II SA/Gl 693/22

II SA/Gl 693/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik
Krzysztof Nowak
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2353/22 - Wyrok NSA z 2023-12-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 25 ust. 10
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2022 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 marca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/470/2022/2379 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 kwietnia 2021 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. ustalono, że świadczenie wychowawcze wypłacone R. T. na dzieci: J. T. i M. T. w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym w wysokości 13.000 zł oraz zobowiązano stronę do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach mocą decyzji z dnia 21 czerwca 2021 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1479/2021/7523/LZ.
Pismem z 14 lipca 2021 r. R. T. reprezentowana w sprawie przez adwokata wniosła o umorzenie wskazanego wyżej nienależnie pobranego świadczenia łącznie z odsetkami, w całości, a w przypadku, gdyby organ uznał, że brak jest podstaw do umorzenia - o rozłożenie tej kwoty na 12 równych rat. Uzasadniając to żądanie podniesiono, że nie była ona świadoma obowiązku powiadomienia organu o zmianie miejsca zamieszkania oraz, że znajduje się w trudnej sytuacji wynikającej ze złego stanu zdrowia jej córek i związanych z tym znacznych wydatków.
W dniu 23 sierpnia 2021 r. Prezydent Miasta K. wydał decyzję nr [...], mocą której odmówił stronie umorzenia powyższego świadczenia, a zarazem rozłożył na raty kwotę z tego tytułu wynoszącą 13.000 zł oraz odsetki w wysokości 1.397, 40 zł zobowiązując ją do wpłaty każdej kolejnej raty, w kwocie ogółem 1.199,78 zł do ostatniego dnia każdego miesiąca aż do całkowitej spłaty zobowiązania. W wyniku odwołania R. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/2921/13555/MN z 18 października 2021 r. uchyliło wspomnianą decyzję z 23 sierpnia 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Decyzją z dnia 19 stycznia 2022 r. nr [...] wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta K. powtórnie odmówił stronie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 13.000 zł oraz orzekł o rozłożeniu na raty tej należności oraz odsetek w wysokości 2.036,92 zł i zobowiązał ją do wpłaty każdej kolejnej raty, w wysokości ogółem 1.253,07 zł do ostatniego dnia każdego miesiąca aż do całkowitej spłaty powstałego zobowiązania, według terminarza obejmującego okres od 1 lutego 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. W podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia powołano art. 25 ust. 1, 2, 3, 8, 9 i 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm., aktualnie Dz. U., z 2022 r., poz. 1577) oraz wydane na podstawie tej ustawy rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r. (Dz. U. poz. 1177). W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przyznał, że analiza budżetu wyżej wymienionej wskazuje, że jej wydatki za okres od sierpnia do października 2021 r. przekraczały uzyskiwane dochody, co niewątpliwie wskazuje na trudną sytuację materialną. Podkreślił jednak, że ma ona zabezpieczone warunki mieszkaniowe zaś powołane przez nią wydatki nie mają nadzwyczajnego charakteru. Jakkolwiek przy tym podnosiła, że opiekuje się chorymi rodzicami i w tym celu musi do nich codziennie dojeżdżać trasą liczącą 40 km - co generuje dodatkowe koszty i brak możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, to jednak z wyjaśnień złożonych w toku postępowania przez jej pełnomocnika wynika, że ani ona ani jej rodzice nie ubiegali się o wsparcie w formie świadczeń czy usług opiekuńczych, co znacznie odciążyłoby jej budżet i umożliwiłoby podjęcie dodatkowej pracy. Nadto zwrócono uwagę, że największym obciążeniem domowego budżetu strony jest spłacana pożyczka (miesięczna rata wynosząca 641 zł) i w tym kontekście podkreślono, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych w ramach zaciągniętych kredytów i pożyczek nie może korzystać z pierwszeństwa przed zaspokojeniem Skarbu Państwa i dlatego nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych.
