II SA/Gl 678/25

II SA/Gl 678/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-10-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik /przewodniczący/
Krzysztof Nowak /sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 24, art. 106 ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 października 2025 r. sprawy ze skargi A. L. (L.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 20 marca 2025 r. nr SKO.IV/424/120/2025 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania w sprawie nieprzyznania usługi asystencji osobistej uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 marca 2025 r. nr SKO.IV/424/l20/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej "Kolegium") działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 16 marca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) - dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez A. L. (dalej "Skarżąca"), zam. ul. [...], K., od pisma Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., z dnia 28 stycznia 2025 r., nr [...], w sprawie nie przyznania usługi asystencji osobistej w Programie "Asystent osobisty osoby z niepełnoprawnością dla Jednostek Samorządu Terytorialnego - edycja 2025", stwierdziło niedopuszczalność odwołania.
Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z dnia 28 stycznia 2025 r., nr [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (dalej "Kierownik GOPS"), poinformował o nieprzyznaniu Skarżącej usługi asystencji osobistej w Programie "Asystent osobisty osoby z niepełnoprawnością dla Jednostek Samorządu Terytorialnego - edycja 2025" (dalej "Program"). Odmowę uzasadniono ograniczonymi środkami oraz dużą liczbą osób zainteresowanych tą formą wsparcia. Jednocześnie Kierownik GOPS poinformował Skarżącą o umieszczeniu jej na liście osób oczekujących do zakwalifikowania do Programu w przypadku rezygnacji uczestnika dotychczas zakwalifikowanego. Wskazał, że zgodnie z zapisem rozdziału IV pkt 9 i 20 Programu - rodzaje usług i ich zakres godzinowy powinny być uzależnione od osobistej sytuacji osoby niepełnosprawnej z uwzględnieniem stopnia i rodzaju niepełnosprawności uczestnika. O przyznaniu godzin asystencji decyduje analiza wniosków w kontekście sytuacji osobistej osoby niepełnosprawnej, wystąpienie niepełnosprawności sprzężonej i potrzeba wysokiego poziomu wsparcia, możliwość pomocy rodziny, instytucji oraz kolejność zgłoszeń do wyczerpania limitu godzin zaplanowanych w programie.
Odwołanie od pisma do Kolegium złożyła Skarżąca, która uznała je za decyzję administracyjną. Wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonemu pismu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, t.j. art. 7 ust. 5 i art. 11 ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1848 ze zm.) – dalej "u.o.F.S." i wydanego na podstawie ww. art. 11 przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Programu, poprzez niezastosowanie do oceny jej wniosku o udział w Programie zasad, wynikających z niego, a także poprzez odmowę udziału w Programie, nieuwzględnienie jej sytuacji osobistej w kontekście opieki nad mężem E. L., będącym osobą o najwyższym stopniu niepełnosprawności, niezdolnym do samodzielnej egzystencji, nad którym sprawuje opiekę, będąc również osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym.
Kolegium przywołanym wyżej postanowieniem stwierdziło niedopuszczalność odwołania.
W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy ora z przepisy prawa mające w niej zastosowanie. Stwierdziło, że w kontrolowanej sprawie złożono odwołanie od pisma informacyjnego o nieprzyznaniu A. L. usługi asystencji osobistej w Programie. Pismo to nie wskazało żadnej decyzji organu I instancji (Wójta), od której przysługiwałoby odwołanie do Kolegium. Kolegium przedstawiło regulacje Programu i stwierdziło, że Karty zgłoszenia do Programu wraz z pozostałą dokumentacją rekrutacyjną są rejestrowane według kolejności zgłoszeń, a ich złożenie nie jest równoznaczne z zakwalifikowaniem kandydata do Programu. O zakwalifikowaniu do Programu osoby zostają powiadomione pisemnie, ze wskazaniem przyznanej liczby godzin usług asystencji osobistej w roku kalendarzowym. Również o umieszczeniu na liście rezerwowej jak i o odmowie przyznania usług asystencji osobistej osoba wnioskująca zostaje powiadomiona pisemnie. Decyzja Komisji rekrutacyjnej jest ostateczna i nie podlega procedurze odwoławczej.
W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że zaskarżone pismo nie jest decyzją administracyjną, lecz z pismem, od którego przepisy prawa nie przewidują żadnych środków odwoławczych.
Skargę na postanowienie Kolegium wywiodła Skarżąca, któremu zarzuciła:
- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art.134 k.p.a., poprzez stwierdzenie niedopuszczalności odwołania w przedmiotowej sprawie, ze względu na to, że złożone odwołanie od pisma informacyjnego GOPS w K. o nie przyznaniu usługi asystencji osobistej nie jest decyzją administracyjną;
- naruszenie art. 2 Konstytucji RP, gdyż w świetle zasady demokratycznego państwa prawnego niedopuszczalna jest sytuacja, w której wydatkowanie środków publicznych na rzecz jednostek mogłoby pozostawać poza kontrolą legalności, dokonywaną przez organy władzy sądowniczej;
- naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP - prawo do sądu; z uwagi na przysługujące każdemu prawo do sądu, wnioskodawca powinien dysponować środkiem prawnym pozwalającym mu na wszczęcie skutecznego postępowania sądowego w przypadku, gdyby jego wniosek nie został uwzględniony zgodnie z żądaniem. Ponadto, gdyby rozstrzygnięcia administracji były podejmowane poza jakąkolwiek procedurą, brak jest możliwości skontrolowania takiego rozstrzygnięcia, gdyż sąd administracyjny sprawujący wymiar sprawiedliwości z zasady wyłącznie przez kontrolę działalności administracji (art.184 Konstytucji RP), nie dysponowałby odpowiednim wzorcem prawnym, który mógłby stanowić punkt odniesienia kontroli;
- naruszenie art. 69 Konstytucji RP - Fundusz Solidarnościowy wprowadza mechanizm prawny, w postaci programu rządowego "Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością", który ma znaczenie dla realizacji konstytucyjnego prawa osób niepełnosprawnych do uzyskania ze strony władz publicznych pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy i komunikacji społecznej. Rozstrzygnięcia indywidualne odnoszące się do wolności i praw jednostki, które objęte są gwarancją konstytucyjną, nie mogą być pozostawione poza skuteczną kontrolą.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o:
- uchylenie zaskarżonego postanowienia Kolegium oraz decyzji GOPS w K. w formie pisma informacyjnego o nieprzyznaniu usługi asystencji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji,
- zasądzenie kosztów postępowania w sprawie.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca uargumentowała podniesione zarzuty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Przedmiotem skargi jest postanowienie Kolegium stwierdzające niedopuszczalność odwołania skarżącej na pismo Kierownika GOPS informujące Skarżącą o niezakwalifikowaniu jej do pomocy w ramach Programu "Asystent osobisty osoby z niepełnoprawnością" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego - edycja 2025.
Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak również i podmiotowym. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez jednostkę niemającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia albo też wniesienie odwołania przez stronę niemającą zdolności do czynności prawnych.
Dokonując oceny stanu faktycznego sprawy oraz regulacji prawnych dotyczących Programu Sąd uznał rozstrzygniecie Kolegium za wadliwe.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1214) - dalej "u.p.s.", do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę należy realizacja zadań wynikających z rządowych programów pomocy społecznej, mających na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych oraz rozwój specjalistycznego wsparcia. Regulację tą uzupełnia art. 24 u.p.s. dotyczący rządowych programów pomocy społecznej mający na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych oraz rozwój specjalistycznego wsparcia. Z kolei realizacja tych programów przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego może odbywać się we współpracy z wojewodą.
Niewątpliwie resortowy Program "Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością dla Jednostek Samorządu Terytorialnego - edycja 2025" jest programem opisanym w przywołanym wyżej art. 24 u.p.s. Jego finasowanie oparte zostało o przepis art. 7 ust. 5 u.o.F.S.
W świetle przedstawionych regulacji ustawowych, ale również w oparciu o regulacje samego Programu, Sąd stwierdza, że w ramach jego realizacji dochodzi przyznania określonej grupie jego adresatów świadczenia z zakresu pomocy społecznej finansowanej z środków budżetu Państwa jakim jest pomoc asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej. Już organ I instancji w treści swojego pisma, które Sąd uznaje za decyzję administracyjną, stwierdził, że "zgodnie z zapisem rozdziału IV pkt 9 i 20 Programu - rodzaje usług i ich zakres godzinowy powinny być uzależnione od osobistej sytuacji osoby niepełnosprawnej z uwzględnieniem stopnia i rodzaju niepełnosprawności uczestnika. O przyznaniu godzin asystencji decyduje analiza wniosków w kontekście sytuacji osobistej osoby niepełnosprawnej, wystąpienie niepełnosprawności sprzężonej i potrzeba wysokiego poziomu wsparcia, możliwość pomocy rodziny, instytucji oraz kolejność zgłoszeń do wyczerpania limitu godzin zaplanowanych w programie.". Treść Programu wskazuje więc, że wydanie decyzji w sprawie świadczenia o charakterze niepieniężnym jakim jest przyznanie pomocy asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej powinno być poprzedzone przeprowadzaniem wywiadu środowiskowego w celu ustalenia opisanych wyżej przesłanek przyznania wnioskowanej pomocy. Takie stanowisko Sądu znajduje oparcie w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Skoro przyznanie pomocy asystenta jest świadczeniem z zakresu pomocy społecznej to zgodnie z art. 106 ust.1 u.p.s. przyznanie (również odmowa) takiego świadczenia następuje w formie decyzji administracyjnej. Natomiast ust. 4 art. 106 u.p.s. stanowi, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Pkt 10 rozdziału IV Programu stanowi, że Realizator Programu obowiązany jest poinformować, w formie pisemnej, uczestnika Programu lub jego opiekuna prawnego, o przyznaniu usług asystencji osobistej oraz przyznanym wymiarze godzin usług asystencji osobistej w danym roku kalendarzowym lub poinformować o odmowie przyznania usług asystencji osobistej wraz z uzasadnieniem. W ocenie Sądu ten zapis Programu, który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, nie może wskazywać w sposób wiążący dla organów, że forma pisemna wskazana w cytowanym pkt 10 dotyczy zwykłego pisma, a nie formy decyzji administracyjnej, która wynika z przywołanych wyżej regulacji ustawy o pomocy społecznej.
Kwalifikacji zgłoszeń do Programu - czyli wniosków o przyznanie pomocy w formie asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej - powinna towarzyszyć pełna i przejrzysta procedura przyznawania tych świadczeń poprzedzona zgodną z przepisami ustawy o pomocy społecznej ich weryfikacją. Dopiero takie postępowanie organów pomocy społecznej zapewnia zgodną z prawem, transparentną i czytelną dla wnioskodawców procedurę przyznawania ważnej dla nich pomocy.
Pismo Kierownika GOPS, w ocenie Sądu, pomimo braku formalnej formy decyzji administracyjnej spełnia przesłanki do uznania go za decyzję administracyjną zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. Brak pouczenia o środkach odwoławczych nie dyskwalifikuje pisma z 28 stycznia 2025 r. jako decyzji administracyjnej.
Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie narusza art. 134 k.p.a. i jako takie musi zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Rozpatrując ponownie odwołanie Skarżącej od decyzji organu I instancji Kolegium uwzględni stanowisko Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku.