowanie "od dnia wydania orzeczenia" w przypadku, gdy stopień niepełnosprawności ustala sąd powszechny.
Z literalnego brzmienia przepisu art. 24 ust. 2a u.ś.r. wynika, że termin trzymiesięczny należy liczyć od dnia wydania danego orzeczenia o niepełnosprawności. Opierając się na wykładni literalnej tej regulacji część składów orzekających wyraża zatem pogląd, że termin ten należy liczyć od dnia wydania przez sąd orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 4 marca 2015 r., IV SA/Gl 478/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 26 kwietnia 2018 r., II SA/Bk 102/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 grudnia 2014 r., II SA/Łd 1025/14; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2016 r., I OSK 1092/16 - opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Część sądów administracyjnych, odwołując się do wykładni systemowej i celowościowej art. 24 ust. 2a u.ś.r. uznaje, że w przypadku, gdy stopień niepełnosprawności ustala sąd powszechny to sformułowanie "od dnia wydania orzeczenia" oznacza dzień uprawomocnienia się wyroku sądu. Dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 2 sierpnia 2024 r., I OSK 2458/23; 8 lutego 2019 r., I OSK 3587/18; 10 stycznia 2019 r., I OSK 3075/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 3 lipca 2024 r., II SA/Gl 245/24 – opubl. w CBOSA).
Kolejne stanowisko przyjmuje, że termin trzymiesięczny powinien być liczony od daty stwierdzenia prawomocności, nie zaś prawomocności faktycznej orzeczenia. Wskazuje się bowiem, że zwykle data uprawomocnienia się wyroku nie pokrywa się z datą, w której sąd powszechny stwierdził jego prawomocność. Zatem w poszczególnych sytuacjach okres, w którym wnioskodawca może uzyskać informację o uprawomocnieniu się wyroku, będzie się różnić i będzie tym krótszy, im później stwierdzono prawomocność wyroku w danej sprawie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 18 stycznia 2023 r., III SA/Kr 1511/22; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 10 października 2023 r., II SA/Gl 934/23 i z 27 października 2022 r., II SA/Gl 808/22 – opubl. w CBOSA.)
Prezentowane jest także stanowisko, że skoro ustawodawca nie określa, jak należy liczyć termin trzech miesięcy w przypadku orzeczenia o niepełnosprawności przez sąd powszechny (czy ma to być data wydania wyroku, data prawomocności wyroku czy data stwierdzenia tej prawomocności, która może nastąpić powyżej 3 miesięcy od daty wydania wyroku), to złożony w rozsądnym terminie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne wraz z kompletem dokumentów winien być uznany za złożony w terminie (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z: 4 września 2018 r., III SA/Kr 789/18; 6 sierpnia 2024 r., III SA/Kr 628/24; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2017 r., I OSK 2143/15 – opubl. w CBOSA).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do stanowiska, że trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego. Na gruncie art. 24 ust. 2a u.ś.r. fizyczne dysponowanie przez stronę odpisem prawomocnego wyroku nie ma znaczenia dla otwarcia terminu do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego. Doniosły prawnie jest bowiem sam fakt istnienia takiego wyroku oraz jego treść stwierdzająca niepełnosprawność (i datę jej powstania). Skutek w postaci prawomocności orzeczenia sądowego uruchamia bieg trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Dostrzegając przy tym różnice między postępowaniem sądowym a postępowaniem administracyjnym uznać trzeba, że nie są one wystarczające do tego, aby inaczej traktować skutki prawne ostatecznych decyzji oraz prawomocnych wyroków sądowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 7 grudnia 2021 r., II SA/Gl 1088/21, opubl. w CBOSA). Mając zaś na uwadze skutki prawne wynikające z dochowania terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r. niezbędne jest precyzyjne wskazanie zdarzeń prawnych. Wykorzystywanie pojęcia "rozsądnego
terminu" nie odwołuje się do konkretnego dnia i wynikających z tego skutków prawnych, lecz daje organowi administracji publicznej czy sądowi dowolność w nadawaniu temu terminu znaczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 marca 2022 r., II SA/Gl 1508/21, opubl. w CBOSA).
Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych sprawy należy wskazać, że wyrok Sądu Rejonowego w S. z 30 maja 2023 r. uprawomocnił się 30 czerwca 2023 r., a zatem z tym dniem wywoływał skutki prawne. Z dniem 30 czerwca 2023 r. Skarżąca nabyła uprawnienie do skorzystania z zasady ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Skarżąca w okresie trzech miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia nie skorzystała z tego uprawnienia. Skarżąca mając wiedzę o wydanym wyroku mogła złożyć wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednocześnie informując Organ I instancji, że dostarczy prawomocny wyrok po jego otrzymaniu. Wyjaśnić przy tym należy, że termin do złożenia wniosku określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r. ma charakter materialny co oznacza, że brak jest możliwości jego przywrócenia na podstawie art. 58-59 k.p.a. Przyczyny niezłożenia wniosku przed upływem terminu, które mogą być nawet niezawinione przez osobę uprawnioną, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia rodzinnego.
Wobec powyższego należy uznać, że organy obu instancji nie dopuściły się zarzucanego w skardze naruszenia art. 24 ust. 2a u.ś.r., art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organy prawidłowo przyjęły, że brak było podstaw do ustalenia Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności.
Skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.