W tym miejscu organ pierwszej instancji zaznaczył, że stosownie do treści art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, umorzenie, odroczenie terminu płatności bądź rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami może nastąpić wówczas, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Sama sytuacja materialna czy wysokie comiesięczne koszty nie uzasadniają umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, które są finansowane z budżetu państwa w formie dotacji celowej i dlatego powinny być wydatkowane zgodnie z przeznaczeniem i w sposób rzetelny. Tymczasem w niniejszej sprawie strona sama doprowadziła do powstania spornego zobowiązania albowiem nie poinformowała organu o niezamieszkiwaniu z dziećmi, na które świadczenia przyznano i w tym kontekście nie mogą podlegać uwzględnieniu wywody strony, że otrzymane świadczenia wychowawcze przekazywała ojcu dzieci, skoro pobierała je pomimo zaistnienia przesłanki powodującej ustanie prawa do tych świadczeń.
W dalszej części uzasadnienia Prezydent Miasta K. zgodził się z argumentacją o trudnym położeniu rodziny wynikającym z chorobą jej córki J. T. oraz kosztami leczenia drugiej córki – M. T. Zaznaczył jednak, iż przedłożone w toku postępowania paragony związane z terapią i leczeniem stomatologicznym, chociaż dokumentują fakt poniesienia tych wydatków, to jednak nie są dostatecznym potwierdzeniem, że zostały one opłacone przez stronę. Jedynym takim potwierdzeniem jest oświadczenie ojca dzieci, w którym wskazał on, że R. T. w 50% partycypuje w kosztach leczenia, wynoszących 700 zł. Nadto strona jest obowiązana do łożenia alimentów, w kwocie po 200 zł na każdą z córek, a skoro ich ojciec, poza tymi alimentami, pobiera aktualnie na nie świadczenia wychowawcze, to jej trudna sytuacja nie pozwala na partycypację w kosztach leczenia w takim samym stopniu co ich ojciec.
Zważywszy powyższe organ pierwszej instancji podkreślił, że umorzenie należności opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nie ma obowiązku wydania decyzji o treści zgodnej z żądaniem wnioskodawcy. W tym kontekście wywiódł, że sytuacja R. T. jest trudna, jednak nie na tyle szczególna, aby przy wykorzystaniu istniejących możliwości uzyskania pomocy (np. świadczeń opiekuńczych dla rodziców) czy podjęciu dodatkowej pracy i racjonalnym gospodarowaniu dochodem nie mogła zwracać nienależnie pobranych świadczeń w ratach - o co zresztą sama również wnosiła w piśmie z dnia 14 lipca 2021 r. Strona nie funkcjonuje wprawdzie w warunkach komfortu finansowego, jednak posiada stabilne źródło dochodu i stałe miejsce zamieszkania, zaś w perspektywie trudno zakładać, że nie będzie miała możliwości spłaty zadłużenia, a tym samym brak jest podstaw do pochopnego umarzania należności, skoro jej sytuacja materialna może w przyszłości ulec poprawie w wyniku podjęcia dodatkowej pracy bądź zaistnienia innych przyczyn powodujących przysporzenie majątku.
W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach reprezentujący skarżącą adwokat wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji podnosząc zarzut naruszenia norm procesowych zawartych w art. 80 w związku z art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - dalej K.p.a. - poprzez zaniechanie wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego oraz dokonanie błędnej oceny, że nie zachodzi okoliczność wyjątkowa i szczególna, uzasadniająca umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, a także art. 107 § 3 w związku z art. 11 K.p.a. - poprzez niedostateczne i nieprzekonujące uzasadnienie wydanej w powyższym zakresie decyzji uznaniowej i art. 7 tego Kodeksu - poprzez niezasadne przyjęcie, że w sprawie zachodzi nadrzędność interesu społecznego nad słusznym interesem strony i w konsekwencji nieuzasadnioną odmowę umorzenia należności. Nadto wspomniany adwokat zarzucił powyższej decyzji naruszenie normy prawa materialnego zawartej w art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - poprzez dowolne, a nie swobodne uznanie, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny strony pozwalające na umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, co skutkowało przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Zdaniem pełnomocnika odwołującej się, organ pierwszej instancji dokonał fragmentarycznej, niespójnej i dowolnej oceny dowodów, skupiając się wyłącznie na sytuacji materialnej strony i nie uzasadniając dlaczego uznał, że problemy zdrowotne jej córek nie kwalifikują się jako szczególnie uzasadniona okoliczność stanowiąca podstawę umorzenia należności. Nadto nieprawidłowo wziął pod uwagę potencjalne i hipotetyczne możliwości polepszenia przez nią swojej sytuacji, zamiast uwzględnić stan faktyczny istniejący w chwili wydania decyzji. Jego zdaniem bezpodstawne było również nieuwzględnienie faktu spłaty obciążających stronę zobowiązań kredytowych, a zupełnie niezrozumiałym odwoływanie się do sytuacji ojca dzieci, w tym do faktu pobierania przezeń świadczeń wychowawczych, skoro ocenie w niniejszym zakresie może podlegać wyłącznie sytuacja jej samej. W dalszej części odwołania zaznaczono, że choć strona zmieniła miejsce zamieszkania, to jednak orzekający w sprawie organ nie uwzględnił tego, że pobierała świadczenia wychowawcze tylko "technicznie" i przekazywała je w całości ojcu dzieci, który przeznaczał te środki w całości na zaspokojenie ich potrzeb.
Decyzją z dnia 15 marca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/470/2022/2379 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy rozstrzygnięcie zapadłe w pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium zaprezentowało dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie podkreśliło, że stosownie do treści art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy osobom wychowującym dzieci, organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego może umorzyć kwoty tych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia zatem wątpliwości, że ocena, czy w indywidualnym, konkretnym przypadku zachodzą wspomniane względy pozostawiona została uznaniu organów. Nie oznacza to jednak dowolności lecz obliguje organ administracji publicznej do zbadania, czy dany wniosek rzeczywiście dotyczy przypadku szczególnie uzasadnionego, zaś decyzja w tym zakresie powinna zostać uzasadniona przekonująco, zarówno co do faktów jak i co do prawa, w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W tym miejscu organ odwoławczy podniósł, że w uzasadnieniu kwestionowanej przez stronę decyzji wskazano na jej sytuację rodzinną i dochodową a opisane tam ustalenia oparte zostały na swobodnej - a nie dowolnej - ocenie znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego, w tym obszernej dokumentacji medycznej dotyczącej dzieci wyżej wymienionej, zaświadczeniach potwierdzających zatrudnienie i sytuację finansową, dokumentach obrazujących ponoszone wydatki, a także na oświadczeniach: G. T.: z 22 lipca, 4 sierpnia i 16 listopada 2021 r. i R. T.: z 3 sierpnia i 20 listopada 2021 r. Dodatkowo uwzględniono analizę budżetu strony za sierpień, wrzesień i październik 2021 r. wskazującą, że obciążające ją miesięczne wydatki przekraczają dochody, zaś różnica jest pokrywana w ramach pomocy finansowej udzielanej przez jej rodziców. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji odniósł się do sytuacji zdrowotnej córek strony wskazując na możliwość uzyskania dodatkowych świadczeń, w razie wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Wziął także pod uwagę wydatki związane z leczeniem i koniecznością zaspokojenia ich szczególnych potrzeb. Ocenił również sytuację mieszkaniową i finansową wnioskującej stwierdzając, że jest ona trudna. Podkreślił jednak, że jest ona osobą zdolną do pracy, posiadającą stabilne źródło dochodów oraz stałe miejsce zamieszkania, z kolei jej problemy finansowe mogą mieć charakter przejściowy i nie należą do nadzwyczajnych okoliczności (jak np. trwała utrata zdolności do pracy, znaczny stopień niepełnosprawności itp.), które uzasadniałyby zastosowanie najdalej idącej ulgi, jaką jest umorzenie należności. Równocześnie zaakcentowano, że organ pierwszej instancji dostrzegł trudne położenie wnioskodawczyni i orzekł o rozłożeniu należności na raty, co również stanowiło przedmiot jej żądania zawartego w piśmie z dnia 14 lipca 2021 r. W dalszej części uzasadnienia Kolegium zakwestionowało zarzuty sformułowane w odwołaniu wywodząc, że Prezydent Miasta K. zebrał i wszechstronnie przeanalizował materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, dostatecznie uzasadnił swą decyzję, a także - działając w ramach uznania administracyjnego - słusznie przyjął, że choć w przypadku strony zachodzi trudna sytuacja finansowa i rodzinna, to jednak nie jest to sytuacja nadzwyczajna, która uzasadniałaby zastosowanie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik R. T. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K., a także zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania podnosząc zasadniczo te same zarzuty, jak w odwołaniu od rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji. Wywiódł bowiem, że jego zdaniem zaskarżona decyzja, podobnie jak ten akt, narusza normy proceduralne zawarte w art. 80 w związku z art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 w związku z art. 11 K.p.a., a także przepis prawa materialnego z art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Poza tym zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie wspomnianej decyzji w mocy zamiast jej uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy. Pełnomocnik skarżącej powtórnie podkreślił, że orzekające w sprawie organy nie dokonały wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego oraz nie wyjaśniły w sposób należyty dlaczego uznały, że nie zachodzi okoliczność wyjątkowa i szczególna, uzasadniająca umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Nadto niezasadnie kierowały się nadrzędnością interesu Skarbu Państwa nad słusznym interesem strony i przekroczyły granice uznania administracyjnego opierając się na niespójnej i dowolnej ocenie dowodów, skupiając się wyłącznie na sytuacji materialnej strony oraz nie biorąc pod uwagę poważnych problemów zdrowotnych jej córek, a także związanych z tymi problemami wydatków. Niezależnie od powyższego reprezentujący stronę adwokat raz jeszcze podkreślił, że przekazywała ona pobrane świadczenia w całości ojcu dzieci, który przeznaczał je na zaspokojenie ich potrzeb. Ponownie też wskazał na bezpodstawne pominięcie obciążających stronę zobowiązań kredytowych oraz na nieprawidłowe uwzględnienie jej potencjalnych i hipotetycznych możliwości polepszenia swojej sytuacji, zamiast oparcia się na stanie faktycznym istniejącym w chwili wydania decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i powołując się na argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu swojej decyzji wywiodło, że nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Podkreśliło przy tym, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej stan faktyczny sprawy został wyczerpująco wyjaśniony, ocena dowodów była swobodna, a nie dowolna, wszelkie istotne okoliczności (w tym dotyczące sytuacji osobistej oraz zdrowotnej strony oraz jej dzieci) zostały przeanalizowane i opisane w uzasadnieniu wydanej decyzji, zaś organy obydwu instancji dostrzegły trudną sytuację strony i zastosowały wobec niej ulgę w spłacie należności, jaką jest jej rozłożenie na raty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się tu względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżony akt odpowiada wymogom prawa.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na złożony przez organ administracyjny wniosek w tym zakresie przy równoczesnym braku zgłoszenia przez skarżącą żądania przeprowadzenia rozprawy.
Zaskarżoną decyzją z 15 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o odmowie umorzenia nienależnie pobranych na córki świadczeń wychowawczych za okres do 1 marca 2020 r. do 31 marca 2021 r., w kwocie 13.000 zł wraz z odsetkami oraz o równoczesnym rozłożeniu tej należności na 12 miesięcznych rat.
