II SA/Gl 683/22

II SA/Gl 683/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak
Wojciech Gapiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 775/23 - Wyrok NSA z 2025-02-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 8 ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 41 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 17 marca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/478/2022/2390 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 stycznia 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta M. (dalej: "organ", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 104 i 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), art. 106 ust. 1 w zw. z art. 41 pkt 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm., dalej: "u.p.s."), po rozpoznaniu wniosku z dnia 27 grudnia 2021 r. przyznał Z.C. (dalej: "Strona" "Skarżąca") specjalny zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu opału w miesiącu grudniu 2021 r. w kwocie 100,00 zł jednorazowo. Nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu organ podał, że Strona zwróciła się z wnioskiem o pomoc w formie 1 tony opału w naturze. Na podstawie przeprowadzonego zdalnie wywiadu środowiskowego z dnia 10 stycznia 2022 r. ustalono, iż Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód Strony wynosi 1.555,86 zł i przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Strona jest osobą niepełnosprawną, przewlekle chorą oraz legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na stan zdrowia ponosi koszty zakupu leków i stosowania specjalnej diety żywieniowej. Organ ustalił, że w listopadzie 2021 r. dochodem Strony była emerytura w wysokości 1.340,02 zł pomniejszona o potrącenia komornicze oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł, łącznie 1.555,86 zł, natomiast w grudniu 2021 r. - emerytura w wysokości 1.340,02 zł pomniejszona o potrącenia komornicze, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł oraz pożyczka od osoby prywatnej w wysokości 2.300,00 zł, łącznie 3.855,86 zł. Dochód Strony przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. wynoszące 701,00 zł do grudnia 2021 r. (776,00 zł od dnia 1 stycznia 2022 r. dla jednoosobowego gospodarstwa domowego).
Organ uwzględnił, że kwota pożyczki prywatnej została przeznaczona na wkład własny do zakupu sprzętu w ramach dofinansowania do likwidacji barier w komunikowaniu się oraz naprawę wózka inwalidzkiego (1.797,21 zł) oraz w pozostałej części na żywność i środki czystości (502,79 zł). Do stałych miesięcznych wydatków Strony należą – w listopadzie 2021 r.: energia elektryczna 200,00 zł, leki 254,34 zł, gaz 70,00 zł, media 120,95 zł. Nadto koszt zakupu żywności, środków czystości, rata za korzystanie z karty kredytowej. Dodatkowo w listopadzie 2021 r. Strona zakupiła wodę pitną 124,70 zł, ładowarkę do telefonu 27,00 zł, tusz do drukarki 56,00 zł, węgiel 559,80 zł (w analizie budżetu wskazano, że Strona zakupiła opał za 1.120,00 zł), natomiast w grudniu 2021 r. poza stałymi wydatkami miesięcznymi zakupiła wodę pitną 124,70 zł, pokryła koszt naprawy pieca kaflowego 150,00 zł oraz uiściła wkład własny do zakupu sprzętu w ramach dofinansowania ze środków PFRON 1.797,21 zł. Organ ustalił, że ogólne wydatki przekroczyły dochód Strony. W listopadzie 2021 r. Strona otrzymała czternastą emeryturę. W grudniu zaciągnęła pożyczkę prywatną w wysokości 2.300,00 zł.
Organ wyjaśnił, w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s., iż o możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje sytuacja życiowa wnioskującego, jednak odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego i przyznanie pomocy nie powoduje, że w sytuacji ograniczonych środków finansowych, dużej liczbie uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, ich potrzeby będą w pełni zaspokojone. W ocenie organu, w przypadku Strony, ze względu na sytuację zdrowotną oraz wysokie koszty leczenia zachodzi szczególnie uzasadniona okoliczność, jednak pomoc w formie 1 tony węgla przekracza możliwości finansowe Ośrodka. Przyznano natomiast pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do zakupu opału w wysokości 100,00 zł. Wartość zakupu 1 tony opału z przewozem przekracza kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej (w 2021 r. – 701,00 zł, w 2022 r. – 776,00 zł).
Organ zauważył także, że Strona w listopadzie 2021 r. dysponowała dodatkowymi środkami z czternastej emerytury, którą częściowo przeznaczyła na zakup opału, w grudniu natomiast z pożyczki prywatnej 502,79 zł przeznaczyła na bieżące potrzeby. Nadto Strona nadal objęta jest wsparciem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie usług opiekuńczych i jest całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłatności. Organ rozpoznając wniosek Strony uwzględnił przede wszystkim możliwości finansowe Ośrodka oraz obowiązującą politykę świadczeń, w świetle art. 3 ust. 4 u.p.s.
Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji zarzucając naruszenie:
- art. 2 i 67 Konstytucji RP w zakresie w jakim odmowa przyznania wnioskowanych świadczeń "skazuje Skarżącą na niehumanitarne ubóstwo energetyczne", zagrażające życiu Skarżącej, co jest jednocześnie sprzeczne z Kartą Praw Podstawowych Unii Europejskiej,
- art. 2 i art. 3 u.p.s. poprzez dokonanie błędnej wykładni skutkującej naruszeniem zasad i celów pomocy polegającej na wspieraniu osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia Skarżącej życia w warunkach odpowiadających godności człowieka,
- art. 16 u.p.s. poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy gmina i powiat zobowiązane są, zgodnie z przepisami ustawy, do wykonywania zadań pomocy społecznej i nie mogą odmówić pomocy osobie potrzebującej, natomiast w niniejszej sprawie wysokość przyznanego świadczenia nie zmierza do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych Skarżącej, przez co obowiązek zapewnienia realizacji zadań pomocy społecznej nie został zapewniony.
Skarżąca wyraziła niezadowolenie z zapadłej decyzji. Podkreśliła, że na cały okres grzewczy potrzebuje około 4 ton opału, z uwagi na brak termomodernizacji budynku. W ocenie Skarżącej organ nie spełnia celów, do których został powołany. Udzielona pomoc nie jest wystarczająca.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r., poz. 540) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/478/2022/2390 z dnia 17 marca 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, przywołał treść art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 i art. 41 u.p.s., a następnie ustalił, że dochód Skarżącej w listopadzie 2021 r. wyniósł 1.555,86 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Do stałych wydatków miesięcznych należą: czynsz 494,21 zł, energia elektryczna 200,00 zł, media 120,00 zł, leki 254,34 zł, a w listopadzie dodatkowo: ładowarka do telefonu 27,00 zł, woda pitna 124,70 zł, tusz do drukarki 56,00 zł oraz węgiel 559,80 zł.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że zasiłki celowe, celowe specjalne oraz celowe zdrowotne przewidziane w ustawie o pomocy społecznej nie mają charakteru świadczeń gwarantowanych, są to świadczenia uznaniowe, przyznawane w oparciu o ocenę potrzeb osoby składającej wniosek, jak również bieżących możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. W razie ich przyznania nie muszą one zaspokajać w pełni potrzeb wnioskodawcy. Ośrodek musi bowiem także zaspokoić pilne potrzeby innych podopiecznych. Kolegium zwróciło uwagę, iż organ I instancji ustalił zaistnienie w sytuacji Skarżącej szczególnie uzasadnionego przypadku i przyznał pomoc w wysokości określonej w decyzji uzasadnionej możliwościami finansowymi Ośrodka. W ocenie Kolegium decyzja organu I instancji została wydana w ramach uznania administracyjnego i zasługuje na utrzymanie w mocy.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji sformułowała zarzuty tożsame z przedstawionymi na etapie złożonego odwołania. Skarżąca podtrzymała także argumentację przedstawioną w uzasadnieniu odwołania. Podniosła ponadto, że organ nie wykazał braku środków finansowych, ilu podopiecznych zaspokoił oraz czy właściwie gospodaruje powierzonymi finansami.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie istnieje szczególnie uzasadniony przypadek dający podstawę do przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, jednak z uwagi na brak możliwości finansowych na zakup opału z dowozem przyznano Stronie specjalny zasiłek celowy w wysokości 100,00 zł na zakup węgla.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej Sąd uznał, że decyzje organów I i II instancji odpowiadają prawu. Zarzuty skargi okazały się niezasadne. W sprawie Sąd nie dostrzegł również przyczyn, które obowiązany był uwzględnić działając z urzędu. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PSŚ/41.5/478/2022/2390 z dnia 17 marca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta M. z dnia 24 stycznia 2022 r. nr [...] mocą której przyznano Skarżącej specjalny zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu opału w miesiącu grudniu 2021 r. w kwocie 100,00 zł.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje, osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701,00 zł (od dnia 1 stycznia 2022 r. – 776,00 zł), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Z kolei zgodnie z art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (pkt 1), zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (pkt 2). Natomiast w myśl art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Zgodnie ze stanowiskiem wyrażanym w literaturze przedmiotu, omawiane świadczenie, o którym mowa w art. 41 u.p.s., musi być traktowane jako szczególna pomoc doraźna, której przyznanie wymaga wnikliwej oceny. Organ udziela bowiem pomocy osobom niespełniającym ogólnych kryteriów jej otrzymania, zatem ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinny one samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy w oparciu o art. 41 u.p.s. w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Ich ocena musi przebiegać w świetle ogólnych zasad udzielania pomocy, zwłaszcza art. 2 i 3 u.p.s. (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el. 2021).
Stosownie do przywołanych regulacji art. 41 u.p.s., w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego udzielenie świadczenia w postaci zasiłku celowego (wtedy: specjalnego zasiłku celowego niepodlegającego zwrotowi), jest uzależnione od wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku".
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zauważa się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r. IV SA/Gl 155/07, z dnia 22 września 2021 r. II SA/Gl 494/21), uzasadniający przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r. III SA/Kr 401/11, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 4 marca 2021 r. II SA/Ke 960/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2021 r. VIII SA/Wa 642/20).
W rozpatrywanej sprawie organy uznały, że w przypadku Skarżącej zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 u.p.s., stanowiący podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego, jednak brak możliwości finansowych Ośrodka uniemożliwił przyznanie świadczenia w wysokości wnioskowanej.
Istota sporu sprowadza się zatem do kwestii czy organy orzekające w sprawie prawidłowo przyznały Skarżącej specjalny zasiłek celowy tylko częściowo zaspokający jej wniosek o przyznanie świadczenia w formie 1 tony węgla.
W pierwszej kolejności zwrócenia uwagi wymaga, że zaskarżona decyzja ma charakter decyzji uznaniowej. Należy przy tym pamiętać, co zostało podkreślone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 lutego 2011 r. w sprawie o sygn. I OSK 1789/10, iż uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną.
Kontrola sądowoadministracyjna decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ogranicza się zatem do sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone jego granice. Kontrola sądowoadministracyjna decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ogranicza się zatem do sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone jego granice. Sąd powinien zbadać czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, oraz czy organ dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie danego przepisu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2021 r. I OSK 447/21).
Dokonując wskazanej kontroli Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, uznał, że w niniejszej sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Odnotowania wymaga, iż w sprawie nie było sporne, że dochód Skarżącej przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Skarżąca nie kwestionowała ani na etapie złożonego odwołania ani też w treści skargi - źródeł oraz wysokości ustalonego przez organy dochodu w miesiącu listopadzie oraz grudniu 2021 r., jak również nie podnosiła błędnych ustaleń w zakresie stałych wydatków miesięcznych wyszczególnionych w uzasadnieniu decyzji oraz ustalonej przez organy sytuacji życiowej Skarżącej.
Jak wynika z akt administracyjnych, w odniesieniu do dochodów w analizowanym okresie, Skarżąca otrzymała emeryturę w wysokości 1.585,74 zł brutto (pomniejszoną o zaliczkę na podatek 103,00 zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne 142,72 zł, tj. 1.340,02 zł, następnie pomniejszone o potrącenia niealimentacyjne 396,43 zł, tj. kwotę do wypłaty: 943,59 zł, karta nr 37 akt administracyjnych), oraz zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł (karta nr 34 akt administracyjnych). Zasadnie zatem organy jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia przyjęły przepis art. 41 u.p.s. bowiem dochód Skarżącej przekroczył kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 u.p.s.
Stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. ustalenie wysokości dochodu winno nastąpić w odniesieniu do miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Trafnie organy przyjęły, w realiach niniejszej sprawy, iż dokonanie ustalenia dochodu Skarżącej winno nastąpić w odniesieniu do miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. listopada 2021 r. - w wysokości łącznej 1.555,86 zł, na który składa się emerytura w wysokości 1.340,02 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł (oświadczenie Skarżącej karta nr 40, informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych karta nr 37-38, analiza budżetu karta nr 34-36 akt administracyjnych).
Zauważyć w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że w pomocy społecznej za dochód musi być uznany zasiłek pielęgnacyjny (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lipca 2016 r. IV SA/Gl 1124/15, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2016 r. I OSK 1841/14), podobnie jak pożyczka oraz kredyt (zob. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2015 r. I OSK 1541/13 i I OSK 1542/1 – "zarówno w katalogu przychodów odliczanych od dochodu, jak też w katalogu obciążeń pomniejszających dochód ustawodawca nie wymienił pożyczki. Ponadto w żadnym innym przepisie ustawy o pomocy społecznej nie zawarto postanowienia, że kwota pożyczki nie podlega wliczeniu do dochodu.").
Potrącane przez komornika należności niealimentacyjne (w niniejszej sprawie w wysokości 396,43 zł), jako niewymieniony w art. 8 ust. 4 u.p.s., także podlegają wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Regulacja art. 8 ust. 3 u.p.s. prowadzi bowiem do wniosku, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w przepisach. Natomiast katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2018 r. I OSK 2313/18).
W rezultacie ustalenie wysokości dochodu zostało, w ocenie Sądu, dokonane prawidłowo. W ramach poczynionych przez organy ustaleń co do wysokości wydatków miesięcznych Skarżącej, Sąd, również nie dopatrzył się uchybień. Wydatki zostały potwierdzone dokumentami załączonymi do akt sprawy (karta nr 41, 44, 46, 53-68, 71-73, 96, 98-99, 101-103 akt administracyjnych) oraz wynikają z wyników wywiadu środowiskowego (karta nr 15-20, 29-30, 34-37 akt administracyjnych).
Zgodnie z wykazem udzielonego dofinansowania ze środków PFRON w 2021 r. Skarżącej zostały przyznane środki w łącznej wysokości 6.302,54 zł, na które składają się: środki z tytułu zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze w wysokości 687,00 zł oraz 634,50 zł, środki z tytułu dofinansowania likwidacji barier w komunikowaniu się w wysokości 2.307,00 zł, a także środki z tytułu dofinansowania lub refundacji kosztów utrzymania sprawności technicznej posiadanego wózka inwalidzkiego w wysokości 2.674,04 zł (karta nr 69 akt administracyjnych). Nadto Skarżąca w okresie od dnia 1 lipca 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. została zwolniona w całości z opłaty za usługi opiekuńcze świadczone siedem razy w tygodniu (karta nr 76 akt administracyjnych).
Organy administracji publicznej wyjaśniły sytuację Skarżącej, do których to ustaleń Skarżąca nie wnosiła uwag czy zastrzeżeń, nie sygnalizowała również konieczności przeprowadzenia dodatkowych dowodów w sprawie. Organy nie negowały trudnej sytuacji materialnej Skarżącej.
Wskazana okoliczność nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do niejako automatycznego przyznawania specjalnego zasiłku celowego na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb czy zaspokajanie ich w oczekiwanej wysokości. Należy pamiętać, iż uznaniowy charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. oznacza, że o uwzględnieniu wniosku, poprzez dokonanie określonej oceny danego stanu faktycznego pod kątem występowania w nim "szczególnie uzasadnionych przypadków", decyduje wyłącznie organ (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 października 2020 r. II SA/Gl 786/20).
W ocenie Sądu, analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie pozwala stwierdzić, iż organy zasadnie uznały wystąpienie w sytuacji Skarżącej "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 41 u.p.s. Konieczne stało się jednak uwzględnienie także możliwości finansowych właściwego w sprawie Ośrodka Pomocy Społecznej. Sąd dostrzega potrzebę udzielania wsparcia w przedmiotowym zakresie, lecz odmowa przyznania świadczenia bądź przyznanie go w niepełnej wysokości może być, zdaniem Sądu, podyktowana brakiem dostatecznych środków finansowych, tym bardziej w sytuacji wzrastającej liczby osób uprawnionych zgłaszających niezbędne potrzeby bytowe w celu ich zaspokojenia. Analizując podstawę rozstrzygnięcia należy mieć bowiem na uwadze, że stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednocześnie nie można również pomijać tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2018 r. I OSK 2502/18, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 czerwca 2020 r. II SA/Gl 84/20).
Zdaniem Sądu w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć wskazane zostały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia (str. 2 uzasadnienia organu I instancji, str. 2 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). W tym kontekście należy odnotować, że organy wyjaśniły, iż środki te nie są wystarczające do zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb w pełnej wnioskowanej wysokości, a Ośrodek musi zaspokoić także pilne potrzeby innych podopiecznych. W orzecznictwie za ugruntowane należy przyjąć stanowisko, iż w przepisach ustawy o pomocy społecznej nie przewidziano obligatoryjnego obowiązku zawarcia w uzasadnieniu decyzji szczegółowych danych dotyczących możliwości finansowych organu pomocy społecznej oraz ilości środków finansowych, jakimi organ dysponuje w skali miesiąca, wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego i ilości osób korzystających z tej formy pomocy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2016 r. I OSK 698/16, z dnia 26 sierpnia 2021 r. I OSK 447/21, z dnia 4 marca 2022 r. I OSK 1156/21). Wskazane okoliczności, także zdaniem Sądu, są powszechnie znane i w realiach rozpoznawanej sprawy nie wymagały dodatkowego dowodzenia. Zasadnie zatem organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślił konieczność ochrony interesów innych osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. Powyższe, jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 stycznia 2022 r. w sprawie o sygn. II SA/Gl 923/21, jest bowiem także istotne z punktu widzenia realizacji celów pomocy społecznej.
Na gruncie niniejszej sprawy, Sąd uznał, że kontrolowane rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności, organ zastosował właściwą podstawę materialnoprawną do prawidłowo ustalonych, niekwestionowanych okoliczności sprawy. Organy podjęły wszystkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Z przyczyn wskazanych powyżej, wbrew zarzutom strony skarżącej, w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o pomocy społecznej. W kontekście podniesionego zarzutu naruszenia art. 2 i art. 3 u.p.s. należy mieć na uwadze regulację ust. 4 art. 3 tej ustawy, stosownie do której potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a jak wskazano możliwości te w aspekcie możliwości finansowych są ściśle określone i nie wystarczają na pokrycie zgłaszanych wniosków w pełnej wysokości nawet na najpilniejsze potrzeby podopiecznych Ośrodka. Natomiast art. 16 u.p.s. nie tworzy w sposób samodzielny żadnych praw ani obowiązków po stronie organów. Nie może zatem być podstawą wydania decyzji, a do jego realizacji konieczne są dodatkowe unormowania o charakterze kompetencyjnym, które są zawarte przepisach działu II omawianej ustawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2017 r. I OSK 43/17). Podobnie za niezasadne uznać należało zarzuty Skarżącej dotyczące naruszenia przepisów Konstytucji RP.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Analiza dokonana przez Sąd prowadzi do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały uzasadnione stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., obejmując uzasadnienie faktyczne oraz prawne decyzji.
W sprawie brak było podstaw do przyjęcia, że organy orzekające w sprawie dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.