II SA/GL 641/23

II SA/Gl 641/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Renata Siudyka
Tomasz Dziuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 58
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi W. G. (G.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 marca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/327/2023/2915/AGŚ w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 kwietnia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta S. (dalej: "organ pierwszej instancji"), skierowaną do W. G. (dalej: "Strona", "Skarżąca") na podstawie art. 1, art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 13, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 z późn. zm.), uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego na podstawie informacji Prezydenta Miasta S. z dnia 6 sierpnia 2019 r. nr [...] na: K. G. na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie po 500,00 zł miesięcznie oraz M. G. na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie po 500,00 zł miesięcznie. Decyzja została doręczona w dniu 11 maja 2020 r.
Pismem z dnia 14 stycznia 2023 r. (wpływ do organu dnia 16 stycznia 2023 r.) Strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji. Wskazała, że ostatni przelew dotyczący świadczeń wychowawczych na dzieci otrzymała 20 stycznia 2020 r. Podała, że w dniu [...] r. w Sądzie Okręgowym w K. Z. G. została przyznana piecza nad dziećmi na posiedzeniu niejawnym, o czym Strona ani jej pełnomocnik nie zostali poinformowani. Od marca 2020 r. pandemia uniemożliwiła zasięganie informacji. W czytelni akt Sądu Okręgowego w K. w maju 2020 r., z akt sprawy rozwodowej dowiedziała się o przyznaniu ojcu pieczy nad dziećmi.
W dniu 12 sierpnia 2020 r. Strona ponownie złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń wychowawczych na dzieci, do którego załączyła postanowienie z dnia [...] r. zmieniające postanowienie o powierzeniu pieczy. Następnie wskazała, że wnosiła prośby o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Przywołała również fragmenty zeznań świadków złożone w sprawie rozwodowej toczącej się przed Sądem Okręgowym w K.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "organ odwoławczy"), działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r. poz. 540) oraz art. 58 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej "k.p.a."), postanowieniem z dnia 14 marca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/327/2023/2915/AGŚ odmówiło Stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od wyżej opisanej decyzji.
W uzasadnieniu organ na wstępie przedstawił stan sprawy, przywołał treść art. 58 k.p.a., a następnie wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie Strona nie wykazała we wniosku o przywrócenie terminu braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności stanowi konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. W powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy wyjaśnił, iż przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła w uchybieniu terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa.
Analizując złożone przez Stronę pisma w niniejszej sprawie, stwierdził, iż Strona powołuje się na to, iż po upływie terminu do złożenia odwołania przejrzała akta w Sądzie Okręgowym w K. i zauważyła, że na posiedzeniu niejawnym w styczniu 2020 r. została przyznana piecza nad dziećmi Z. G., który w ocenie Strony, dziećmi się w ogóle nie zajmował.
Wskazał, iż z treści wniosku wynika, że Strona nie odwołała się od decyzji w przewidzianym terminie, gdyż nie miała rozeznania co do własnych spraw, czy też prowadzonych postępowań, a taka okoliczność w ocenie Kolegium nie stanowi podstawy do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Stan świadomości prawnej strony nie może być poczytywany jako nie dająca się przezwyciężyć przeszkoda, uniemożliwiająca wniesienie odwołania w terminie. Podobnie obostrzenia pandemiczne same w sobie nie mogły stanowić przyczyny wyłączającej winę strony w uchybieniu terminu, obostrzenia te nie były bowiem bezwzględne w takim zakresie, aby wyłączały możliwość podejmowania skutecznych działań przed organami administracji. Nadto składanie pism było możliwe drogą pocztową jak i elektroniczną. Stan epidemii zniesiono natomiast z dniem 12 maja 2022 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu Skarżąca podtrzymała argumentacje wskazaną w treści wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
Podała, że w dniu 11 maja 2020 r. odebrała decyzję w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Ponownie podkreśliła, że nie wiedziała o przyznaniu ojcu dzieci pieczy na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w K., które zapadło na posiedzeniu niejawnym. Piecza ojcu została odebrana w lipcu 2020 r. i od razu po otrzymaniu postanowienia w tym zakresie udała się do Ośrodka Pomocy Społecznej wnosząc o zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Gdy zauważyła, że Ośrodek nie działa właściwie zgłosiła sprawę do Prokuratury, na Policję oraz do Sądu Rejonowego w C. Na posiedzeniu w dniu [...] r. w sprawie o sygn. akt [...] została poinformowana, że odmówiono wszczęcia dochodzenia w tej sprawie. Sprawa została zgłoszona również z powództwa cywilnego, jednak Strona otrzymała informację, że Sąd Rejonowy nie jest organem administracyjnym. Wskazała, że Z. G. złożył wnioski o świadczenia niezgodnie z prawem, co potwierdzają zdaniem Skarżącej zeznania świadków złożone w spawie o sygn. akt [...] oraz o sygn. akt [...].
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej odrzucenie w razie nieuzupełnienia braków formalnych w postaci braku oznaczenia numeru Pesel Skarżącej, ewentualnie o oddalenie skargi. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 23 maja 2023 r. sygn. II SPP/Gl 128/23 w pkt 1 - umorzono postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, w pkt 2 - odmówiono ustanowienia adwokata.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2).
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedstawiona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżone postanowienie może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia rozstrzygnięć organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie organu odwoławczego odpowiada prawu. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W odniesieniu do wniosku Kolegium o odrzucenie skargi, wskazać należy, że pismem z dnia 12 maja 2023 r. Skarżąca uzupełniła brak formalny poprzez podanie numeru Pesel.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stało się postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 marca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/327/2023/2915/AGŚ w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Zgodnie z przedłożonymi aktami administracyjnymi decyzja z dnia 28 kwietnia 2020 r. nr [...] została doręczona Skarżącej w dniu 11 maja 2020 r. (karta nr 32 akt administracyjnych). Zgodnie z treścią zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencja została doręczona do rąk Skarżącej.
Decyzja zawierała pouczenie o prawie wniesienia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach za pośrednictwem Dyrektora Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji. Skuteczne doręczenie decyzji Skarżącemu nastąpiło zatem w dniu 11 maja 2020 r., czego Skarżąca nie kwestionowała.
Termin do złożenia odwołania upływał w dniu 25 maja 2020 r.
Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania został nadany w dniu 14 stycznia 2023 r., zatem po ponad 31 miesiącach.
Decyzja poza pouczeniem zawierała także istotną informację dotyczącą przyczyny uchylenia prawa do tego świadczenia. Kwestia ta pozostaje istotna ze względu na powoływaną przez Skarżącą argumentację co do braku wiedzy o postanowieniu Sądu Okręgowego w K. zapadłym w dniu [...] r. na posiedzeniu niejawnym w kwestii pieczy nad dziećmi, i wywodzonej z powyższego braku winy w uchybieniu terminu. Z uzasadnienia decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego wynika bowiem: "W aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Cywilny i Rodzinny z dnia [...] r. sygn. akt [...], zgodnie z którym na czas postępowania rozwodowego powierzono pieczę nad małoletnimi dziećmi M. G. i K. G. ojcu – Z. G. Z uwagi na fakt, iż dzieci K. G. oraz M. G. pozostają pod opieką ojca zgodnie z w/w postanowieniem, świadczenie wychowawcze na w/w dzieci nie należy się od miesiąca lutego 2020r., tj. miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana sytuacji rodziny. W związku z powyższym zaistniała przesłanka uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na M. G. oraz K. G. z dniem 1 lutego 2020 r." (uzasadnienie decyzji z dnia 28 kwietnia 2020 r. nr [...]).
Przyczyna uchylenia prawa do świadczenia wynikała zatem wprost z decyzji doręczonej w dniu 11 maja 2020 r., która to data doręczenia została przez Skarżącą przyznana. Z powyższym koresponduje wskazana również przez Skarżącą okoliczność wstrzymania Skarżącej wypłaty świadczenia wychowawczego ("ostatni przelew dotyczący świadczeń wychowawczych na dzieci otrzymałam 20 stycznia 2020 r." - wniosek o przywrócenie terminu). Już z uzasadnienia ww. decyzji znana była Skarżącej przyczyna takiego rozstrzygnięcia. Ponadto przyznanie pieczy ojcu, czy też zapoznanie się z postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. dopiero w maju 2020 r., nie tamowało Skarżącej wniesienia odwołania w terminie.
Podstawę prawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 58 k.p.a. w myśl którego w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). W przywołanym przepisie zamieszczono przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie, żeby wniosek mógł zostać uwzględniony. Przesłankami tymi są: wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu; wniesienie tego wniosku z ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; jednoczesne z wniesieniem wniosku - dopełnienie czynności, dla której określony był termin oraz uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną, że uchybienie nastąpiło bez jej winy.
Osoba zainteresowana powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 331).
Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy ocenie, czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu należy zaliczyć np. przerwę w komunikacji, powódź, pożar czy nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 lipca 2011 r. sygn. akt II OSK 1096/11; z dnia 7 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1459/09; z dnia 10 września 2010 r. sygn. akt II OZ 849/10; z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt II OSK 1397/05).
Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ 91/15). W treści wniosku jednak nie wykazano, aby wskazywane okoliczności wystąpiły.
Jednocześnie odnotowania wymaga, iż przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, także m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GZ 599/17, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt II OZ 10/14).
Okoliczności powoływane przez Skarżąca w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nie stanowią w ocenie Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wystarczającej podstawy do jego przywrócenia.
Powoływana okoliczność braku wiedzy o przyznaniu pieczy ojcu dzieci mocą postanowienia z dnia [...] r. wydanego na posiedzeniu niejawnym oraz związana z epidemią Covid-19 trudność w zasięganiu informacji, która pozwoliła dopiero w maju 2020 r. na zbadanie akt sprawy rozwodowej i ustalenie, że została ojcu dzieci przyznana piecza nad nimi, nie mogła zostać uwzględniona. Jak wskazano wyżej, z samej treści decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego wynikała przyczyna tego rodzaju rozstrzygnięcia.
Jednakże nawet przyjęcie powyższego stanowiska Skarżącej prowadzi do stwierdzenia, iż o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego dowiedziała się najpóźniej w dniu 12 sierpnia 2020 r., gdy składała ponowny wniosek o przyznanie prawa do tego świadczenia.
Tylko wykazanie braku winy w uchybieniu terminu mogło stanowić podstawę do jego przywrócenia. Przywołane w skardze okoliczności mające świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu, na taką ocenę zdaniem Sądu nie zasługują.
Należy pamiętać, że instytucją przywrócenia terminu jest stosowana w wyjątkowych sytuacjach, za jakie nie sposób było zakwalifikować okoliczności przywołanych przez Skarżącą.
Przytoczone w treści skargi fragmenty zeznań świadków nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie, przedmiotem niniejszego postępowania pozostaje bowiem jedynie kwestia przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a nie sprawa w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń przez ojca małoletnich dzieci Skarżącej.
Mając na uwadze powyższe, należało stwierdzić, iż Skarżąca nie uprawdopodobniła, że do uchybienia terminu doszło bez jej winy w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a. Jednocześnie prośbę o przywrócenie terminu nie została wniesiona w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, który rozpoczął bieg najpóźniej w dniu 12 sierpnia 2020 r. Organ odwoławczy zasadnie zatem stwierdził brak podstaw do przywrócenia Skarżącej terminu do wniesienia odwołania.
Odnotowania w tym miejscu wymaga, że zakres kontroli sądowej mającej za przedmiot postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania ogranicza się do analizy prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy art. 58 § 1 k.p.a., który stanowił podstawę prawną zaskarżonego postanowienia. Tym samym Sąd nie jest uprawniony do oceny okoliczności dotyczących uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.