W pierwszej kolejności przyjdzie podnieść, że prawidłowość i zgodność z prawem samego uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane oraz zobowiązania strony do ich zwrotu nie mogły podlegać ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu, zaś argumentacja o przeznaczeniu otrzymanych w tym zakresie środków na potrzeby dzieci nie mogła odnieść skutku. Kwestia obowiązku zwrotu rzeczonych świadczeń wykracza bowiem poza granice tej sprawy, albowiem została rozstrzygnięta w sposób ostateczny odrębną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PSŚ/41.5/1479/2021/7523/LZ z dnia 21 czerwca 2021 r., a jest poza sporem, że decyzja ta stała się prawomocna. W rezultacie, przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie ogranicza się wyłącznie do rozstrzygnięcia w zakresie odmowy umorzenia wspomnianej należności oraz rozłożenia jej na raty.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowiący - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego aktu, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Treść tego unormowania wskazuje jednoznacznie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia następuje w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ (...) może umorzyć", jak również pojęcie niedookreślone "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", którego interpretację w odniesieniu do realiów występujących w danym konkretnym przypadku pozostawiono organowi administracji publicznej. Organ ten ma więc prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, co jednak w żadnym razie nie oznacza dowolności. Zakres jego swobody wyznacza tu bowiem z jednej strony - powołany wyżej przepis prawa materialnego, zaś z drugiej - ogólne reguły postępowania administracyjnego określone w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że aby wydana na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci decyzja była prawidłowa, jej podjęcie musi zostać poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 przywoływanego Kodeksu), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 tego Kodeksu), pod kątem dokonania ustaleń umożliwiających miarodajną ocenę, czy zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie jednego ze środków prawnych polegających na uldze w spłacie nienależnie pobranego świadczenia. Dodatkowo w polu widzenia trzeba mieć to, że skoro przedmiotowa decyzja podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego, to nawet ustalenie, że w danej sprawie występuje szczególnie uzasadniona okoliczność dotycząca sytuacji rodziny nie musi jeszcze powodować, że podjęte zostanie pozytywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie.
W tym kontekście Sąd uznał, że organy obydwu instancji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w sposób kompletny i właściwy. W tym zakresie, w oparciu o przekazane przez skarżącą informacje rzetelnie ustaliły sytuację faktyczną jej i rodziny, w tym dochody, wydatki, a także dostrzegły i wzięły pod uwagę problemy zdrowotne jej dzieci. Zarówno w skardze jak i wcześniej - w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej pełnomocnik skarżącej nie wskazuje żadnej nowej okoliczności, która nie byłaby znana organom, a tym samym odwoływanie się przezeń do wad prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie jest zasadne. Warto zauważyć, że wypowiadające się w sprawie organy w swoich uzasadnieniach wskazywały na trudną sytuację strony i jej rodziny, w tym przyznały, że deklarowane przez nią wydatki przekraczają uzyskiwane dochody. Wyjaśniły również, dlaczego nie uwzględniły okoliczności spłacania przez nią kredytu powołując się na utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym spłacanie zobowiązań publicznoprawnych, jakimi są kredyty i pożyczki nie może wyprzedzać należności publicznoprawnych albowiem w przeciwnym wypadku oznaczałoby to przerzucenie tych należności na ogół podatników (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 2225/18 oraz z 22 września 2021 r., sygn. akt I GSK 295/21, a także Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu z 5 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Po 942/14 oraz w Gliwicach z 24 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1078/18 - wszystkie orzeczenia odstępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela i zwraca uwagę, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony nie stanowi on wyrazu preferowania interesu Skarbu Państwa nad słusznym interesem strony, a przeciwnie - świadczy o zajęciu stanowiska nacechowanego wyważeniem pomiędzy jednym i drugim interesem.
