II SA/GL 613/24

II SA/Gl 613/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Renata Siudyka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17c ust. 1 pkt 1, ust. 9 pkt 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7,  art. 8 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 12 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie w dniu 19 września 2024 r. sprawy ze skargi Y. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/210/2024/1488 w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 4 stycznia 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia 4 stycznia 2024 r., skierowaną do J. S. (dalej: Strona, Skarżąca), wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta T. (dalej: organ pierwszej instancji), na podstawie art. 17c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390), odmówiono Stronie prawa do świadczenia rodzicielskiego w okresie od [...] r. do 16 września 2024 r. na dziecko O. G. urodzoną w dniu [...] r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że Stronie nie przysługuje świadczenie rodzicielskie, ponieważ od [...] r. jest zatrudniona w zakładzie pracy R., nadto przywołał treść art. 17c, art. 24 ust. 9 i ust 10 oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Pismem złożonym w ustawowym terminie, Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji wskazując, że od dnia [...] r. była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, natomiast od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia wniesienia skargi nie wykonywała żadnych czynności związanych z pracą, na potwierdzenie czego załączyła do pisma wykaz składek ZUS oraz aktualne zaświadczenie od pracodawcy. Zaznaczyła też, że ze względu na wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia Stronie nie przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dna 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/210/2024/1488 z dnia 22 marca 2024 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy. Wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony z dnia 28 listopada 2023 r., do którego Strona przedłożyła oświadczenie z dnia 24 listopada 2023 r., że nie pracuje, nie jest zarejestrowana w PUP, nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie ma prawa do zasiłku macierzyńskiego z ZUS i innych instytucji oraz, że nie toczy się postępowanie w sprawie jego przyznania. Ponadto dołączyła kartę pobytu z dostępem do rynku pracy ważną do dnia 21 czerwca 2025 r., a także decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 22 czerwca 2022 r. o udzieleniu jej zezwolenia na pobyt czasowy i pracę w okresie od 22 czerwca 2022 r. do 21 czerwca 2025 r. Następnie organ odwoławczy zaznaczył, że Strona widnieje w systemie ZUS jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług od dnia [...] r. Wskazał też, że do odwołania Strona dołączyła zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia [...] r. potwierdzające, że jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia na okres od [...] r. do [...] r. oraz, że ostatnie czynności związane z powyższą umową zlecenia wykonywała w marcu 2023 r. w ilości 80 godzin, za co otrzymała wynagrodzenie w wysokości 1.824,00 zł brutto, natomiast od kwietnia 2023 r. do chwili obecnej nie wykonuje żadnych czynności z nią związanych. Przywołując treść art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ odwoławczy stwierdził, że odmowa przyznania Stronie świadczenia rodzicielskiego jest prawidłowa, ponieważ od [...] r. pozostaje ona w zatrudnieniu na podstawie umowy zlecenia. Zdaniem organu odwoławczego bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje fakt, że od kwietnia 2023 r. Strona nie wykonuje żadnych czynności związanych z zawartą umową zlecenia. Decyzja została doręczona w dniu 28 marca 2024 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (nadanej dnia 22 kwietnia 2024 r.), Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika podniosła względem opisanej wyżej decyzji organu odwoławczego zarzuty: naruszenia art. 7, art. 8, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i ocenę materiału dowodowego w sposób nieuwzględniający całości okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a także naruszenia art. 17c ust. 1 pkt 1 oraz art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skoro Skarżąca pozostaje w zatrudnieniu na podstawie umowy cywilno-prawnej to nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa do świadczenia i bez znaczenia dla tej oceny pozostaje fakt, że Skarżąca od kwietnia 2023 roku nie wykonuje żadnych czynności związanych z zawartą umową zlecenia, a co miało wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadniając skargę podkreśliła, że sprawuje stałą opiekę nad swoją córką oraz, że od dnia [...] r. do dnia [...] r. jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, lecz nie wykonuje żadnych czynności związanych z zawartą umową, na co wskazuje zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia [...] r. i informacja o podstawach i składkach. Podniosła, że organ uwzględnił jedynie fakt pozostawania przez Skarżącą w zatrudnieniu w oparciu o umowę zlecenia nie czyniąc żadnych ustaleń czy wykonuje obowiązki wynikające z tej umowy. Ponadto organ nie zbadał, czy Skarżąca sprawuje osobistą opiekę nad córką. Zwróciła uwagę, że z art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika by sam fakt bycia stroną umowy zlecenia stanowił przesłankę negatywną przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego. Na potwierdzenie przywołała argumentację z uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 3335; VII kadencja), z której wynika, że świadczenie rodzicielskie ma przysługiwać osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Zgodnie z ww. uzasadnieniem, uprawnionymi do pobierania tego świadczenia miały być m.in. osoby bezrobotne, studenci, a także osoby wykonujące prace na podstawie umów cywilnoprawnych - przy czym wskazano, że w przypadku umów zlecenia, lub też umów, do których stosuje się przepisy o zleceniu - świadczenie rodzicielskie będzie przysługiwać w przypadku braku uprawnienia do zasiłku macierzyńskiego, tj. jeżeli nieopłacane były składki ubezpieczenia chorobowego. Podkreśliła, że we wniosku z dnia 28 listopada 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenie rodzicielskiego wskazała, że nie posiada prawa do zasiłku macierzyńskiego wypłacanego przez ZUS.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryterium legalności, stała się zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego.
Podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17c tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 pkt 1 - świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2 (który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania). Świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu (ust. 4 pkt 1) przez okres 52 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie (ust. 3 pkt 1). Treść ust. 9 reguluje natomiast przesłanki wyłączające prawo do omawianego świadczenia. Wśród nich w pkt 3 ustawodawca określił, iż świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: "osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki".
Unormowane w art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzicielskie z założenia ma stanowić zabezpieczenie finansowe w sytuacji nieposiadania uprawnienia do zasiłku macierzyńskiego lub innych świadczeń wskazanych w art. 17c ust. 9 omawianej ustawy.
W praktyce funkcjonowania omawianej regulacji, co do zasady, uprawnionymi do świadczenia rodzicielskiego są osoby, które nie weszły jeszcze na rynek pracy, a także osoby bezrobotne lub wykonujące prace nieobjęte systemem obowiązkowego ubezpieczenia społecznego, np. w ramach umowy zlecenia, chyba że podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu; osoby zatrudnione na podstawie umów o dzieło, które nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu, chyba że praca jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy, z którym wiąże osobę umowa o pracę (zob. K. Małysa-Sulińska (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2023).
Katalog podmiotów uprawnionych do świadczeń rodzinnych został wskazany w art. 1 ust. 2 i ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Beneficjentami świadczeń rodzinnych mogą być obywatele polscy oraz cudzoziemcy, spełniający szczegółowe warunki określone w art. 1 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Skarżąca legitymuje się Kartą pobytu z wpisem "dostęp do rynku pracy" (karta nr 28 akt administracyjnych) oraz decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 22 czerwca 2022 r. o udzieleniu zezwolenia na pobyt czasowy i pracę od 22 czerwca 2022 r. do 21 czerwca 2025 r. (karta nr 20 akt administracyjnych). Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie budziło wątpliwości, że Skarżąca pozostaje uprawniona do świadczeń rodzinnych.
Odmowa przyznania Skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego w okresie od [...] r. została oparta o ustalenie zawarcia przez Stronę umowy zlecenia na okres od [...] r. do [...] r., pomimo, że organy orzekające w sprawie nie dokonały równocześnie jakichkolwiek ustaleń czy w sprawie zaistniała sytuacja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają Stronie sprawowanie opieki nad dzieckiem.
Z regulacji art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika natomiast by w każdym przypadku zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, okoliczność ta stanowiła przesłankę negatywną, wykluczającą przyznanie świadczenia rodzicielskiego. W przepisie tym wskazano, że chodzi o zatrudnienie lub inną pracą zarobkową, które uniemożliwiają sprawowanie opieki.
Jak trafnie zauważył tut. Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1700/23, gdyby intencją ustawodawcy było, aby zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w każdym przypadku stanowiły negatywną przesłankę wykluczającą przyznanie omawianego tutaj świadczenia, to dodanie na końcu: "które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki" byłoby zbyteczne.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela to stanowisko, przywołane również w uzasadnieniu wniesionej skargi.
Obowiązkiem organów było zatem poczynienie ustaleń czy zawarta przez Skarżącą umowa zlecenia uniemożliwia Stronie, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, sprawowanie opieki nad córką. W dotychczas zgromadzonym materiale dowodowym brak tego rodzaju ustaleń, a nawet ustaleń co do faktycznego sprawowania przez Skarżącą opieki nad dzieckiem.
W świetle art. 17c ust. 9 pkt 3 organ odwoławczy nie dokonał oceny zalegającej w aktach Informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o podstawach wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe i wypadkowe oraz zdrowotne (karta nr 11 akt administracyjnych). Nie odniósł się również do przedłożonego w sprawie zaświadczenia z dnia [...] r., w treści którego pracodawca oświadczył, że ostatnie czynności związane z zawartą w dniu [...] r. umową zlecenia były wykonywane przez Skarżącą w marcu 2023 r., natomiast od kwietnia 2023 r. Skarżąca nie wykonuje żadnych czynności związanych z zawartą umową (karta nr 12 akt administracyjnych). W związku z tym, koniecznie pozostaje ustalenie wskazanych wyżej okoliczności oraz dokonanie oceny, czy w wyniku tych ustaleń uprawnione pozostanie twierdzenie o zaistnieniu w rozpoznawanej sprawie negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia opartej o zawartą umowę zlecenia.
Dopiero bowiem gdy zatrudnienie lub inna praca zarobkowa uniemożliwiają sprawowanie opieki nad dzieckiem, należy mówić o przeszkodzie w przyznaniu świadczenia rodzicielskiego w rozumieniu art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy tez odnotować, że organy orzekające nie podnosiły zaistnienia w rozpoznawanej sprawie innych przesłanek z art. 17c ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączających prawo do tego świadczenia.
Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w aspekcie materialnoprawnej podstawy określonej w art. 17c ust. 1 pkt 1 i ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sprawie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. Organ podejmując rozstrzygnięcie ma bowiem obowiązek kierować się zasadą prawdy obiektywnej. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, by dalej w ramach swobodnej oceny dowodów, w świetle art. 80 k.p.a., na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.
Wobec tych uchybień Sąd uznał za uzasadnione uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Sąd zwraca również uwagę, że prawidłowe zastosowanie przepisu art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego celem ustalenia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia. Stąd też na tym etapie postępowania Sąd nie dokonywał oceny zasadności podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wyżej wskazanym, a następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, podjąć rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe z zachowaniem wskazanych wyżej reguł postępowania administracyjnego.
Organ winien też uwzględnić dokonaną przez Sąd wykładnię art. 17c ust. 9 pkt 3 omawianej ustawy, natomiast w sytuacji ustalenia prawa do świadczenia – uwzględnić zachowanie przez Stronę terminu na złożenie wniosku (data wpływu [...] r.), tj. 3 miesięcy licząc od dnia urodzenia dziecka (odpis aktu urodzenia dziecka), o którym mowa w art. 24 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mającego wpływ na moment ustalenia prawa do tego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 2 sentencji wyroku), tj. wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w wysokości 480,00 zł - ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 z późn. zm.).
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy w składzie trzech sędziów.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.