II SA/Gl 705/24

II SA/Gl 705/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-10-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Tomasz Dziuk /przewodniczący/
Wojciech Gapiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 126  ust. 1 i 5,  art. 126 ust. 8,  art. 126 ust. 10,  art. 124b
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2024 r. sprawy ze skargi T. sp. z o. o. z siedzibą w L. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr NWXIV.7581.4.14.2024 w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewoda Śląski (dalej – organ odwoławczy, Wojewoda) decyzją z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr NWXIV.7581.4.14.2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.) oraz art. 9a w związku z art. 126 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm. - dalej u.g.n.), po rozpoznaniu odwołania T Sp. z o.o. w L. (dalej – Skarżąca, Spółka), utrzymał w mocy decyzję Starosty L. (dalej – organ I instancji, Starosta) z dnia 9 lutego 2024 r. nr [...] , którą zezwolono na czasowe zajęcie w okresie od dnia 8 grudnia 2023 r. od godziny 2350 do dnia 9 grudnia 2023 r. do godziny 1500 przez E S.A. w O. (dalej – Spółka Energetyczna), nieruchomości, tj. pomieszczenia położonego w L. przy ul. [...] w L., zlokalizowanego w budynku przemysłowym posadowionym na działkach o numerze [...] i [...], obręb L. o łącznej powierzchni 0.4299 ha, dla których Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą [...], stanowiących własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym T Sp. z o.o. w celu przywrócenia dostaw ciepła dla odbiorców.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 11 grudnia 2023 r. Spółka Energetyczna – powołując się na art. 126 ust. 10 w związku z ust. 5 u.g.n. - zwróciła się do organu I instancji o udzielenie zezwolenia na czasowe zajęcie pomieszczenia w budynku przemysłowym zlokalizowanym na nieruchomości składającej się z działek o numerach [...] i [...], których użytkownikiem wieczystym jest Skarżąca. Żądanie dotyczyło okresu od dnia 8 grudnia 2023 r. od godziny 2350 do dnia 9 grudnia 2023 r. do godziny 1500. W uzasadnieniu wskazano, że zajęcie pomieszczenia było niezbędne dla otwarcia zaworu ciepłowniczego (zamkniętego przez osobę nieuprawnioną) i przywrócenia dostaw ciepła do ich odbiorców (m.in. bloków mieszkalnych). Wyjaśniono także, że z uwagi na ujemne temperatury powietrza Spółka Energetyczna nie mogła wystąpić z powyższym wnioskiem i oczekiwać na wydanie zezwolenia. Brak natychmiastowych działań stwarzało zagrożenie życia i zdrowia ludzi.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Starosta decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. zezwolił Spółce Energetycznej w okresie od dnia 8 grudnia 2023 r. od godziny 2350 do dnia 9 grudnia 2023 r. do godziny 1500 na czasowe zajęcie nieruchomości, tj. pomieszczenia położonego w budynku przemysłowym w celu przywrócenia dostaw ciepła dla odbiorców.
