II SA/Gl 609/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę współwłaścicieli nieruchomości na postanowienie o karze za nielegalne użytkowanie budynku, uznając brak ich interesu prawnego, a skargę Prokuratora oddalił, uznając zaskarżone postanowienie za prawidłowe.
Sprawa dotyczyła skargi na postanowienie o karze za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego. Sąd odrzucił skargę współwłaścicieli nieruchomości, uznając, że nie posiadają oni interesu prawnego w sprawie nałożenia kary na inwestorów. Skargę Prokuratora Okręgowego sąd oddalił, uznając, że zaskarżone postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które uchyliło postanowienie organu I instancji, jest prawidłowe, mimo że samo postępowanie dotyczące legalności budynku nadal trwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał sprawę ze skargi A. S. i M. G. oraz Prokuratora Okręgowego w Gliwicach na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach, które uchyliło postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. o wymierzeniu kary pieniężnej za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego. Sąd odrzucił skargę A. S. i M. G., stwierdzając, że jako współwłaściciele nieruchomości posiadają oni jedynie interes faktyczny, a nie prawny do wniesienia skargi na postanowienie dotyczące kary nałożonej na inwestorów. Skarga Prokuratora Okręgowego, zarzucająca naruszenie przepisów postępowania przez organy administracji, została oddalona. Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie organu odwoławczego jest prawidłowe, ponieważ uchyliło ono wadliwe postanowienie organu I instancji, które nie rozważyło kwestii legalności samego budynku. Sąd podkreślił, że postępowanie w sprawie legalności budynku nadal trwa w trybie naprawczym, a postanowienie o karze miało charakter wpadkowy i nie kończyło postępowania głównego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, współwłaściciele posiadają jedynie interes faktyczny, który nie jest wystarczający do legitymowania ich do złożenia skargi.
Uzasadnienie
Interes prawny wymaga wykazania związku między własną, prawnie gwarantowaną sytuacją a zaskarżonym aktem, co w tym przypadku nie miało miejsca, gdyż postanowienie dotyczyło wyłącznie sfery prawnej inwestorów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (21)
Główne
p.b. art. 59i § ust. 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
p.b. art. 59f § ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
p.b. art. 59g § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
p.p.s.a. art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 58 § § 1 pkt 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
p.b. art. 54
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Dotyczy okoliczności przystąpienia do użytkowania obiektu wzniesionego w sposób legalny, bez uprzedniego skutecznego zawiadomienia lub pozwolenia.
p.b. art. 55
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Dotyczy okoliczności przystąpienia do użytkowania obiektu wzniesionego w sposób legalny, bez uprzedniego skutecznego zawiadomienia lub pozwolenia.
p.b. art. 57 § ust. 7
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Przepis, na gruncie którego zarysowały się sprzeczne linie orzecznicze dotyczące stosowania kary do obiektów wybudowanych legalnie i w warunkach samowoli budowlanej.
k.p.a. art. 151 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie przepisu przez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie przepisu przez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy uchylił postanowienie organu I instancji.
k.p.a. art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 50
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uprawnienie do wniesienia skargi przez osoby posiadające interes prawny.
p.b. art. 50
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Kompetencja organów do prowadzenia postępowania naprawczego.
p.b. art. 51
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Procedura naprawcza, możliwość nałożenia obowiązku przedłożenia zamiennego projektu budowlanego lub inne rozwiązania.
p.b. art. 37 § ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
p.b. art. 48 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
p.b. art. 49f
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Argumenty
Skuteczne argumenty
Współwłaściciele nieruchomości nie posiadają interesu prawnego do wniesienia skargi na postanowienie o karze pieniężnej nałożonej na inwestorów. Postanowienie organu odwoławczego uchylające postanowienie organu I instancji jest prawidłowe, ponieważ organ I instancji nie rozpoznał kwestii legalności budynku, a postępowanie wpadkowe nie mogło być prowadzone bez wyjaśnienia tej kwestii.
