II SA/Gl 623/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła uchylenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącej na syna. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Prezesa ZUS. Organy oparły swoje rozstrzygnięcie na wyroku sądu okręgowego, który ustalił miejsce zamieszkania dziecka u ojca, co miało sugerować brak faktycznej opieki skarżącej. Skarżąca odwołała się, podnosząc, że opieka jest sprawowana naprzemiennie i że organy błędnie zinterpretowały przepisy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził istotne naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 107 § 3 k.p.a., dotyczące uzasadnienia decyzji, oraz błędną wykładnię przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (u.p.p.w.d.). Sąd podkreślił, że przepisy dotyczące świadczenia wychowawczego, w tym art. 5 ust. 2a, art. 22 i art. 25 u.p.p.w.d., nie pozwalają na uchylenie z mocą wsteczną już przyznanych i wypłaconych świadczeń, a jedynie na ustalenie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia lub zmianę prawa ze skutkiem na przyszłość (ex nunc). Organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego, w tym wywiadu środowiskowego, aby ustalić faktyczne miejsce zamieszkania i sprawowanie opieki nad dzieckiem, opierając się jedynie na wyroku sądu cywilnego. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących uchylania świadczeń wychowawczych z mocą wsteczną, znaczenie faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem w kontekście świadczeń rodzinnych, wymogi proceduralne organów administracji przy weryfikacji świadczeń.
Dotyczy specyficznej sytuacji uchylenia świadczenia wychowawczego, ale zasady dotyczące skutków ex nunc i ex tunc decyzji administracyjnych oraz konieczności badania faktycznego stanu rzeczy mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ administracji publicznej może uchylić z mocą wsteczną decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze, opierając się na wyroku sądu cywilnego ustalającym miejsce zamieszkania dziecka u drugiego rodzica, bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego dotyczącego faktycznego sprawowania opieki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ nie może uchylić z mocą wsteczną decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na podstawie art. 27 u.p.p.w.d., jeśli świadczenie zostało już wypłacone i upłynął okres, na który zostało przyznane. Uchylenie takie może nastąpić jedynie ze skutkiem na przyszłość (ex nunc). Organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w tym art. 27, nie pozwalają na uchylenie z mocą wsteczną już wypłaconych świadczeń. Decyzja uchylająca prawo do świadczenia ma charakter konstytutywny i działa na przyszłość. Organy błędnie zinterpretowały wyrok sądu cywilnego jako wyłączną podstawę do uchylenia świadczenia, pomijając konieczność ustalenia faktycznego sprawowania opieki i wspólnego zamieszkiwania.
Jakie są podstawy prawne i proceduralne do uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego decyzją lub informacją?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Prawo do świadczenia wychowawczego może być zmienione lub uchylone na podstawie art. 27 u.p.p.w.d. w przypadku zmiany sytuacji rodzinnej, nienależnego pobrania świadczenia lub innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia. Jednakże, takie działanie może nastąpić jedynie ze skutkiem na przyszłość (ex nunc), a nie wstecz (ex tunc). W przypadku nienależnie pobranego świadczenia, organ orzeka o jego zwrocie na podstawie art. 25 u.p.p.w.d.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że art. 27 u.p.p.w.d. dotyczy sytuacji, gdy po przyznaniu świadczenia nastąpiła zmiana okoliczności lub świadczenie zostało nienależnie pobrane. Decyzja wydana na tej podstawie ma charakter konstytutywny i działa od momentu jej wydania. Nie można nią uchylić świadczenia już skonsumowanego lub przyznanego na okres, który minął.
Czy wyrok sądu cywilnego ustalający miejsce zamieszkania dziecka u jednego z rodziców jest wystarczającą podstawą do pozbawienia drugiego rodzica prawa do świadczenia wychowawczego, bez weryfikacji faktycznego sprawowania opieki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wyrok sądu cywilnego ustalający miejsce zamieszkania dziecka u jednego z rodziców nie jest wyłączną podstawą do pozbawienia drugiego rodzica prawa do świadczenia wychowawczego. Kluczowe jest faktyczne wspólne zamieszkiwanie i sprawowanie opieki, co powinno być przedmiotem postępowania wyjaśniającego przez organ administracji, w tym poprzez wywiad środowiskowy.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wymagają od rodzica odpowiedniego orzeczenia sądu powszechnego głównie w sytuacji opieki naprzemiennej. W pozostałych przypadkach decyduje przesłanka faktyczna – wspólne zamieszkiwanie i utrzymywanie dziecka. Organy błędnie zignorowały to kryterium.
Przepisy (13)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania przez sąd administracyjny.
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Określa przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego, w tym wspólne zamieszkiwanie i utrzymywanie dziecka.
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego
Wymóg prawidłowego uzasadnienia decyzji, w tym wyjaśnienia podstawy prawnej.
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 5 § ust. 2a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Reguluje przyznawanie świadczenia wychowawczego w przypadku opieki naprzemiennej.
u.p.p.w.d. art. 22
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Określa zasady przyznawania świadczenia w przypadku zbiegu prawa rodziców lub gdy opiekę sprawuje więcej niż jedna osoba.
u.p.p.w.d. art. 25
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Reguluje kwestię nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i obowiązek jego zwrotu.
u.p.p.w.d. art. 27
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Umożliwia organowi zmianę lub uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego, ale ze skutkiem na przyszłość (ex nunc).
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji przez organ II instancji.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada praworządności w postępowaniu administracyjnym.
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy dopuściły się istotnych naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, w tym nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego. • Organy dokonały błędnej wykładni przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w szczególności w zakresie możliwości uchylenia z mocą wsteczną przyznanego świadczenia. • Wyrok sądu cywilnego ustalający miejsce zamieszkania dziecka u ojca nie jest wyłączną podstawą do pozbawienia matki prawa do świadczenia wychowawczego, jeśli faktycznie sprawuje ona opiekę.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów oparta na wyroku sądu cywilnego jako wyłącznej podstawie do uchylenia świadczenia. • Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS pomimo wadliwości postępowania.
Godne uwagi sformułowania
uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję • organy obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. • uchylenie ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie może nastąpić na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ale wydanie takiej decyzji jest możliwe tylko w okresie, na który przyznano świadczenie, a nie wstecz. • decyzja weryfikująca, wydana w oparciu o art. 27 u.p.p.w.d. jest aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania (ex nunc). • nie można na podstawie art. 27 u.p.p.w.d. wydać decyzji uchylającej "decyzję/informację" o przyznaniu świadczenia, jeśli upłynął już okres, na który świadczenie zostało przyznane i wypłacone
Skład orzekający
Beata Kalaga-Gajewska
przewodniczący sprawozdawca
Aneta Majowska
członek
Krzysztof Nowak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uchylania świadczeń wychowawczych z mocą wsteczną, znaczenie faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem w kontekście świadczeń rodzinnych, wymogi proceduralne organów administracji przy weryfikacji świadczeń."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchylenia świadczenia wychowawczego, ale zasady dotyczące skutków ex nunc i ex tunc decyzji administracyjnych oraz konieczności badania faktycznego stanu rzeczy mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnie przyznawanego świadczenia wychowawczego i pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów proceduralnych i materialnych przez organy administracji. Pokazuje też, że wyrok sądu cywilnego nie zawsze jest wystarczający do rozstrzygnięcia kwestii administracyjnych.
“ZUS nie może cofnąć świadczenia wychowawczego wstecz – kluczowe orzeczenie sądu!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.