W motywach decyzji organ I instancji przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy. Zauważył, że w myśl art. 6 pkt 2 u.g.n. dostawa ciepła stanowi cel publiczny. Natomiast Spółka Energetyczna – zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1385 z późn. zm.) – zobowiązana jest do ciągłego i nieprzerwanego dostarczania energii cieplnej. Jednym z instrumentów mającym umożliwić realizację tego zadania uregulowany został w art. 126 ust. 1 i 5 u.g.n. Pozwala on – jak zauważył Starosta – podmiotowi energetycznemu na zajęcie nieruchomości, np. w celu usunięcia awarii. Według organu I instancji, z takiego uprawnienia skorzystała właśnie Spółka Energetyczna. Dołączony do wniosku wykres z pomiarów temperatury powietrza wskazuje, że oscylowała ona od -2,42°C do +1,00°C. W takiej sytuacji – zdaniem Starosty - brak ogrzewania w blokach mieszkalnych, sklepie B, restauracji A, czy budynkach firmy P skutkować mogło szkodami materialnymi oraz szkodą na zdrowiu, a ponadto mogło być zagrożeniem dla życia ludzkiego. W takich okolicznościach wejście Spółki Energetycznej do pomieszczenia, w którym znajdował się zawór ciepłowniczy, pomimo braku zgody jego właściciela w trybie nagłym stanowi podstawę do wydania zgody na podstawie art. 125 ust. 5 u.g.n. Starosta wyraził również pogląd, że kwestia legalności umieszczonego urządzenia jest bez znaczenia dla sprawy. Wyjaśnił ponadto, że sytuację dopuszczającą zastosowanie art. 126 ust. 1 i 5 u.g.n. ocenia się w kontekście okoliczności, które ujawnione były w momencie zdarzenia, a przewidywany rozmiar szkody wówczas był znaczy. Wypowiedział się również co do zgłoszonych przez Spółkę wniosków dowodowych, które w jego ocenie nie mogły wpłynąć na treść wydanej decyzji. Pomimo wydanej zgody na czasowe zajęcie nieruchomości, Starosta zwrócił uwagę na potrzebę uregulowania pomiędzy stronami kwestii dostępu do pomieszczenia, w którym znajdują się urządzenia ciepłownicze. Niemniej jednak, jak stwierdził organ I instancji, brak uzgodnień w tej materii nie może być powodem, że odbiorcy energii cieplnej mają być poszkodowanymi w tym sporze. Końcowo pouczył Skarżącą o roszczeniach odszkodowawczych wynikających z art. 126 ust. 3 i 4 u.g.n.
W odwołaniu z dnia 23 lutego 2024 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i wydanie odmowy zezwolenia na czasowe zajęcia pomieszczenia w budynku przemysłowym. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
I. naruszenie prawa materialnego, to jest:
1) art. 126 ust. 5 w związku z art. 126 ust. 1 u.g.n. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że stanowi siłę wyższą lub nagłą potrzebę zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, stan polegający na potrzebie przywrócenia działania sieci ciepłowniczej, w sytuacji w której właściciel tejże sieci nie uregulował uprzednio sposobu korzystania z nieruchomości, na której sieć ciepłownicza jest posadowiona, podczas gdy stan taki nie stanowi, ani siły wyższej, ani potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, w rozumieniu art. 126 ust. 1 u.g.n.;
2) art. 126 ust. 5 u.g.n. w związku z art. 20 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm. - dalej u.p.e.a.) przez jego niezastosowanie;
II. naruszenie przepisów postępowania mające istotne wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) art. 7 w związku z art. 8 k.p.a. przez przyjęcie, że interes Spółki Energetycznej polegający na zezwoleniu jej na czasowe zajęcie nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną o nr: [...] i [...] obręb L. , przeważa nad interesem Skarżącej w odmowie zezwolenia na dokonanie takiego zajęcia;
2) art. 75 § 1 k.p.a. przez brak rozpoznania wniosków dowodowych polegających na dopuszczeniu i przeprowadzeniu dowodów w postaci:
a) informacji o wysokościach temperatur wewnątrz budynków, do których Spółka Energetyczna była zobowiązana dostarczać energię cieplną w okresie pomiędzy dniem 8 grudnia 2023 r., a dniem 9 grudnia 2023 r., za pomocą sieci ciepłowniczej przebiegającej przez przedmiotową nieruchomość;
b) opinii biegłego do spraw ciepłownictwa - dla wykazania, że z wykresu z monitoringu liczników ciepła wynika, że w okresie od dnia 8 grudnia 2023 r. do dnia 9 grudnia 2023 r. nie nastąpiło wstrzymanie dostarczania energii cieplnej do budynków, do których energia ta miała być dostarczana za pomocą sieci ciepłowniczej przebiegającej przez przedmiotową nieruchomość;
c) złożonych przez Spółkę Energetyczną danych pozwalających na identyfikację ilości lokali, do których była ona zobowiązana dostarczać energię cieplną w okresie pomiędzy 8 grudnia 2023 r., a dniem 9 grudnia 2023 r. za pomocą sieci ciepłowniczej przebiegającej przez przedmiotową nieruchomość;
d) złożonych przez Spółkę Energetyczną danych pozwalających na identyfikację przedsiębiorców, którzy mieli - w jej ocenie - ponieść szkodę w związku z przesyłem mniejszej ilości energii cieplnej w okresie pomiędzy 8 grudnia 2023 r., a dniem 9 grudnia 2023 r., za pomocą sieci ciepłowniczej przebiegającej przez przedmiotową nieruchomość;
e) złożonego przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w L. lub przez Komendanta Powiatowego Policji w L. nagrania audio rozmowy telefonicznej przeprowadzonej przez użytkownika numeru telefonu [...] z użytkownikiem numeru telefonu [...] w dniu 8 grudnia 2023 r. o godzinie 22:10 - dla wykazania przebiegu tej rozmowy;
3) art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. przez brak zebrania materiału dowodowego w zakresie:
a) ustalenia okoliczności wystąpienia, albo braku wystąpienia siły wyższej oraz potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wskutek obniżenia dostawy energii cieplnej, do których Spółka Energetyczna dostarczała energię cieplną za pomocą sieci przebiegającej przez przedmiotową nieruchomość;
b) ustalenia podmiotów, które miały ponieść znaczną szkodę, lub którym groziła niebezpieczeństwo dla ich życia lub zdrowia wskutek obniżenia dostawy energii cieplnej, a do których to podmiotów Spółka Energetyczna dostarczała energię cieplną za pomocą sieci przebiegającej przez przedmiotową nieruchomość;
c) warunków zgody przedstawiciela Spółki Energetycznej na czasowe zajęcie przez nią przedmiotowej nieruchomości;
4) art. 80 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. przez przyjęcie, że:
a) wystąpiło zagrożenie dla życia lub zdrowia wielu osób wskutek awarii sieci ciepłowniczej przebiegającej przez przedmiotową nieruchomość bez ustalenia, na czym owo zagrożenie miało polegać oraz wobec ilu osób zagrożenie to powstało;
b) wystąpiła nagła potrzeba zapobieżenia znacznej szkodzie bez ustalenia na czym szkoda ta miała polegać oraz jaką miała - chociażby w przybliżeniu - wysokość;
c) interes społeczny przemawia za tym, aby zezwolić Spółce Energetycznej na czasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy nie wykazano na czym ów interes miałby polegać.
W odwołaniu zawarto również żądanie przeprowadzenia dowodów wymienionych w pkt II.2 odwołania.
Wojewoda nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 11 kwietnia 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. We wstępnej części uzasadnienia przedstawiono przebieg postępowania oraz stan prawny obowiązujący w sprawie. Następnie wyjaśniono, że znaczenie takich pojęć jak siła wyższa lub nagła potrzeba, zakłada zaistnienie stanów, które nakazują natychmiastowe działanie w celu niedopuszczenia do powstania szkody. Tak więc podstawą wydania decyzji w takich sprawach muszą być takie informacje, które rzeczywiście wskazują na potrzebę wyjątkowo szybkiego działania organu administracji