Odrzucone argumenty
Argumenty A. S. i M. G. o posiadaniu interesu prawnego. Argumenty Prokuratora o konieczności uchylenia obu postanowień i umorzenia postępowania.
Godne uwagi sformułowania
Interes prawny to interes zgodny z prawem i chroniony przez prawo. Kara za nielegalne przystąpienie do użytkowania obiektu może być wymierzona wyłącznie w sytuacji, w której inwestor przystąpił do użytkowania obiektu bez uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę lub też zgłoszenia obiektu do użytkowania. Postanowienie w przedmiocie wymierzenia kary za nielegalne przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego nie kończy postępowania administracyjnego. Ma ono charakter wpadkowy.
Skład orzekający
Wojciech Gapiński
przewodniczący
Krzysztof Nowak
sprawozdawca
Renata Siudyka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu podmiotów posiadających interes prawny w sprawach dotyczących kar za nielegalne użytkowanie obiektów budowlanych oraz prawidłowość rozstrzygnięć organów nadzoru budowlanego w kontekście legalności obiektu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchylenia pozwolenia na budowę i wątpliwości co do legalności obiektu, a także kwestii procesowych związanych z interesem prawnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa porusza ważną kwestię interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym oraz złożoność procedur nadzoru budowlanego w przypadku wątpliwości co do legalności obiektu.
“Kto może skarżyć karę za nielegalne użytkowanie budynku? Sąd wyjaśnia, czym jest interes prawny.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 609/25 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2025-10-30 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-05-07 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Krzysztof Nowak /sprawozdawca/ Renata Siudyka Wojciech Gapiński /przewodniczący/ Symbol z opisem 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601 Hasła tematyczne Nadzór budowlany Skarżony organ Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 725 art. 59i ust. 4, art. 59f ust. 1 i 3, art. 59g ust. 1 i 2 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 października 2025 r. sprawy ze skargi A. S. (S), M. G., Prokuratora Okręgowego w Gliwicach na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 5 marca 2025 r. nr WINB.WOA.7722.33.2025.KC w przedmiocie kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego 1. oddala skargę Prokuratora Okręgowego w Gliwicach, 2. odrzuca skargę A. S. (S) i M. G.. Uzasadnienie Pismem z dnia 15 kwietnia 2025 r. A. S. i M. G. (dalej łącznie jako: "skarżący"), reprezentowani przez fachowego pełnomocnika, wnieśli skargę na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej jako: "organ odwoławczy" lub "ŚWINB"), opisane w rubrum nn. wyroku. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym: Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2025 r. [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. (dalej jako: "organ I instancji" lub "PINB"), działając na podstawie art. 59i ust. 4, art. 59f ust. 1-3 i art. 59g ust. 1 i2 Ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 725 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.b.", wymierzył M. C. i G. W. (dalej łącznie jako: "inwestorzy") karę z tytułu przystąpienia do użytkowania budynku mieszkalnego jednorodzinnego w T. przy ul. [...], na działce numer [...], bez stosowanego zezwolenia, przed zawiadomieniem właściwego organu nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy. Wysokość kary wyliczona została na kwotę 10.000 zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia PINB wskazał, że powziął informację o użytkowaniu przez inwestorów budynku mieszkalnego jednorodzinnego w T. przy ul. [...] na działce numer [...] (uprzednio działka nr [...]), bez dokonania skutecznego zawiadomienia o zakończeniu budowy. W związku z tym w dniu 20 czerwca 2024 r. przeprowadzono