Orzekające w sprawie organy wyjaśniły w sposób przekonujący, że skarżąca jest osobą zdolną do pracy, posiadającą stabilne źródło dochodów oraz stałe miejsce zamieszkania, z kolei jej problemy finansowe mogą mieć charakter przejściowy i nie należą do nadzwyczajnych okoliczności. Wskazały również, że jedynym dowodem potwierdzającym jej aż 50 procentową partycypację w kosztach leczenia córek potwierdza wyłącznie oświadczenie ich ojca oraz dlaczego przyjęły, że tak wysoka partycypacja nie koresponduje z deklarowaną przez nią sytuacją ani nie znajduje uzasadnienia w kontekście faktu, że to ojciec pobiera na te dzieci nie tylko świadczenia wychowawcze ale i uiszczane przez nią alimenty. Nadto trafnie zwróciły uwagę na możliwość uzyskania przez stronę dodatkowych dochodów czy też świadczeń opiekuńczych przez jej rodziców. Chybiony jest przy tym zarzut pełnomocnika strony kwestionującego zasadność uwzględnienia przez organ nie tylko sytuacji majątkowej, w której aktualnie się znajduje lecz także istniejących po jej stronie potencjalnych, hipotetycznych możliwości poprawy tej sytuacji. Zdaniem Sądu organy administracji publicznej mają bowiem prawo - przy badaniu sytuacji majątkowej strony - do stwierdzenia, że może ona uzyskać dochody i w przyszłości spłacić zaległości. Przyjęcie odmiennej koncepcji prowadziłoby do uprzywilejowania osób, które nie podejmują aktywnych działań zmierzających do polepszenia swego stanu majątkowego, choć mają taką możliwość, w stosunku do osób, które pomimo trudnej sytuacji materialnej, wywiązują się z obowiązków regulowania należności wobec Państwa (por. wyrok NSA z 30 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 3350/14, LEX nr 2155898, oraz wyrok WSA w Warszawie z 13 czerwca 2018, sygn. akt III SA/Wa 2559/17 - dostępny w CBOSA).
W świetle poczynionych ustaleń przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publicznej w rozpoznawanej sprawie nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Jak zostało to zaznaczone powyżej, poddana kontroli tutejszego Sądu decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, a zatem sąd administracyjny uprawniony jest do badania, czy organy administracji publicznej przed podjęciem rozstrzygnięcia wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności sprawy, natomiast sąd ten nie dysponuje możliwością weryfikacji samego rozstrzygnięcia, czyli wyboru następstwa prawnego. Ten element uznania administracyjnego nie podlega sądowej kontroli i przynależy do wyłącznej kompetencji organu administracji publicznej. Powyższe stwierdzenie oznacza, że zadaniem sądu administracyjnego w przypadku kontroli tego typu decyzji jest weryfikacja przeprowadzonego postępowania administracyjnego pod kątem kompletności prowadzonego postępowania wyjaśniającego, w tym prawidłowości interpretacji mających w sprawie zastosowanie norm prawnych. Mając zaś na uwadze podniesione uwagi stwierdzić należy, że wypowiadające się w sprawie organy nie dopuściły się uchybień w postępowaniu wyjaśniającym i w sposób prawidłowy zinterpretowały przepisy leżące u podstaw wydania kontrolowanych decyzji.
Dodatkowo należy podkreślić - a fakt ten ma w sprawie kluczowe znaczenie, że w treści złożonego wniosku skarżąca (działająca przez pełnomocnika) zwróciła się wyraźnie o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego a "w przypadku, gdyby organ uznał, iż brak jest podstaw do umorzenia (...), o rozłożenie tej kwoty na 12 równych rat, płatnych miesięcznie do 20 dnia każdego miesiąca". Takie sformułowanie wniosku świadczy o tym, że strona wyraziła gotowość dokonania spłaty powyższej należności w ratach. Nie negując zatem jej trudnej sytuacji materialnej i życiowej ani też uciążliwości z jaką wiązałaby się także i taka forma zwrotu, należy podnieść, że sama w ten sposób expresis verbis zadeklarowała, że jest w stanie realizować wspomniane zobowiązanie w takiej formie i nie będzie to przekraczało jej możliwości płatniczych, a skoro tak, trudno kwestionować zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia, które wprawdzie nie uwzględnia jej żądania w całości, jednak czyni zadość temu żądaniu w opisanym wyżej zakresie.
Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.