publicznej lub podmiotu do tego zobowiązanego. Wojewoda zwrócił uwagę, że art. 126 ust. 5 u.g.n. i art. 126 ust. 8 u.g.n. stanowią podstawy dla wydania dwóch różnych decyzji. Tymczasem w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym przywołano oba przepisy, co – zdaniem organu II instancji – nie wpływa na prawidłowość orzeczenia. W ocenie Wojewody, Starosta słusznie uznał, że zostały spełnione warunki niezbędne do wydania zezwolenia na czasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości, w trybie przewidzianym w art. 126 ust. 5 u.g.n., gdyż wystąpiła druga z przesłanek wynikająca z awarii, o której mowa w art. 124b u.g.n. (art. 126 ust. 10 u.g.n.), a zgromadzony w sprawie materiał jest wystarczający do jej potwierdzenia. Ponadto konieczność natychmiastowego zapobieżenia powstaniu znacznej szkody uniemożliwiła złożenie wniosku o wydanie decyzji przed zajęciem nieruchomości, natomiast jego złożenie nastąpiło w przypisanym terminie, tj. w ciągu 3 dni po zajęciu nieruchomości. Zaznaczono, że pojęcie szkody jest niezdefiniowane. Odwołano się jednak w tym względzie do poglądów nauki prawa cywilnego, gdzie przyjmuje się, że termin ten odnosi się do wszelkich uszczerbków w dobrach lub interesach prawnie chronionych, których poszkodowany doznał wbrew swej woli. W realiach niniejszej sprawy – jak stwierdził Wojewoda - skutkiem braku dostaw ogrzewania do bloków mieszkalnych w okresie zimowym przy ujemnych temperaturach, jak miało to miejsce 8 i 9 grudnia 2023 r. (piątek - sobota), mogło nastąpić zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Jego zdaniem, do stwierdzenia zagrożeń, które mogą spowodować niskie temperatury nie jest potrzebna wiedza specjalistyczna, gdyż powszechnie jest wiadomym, że niskie temperatury powodują zahamowanie reakcji immunologicznych, obniżenie odporności dróg oddechowych na infekcje bakteryjne i wirusowe. Z tego też względu wyeliminowanie zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi poprzez jak najszybsze przywrócenie ogrzewania było w badanym przypadku nagłą potrzebą zapobieżenia powstaniu znacznej szkody wynikającej z awarii urządzeń przesyłowych, o której mowa w art. 126 ust. 5 w związku z ust. 10 u.g.n.
W dalszej części zaskarżonej decyzji Wojewoda ustosunkował się do zarzutów odwołania. W zakresie pierwszego zarzutu powtórzono stanowisko, że organ I instancji prawidłowo zastosował art. 126 ust. 5 w związku z ust. 1 u.g.n. Stwierdzono ponadto, że nieuregulowanie sposobu korzystania z nieruchomości przez Spółkę Energetyczną jest bez znaczenia dla sprawy. Z kolei powołany wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 281/09 – według organu odwoławczego - odnosi się do innego stanu faktycznego, niż kontrolowana sprawa, tj. nie dotyczy on zajęcia nieruchomości, o którym mowa w art. 126 ust. 5 u.g.n. Zajmując się drugim zarzutem wyrażono pogląd, że w kontrolowanej sprawie nie było konieczności uruchamiania przez Starostę wobec Skarżącej procedury egzekucyjnej, przewidzianej w art. 126 ust. 5 u.g.n., gdyż Spółka Energetyczna sama zajęła nieruchomość i przywróciła działanie ciepłociągu. Odnośnie zarzutu trzeciego podniesiono, że nie stwierdzono, by Starosta przyjął, że interes Spółki Energetycznej, polegający na czasowym zajęciu nieruchomości, przeważał nad interesem Skarżącej. Interes, który organ wziął pod uwagę dotyczył wyłącznie mieszkańców, których zdrowie i życie było zagrożone. W kwestii zarzutu czwartego i piątego organ odwoławczy uznał, że materiał dowodowy był wystarczający do potwierdzenia wystąpienia w niniejszej sprawie zagrożenia, tj. niskich temperatur, które stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Dlatego też nie było konieczności przeprowadzenia zawnioskowanych w odwołaniu dowodów, ani gromadzenia kolejnych.
W skardze z dnia 13 maja 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Spółki zarzucił decyzji Wojewody:
I. naruszenie prawa materialnego, to jest:
1) art. 126 ust. 5 u.g.n. w związku z art. 126 ust. 1 u.g.n. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że stanowi nagłą potrzebę zapobieżenia powstaniu znacznej szkody stan polegający na potrzebie przywrócenia działania sieci ciepłowniczej, w sytuacji w której właściciel tejże sieci nie uregulował uprzednio sposobu korzystania z nieruchomości na której sieć ciepłownicza jest posadowiona, podczas gdy stan taki nie stanowi potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, w rozumieniu art. 126 ust. 1 u.g.n.;
2) art. 126 ust. 5 u.g.n. w związku z art. 20 § 1 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że administracyjna egzekucja udostępnienia nieruchomości nie znajduje zastosowania wówczas, gdy podmiot uprawniony samodzielnie zajął nieruchomość bez stosowania przepisów o egzekucji w administracji, podczas gdy podmiot jest uprawniony zając nieruchomość jedynie wówczas, gdy zajęcie to dokonane jest przy zastosowaniu przepisów u.p.e.a.
W pozostałym zakresie zarzuty skargi pozostają tożsame z zarzutami odwołania. Jedyna różnica polega na tym, że w pkt II.2 skargi kwestionuje się zaniechanie przeprowadzenia zawnioskowanych w odwołaniu dowodów.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 28 czerwca 2024 r. pełnomocnik Spółki Energetycznej wniósł o oddalenie skargi, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. W treści pisma ustosunkowano się do zarzutów Skargi. W zakresie zarzutów dotyczących prawa materialnego wskazano, że urządzenia ciepłownicze wykonane zostały legalnie w okresie jednolitej własności Skarbu Państwa i z tego też względu obecnie Spółka Energetyczna nie jest obowiązana do ustanowienia służebności przesyłu. Twierdzenie to oparto treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2017 r. o sygn. akt III CZP 101/16. Ponadto pełnomocnik Spółki Energetycznej wyjaśnił, że przepisy postępowania egzekucyjnego nie znalazły zastosowania, ponieważ do zajęcia nieruchomości doszło w trybie doraźnym. Natomiast asysta Policji miała na celu jedynie zabezpieczyć przed oskarżeniem o zniszczenie nieruchomości lub zabór rzeczy ruchomych. Co do zarzutów prawa procesowego, pełnomocnik Spółki Energetycznej, zajął stanowisko, że dowody przedłożone w toku postępowania jednoznacznie wykazały zakłócenie dostaw ciepła m.in. do bloków mieszkalnych. Według pełnomocnika Spółki Energetycznej, działania Skarżącej były ukierunkowane na wymuszenie opłaty za posadowione urządzenia ciepłownicze, kosztem zdrowia i życia ludzkiego. Wstrzymanie dostaw ciepła stanowiło bowiem naruszenie interesu społecznego mieszkańców.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Wojewody z dnia 11 kwietnia 2023 r., którą utrzymano w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne dotyczące zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości pozostającej w użytkowaniu wieczystym Skarżącej, tj. pomieszczenia zlokalizowanego w budynku przemysłowym, w którym znajdują się urządzenia ciepłownicze, w celu przywrócenia dostaw energii cieplnej jej odbiorcom.
Spór koncentruje się wokół tego, czy spełnione zostały przesłanki z art. 126 ust. 1 i 5 u.g.n., które warunkują naruszenie posiadania nieruchomości bez uprzedniego uzyskania zgody na takie działanie ze strony właściwego organu administracji publicznej. Mianowicie Spółka stoi na stanowisku, że nie wykazano, aby ograniczenie dostaw ciepła było okolicznością, która umożliwiała Spółce Energetycznej na wejście do pomieszczeń bez wcześniejszego uregulowania kwestii korzystania przez nią z przedmiotowej nieruchomości. Dodatkowo – jej zdaniem - zachodzi potrzeba wyjaśnienia, czy sposób zajęcia nieruchomości naruszył przepisy postępowania egzekucyjnego w administracji.
Przystępując do rozważań przytoczyć należy wpierw art. 126 ust. 1 u.g.n. Stanowi on, że w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem art. 126 ust. 5 u.g.n., starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku.
Analiza tego przepisu wskazuje, że aby doszło do jego zastosowania, niezbędne jest wystąpienie siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Podkreślenia przy tym wymaga, że w ostatnim z wymienionych przypadków nie chodzi o jakąkolwiek potrzebę zapobieżenia powstaniu znacznej szkody a o potrzebę nagłą. Pojęcie "nagłej potrzeby" powinno być utożsamiane z sytuacją nadzwyczajną, jako przyczyną zagrożenia, a mianowicie możliwością wystąpienia katastrofy, awarii urządzeń lub sieci itp. Istotą tej przesłanki jest taka nieprzewidywalna sytuacja lub stan, które nakazują szybkie, natychmiastowe działanie w celu zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, przy czym podstawą wydania decyzji powinny być także wiarygodne informacje, z których wynika potrzeba niezwłocznego działania (zob. wyroki NSA: z dnia 26 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1070/20, Lex nr 3645632; z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 773/19, Lex nr 3065238). Zatem art. 126 ust. 1 u.g.n. wskazuje na element określonej profilaktyki w działaniu, celem przeciwdziałania szkodzie (zob. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 15/16, Lex nr 2422989). Ziszczenie się skutku w postaci powstania znacznej szkody nie jest warunkiem stosowania art. 126 ust. 1 u.g.n. Regulacja ta bowiem odwołuje się do "nagłej potrzeby zapobieżenia" powstaniu znacznej szkody, a więc obejmuje także sytuacje wskazujące na realne ryzyko powstania szkody w bliżej nieokreślonym momencie (zob. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 3889/18, Lex nr 3027067). Zakładać też należy, że wspomniana "nagłość" działania związana być może z zagrożeniem życia lub zdrowia ludzkiego (E. Bończak-Kucharczyk [w:] Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 126; A. Bródka [w:] Gospodarka nieruchomościami. Komentarz, red. E. Klat-Górska, Warszawa 2024, art. 126). Dodać przy tym należy, że zakres czynności, które mogą być podejmowane na podstawie art. 126 u.g.n., obejmuje jedynie takie, które są niezbędne do odwrócenia siły wyższej lub jej skutków bądź zapobieżenia powstaniu znacznej szkody (zob. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 3096/14, Lex nr 2002068).
Wskazać również należy, że zgodnie z art. 126 ust. 5 zd. 1 u.g.n. w przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w art. 126 ust. 1 u.g.n., uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. W przepisie tym chodzi o sytuację, gdy potrzebne jest natychmiastowe podjęcie interwencji wynikające z nagłości i dynamiki danej sytuacji, które wyklucza możliwość uprzedniego złożenia wniosku na podstawie art. 126 ust. 1 u.g.n. (zob. wyrok NSA z dnia 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 467/19, Lex nr 3058878). Innymi słowy, art. 126 ust. 5 u.g.n. znajduje zastosowanie, gdy oczekiwanie na wydanie decyzji uniemożliwiłoby zapobieżenie powstaniu znacznej szkody lub skutków działania siły wyższej (zob. wyrok NSA z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt I OSK 642/17, Lex nr 2443951).
Ponadto w myśl art. 126 ust. 10 u.g.n. przepisy art. 126 ust. 1-9 u.g.n. stosuje się również w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b u.g.n., a więc: ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń.
W kontekście dotychczasowych uwag zgodzić się należy z Wojewodą, że w kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka z art. 126 ust. 1 u.g.n. w postaci "nagłej potrzeby". Otóż aparatura pomiarowa, którą dysponuje Spółka Energetyczna dowodzi, że ok. godziny 900 w dniu 8 grudnia 2023 r. doszło do nagłego spadku przepływu i temperatury wody sieciowej. Informacje te obrazują załączone do wniosku wykresy temperatur wody zasilającej i powrotnej. Jak słusznie zauważył pełnomocnik Skarżącej, nie oznacza to, że zasilane obiekty zostały całkowicie odcięte od dostaw ciepła. Niemniej jednak trzeba podkreślić, że temperatura wody zasilającej spadła mniej więcej o połowę. Był to spadek, który był mocno odczuwalny przez ich odbiorców, czego dowodzi mail wspólnoty mieszkaniowej korzystającej z usług Spółki Energetycznej. Zawarto w nim bowiem zapytanie o przyczyny wstrzymania dostaw ciepła, jak również zapytanie dotyczące tego kiedy zostaną one wznowione. Ponadto przedsiębiorca prowadzący restaurację w rozmowie telefonicznej z pracownikiem Spółki Energetycznej wyraził zaniepokojenie ograniczeniem otrzymywanej energii cieplnej.
Oczywiście sam fakt zmniejszenie dostaw ciepła nie uzasadnia jeszcze stwierdzenia o zaistnieniu "nagłej potrzeby". Jednak w zestawieniu z niskimi temperaturami powietrza atmosferycznego już tak. Według informacji przekazanej przez Spółkę Energetyczną (potwierdzoną na stronie internetowej Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowego Instytutu Badawczego), temperatura na zewnątrz wahała się od -2,42°C do +1,00°C. Zatem były to temperatury, przy których ograniczenie ilości ciepła, nie pozostaje bez znaczenia dla funkcjonowania człowieka. Raczej należy wykluczyć, aby taki stan rzeczy zagrażał życiu ludzi. Natomiast doświadczenie życiowe – jak trafnie dostrzegł to Wojewoda – przemawia za wystąpieniem zagrożenia dla zdrowia ludzi. Mianowicie obniżenie temperatury w pomieszczeniach mieszkalnych (gdyż obniżenie temperatury wody sieciowej dotyczyło m.in. trzech bloków mieszkalnych) prowadzi do wychłodzenia organizmu, a w konsekwencji do różnego rodzaju infekcji. Podkreślić należy, że spadek temperatury wody sieciowej wynosił połowę wartości sprzed zakręcenia zaworu. Wystąpienie takiego niebezpieczeństwa stanowi więc o potencjalnej znacznej szkodzie. Zwrócić bowiem należy uwagę, że zajęcie nieruchomości ma zapobiec szkodzie, a więc nie musi ona realnie wystąpić. Trudno także odmówić racji powszechnemu założeniu, że życie i zdrowie ludzkie ma najwyższą wartość. Jedynie należy nadmienić w tym miejscu, że ustalanie liczby lokali, których dotknęło ograniczenie dostaw ciepła nie ma większego znaczenia. Wiedza o tym, że są to trzy bloki mieszkalne pozwala na założenie, że jest to znaczna ilość osób.
Okoliczności w postaci nagłego i znacznego spadku przepływu i temperatury wody sieciowej uzasadniały podejrzenie Spółki Energetycznej o wystąpieniu awarii urządzeń ciepłowniczych znajdujących się na terenie nieruchomości Skarżącej. Wystąpienie awarii wymaga z kolei natychmiastowych działań. Zaniechanie ich może prowadzić do zwiększenia skali awarii, a także do spotęgowania szkód nią spowodowanych. Z tej też przyczyny zasadnym było skorzystanie przez Spółkę Energetyczną z uprawnień nadzwyczajnych jakie daje art. 126 ust. 5 u.g.n., tj. podjęcia stosownych działań przed uzyskaniem zezwolenia Starosty na czasowe zajęcie nieruchomości.
Nie zasługują na uwzględnienie także zarzuty natury formalnej, które koncentrują się na kwestii niedostatków dowodowych. Uznać bowiem należy, że materiał dowodowy jest wystraczający dla wydania rozstrzygnięcia merytorycznego. Z wcześniejszych wywodów uzasadnienia wynika, że uwzględnienie wniosków dowodowych Spółki nie służyłoby pozyskaniu wiedzy, która mogłaby wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. Dodatkowo wskazać należy, że identycznie trzeba ocenić żądanie udostepnienia zarejestrowanej rozmowy telefonicznej z funkcjonariuszem Policji. Dowód ten miał służyć wykazaniu, że Skarżąca jest gotowa udostępnić pomieszczenie z urządzeniami ciepłowniczymi pod warunkiem przystąpienia przez Spółkę Energetyczną do negocjacji w zakresie uregulowania stanu prawnego korzystania przez nią z przedmiotowej nieruchomości. Tymczasem brak porozumienia pomiędzy stronami co do zasad korzystania z nieruchomości, na której znajduje się infrastruktura ciepłownicza i spory co do rozliczeń z tym związane, pozostają poza sferą zainteresowania organu administracyjnego, który działa w ramach art. 126 ust. 1 i 5 u.g.n. Właściwy organ - działając na podstawie wspomnianych przepisów - zobligowany jest tylko i wyłącznie do zbadania wystąpienia przesłanek w nim określonych. Z tych samym względów także sposób zajęcia nieruchomości, tj. jak twierdzi Skarżąca, niezgodnie z uregulowaniami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pozostaje poza kontrolą organu działającego w trybie art. 126 ust. 1 i 5 u.g.n.
Nie można się zgodzić z Wojewodą, że prawidłową podstawą wydania decyzji w kontrolowanej sprawie powinien być art. 126 ust. 5 u.g.n. Podzielić natomiast należy pogląd przez niego wyrażony, że art. 126 ust. 5 u.g.n. i art. 126 ust. 8 u.g.n. stanowią podstawy dla wydania dwóch różnych decyzji. Pierwszy z tych przepisów (art. 126 ust. 5 u.g.n.) uprawnia do rozstrzygnięcia o zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości w okresie od dnia złożenia wniosku do upływu maksymalnie 6 miesięcy od dnia zajęcia nieruchomości. Natomiast drugi (art. 126 ust. 8 u.g.n.) uprawnia do rozstrzygnięcia o potwierdzeniu zaistnienia przesłanek zajęcia nieruchomości i odnosi się do okresu poprzedzającego złożenie wniosku (zob. A. Bródka [w:] Gospodarka nieruchomościami. Komentarz, red. E. Klat-Górska, Warszawa 2024, art. 126).
Bezspornym jest, że Spółka Energetyczna dopełniła obowiązku z art. 126 ust. 5 u.g.n. i wystąpiła z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości, co fizycznie miało miejsce 11 grudnia 2023 r. Wiadomym jest także, że zajęcie nieruchomości miało miejsce w dniach 8 – 9 grudnia 2023 r. Oznacza to, że składając wniosek Spółka Energetyczna już nie korzystała z nieruchomości Skarżącej. Dlatego też Starosta winien wydać decyzję w oparciu o art. 126 ust. 8 u.g.n. Przepis ten obliguje właściwego starostę do rozstrzygnięcia potwierdzającego zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w art. 126 ust. 5 u.g.n. Nie budzi wątpliwości, że organ I instancji nie sprostał temu obowiązkowi, gdyż jego decyzja pochodzi z 9 lutego 2024 r. Uchybienie tej powinności nie może być poczytywane jednak jako uzasadnienie dla uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej. Przede wszystkim należy zauważyć, że termin ten należy uznać za termin instrukcyjny, o tym samym charakterze co terminy załatwienia sprawy (art. 35 § 3 i 3a k.p.a.). Jego skrócenie w art. 126 ust. 8 u.g.n. ma m.in. chronić podmiot dokonujący zajęcia przed nadmiernymi konsekwencjami finansowymi, gdyby właściwy starosta uznał, że nie zaistniały przesłanki do zajęcia nieruchomości w trybie nadzwyczajnym określonym w art. 126 ust. 5 u.g.n. Otóż art. 126 ust. 7 u.g.n. przewiduje karę pieniężną za każdy dzień nieuzasadnionego zajęcia nieruchomości (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Go 127/20, Lex nr 3034840). Ponadto zwrócić należy uwagę, że decyzja organu I instancji – pomimo wydania jej z naruszeniem terminu z art. 126 ust. 8 u.g.n. - rozstrzyga de facto o zasadności zajęcia czasowego nieruchomości w dniach 8 – 9 grudnia 2023 r., a więc potwierdza wystąpienie przesłanek z art. 126 ust. 1 i 5 u.g.n.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935).