kontrolę podczas której stwierdzono, że budynek mieszkalny jednorodzinny jest użytkowany. Po przeprowadzonej kontroli pisemnie pouczono inwestorów o konieczności zaprzestania nielegalnego użytkowania obiektu. Następnie, zawiadomieniem z dnia 17 października 2024 r. PINB poinformował ich o kontroli wyznaczonej na dzień 28 listopada 2024 r. w celu sprawdzenia, czy zaprzestano nielegalnego użytkowania obiektu zgodnie z pouczeniem. Kontrola został przeprowadzona w dniu 29 listopada 2024 r. i stwierdzono podczas niej, że budynek mieszkalny jednorodzinny jest nadal użytkowany. W związku z tym, po uprzednim zawiadomieniu stron o wszczęciu postępowania, PINB wydał wskazane wyżej postanowienie. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli inwestorzy wskazując, że uprawnienie organu do nałożenia kary z tytułu przystąpienia do użytkowania przedmiotowego budynku uległo przedawnieniu. W uzasadnieniu zażalenia wskazali argumenty na potwierdzenie zaprezentowanych zarzutów. Zaskarżonym obecnie postanowieniem ŚWINB uchylił postanowienie organu I instancji w całości, choć nie z przyczyn podniesionych w zażaleniu. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego z naruszeniem zasady wyrażonej w art. 54 i 55 p.b. dotyczy okoliczności przystąpienia do użytkowania obiektu wzniesionego w sposób legalny, bez uprzedniego skutecznego zawiadomienia właściwego organu o zakończeniu budowy albo uzyskania pozwolenia na jego użytkowanie oraz w sytuacji, w której inwestor przystąpił do użytkowania obiektu, zrealizowanego w warunkach samowoli budowlanej, wobec którego została wydana przez organ nadzoru budowlanego decyzja o zatwierdzeniu projektu budowlanego i pozwoleniu na wznowienie robót lub o zatwierdzeniu projektu budowlanego, jeśli budowa została zakończona, ale przed uzyskaniem decyzji o pozwoleniu na jego użytkowanie. Organ odwoławczy wskazał, że w orzecznictwie, jeszcze na gruncie obowiązywania art. 57 ust. 7 p.b., zarysowały się dwie sprzeczne linie odnośnie tego, czy kara z tytułu nielegalnego przystąpienia do użytkowania dotyczy tylko użytkowania obiektów wybudowanych legalnie (tj. takich, na które uzyskano pozwolenie na budowę lub dokonano zgłoszenia), czy przepis ten ma również zastosowanie do użytkowania obiektów powstałych w warunkach samowoli budowlanej ŚWINB zwrócił uwagę, że w dniu 12 czerwca 2014 r. Starosta [...] wydał decyzję nr [...], którą zatwierdził projekt budowalny i udzielił inwestorom pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego w T. przy ul. [...], działka nr [...]. W dniu 17 września 2021 r. Burmistrz T. wydał decyzję nr [...] zatwierdzającą projekt podziału nieruchomości obejmującej działkę nr [...] w T. przy ul. [...], stanowiącej współwłasność inwestorów oraz skarżących na działki nr [...], nr [...] i nr [...], zgodnie z mapą z projektem podziału nieruchomości stanowiącej załącznik do decyzji. W tej decyzji wskazano, że podziału dokonuje się pod warunkiem, że przy zbywaniu działek nr [...] i nr [...] dostęp do drogi publicznej ul. [...] w T. zostanie zapewniony przez działkę nr [...], na której zostanie ustanowiona służebność drogowa lub nastąpi zbycie udziału i umożliwienie tego dostępu. Kolejno, w dniu 17 listopada 2022 r. Starosta [...] wydał, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a.", decyzję, którą uchylił decyzję własna nr [...] z dnia 12 czerwca 2014 r., znak: [...] i odmówił udzielenia pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego w T. przy ul. [...], działka nr [...] (obecnie [...]). Odwołanie od ww. decyzji wnieśli inwestorzy. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2023 r., znak: [...], Wojewoda Śląski stwierdził uchybienie terminu do złożenia odwołania. W dniu 23 lipca 2024 r. Starosta [...] wystosował zawiadomienie o wszczęciu, w trybie art. 37 ust. 2 pkt p.b., postępowania administracyjnego dot. budowy przedmiotowego budynku mieszkalnego. Następnie, w dniu 27 sierpnia 2024 r. Starosta [...] wydał decyzję, nr [...], którą umorzył prowadzone, w trybie art. 37 ust. 2 pkt 2 p.b. postępowanie. W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na fakt, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja Starosty [...] z dnia 17 listopada 2022 r. odmawiająca wydania pozwolenia na budowę, prowadzone postępowanie jawi się jako bezprzedmiotowe. Decyzja ta jest ostateczna i prawomocna. W związku z powyższym ŚWINB stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której inwestorzy w dacie budowy co prawda legitymowali się pozwoleniem na budowę, niemniej zostało ono w toku postępowania wznowieniowego wyeliminowane z obrotu prawnego. Inwestorom odmówiono przy tym wydania ponownego pozwolenia na budowę przedmiotowego budynku. W tej sytuacji w ocenie organu odwoławczego zastosowanie winna znaleźć procedura naprawcza opisana w art. 50-51 p.b. Z uwagi na treść art. 50 ust. 1 pkt 4 p.b. organy nadzoru budowlanego posiadają kompetencję do prowadzenia postępowania naprawczego, określonego w art. 50-51 p.b., gdy wykonane prace budowlane, chociażby nie wymagały pozwolenia na budowę bądź dokonania zgłoszenia, w sposób istotny odbierają od warunków określonych w przepisach. W orzecznictwie podkreśla się, że chodzi tu przede wszystkim o przepisy uregulowane w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych oraz dotyczące zgodności wykonanych robót z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Jeśli więc w toku postępowania, w którym stwierdzono wykonanie robót spełniających którąś z ww. przesłanek art. 50 ust 1 p.b. oraz wykluczono możliwość zastosowania art. 48 ust. 1 lub w art. 49f p.b., organ wdraża postępowanie naprawcze zgodnie z zapisami art. 51 pr. bud. W tym miejscu ŚWINB odnotował, iż na gruncie niniejszej sprawy organ nadzoru budowlanego nie może wydać decyzji w trybie art. 51 ust. 1 pkt 3 pr. bud., tj. nałożyć na inwestorów obowiązku przedłożenia zamiennego projektu budowlanego. Rozwiązanie to zarezerwowane jest dla sytuacji, w której doszło do istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego, a w obrocie prawnym pozostaje decyzja o pozwoleniu na budowę. W przedmiotowej sprawie zaś pozwolenie na budowę zostało wyeliminowane w toku postępowania wznowieniowego. W takiej sytuacji organ nadzoru budowalnego prowadząc postępowanie naprawcze może sięgnąć jedynie do rozwiązania przewidzianego w art. 51 ust. 1 pkt 1 bądź art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b. Skargę sądową na powyższe postanowienie wnieśli skarżący, reprezentowani przez fachowego pełnomocnika. Wskazali oni, że już w dniu 27 lutego 2023 r. występowali oni do PINB o wszczęcie postępowania naprawczego względem przedmiotowego budynku po uchyleniu jego pozwolenia na budowę i wydaniu przez Starostę [...] decyzji o odmowie pozwolenia na jego budowę, jednakże organ I instancji odmówił wszczęcia takiego postępowania wskazując przy tym, że inwestycja nie została skutecznie oddana do użytkowania. Wskazali, że uchylenie pozwolenia na budowę spowodowało konieczność zalegalizowania ww. obiektu budowlanego przez organy nadzoru budowlanego, albowiem budynek ten nie posiada aktualnie żadnego dokumentu potwierdzającego jego legalność. Te okoliczności, zdaniem skarżących, dają jednoznaczną podstawę do wydania przez organy nadzoru budowlanego postanowienia o wymierzeniu kary za nielegalne użytkowanie obiektu. W ich ocenie posiadają oni interes prawny w sprawie, albowiem są współwłaścicielami nieruchomości, na której posadowiono sporny obiekt. Wskazali, że przedmiotowy budynek charakteryzuje się: odmową pozwolenia na budowę, sprzeciwem do użytkowania, brakiem wdrożenia postępowania naprawczego i wieloletnim brakiem wymierzania kary za użytkowanie tego budynku. W tej sytuacji trudno nie uznać współwłaściciela przedmiotowego budynku (zgodnie z zasadą superficies solo cedit) za stronę postępowania, gdyż skarżący są zainteresowani nielegalnym użytkowaniem ich budynku. Skargę na postanowienie ŚWINB wniósł także Prokurator Okręgowy w G. (dalej jako: "Prokurator"), zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art, 144 k.p.a., polegające na uchyleniu zaskarżonego postanowienia w całości w sytuacji, gdy organ administracji publicznej pierwszej instancji naruszył art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia czy budynek mieszkalny wbudowany został w warunkach klasycznej samowoli budowlanej, tj. z pominięciem pozwolenia na budowę względnie sprzecznie z tym pozwoleniem lub zatwierdzonym projektem budowlanym, czy też wybudowany został legalnie, która to okoliczność stanowi konieczną przesłankę wymierzenia kary z tytułu przystąpienia do nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, a więc zachodziła podstawa do uchylenia postanowienia w przedmiocie wymierzenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, celem dokonania istotnych ustaleń faktycznych, przy czym naruszenie przepisu postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Prokuratora zapadłe w obu instancjach postanowienia są co najmniej przedwczesne. Prokurator wskazał, że roboty budowlane zmierzające do wzniesienia budynku mieszkalnego, o którym mowa, wolno było inwestorom rozpocząć wyłączanie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę. Decyzja taka została wydana, a następnie została uchylona w trybie wznowieniowym i organ odmówił inwestorom wydania wnioskowanego pozwolenia na budowę. Zdaniem Prokuratora zasadniczym zagadnieniem do wyjaśnienia w sprawie jest ustalenie, czy rzeczywiście obiekt budowlany wzniesiony został w całości/ w części w warunkach samowoli budowlanej, tj. bez pozwolenia budowlanego względnie z istotnym odstępstwem od pozwolenia budowlanego lub zatwierdzonego projektu budowlanego. Powoduje to, że postanowienie organu I instancji zapadło z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. Jednocześnie Prokurator wyraził wątpliwości co do rozstrzygnięcia organu drugiej instancji, który uchylając zapadłe postanowienie powinien był jednocześnie umorzyć postępowanie administracyjne organu pierwszej instancji, skoro uznał, że nie ma podstaw do wymierzenia kary. W tej sytuacji Prokurator za celowe uznał uchylenie obu zapadłych w sprawie postanowień. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał twierdzenia i wnioski, zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Postanowieniem z dnia 18 września 2025 r., sygn. akt: II SA/Gl 1185/25, skargi zostały połączone do wspólnego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, której wniesienie jest niedopuszczalne. Sąd doszedł do wniosku, że skarżący A. S. i M. G. nie posiadają interesu prawnego, uprawniającego ich do wniesienia skargi na zaskarżone postanowienie, a zatem, że wniesienie przez nich skargi nie jest dopuszczalne. Zgodnie z art. 50 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Dla złożenia skargi do sądu administracyjnego, skarżący musi wykazać interes prawny, rozumiany jako istnienie związku między sferą jego indywidualnych praw i obowiązków a zaskarżonym aktem lub czynnością. Wnosząc skargę skarżący winien wykazać, że istnieje związek pomiędzy jego własną, prawnie gwarantowaną, a nie wyłącznie faktyczną sytuacją, a zaskarżonym przezeń aktem, polegający na tym, że akt ten narusza jego interes prawny lub uprawnienie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że interes prawny to interes zgodny z prawem i chroniony przez prawo. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Odróżnić należy to od interesu faktycznego, tj. takiego, gdy dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie może wskazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji (por. w tym zakresie postanowienie NSA z dnia 2 września 2014 r., sygn. akt: II OZ 819/14). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 stycznia 2012 r., sygn. akt: II GW 13/11, interesu prawnego nie można opierać na sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie charakter związków tych podmiotów byłby nie tylko faktyczny, ale i prawny. Interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym ma ten podmiot, na którego sferę prawną wpłynie w sposób bezpośredni wynik tego postępowania, nie zaś podmiot, dla którego wynik ten z innych powodów ma znaczenie. Zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji dotyczą wymierzenia inwestorom kary z tytułu nielegalnego przystąpienia do użytkowania budynku mieszkalnego. Jako takie, dotyczą one wyłącznie sfery prawnej jednego podmiotu – inwestora, który nielegalnie przystąpił do użytkowania obiektu budowlanego. Tylko jego sytuacja jest bezpośrednio powiązana z popełnionym deliktem i związaną z nim karą. W konsekwencji uznać należy, że skarżący nie mają zindywidualizowanego interesu prawnego w sprawie nałożenia na inwestorów kary pieniężnej za nielegalne przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego. Jako współwłaściciele nieruchomości, na której obiekt ten powstał, posiadają oni w sprawie co najwyżej interes faktyczny. To jednak jest niewystarczające dla uznania, że są oni legitymowani do złożenia skargi na postanowienie w przedmiocie nałożenia na inne osoby kary z tytułu nielegalnego przystąpienia do użytkowania tego budynku. Powyższe nie wyklucza udziału skarżących, jako strony, w innych postępowaniach dotyczących przedmiotowego budynku, tj. chociażby postępowania w sprawie jego legalności. Niewątpliwie, jako współwłaściciele nieruchomości na której wzniesiono przedmiotowy obiekt są oni bezpośrednio zainteresowani legalnością tego obiektu. Wskazać jednak należy, że sprawa ta jest niezależna od postępowania wpadkowego, jakim jest postępowanie w sprawie wymierzenia inwestorom omawianej kary. Postanowienie to nie legalizuje spornego obiektu, nie kończy postępowania w sprawie jego legalności, zgodności z prawem, ani nie zezwala na użytkowanie obiektu. Orzeka jedynie o wymierzeniu kary konkretnym osobom (inwestorom) za określony delikt administracyjny. Wobec powyższego skargę A. S. i M. i G., jako niedopuszczalną, należało odrzucić. W odniesieniu do skargi wniesionej przez Prokuratora Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle zgromadzonych przez organy akt sprawy nie ulega wątpliwości, że podstawową kwestią, niezbędną dla należytego wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, jest kwestia legalności budynku. Kara za nielegalne przystąpienie do użytkowania obiektu może bowiem być wymierzona wyłącznie w sytuacji, w której inwestor przystąpił do użytkowania obiektu bez uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę lub też zgłoszenia obiektu do użytkowania. W ocenie Sądu tych formalności dokonać można wyłącznie wobec obiektu zrealizowanego legalnie. Wobec uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, pozwolenia na budowę i istniejących w związku z tym wątpliwości co do legalności przedmiotowego budynku, inwestorzy de facto nie mogli legalnie rozpocząć użytkowania spornego budynku. Konieczne jest w tej sytuacji wdrożenie wobec spornego obiektu postępowania naprawczego, uregulowanego w art. 50 i 51 p.b., na co wskazał organ odwoławczy w konkluzji zaskarżonego postanowienia. Wskazać w tym miejscu należy, że postanowienie w przedmiocie wymierzenia kary za nielegalne przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego nie kończy postępowania administracyjnego. Ma ono charakter wpadkowy, związany z poczynionymi przez organy nadzoru budowlanego w trakcie postępowania ustaleniami. Samo postępowanie ukierunkowane jest na wyeliminowanie stanu niezgodności z prawem, tj. w niniejszej sprawie na wyjaśnienie wątpliwości co do legalności realizacji obiektu budowlanego i jego doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem. W rozpatrywanej sprawie postanowienie organu I instancji było niewątpliwie wadliwe, albowiem organ ten przed jego wydaniem nie rozważył kwestii związanych z legalnością przedmiotowego budynku. Zwrócił na to zresztą uwagę Prokurator w treści skargi. Mając jednak na względzie fakt, że postanowienie to miało jedynie charakter wpadkowy Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygniecie organu odwoławczego jest prawidłowe. W ocenie Sądu organ odwoławczy nie mógł wydać postanowienia uchylającego postanowienie organu I instancji i umorzyć postępowania w sprawie, jak wskazuje Prokurator. Abstrahując od faktu, że umorzenie postępowania następuje nie w drodze postanowienia, ale w postaci decyzji administracyjnej, postępowanie jako takie, dotyczące legalności budynku, nie stało się bezprzedmiotowe. Co prawda w chwili obecnej, w wyniku wskazań organu odwoławczego, będzie ono toczyło się już nie w trybie dotyczącym nielegalnego przystąpienia do użytkowania budynku ale w trybie naprawczym, jednakże jego cel, w postaci doprowadzenia tego obiektu do stanu zgodnego z prawem, pozostanie tożsamy. Podobnie niecelowe było uchylanie postanowienia organu I instancji i przekazywanie sprawy do ponownego rozpoznania, albowiem, jak już wskazano, postanowienie to nie kończyło postępowania, a więc sprawa, jako taka, nadal pozostawała w toku. W ocenie Sądu w zaistniałej sytuacji jedynym rozstrzygnięciem, jakie mógł podjąć organ odwoławczy, było poprzestanie na uchyleniu postanowienia organu I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak słusznie wyjaśnił ŚWINB w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia in fine, za takim rozstrzygnięciem przemawia m. in. fakt odpowiedniego stosowania do zażaleń przepisów dotyczących odwołań. W postępowaniu zażaleniowym mogą wystąpić takie sytuacje, gdy odpowiednie stosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. będzie sprowadzało się jedynie do uchylenia przez organ odwoławczy postanowienia organu I instancji. Odpowiednie stosowanie przepisu może oznaczać takie przypadki, w których przepisy odniesienia, czyli te, które mają być stosowane odpowiednio, w ogóle nie znajdują zastosowania do konkretnej sprawy albo ze względu na ich bezprzedmiotowość lub ze względu na ich całkowitą sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla konkretnych stosunków, do których miałyby one być zastosowane odpowiednio. Oznacza to, że "odpowiednie" stosowanie do zażaleń przepisów dotyczących odwołań nakazuje uwzględnienie cech charakterystycznych zażalenia i postępowania zażaleniowego. W niektórych sprawach zatem część przepisów dotyczących odwołań znajdzie zastosowanie wprost, część po niezbędnej adaptacji, a jeszcze inne trzeba będzie wyłączyć z kręgu przepisów odniesienia (tak: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C. H. Beck, Warszawa 1996, s. 606). Powyższe prowadzić musi do wniosku, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Na marginesie wyłącznie wskazać należy, że ewentualne uwzględnienie wniosków, zawartych w skardze Prokuratora prowadziłoby de facto do tego samego skutku, co wydane przez ŚWINB postanowienie. W wyniku wydania tego postanowienia sprawa, dotycząca legalności przedmiotowego budynku, jest przedmiotem rozpoznania przed PINB, który zgodnie z wytycznymi organu odwoławczego zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania naprawczego, w oparciu o przepisy art. 50 i 51 p.b. Postanowienie ŚWINB wyeliminowało z obrotu prawnego postanowienie wpadkowe, orzekające o wymierzeniu inwestorom kary za nielegalne przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego, jednakże w żaden sposób nie zakończyło postępowania ani nie orzekło w przedmiocie legalności tego obiektu. Skutek uwzględnienia skargi Prokuratora byłby tożsamy – przed PINB zawisłoby postepowanie w sprawie legalności przedmiotowego budynku. Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji, zaś w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 orzekł jak w pkt 2 sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI