II SA/Lu 909/18

II SA/Lu 909/18 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2019-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bogusław Wiśniewski
Jacek Czaja /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2636/19 - Wyrok NSA z 2022-12-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 998
art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 1a i ust. 2
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Referent Jacek Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 maja 2019 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. C. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w kwocie 295,20 (słownie dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) zł, w tym 55,20 (słownie pięćdziesiąt pięć 20/100) zł tytułem podatku od towaru i usług.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z [...] r., znak: [...] o ustaleniu opłaty za pobyt K. D. w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w C. w wysokości: [...] zł – za okres 10 lutego 2017 r. do 28 lutego 2017 r., [...] zł – za okres od 1 marca 2017 r. do 28 lutego 2018 r. oraz [...] zł – za okres od 1 marca 2018 r. do dnia opuszczenia placówki opiekuńczo-wychowawczej, nie dłużej jednak niż do 10 marca 2029 r. (do osiągnięcia pełnoletności).
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał szczegółowo przebieg postępowania w sprawie, wskazując między innymi, że syn Z. D. (dalej: skarżąca) i J. B. (dalej: uczestnik) – K. D., ur. [...] r., przebywa w [...] Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie [...] od 10 lutego 2017 r. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wysokości opłaty za pobyt syna skarżącej i uczestnika we wskazanej placówce opiekuńczo-wychowawczej podjęto po prawomocnym zakończeniu postępowania o odstąpienie od ustalenia tej opłaty. Decyzją Kolegium z [...] r., znak: [...], została utrzymana w mocy decyzja organu pierwszej instancji z [...] r., znak: [...], odmawiająca odstąpienia od ustalenia omawianej opłaty, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z 6 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 982/17, oddalił skargę uczestnika na tę decyzję Kolegium.
Organ drugiej instancji podkreślił, że w sytuacji, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja odmawiająca odstąpienia od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, organ pierwszej instancji obowiązany był do wydania decyzji ustalającej tę opłatę w niniejszej sprawie. Jej wysokość została określona prawidłowo, na podstawie średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce, w której ono przebywa. Odnosząc się do argumentacji stron Kolegium wskazało, że dopiero ostateczna decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, daje osobom zobowiązanym do jej ponoszenia możliwość zainicjowania postępowania w przedmiocie umorzenia w całości lub w części opłaty, rozłożenia jej na raty, czy też odroczenia terminu jej płatności.
W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła, że decyzja Kolegium z [...] r. jest dla niej krzywdząca, gdyż nie uwzględnia jej trudnej sytuacji zdrowotnej, majątkowej i rodzinnej. Skarżąca stwierdziła, że nie powinna być obciążona kosztami pobytu syna w placówce opiekuńczo-wychowawczej, w sytuacji gdy jest osobą schorowaną, która nie pracuje i nie ma środków na własne utrzymanie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 28 marca 2019 r. uczestnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił, że Kolegium wadliwie ustaliło wysokość opłaty za pobyt syna w placówce opiekuńczo-wychowawczej, opierając się wyłącznie o miesięczne przeciętne wydatki przeznaczone na jego utrzymanie, które uwzględniają także koszty utrzymania tej placówki, jakie w żaden sposób nie korelują z rzeczywistymi kosztami opieki i utrzymania dziecka. Koszty te, zdaniem uczestnika, obejmują wszelkie koszty administracyjne, które państwo zobowiązane jest finansować z budżetu. Porównanie odpłatności za pieczę nad dzieckiem w rodzinie zastępczej (około [...] zł) oraz opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej prowadzi do wniosku, że uczestnika zobowiązano do "finansowania obowiązków państwa w sferze ochrony rodziny i potrzeb dziecka w zakresie kosztów funkcjonowania administracji samorządowej". W jego ocenie, takie rozstrzygnięcie jest nie do pogodzenia z "funkcją opiekuńczą państwa w zakresie rodziny".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że syn skarżącej i uczestnika został skierowany do [...] Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie [...] od [...] r., w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] r., sygn. akt [...] orzekającym – w trybie zarządzenia tymczasowego – o umieszczeniu tego dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego (k. 1-3 akt adm.).
Poza sporem jest również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z 6 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 982/17, oddalił skargę uczestnika na decyzję Kolegium z [...] r., znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] r., znak: [...], o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna skarżącej w opisanej placówce opiekuńczo-wychowawczej (k. 73-79 akt adm.).
W tej sytuacji, jak trafnie wskazało Kolegium, obowiązkiem organu pierwszej instancji było wydanie decyzji ustalającej opłatę za pobyt tego dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie przepisów ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 998; dalej także: ustawa).
W myśl art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 1a i ust. 2 ustawy, za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w tej placówce. Rodzice są zobowiązani do ponoszenia wskazanej opłaty od dnia umieszczenia dziecka w placówce, a ich odpowiedzialność w tym zakresie jest solidarna.
Zgodnie z art. 194 ust. 1 ustawy, organem właściwym do wydania decyzji ustalającej omawianą opłatę jest właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce opiekuńczo-wychowawczej starosta. W rozpoznawanej sprawie decyzję tę wydał pełniący funkcję starosty – prezydent miasta (art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, Dz. U. z 2018 r. poz. 995 ze zm.).
Nie budzi wątpliwości, że decyzja ustalająca opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej ma charakter decyzji związanej, co oznacza, że w przypadku umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej – co do zasady – obowiązkiem właściwego organu jest ustalenie wspomnianej opłaty – w drodze decyzji. Wydanie takiej decyzji może być w wyjątkowych przypadkach uzależnione od odstąpienia od ustalenia tej opłaty, na zasadach wynikających z uchwały rady powiatu, podjętej na podstawie art. 194 ust. 2 ustawy – w drodze decyzji.
W rozpoznawanej sprawie, jak wskazano wyżej, nie została wydana decyzja o odstąpieniu w całości lub w części od ustalenia opłaty za pobyt syna skarżącej i uczestnika w placówce opiekuńczo-wychowawczej, a zatem organ pierwszej instancji był zobowiązany do ustalenia omawianej opłaty.
Podkreślić należy, że prawidłowo organy administracji obu instancji ustaliły w niniejszej sprawie odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, odwołując się w tym zakresie do wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
W ocenie Sądu, niezasadne są zarzuty uczestnika upatrującego wadliwość zaskarżonej decyzji na skutek oparcia się na miesięcznych przeciętnych wydatkach przeznaczonych na utrzymanie dziecka, które uwzględniają wszelkie związane z utrzymaniem placówki koszty, jakie w żaden sposób nie korelują z rzeczywistymi kosztami opieki i utrzymania dziecka. W istocie zatem uczestnik zarzuca organowi odwoławczemu wadliwe oparcie zaskarżonej decyzji o podstawę materialnoprawną wynikającą z art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy, który stanowi, że "za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej".
Wydatki te ustalane są na zasadach określonych w art. 196 ustawy.
W myśl ustępu 1 tego artykułu, średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej stanowi kwota rocznych wydatków przeznaczonych na działalność tej placówki lub ośrodka wynikająca z utrzymania dzieci z poprzedniego roku kalendarzowego, bez wydatków inwestycyjnych, powiększona o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie budżetowej na dany rok kalendarzowy, podzielona przez liczbę miejsc w placówce lub ośrodku, ustaloną jako sumę rzeczywistej liczby dzieci w poszczególnych miesiącach poprzedniego roku kalendarzowego. Ustalając średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego nie uwzględnia się dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a ustawy.
Z art. 196 ust. 2 ustawy wynika przy tym expressis verbis, że ustalając wskazane wyżej wydatki uwzględnia się odpowiednio wydatki przeznaczone na działalność jednostki obsługującej, o której mowa w ustawie z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1868 ze zm.) i jednostki, której zlecono realizację obsługi placówek opiekuńczo-wychowawczych na podstawie art. 94 ustawy.
Ponadto, w świetle art. 196 ust. 3 i 4 ustawy, średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej są ustalane przez starostę i ogłaszane w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca danego roku. Ogłoszenie to stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w tej placówce ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego.
W rozpoznawanej sprawie niekwestionowane jest, że ustalone w opisany wyżej sposób średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w [...] Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie [...] wynosiły:
- od 1 marca 2016 r. – [...] zł (zarządzenie Nr [...] Prezydenta Miasta [...] w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w 2016 roku w placówkach opiekuńczo-wychowawczych działających na terenie Miasta [...];
- od 1 marca 2017 r. – [...] zł (zarządzenie Nr [...] Prezydenta Miasta [...] w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w 2017 roku w placówkach opiekuńczo-wychowawczych działających na terenie Miasta [...];
- od 1 marca 2018 r. – [...] zł (zarządzenie Nr [...] Prezydenta Miasta [...] w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w 2018 roku w placówkach opiekuńczo-wychowawczych działających na terenie Miasta [...].
Prawidłowo zatem ustaliły organy, że opłata za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej: od 10 lutego do 28 lutego 2017 r. wynosi [...] zł, od 1 marca 2017 r. do 28 lutego 2018 r. – [...] zł miesięcznie, a od 1 marca 2018 r. – [...] zł miesięcznie.
Należy stwierdzić, że zgodnie z zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 k.p.a. oraz w art. 7 Konstytucji, obowiązkiem organów administracji publicznej jest działanie na podstawie i w granicach przepisów prawa. Nie można zatem czynić organom zarzutu z tego powodu, że zastosowały powyższe przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji tych organów. Nie ulega wątpliwości, że dopóki przepisy te stanowią część obowiązującego porządku prawnego, dopóty muszą być bezwzględnie stosowane przez organy administracji publicznej.
Nie sposób przy tym uznać zasadności argumentacji uczestnika, jakoby zastosowanie przez organy przepisu art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy doprowadziło w rozpoznawanej sprawie do skutku niedającego się "pogodzić z funkcją opiekuńczą państwa w zakresie rodziny".
Zauważyć należy zarzut ten opiera się w istocie na założeniu niezgodności art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy z Konstytucją. Wskazać trzeba, że zasadniczo rozstrzyganie wątpliwości w tym zakresie należy do Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 pkt 1 Konstytucji). Sąd administracyjny może natomiast przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, w myśl art. 193 Konstytucji, co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed tym sądem.
Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie powziął wątpliwości, uzasadniających przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego dotyczącego zgodności powyższego przepisu z Konstytucją. Treść omawianego przepisu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej musi być odczytywana w kontekście obowiązującego systemu prawa. W przepisach Konstytucji, stanowiącej najwyższe prawo Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 1 Konstytucji), wyrażona została zasada wsparcia rodziny, z której wynika, że państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji). Bezsprzecznie taki cel uzasadniał przyjęcie przez ustawodawcę przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Ustawa ta, jak wynika z jej preambuły, została bowiem uchwalona "dla dobra dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy ze strony dorosłych, środowiska rodzinnego, atmosfery szczęścia, miłości i zrozumienia, w trosce o ich harmonijny rozwój i przyszłą samodzielność życiową, dla zapewnienia ochrony przysługujących im praw i wolności". W ocenie Sądu, taki również cel miało skierowanie niepełnoletniego syna skarżącej i uczestnika do [...] Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie [...], w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] r., sygn. akt [...]
Konsekwencją umieszczenia tego dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest powstanie – po stronie skarżącej i uczestnika – obowiązku poniesienia kosztów pieczy zastępczej. Obowiązek ten ukształtowany został w przepisach ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w dwojaki sposób. Rodzice dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka, ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 ustawy (art. 193 ust. 1 pkt 1), zaś rodzice dzieci umieszczonych w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym zobowiązani są do ponoszenia miesięcznej opłaty w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w tego rodzaju placówce (art. 193 ust. 1 pkt 2).
Zdaniem Sądu, rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę nie narusza konstytucyjnej zasady wspierania rodziny. Powyższy przepis ustawy nie stanowi również ingerencji w sferę praw i wolności skarżącej i uczestnika, która naruszałaby zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Nałożony na skarżącą i uczestnika, na podstawie wspomnianego przepisu art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy, obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt ich dziecka w pieczy instytucjonalnej, jest konsekwencją realizacji przez ustawodawcę konstytucyjnej zasady pomocniczości, wyrażonej w Preambule do Konstytucji. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz w doktrynie przyjmuje się, że granice uwzględniania dobra rodziny w polityce społecznej i gospodarczej państwa oraz wsparcia udzielanego rodzinie przez państwo, w tym wsparcia dla dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej (art. 72 ust. 2 Konstytucji), powinny być wyznaczane zgodnie z zasadą pomocniczości, w granicach określonych w ustawie. Dlatego też wskazuje się, że konstytucyjna ochrona rodziny nie sięga tak daleko, aby państwo "miało zwolnić członków rodziny od starań o swoje utrzymanie", w tym zwolnić członków rodziny od wzajemnych obowiązków alimentacyjnych (zob. W. Borysiak, Komentarz do art. 71 [w:] M. Safjan. L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Komentarz, t. I., Warszawa 2016, SIP Legalis, nb. 67 i 70 wraz z przywołaną tam literaturą i orzecznictwem). Nie budzi zaś wątpliwości, że wyrażony w art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy obowiązek ponoszenia przez rodziców dziecka umieszczonego w placówce opiekuńczo-wychowawczej kosztów jego utrzymania wynika ze spoczywającego na nich obowiązku alimentacyjnego względem tego dziecka.
Nie można podzielić przy tym zastrzeżeń uczestnika co do określonego w art. 193 ust. 1 ustawy zróżnicowania sposobu ustalania wysokości opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w zależności od sposobu realizacji tej pieczy. Przepis 193 ust. 1 pkt 2 ustawy odnosi bowiem bezpośrednio wysokość opłaty za pobyt dziecka w placówkach wymienionych w tym przepisie do kosztów utrzymania dziecka, która są wyższe niż w przypadku, gdy dziecko umieszczono w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka (art. 193 ust. 1 pkt 1). Dlatego też, w ocenie Sądu, odmienne ukształtowanie wspomnianych zasad odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodziłoby uzasadnione wątpliwości z punktu widzenia racjonalności wydatkowania funduszy publicznych.
Niezasadne są również zarzuty skarżącej, która domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz nieobciążania jej wspomnianą opłatą, ze względu na jej sytuację zdrowotną, majątkową i rodzinną. Ponownie wskazać należy, że w przypadku, gdy w obrocie prawnym pozostaje decyzja odmawiająca odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna skarżącej i uczestnika w instytucjonalnej pieczy zastępczej, obowiązkiem organu pierwszej instancji było wydanie decyzji, o której mowa w art. 194 ust. 1 ustawy. Przepis ten nie daje podstaw do zmniejszenia wysokości omawianej opłaty, z uwagi na trudną sytuację życiową rodzica dziecka przebywającego w pieczy zastępczej. Argumentacja podniesiona w skardze nie może mieć więc wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy.
Ubocznie wskazać należy, że kwestie te mogłyby być ewentualnie wzięte pod uwagę w odrębnym postępowaniu, prowadzonym w trybie art. 194 ust. 3 ustawy. Niewątpliwie jednak, na co trafnie zwróciło uwagę Kolegium, dopiero ostateczna decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, daje osobom zobowiązanym do jej ponoszenia możliwość zainicjowania odrębnego postępowania, w którym organ – działając w ramach uznania administracyjnego – rozstrzyga o zasadności umorzenia w całości lub w części tej opłaty, rozłożenia jej na raty, bądź też odroczenia terminu jej płatności – na podstawie tego przepisu.
Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę, w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68).