II SA/GL 625/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję ZUS odmawiającą świadczenia wychowawczego, uznając, że piecza nad dzieckiem na mocy postanowienia sądu kwalifikuje do świadczenia, nawet bez formalnego statusu rodziny zastępczej czy przysposobienia.
Skarżący P.C. został pozbawiony świadczenia wychowawczego na wnuczkę przez ZUS, który uznał, że nie spełnia kryteriów opiekuna faktycznego ani prawnego, ponieważ piecza nad dzieckiem wynikała z postanowienia sądu o pieczy bieżącej, a nie z przysposobienia czy pieczy zastępczej. Sąd administracyjny uchylił decyzję ZUS, stwierdzając, że taka interpretacja jest sprzeczna z celem świadczenia, konstytucyjną ochroną praw dziecka oraz Konwencją o Prawach Dziecka, i uznał, że osoba sprawująca faktyczną pieczę na mocy orzeczenia sądu powinna być uprawniona do świadczenia.
Sprawa dotyczyła skargi P.C. na decyzję Prezesa ZUS, która utrzymała w mocy decyzję ZUS uchylającą prawo do świadczenia wychowawczego na wnuczkę. ZUS argumentował, że skarżący nie jest matką, ojcem, opiekunem faktycznym (wymagającym wniosku o przysposobienie), opiekunem prawnym, rodziną zastępczą ani inną osobą wymienioną w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Skarżący sprawował pieczę nad wnuczką na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego o zabezpieczeniu i powierzeniu mu pieczy bieżącej. Sąd administracyjny w Gliwicach uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że świadczenie wychowawcze ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka i jego dobro. Literalna wykładnia przepisów, która wykluczała osoby sprawujące pieczę na mocy orzeczenia sądu (niebędące rodziną zastępczą ani nieubiegające się o przysposobienie), została uznana za niezgodną z celem świadczenia, Konstytucją RP (art. 72 ust. 1 i 2) oraz Konwencją o Prawach Dziecka (art. 3, 20, 27). Sąd przychylił się do stanowiska, że osoby sprawujące faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu powinny być uprawnione do świadczenia, aby zapewnić dziecku należytą opiekę i pomoc materialną. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS i umorzył postępowanie administracyjne.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Tak, osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy postanowienia sądu opiekuńczego jest uprawniona do świadczenia wychowawczego, nawet jeśli nie jest rodziną zastępczą ani nie wystąpiła o przysposobienie.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że literalna wykładnia przepisów wykluczająca takie osoby jest sprzeczna z celem świadczenia, konstytucyjną ochroną praw dziecka i Konwencją o Prawach Dziecka. Państwo ma obowiązek zapewnić opiekę i pomoc materialną dziecku pozbawionemu opieki rodzicielskiej, a świadczenie wychowawcze ma służyć zaspokojeniu jego potrzeb.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (16)
Główne
u.p.w.d. art. 4 § ust. 2 pkt 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sąd uznał, że definicja opiekuna faktycznego w art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 ustawy, która wymagała wniosku o przysposobienie, jest zbyt wąska i nie uwzględnia osób sprawujących pieczę na mocy orzeczenia sądu.
Konst. RP art. 72 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek państwa zapewnienia ochrony praw dziecka i pomocy dziecku pozbawionemu opieki rodzicielskiej.
Pomocnicze
u.p.w.d. art. 2 § pkt 10
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Definicja opiekuna faktycznego, która została zinterpretowana przez organy jako wymagająca wniosku o przysposobienie.
k.r.o. art. 96 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis dotyczący pieczy bieżącej, która zdaniem organów miała charakter doraźny.
k.p.a.
Kodeks postępowania administracyjnego
Stosowany w sprawach o świadczenie wychowawcze w zakresie nieuregulowanym przez ustawę.
p.p.s.a. art. 1 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sądów administracyjnych.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice rozpoznania sprawy przez sąd.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do umorzenia postępowania.
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
p.p.s.a. art. 120
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji i umorzenia postępowania.
p.u.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sądów administracyjnych.
Konst. RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konst. RP art. 32 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa i równego traktowania.
Konst. RP art. 91 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązywanie ratyfikowanych umów międzynarodowych w polskim porządku prawnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy postanowienia sądu opiekuńczego powinna być uznana za opiekuna faktycznego w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Literalna wykładnia przepisów wykluczająca takie osoby jest sprzeczna z celem świadczenia, Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka. Państwo ma obowiązek zapewnić dziecku pozbawionemu opieki rodzicielskiej opiekę i pomoc materialną.
Odrzucone argumenty
Skarżący nie spełniał definicji opiekuna faktycznego, ponieważ nie wystąpił o przysposobienie dziecka, a jedynie sprawował pieczę bieżącą na mocy postanowienia sądu. Piecza bieżąca nie jest równoznaczna z pieczą zastępczą i ma charakter doraźny.
Godne uwagi sformułowania
Sądowa kontrola legalności [...] wykazała bowiem, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Wykładnia taka koliduje nadto z art. 2 oraz art. 32 ust. 2 ustawy zasadniczej określającymi, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej oraz, że wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne a nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego wyłącznie do tych spośród faktycznie opiekujących się dzieckiem, które wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, przy pominięciu tych, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem.
Skład orzekający
Stanisław Nitecki
przewodniczący sprawozdawca
Agnieszka Kręcisz-Sarna
asesor
Artur Żurawik
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"opiekun faktyczny\" na potrzeby świadczenia wychowawczego w kontekście pieczy sprawowanej na mocy orzeczenia sądu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej, gdzie piecza nad dzieckiem została powierzona na mocy postanowienia sądu opiekuńczego, a nie w ramach formalnej pieczy zastępczej czy przysposobienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy administracyjne interpretują przepisy w duchu konstytucyjnej ochrony praw dziecka, nawet jeśli wymaga to odejścia od literalnego brzmienia ustawy. Jest to przykład, jak prawo może być elastyczne w celu zapewnienia sprawiedliwości.
“Sąd: Opieka nad wnukiem na mocy postanowienia sądu to podstawa do świadczenia wychowawczego, nawet bez formalnej pieczy zastępczej.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 625/24 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2024-11-22 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-05-16 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Agnieszka Kręcisz-Sarna Artur Żurawik Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 421 art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2024 r. sprawy ze skargi P. C. (C.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 marca 2024 r. nr 010070/680/4098508/2023 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 4 października 2023 r. 2. umarza postępowanie administracyjne. Uzasadnienie Decyzją z 4 października 2023 r., nr 010070/680/4098508/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił P. C. (dalej jako strona lub skarżący) prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko – L. S. , które przyznano mu w informacji z 3 lipca 2023 r. nr 010070/680/4098508/2023 na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W uzasadnieniu tej decyzji powołano się na okoliczność, że - jak ustalono na podstawie zgromadzonej dokumentacji - wyżej wymieniony nie mieści się w kręgu osób uprawnionych do przedmiotowego świadczenia wyznaczonym w treści art. 4 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (aktualnie Dz. U. z 2024 r., poz. 421), zgodnie z którym prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o jego przysposobienie, opiekunowi prawnemu dziecka, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny do dziecka albo dyrektorowi jednej z placówek wymienionych w tym unormowaniu. Zdaniem organu, skarżący nie jest żadną z tych osób albowiem nad dzieckiem, które wymienił w swoim wniosku sprawuje pieczę bieżącą na podstawie art. 96 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, która ma charakter doraźny i nie jest równoważna pieczy zastępczej. Równocześnie stwierdzono, że świadczenie wychowawcze wypłacone stronie za okres od 1 czerwca do 31 października 2023 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem w rozumieniu art. 25 powołanej ustawy, które podlega zwrotowi na rachunek bankowy ZUS. Niezadowolony z tej decyzji skarżący złożył 9 października 2023 r. odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych domagając się "wypłaty" świadczenia wychowawczego oraz zaznaczając, że choć nie został dla wymienionego w kwestionowanej decyzji dziecka ustanowiony rodziną zastępczą, to jednak od śmierci swojej żony jest dlań jedynym opiekunem. Na tę okoliczność przywołał postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...] r., (sygn akt [...]), mocą którego udzielono zabezpieczenia powierzając wspomnianą małoletnią pod jego pieczę i ustanawiając równocześnie nadzór kuratora do czasu zakończenia postępowania w sprawie o zmianę postanowienia w przedmiocie władzy rodzicielskiej. Kolejnym pismem złożonym 4 stycznia 2024 r. skarżący ponownie oświadczył, że nie zgadza się z wydaną w sprawie decyzją raz jeszcze podkreślając, iż sprawuje opiekę nad wskazanym dzieckiem na mocy postanowienia Sądu oraz wywodząc, że przedstawił wszystkie dokumenty niezbędne do rozpoznania jego wniosku, a mimo to aż do teraz organ nie wypłaca mu świadczenia wychowawczego. Decyzją z 20 marca 2024 r., nr 010070/680/4098508/2023 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję stanowiącą przedmiot odwołania. W uzasadnieniu tego aktu wskazano, że skarżący złożył wniosek o przyznanie spornego świadczenia 20 kwietnia 2023 r. dołączając doń postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...] r. o powierzeniu mu pieczy nad wnuczką. Wniosek ten został rozpatrzony pozytywnie w postępowaniu automatycznym o czym strona została powiadomiona w informacji z 3 lipca 2023 r. W toku postępowania weryfikacyjnego skarżącego wezwano jednak o przedstawienie dokumentu potwierdzającego, że wspomniane dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej. Wyżej wymieniony dokumentu takiego nie dostarczył, natomiast z postanowienia Sądu z [...] r., które przedstawił wraz z wnioskiem wynika, że powierzono mu nad wnuczką jedynie pieczę bieżącą, która nie jest równoznaczna z pieczą zastępczą i ma charakter jedynie doraźny. Skarżący nie przedstawił także dokumentów, które potwierdzałyby, że jest dla tego dziecka opiekunem faktycznym w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ani też opiekunem prawnym a w rezultacie nie wykazał, że jest osobą, której w świetle art. 4 ust. 2 tej ustawy przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego i dlatego rozstrzygnięcie odmowne było zasadne. Strona wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (w formie "pisma ogólnego" złożonego drogą elektroniczną za pośrednictwem organu wraz z dołączonym do niej pismem datowanym na 16 marca 2024 r.) oświadczając, że nie zgadza się z zawartym w niej rozstrzygnięciem. Skarżący zażądał przyznania prawa do spornego świadczenia ponownie zaznaczając, że wnuczka jest pod jego opieką oraz powołując na tę okoliczność nadesłane wraz ze skargą postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...]r. (o którym wspominał w odwołaniu), a także wcześniejsze postanowienie tego Sądu z [...] r., sygn. akt [...], mocą którego ograniczono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad tym dzieckiem przez rodziców i powierzono je pod pieczę babki. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska oraz powtarzając argumentację, na którą powołał się w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a zatem należało je wyeliminować z obrotu prawnego. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja uchylająca stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie zasiłkowym 2023/2024, o którego przyznaniu powiadomiono ją uprzednio stosowną informacją z 3 lipca 2023 r. W pierwszej kolejności przyjdzie więc zaznaczyć, że w sprawach o świadczenie wychowawcze organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działają jako organy administracji publicznej w sposób władczy rozstrzygając o prawach i obowiązkach obywatela. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do tego świadczenia wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej, zaś z mocy art. 28 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują danej kwestii związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W sprawie jest poza sporem, że skarżącemu powierzono pieczę nad wnuczką mocą postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] r., sygn. akt [...], gdzie rozstrzygnięto o tym w ramach zabezpieczenia z urzędu postępowania o zmianę postanowienia w przedmiocie władzy rodzicielskiej poprzez powierzenie tej małoletniej pod jego pieczę (odrębnym postanowieniem z [...] r., sygn. akt [...] wskazany Sąd połączył to postępowanie ze sprawą o zmianę zarządzeń opiekuńczych wobec owej małoletniej). Bezspornym jest również to, że w wykonaniu wspomnianego orzeczenia strona sprawowała nad tym dzieckiem faktyczną opiekę w okresie, na który sporne świadczenie zostało przyznane. Fakt ten nie był bowiem w żaden sposób kwestionowany przez orzekające w sprawie organy a zalegający w aktach sprawy materiał dowodowy nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek okoliczności mogących mu przeczyć. Wyłączną przyczyną weryfikacji uprawnienia, które przysługiwało skarżącemu do przedmiotowego świadczenia, a w rezultacie uchylenia tego uprawnienia i uznania wypłaconych w jego ramach kwot za świadczenie nienależnie pobrane było natomiast przyjęcie założenia, że nie mieści się on w kręgu osób uprawnionych, których katalog określono w art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu trzeba zatem wskazać, że zgodnie z treścią przywołanego unormowania, świadczenie wychowawcze przysługuje: (1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo (2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo (3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo (4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo (5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej lub dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Zdaniem organów obydwu instancji skarżący nie jest żadną z tych osób albowiem w okresie pobierania świadczenia nie był wobec wnuczki rodziną zastępczą, a równocześnie nie był dla niej opiekunem prawnym ani opiekunem faktycznym. W tych ramach - jak wynika expresis verbis z treści decyzji pierwszoinstancyjnej - przyjęto, że w świetle art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pod pojęciem opiekuna faktycznego należy rozumieć osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jednak tylko wówczas, gdy wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka - co nie miało w sprawie miejsca. Pozostaje poza sporem, że w okresie pobierania świadczenia skarżący nie był dla wnuczki rodziną zastępczą ani opiekunem prawnym. Kluczowe znaczenie ma natomiast zagadnienie, czy był dla tego dziecka opiekunem faktycznym w rozumieniu w art. 4 ust. 2 pkt 2 tej powołanej ustawy. Orzekające w sprawie organy udzieliły na to pytanie odpowiedzi przeczącej dokonując literalnej wykładni powyższej normy w powiązaniu z art. 2 pkt 10 cytowanej regulacji. W ocenie Sądu stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę. Przyjdzie odnotować, że powyższa kwestia była już wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i chociaż w niektórych orzeczeniach akceptowały one rozwiązanie, jakie zastosowały w niniejszej sprawie organy (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 566/23, publ. Lex nr 3644997), to jednak w zdecydowanej większości przypadków opowiadały się za potrzebą takiej wykładni przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która uwzględnia konstytucyjnie zagwarantowane prawa jednostki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2140/18, publ. Lex nr 3022467, z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2707/17, publ. Lex nr 2740596 oraz z 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 203/19, publ. Lex nr 2778919, a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z 21 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 984/23, publ. Lex nr 3644939, w Łodzi z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 867/23, publ. Lex nr 3664298 oraz w Krakowie z 9 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1140/17, publ. Lex nr 2406160, w Warszawie z 29 grudnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 833/16, publ. Lex nr 2205003, czy tutejszego Sądu: z 3 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 82/24, publ. Lex nr 3735776). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni przychyla się do wyrażonego w tych orzeczeniach stanowiska, gdzie położono akcent na to, że świadczenie wychowawcze ma za zadanie częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego podstawowych potrzeb życiowych. Charakter i cel tego świadczenia powinny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Służy ono bowiem zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę, a co za tym idzie skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują. W tym kontekście, wykładnia językowa art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która legła u podstaw zaskarżonej decyzji nie da się pogodzić z celem świadczenia wychowawczego sformułowanym w treści ust. 1 tego przepisu. Do konkluzji takiej prowadzi także zakres obowiązków państwa wobec dzieci wyznaczony w art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, gdzie wskazano, iż Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka, a każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. W ustawie zasadniczej nie ograniczono się więc jedynie do zapewnienia dziecku ochrony, ale przewidziano nadto prawo żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd powołany art. 72 ust. 2 Konstytucji nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz: W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Lex 2013 wyd. VII, uwagi do art. 72). Oznacza to, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tego państwa pomocy w sprawowaniu opieki, w tym również pomocy materialnej zmierzającej do przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Formą sprawowania bieżącej pieczy wobec dziecka, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a państwo powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą. Wszystko to prowadzi do wniosku, że niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego wyłącznie do tych spośród faktycznie opiekujących się dzieckiem, które wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, przy pominięciu tych, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Rozwiązanie takie koliduje również z postanowieniami Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. nr 120, poz. 526). Akt ten w art. 20 określa mianowicie, że dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Z kolei w art. 3 ust. 1 ustalono, iż wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. W myśl art. 27 ust. 3 Konwencji, państwa, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (Konwencji). Przepisy te, jako pochodzące z ratyfikowanej i należycie ogłoszonej umowy międzynarodowej, stanowią z mocy art. 91 ust. 1 Konstytucji RP część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane. Zważywszy treść wszystkich powołanych wyżej unormowań należy stwierdzić, że literalna wykładnia art. 4 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w zakresie, w jakim wyznacza kryteria podmiotowe prawa do świadczenia wychowawczego, które w okolicznościach niniejszej sprawy nie gwarantują realizacji celów sformułowanych w tych regulacjach konstytucyjnych i konwencyjnych, nie daje zadowalających wyników. Interpretacja taka koliduje nadto z art. 2 oraz art. 32 ust. 2 ustawy zasadniczej określającymi, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej oraz, że wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne a nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Chociaż przy tym nie budzi zastrzeżeń możliwość wprowadzenia odstępstwa od zasady równości podmiotów, które charakteryzują się wspólną istotną cechą, to owo zróżnicowanie, aby było dopuszczalne, powinno opierać się o jasno sformułowane kryterium, które stanowi jego podstawę, przy czym kryterium takie musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest owa wartościująca norma. Tymczasem w ocenie Sądu wymogu tego nie spełnia norma prawna wyprowadzona w drodze wykładni językowej z przepisów art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, gdyż wykluczenie z grona uprawnionych do świadczenia wychowawczego tych osób, które sprawują faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy stosownego orzeczenia sądu, pozostaje w sprzeczności z celem świadczenia wychowawczego sprowadzającym się do częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Wypada dodać, że w judykaturze akcentuje się również, iż zakres działań podejmowanych względem dziecka w rodzinie biologicznej nie różni się od tego, który występuje w ramach pieczy ustanowionej przez sąd powszechny, a skoro tak, również uprawnienia osób sprawujących tę opiekę powinny być analogiczne. Zaprezentowany wyżej pogląd znalazł wyraz także w całym szeregu innych orzeczeń, w tym między innymi w wyrokach tutejszego Sądu: z 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 700/21, publ. Lex nr 3216217, z 18 września 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 654/20, publ. Lex nr 3062484, z 25 stycznia 2023 r., sygn. akt 1716/22, publ. Lex nr 3480280 czy z 15 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1735/23, publ. Lex nr 3697963). Podzielając to stanowisko, skład orzekający uwzględnił skargę i przyjął jako wzorzec kontroli legalności kwestionowanego przez stronę aktu przepisy art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27 Konwencji o prawach dziecka, uznając za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dodatkowo przyjdzie dostrzec, że stwierdzone naruszenie prawa posiada jeszcze inny skutek, a mianowicie powoduje bezprzedmiotowość prowadzenia postępowania administracyjnego w zakresie uchylenia skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego. Jak bowiem wskazano powyżej, okoliczność sprawowania przezeń bieżącej pieczy nad dzieckiem w okresie pobierania tego świadczenia została potwierdzona stosownym postanowieniem Sądu, skarżący oświadczał wyraźnie, że realizując to orzeczenie sprawuje nad wnuczką faktyczną, wyłączną opiekę i twierdzenia te nie były w żaden sposób kwestionowane przez orzekające w sprawie organy zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na istnienie okoliczności mogących poddawać to w wątpliwość. W tych zaś warunkach, w świetle przyjętej przez Sąd wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie, brak jest podstaw faktycznych jak i prawnych pozwalających na kwestionowanie jego uprawnień do spornego świadczenia, a tym samym do prowadzenia w niniejszych ramach postępowania administracyjnego. Taki zaś stan rzeczy wyczerpuje przesłankę umorzenia tego postępowania przewidzianą w art. 145 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z uwagi na złożony przez organ administracji wniosek w tym zakresie przy równoczesnym braku zgłoszenia przez skarżącego żądania przeprowadzenia rozprawy. O kosztach postępowania nie orzeczono albowiem skarżący nie był reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika i nie poniósł żadnych opłat z uwagi na objęcie ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy. Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności orzeczono jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI