II SA/Gl 582/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzję SKO w części dotyczącej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji, uznając, że przedłużone orzeczenie o niepełnosprawności syna skarżącej nadal uprawnia do świadczeń mimo ukończenia przez niego 16 lat.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków A. M. z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) częściowo uchyliło decyzję organu I instancji, przyznając zasiłek i niektóre dodatki, ale odmówiło przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w podwyższonej kwocie oraz dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji, uznając, że syn skarżącej po ukończeniu 16 lat nie legitymuje się wymaganym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. WSA uchylił decyzję SKO w tej części, interpretując art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID jako przedłużający ważność dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności, co nadal uprawniało do świadczeń.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w Katowicach, która częściowo uchyliła decyzję Prezydenta Miasta Z. odmawiającą przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków. SKO przyznało skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, ale odmówiło przyznania dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji, a także odmówiło przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w podwyższonej kwocie. Powodem odmowy było ukończenie przez syna skarżącej 16 roku życia i brak nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, podczas gdy dotychczasowe orzeczenie o niepełnosprawności wygasło w 2020 roku. SKO uznało, że po 16. roku życia wymagane jest orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca argumentowała, że zgodnie z ustawą o COVID, jej orzeczenie o niepełnosprawności nadal jest ważne. WSA przychylił się do skargi, stwierdzając, że SKO błędnie zinterpretowało art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID. Sąd uznał, że przepis ten, mający na celu ułatwienie funkcjonowania w okresie pandemii, przedłużał ważność orzeczeń o niepełnosprawności (lub stopniu niepełnosprawności) do 60 dni po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego, nawet jeśli osoba przekroczyła wiek 16 lat i w normalnych warunkach wymagałaby nowego orzeczenia. Sąd podkreślił, że celem przepisu było umożliwienie korzystania ze świadczeń bez konieczności pilnego uzyskiwania nowych orzeczeń w trudnych warunkach pandemicznych. W związku z tym, WSA uchylił zaskarżoną decyzję SKO w części dotyczącej odmowy przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka (w podwyższonej kwocie) oraz dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji, nakazując SKO ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem tej wykładni.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, orzeczenie o niepełnosprawności wydane na czas określony, którego ważność upłynęła w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, zachowuje ważność do 60 dni po odwołaniu tych stanów (lub do wydania nowego orzeczenia), zgodnie z art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID, co oznacza spełnienie wymogu posiadania odpowiedniego orzeczenia, nawet po ukończeniu przez dziecko 16 lat.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że celem art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID było ułatwienie funkcjonowania w warunkach pandemii poprzez przedłużenie ważności orzeczeń o niepełnosprawności, aby uniknąć konieczności pilnego uzyskiwania nowych orzeczeń. Przedłużenie to dotyczyło zarówno orzeczeń o niepełnosprawności, jak i o stopniu niepełnosprawności, i obejmowało sytuacje, gdy osoba przekroczyła wiek 16 lat, a w normalnych warunkach wymagałaby nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Błędna interpretacja organu polegała na zawężeniu stosowania przepisu i wykluczeniu możliwości skorzystania z przedłużonej ważności orzeczeń w odniesieniu do osób, którym moment ukończenia szesnastego roku życia przypadł w okresie stanu zagrożenia epidemicznego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (8)
Główne
u.ś.r. art. 11 § ust. 4
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Podwyższenie kwoty dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka o 80,00 zł na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności.
u.ś.r. art. 11a § ust. 4
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Podwyższenie kwoty dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka o 80,00 zł na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności.
u.ś.r. art. 13 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Warunki przyznania dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka (wiek do 16 lat z orzeczeniem o niepełnosprawności; wiek powyżej 16 do 24 lat z orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności).
p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub proceduralnego.
u.ś.r.
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Ogólna podstawa prawna świadczeń rodzinnych.
ustawa o COVID art. 15h § ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przedłużenie ważności orzeczeń o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 3 § pkt 9
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Definicja dziecka niepełnosprawnego (do ukończenia 16 roku życia).
Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw art. 23
Przepis przejściowy dotyczący ważności orzeczeń o niepełnosprawności do 31 grudnia 2023 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przedłużenie ważności orzeczenia o niepełnosprawności syna skarżącej na mocy art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID, pomimo ukończenia przez niego 16 roku życia, uprawnia do świadczeń (dodatek z tytułu samotnego wychowywania w podwyższonej kwocie oraz dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji).
Odrzucone argumenty
Argumentacja SKO, że po ukończeniu 16 roku życia syn skarżącej nie legitymuje się wymaganym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, co uniemożliwia przyznanie podwyższonego dodatku z tytułu samotnego wychowywania oraz dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji.
Godne uwagi sformułowania
Celem regulacji zawartej w art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID sprowadzał się do tego, aby pomimo, że dotychczasowe orzeczenie ze względu upływ czasu w normalnych warunkach nie legitymowałoby do nabycia prawa do świadczenia, osoba, ubiegająca się o świadczenie na kolejny okres, w czasie trwania stanu zagrożenia epidemicznego nie musiała występować o nowe orzeczenie. Kolegium nie wzięło pod uwagę tego celu omawianej tutaj regulacji i w sposób nieuprawniony zawęziło zakres jego stosowania, a w konsekwencji wykluczyło możliwość skorzystania z przedłużonej ważności dotychczasowych orzeczeń w odniesieniu do osób, którym moment ukończenia szesnastego roku życia przypadł w okresie stanu zagrożenia epidemicznego.
Skład orzekający
Tomasz Dziuk
przewodniczący sprawozdawca
Agnieszka Kręcisz-Sarna
członek
Renata Siudyka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedłużenia ważności orzeczeń o niepełnosprawności w okresie pandemii (ustawa o COVID) w kontekście świadczeń rodzinnych, zwłaszcza dla osób, które przekroczyły wiek 16 lat."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z ustawą o COVID i jej przepisami przejściowymi. Po uchyleniu art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID, jego bezpośrednie zastosowanie może być ograniczone, choć zasady wykładni celowościowej mogą być nadal pomocne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii przedłużenia ważności orzeczeń o niepełnosprawności w okresie pandemii i jej wpływu na świadczenia rodzinne, co miało znaczenie dla wielu osób. Wykładnia sądu jest kluczowa dla zrozumienia praw osób niepełnosprawnych w tym okresie.
“Czy przedłużone orzeczenie o niepełnosprawności nadal chroniło prawa do zasiłków po pandemii?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 582/23 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2023-07-20 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-04-13 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Agnieszka Kręcisz-Sarna Renata Siudyka Tomasz Dziuk /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję w części Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 art. 3 pkt 9, art. 11 ust. 4, art. 11a ust. 4, art. 13 ust. 1, Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Dz.U. 2023 poz 259 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant referent - stażysta Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 lutego 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/113/2023/1022/ŁK w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części przyznającej skarżącej prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka za okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r., 2) uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania skarżącej prawa do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji za okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Uzasadnienie Decyzją z 4 stycznia 2023 r. Prezydent Miasta Z. odmówił A. M. (strona, skarżąca) przyznania prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na B. M. (syn strony, syn skarżącej). Jako powód odmowy organ I instancji wskazał przekroczenie kwoty kryterium dochodowego, uprawniającego do świadczeń rodzinnych. Organ ustalił, że dochód rodziny strony na przeliczeniu na osobę, przy uwzględnieniu jej czteroosobowego składu, wynosi 1.245,01 zł. Przekracza więc kryterium dochodowe wynoszące 764 zł na osobę. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Według strony w sposób nieuprawniony wliczono do struktury rodziny jej obecnego męża. Syn skarżącej jest bowiem jej dzieckiem z pierwszego małżeństwa, a jego biologiczny ojciec zmarł w 2011 r. Odwołanie okazało się częściowo skuteczne. Decyzją z 13 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło bowiem zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o przyznaniu stronie prawa do zasiłku rodzinnego na jej syna na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. w wysokości 124 zł miesięcznie. Ponadto w tej samej decyzji Kolegium przyznało prawo do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2023/2024, prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. w wysokości 193,00 zł miesięcznie, prawo do dodatku z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania (na pokrycie kosztów zamieszkania) od 1 listopada 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. w wysokości 113 zł miesięcznie oraz od 1 września 2023 r. do 31 października 2023 r. również w wysokości 113,00 zł miesięcznie. Jednocześnie Kolegium odmówiło przyznania prawa do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji za okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Kolegium ustaliło, że strona jest osobą zamężną, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z obecnym mężem i wychowuje z nim wspólne dziecko oraz swojego syna z pierwszego małżeństwa, którego ojciec zmarł [...] 2011 r. Według Kolegium dla oceny spełnienia warunków niezbędnych dla uzyskania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, nie ma znaczenia to, że matka ubiegająca się o prawp do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim, z którego również posiada inne dzieci W takiej sytuacji rodzic może być bowiem uznawany wobec jednego dziecka za rodzica samotnie je wychowującego, a wobec dziecka wychowywanego wspólnie z biologicznym rodzicem już za osobę wychowującą dziecko w rodzinie. Więzy małżeńskie rodzica wychowującego dziecko z pierwszego małżeństwa nie mają znaczenia. Nie można inaczej traktować osób wychowujących dziecko z inną osobą niż jego rodzic w zależności od tego, czy zawarły one związek małżeński czy też nie. W konsekwencji Kolegium uznało, że na potrzeby oceny spełnienia przez stronę kryterium dochodowego do dochodu rodziny nie wlicza się dochodów obecnego męża strony, nie będącego ojcem dziecka, na które przyznane ma być wnioskowane świadczenie. Jednocześnie Kolegium stwierdziło brak uprawnień do wnioskowanych przez stronę dodatków do zasiłku rodzinnego, w zakresie w jakim są one uzależnione od stopnia niepełnosprawności syna. Z akt sprawy wynika bowiem, że legitymował się on orzeczeniem o niepełnosprawności z [...] wydanym do 31 maja 2020 r Kolegium stwierdziło, że w 24 października 2022 r. syn strony ukończył 16 rok życia. W konsekwencji z tym dniem, zdaniem Kolegium, przestał spełniać definicję dziecka niepełnosprawnego określoną w art. 3 pkt 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą niepełnosprawne dziecka to dziecko w wieku do ukończenia 16 roku życia, legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych Kolegium odnotowało również, że w aktach sprawy brak jest informacji, czy strona podjęła jakiekolwiek działania związane z ustaleniem stopnia niepełnosprawności syna strony. Jednocześnie Kolegium zaakcentowało, że o konieczności uzyskania takiego orzeczenia strona była informowana w ostatniej decyzji przyznającej stronie uprawnienia do świadczeń rodzinnych Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie nie będzie miał zastosowania przepis art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (obecnie t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1327, dalej "ustawa o COVID"). Po ukończeniu 16 roku życia osoba, na którą miałoby być przyznane wnioskowane świadczenie, powinna bowiem legitymować się orzeczeniem o umiarkowanym, bądź znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej zaś sprawie legitymowania się takim orzeczeniem nie można stwierdzić. Z tego względu stronie nie przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w podwyższonej kwocie, gdyż zgodnie z art. 11 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek ten przysługuje w podwyższonej kwocie w przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało także na art. 13 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku: 1) do ukończenia 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, 2) powyżej 16 roku życia do ukończenia 24 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. W podsumowaniu Kolegium stwierdziło, że stronie nie przysługują dodatki do zasiłku rodzinnego objęte wnioskiem, które są uzależnione od niepełnosprawności syna skarżącej, z uwagi na brak orzeczenia o wymaganym przez ustawodawcę stopniu jego niepełnosprawności. Powyższą decyzję strona zaskarżyła jedynie w części dotyczącej przyznania prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji. W uzasadnieniu skargi strona wskazała na art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID i innych chorób zakaźnych. Według niej świadczenie w tytułu samotnego wychowywania powinno być przyznane w kwocie 273 zł, a nie 193 zł. Ponadto organ powinien był przyznać jej także prawo do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji. Według skarżącej orzeczenie o niepełnosprawności jej syna jest nadal aktualne na mocy ustawy o COVID. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżąca podtrzymała skargę. Podniosła, że w lutym 2023 r. złożyła wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna. Jednak do tej pory komisja w tej sprawie nie zebrała się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Kolegium w zakresie, w jakim została ona zaskarżona przez stronę tj. w zakresie w jakim organ odwoławczy w ramach decyzji reformatoryjnej wydanej w następstwie rozpatrzenia odwołania strony od odmownej decyzji organu I instancji przyznał skarżącej prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz w zakresie, w jakim organ ten odmówił przyznania prawa do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r."). W tym zakresie szczególną uwagę należy zwrócić na treść art. 11a ust. 4 u.ś.r., zgodnie z którym, w przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności kwotę dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka zwiększa się o 80,00 zł na dziecko. W realiach rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy przyznał co prawda skarżącej ten dodatek, lecz w wysokości wynikającej z art. 11a ust. 3 u.ś.r. tj. nie zwiększając jego kwoty o 80 zł. Zwrócenia uwagi wymaga także treść art. 13 ust. 1 u.ś.r., według którego dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przysługuje m.in. matce dziecka na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku: (1) do ukończenia 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności; (2) powyżej 16. roku życia do ukończenia 24. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy syn skarżącej, który ukończył już 16 lat, spełnia wynikające z powyższych przepisów u.ś.r. wymagania dotyczące legitymowania się stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Strona skarżąca spełnienie tych wymagań wywodzi z wynikającego z art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID przedłużenia mocy obowiązującej orzeczenia o niepełnosprawności syna. Jednak według Kolegium po ukończeniu 16 roku życia syn skarżącej powinien się legitymować orzeczeniem o stosownym stopniu niepełnosprawności, a nie orzeczeniem o niepełnosprawności. W aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie o niepełnosprawności z [...] dotyczące syna skarżącej (karta 59). Według jego treści syn skarżącej został zaliczony do osób niepełnosprawnych. Orzeczenie to zostało wydane do 31 maja 2020 r. Wynika stąd, że kres obowiązywania tego orzeczenia zbiegł się z wybuchem pandemii wirusa SARS-CoV-2. Ponieważ w tym czasie działalność wszystkich podmiotów i organów władzy publicznej oraz całego społeczeństwa wymagały przyjęcia odmiennego trybu działania, wszystkie czynności podejmowane przez te podmioty były podejmowane z uwzględnieniem restrykcji związanych ze stanem pandemii. Ze względu na te okoliczności przyjęto ustawę o COVID. Jednym z przewidzianych w niej rozwiązań, mających stanowić reakcję na zaistniałą, nadzwyczajną sytuację było wydłużenie okresu obowiązywania orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności osób dotkniętych różnymi schorzeniami. Stosowną regulację w tym zakresie zawiera art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID. Zgodnie z tym przepisem z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z przepisu tego wynika, że jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, to ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do sześćdziesiątego dnia, licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. W dacie wydania zaskarżonej decyzji nadal obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego. Oznacza to, że znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie o niepełnosprawności syna skarżącej pozostawało dalej w mocy pomimo upływu okresu jego ważności. Jednak Kolegium stwierdziło brak podstaw do przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji, a dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznało w wysokości przewidzianej dla osoby nie legitymującej się właściwym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Kolegium skoncentrowało swoją uwagę na tym, że syn skarżącej przestał spełniać definicję dziecka niepełnosprawnego z art. 3 pkt 9 u.ś.r. Wynika to z faktu ukończenia przez niego 16 roku życia. Zdaniem Sądu okoliczność ta nie ma jednak znaczenia w sprawie. Należy bowiem zaakcentować, że również po ukończeniu tego wieku syn skarżącej znajduje się w kręgu podmiotów, w odniesieniu do których ustawodawca przewidział możliwość przyznania wnioskowanych świadczeń. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.ś.r. pkt 2 świadczenie to przysługuje matce dziecka powyżej 16 roku życia. W porównaniu do dziecka, które nie ukończyło 16 roku życia zmianie uległ natomiast wymóg związany z legitymowaniem się przez dziecko orzeczeniem dotyczącym jego niepełnosprawności. Zamiast orzeczenia o niepełnosprawności ustawodawca w takim przypadku wymaga orzeczenia o umiarkowanym, bądź znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednak ze względu na art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID w mocy pozostawało dotychczasowe orzeczenie o niepełnosprawności syna skarżącej. Skoro ustawodawca przewidział przedłużenie jego ważności, to w realiach rozpoznawanej sprawy należało przyjąć, że w dalszym ciągu uprawnia ono do uzyskania spornego świadczenia, tak jakby syn skarżącej legitymował się wymaganym ze względu na jego wiek orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (przynajmniej umiarkowanym w odniesieniu do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji i znacznym w przypadku podwyższonej kwoty z tytułu samotnego wychowywania dziecka). Przyjęcie przeciwnego założenia oznaczałoby, że osoby, które legitymowały się orzeczeniem uprawniającym do uzyskania omawianych tutaj świadczeń nie mogłyby skorzystać z instytucji przewidzianej w art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID tylko dlatego, że w okresie objętym tym przepisem przekroczył próg wiekowy, statuujący wymóg uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zamiast dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności. Osoby te traktowane byłyby wówczas gorzej niż inne osoby, które w oparciu art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID nie musiały ubiegać się o wydanie nowego orzeczenia. Z treści tego przepisu wprost wynika, że dotyczy on zarówno orzeczeń o niepełnosprawności, jak i orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. W odniesieniu do obu tych kategorii ustawodawca zaakceptował ryzyko, że osoba, której przedłużono możliwość korzystania z dotychczasowego orzeczenia w wyniku kolejnego ubiegania się o wymagane orzeczenie może go nie uzyskać, a w efekcie korzystanie z prawa do świadczeń w przedłużonym okresie obowiązywania dotychczasowego świadczenia będzie w istocie wynikało wyłącznie z faktu trwania stanu zagrożenia epidemicznego. Innymi słowy ustawodawca zaakceptował stan rzeczy, w którym ze względu stan zagrożenia epidemicznego świadczenia mogą otrzymać również i te osoby, które w normalnych warunkach nie spełniałyby już przesłanki związanej z legitymowaniem się wymaganym orzeczeniem dotyczącym niepełnosprawności lub jego stopnia. Nie można bowiem przecież wykluczyć tego, że osoba korzystająca z przedłużenia ważności dotychczasowego orzeczenia w wyniku ubiegania się, w normalnych warunkach, o kolejne orzeczenie nie uzyskałaby jednak wymaganego orzeczenia. Takie ryzyko istnieje zarówno wtedy, gdy dana osoba posiadała dotychczas orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, jak i wtedy, gdy dana osoba ze względu na wiek legitymowała się dotychczas orzeczeniem o niepełnosprawności, a ze względu na ukończenie 16 roku życia obecnie powinna legitymować się już orzeczeniem o określonym stopniu niepełnosprawności. Nie można zapominać, że cel regulacji zawartej w art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID sprowadzał się do tego, aby pomimo, że dotychczasowe orzeczenie ze względu upływ czasu w normalnych warunkach nie legitymowałoby do nabycia prawa do świadczenia, osoba, ubiegająca się o świadczenie na kolejny okres, w czasie trwania stanu zagrożenia epidemicznego nie musiała występować o nowe orzeczenie. Kolegium nie wzięło pod uwagę tego celu omawianej tutaj regulacji i w sposób nieuprawniony zawęziło zakres jego stosowania, a w konsekwencji wykluczyło możliwość skorzystania z przedłużonej ważności dotychczasowych orzeczeń w odniesieniu do osób, którym moment ukończenia szesnastego roku życia przypadł w okresie stanu zagrożenia epidemicznego. Stanowisko Kolegium mogłoby być uznane za zasadne jedynie wtedy, gdyby sporne świadczenia przysługiwały wyłącznie do ukończenia 16 roku życia, a jego przyznanie po osiągnięciu tego wieku byłoby z góry wykluczone i to niezależnie od posiadanego stopnia niepełnosprawności. Jednak ustawodawca przewidział, że świadczenia te mogą zostać przyznane także po ukończeniu tego wieku o ile dana osoba legitymuje się orzeczeniem o określonym stopniu niepełnosprawności. Podsumowując dotychczasowe rozważania, zdaniem Sądu, nie można zaakceptować takiego rozumienia art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID, które skutek zachowania ważności dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności ogranicza jedynie do ukończenia przez dziecko szesnastego roku życia i nakłada obowiązek uzyskania stosownego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, pomimo dalszego trwania stanu zagrożenia epidemicznego. Według prawidłowej wykładni tego przepisu, uwzględniającej cel instytucji przedłużenia ważności orzeczeń o niepełnosprawności, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego oraz w okresie do 60 dni od momentu jego odwołania, orzeczenie to (o ile wskazana w nim data końcowa przypadała w okresie obowiązywania art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID) oznacza spełnienie wymogu posiadania odpowiednego stopnia niepełnosprawności. Dla porządku wskazać należy, że kontrolując zaskarżoną decyzję Kolegium, Sąd wziął pod uwagę stan prawny istniejący w dacie jej wydania. W dalszym ciągu obowiązywał wówczas art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID. Jednocześnie odnotować należy, że już po wydaniu zaskarżonej decyzji powyższy przepis został uchylony przez art. 10 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2023.852) zmieniającej ustawę o COVID z dniem 6 sierpnia 2023 r. Dodać przy tym należy, że zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 15h ustawy o COVID, którego okres ważności upłynąłby do dnia 31 grudnia 2020 r. zachowuje ważność do dnia 31 grudnia 2023 r. jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Resumując stwierdzić należy, że w wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonej części decyzji organu odwoławczego Sąd doszedł do wniosku, że w tym zakresie została ona wydana z naruszeniem obowiązującego wówczas art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o COVID. Organ odwoławczy w sposób nieuprawniony nie zastosował tego przepisu, pomimo, że prawidłowa jego wykładnia, uwzględniająca cel, w jakim ustawodawca wprowadził w nim instytucję przedłużenia ważności orzeczenia o niepełnosprawności nakazywała przyjąć, że syn skarżącej, dysponując dotychczasowym orzeczeniem o niepełnosprawności nie musiał ubiegać się o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności pomimo, że ukończył 16 lat. W konsekwencji organ odwoławczy z naruszeniem art. 11a ust. 4 u.ś.r. nie przyznał skarżącej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w podwyższonej kwocie. Ponadto organ ten z naruszeniem art. 13 ust. 1 u.ś.r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka. Wobec tego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a.") orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę Kolegium przyjmie, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenie syn skarżącej spełniał wymóg legitymowania się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności niezbędnym do przyznania dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji oraz niezbędnym do przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w podwyższonej kwocie. Jednocześnie Kolegium ustali, czy w odniesieniu do syna skarżącej zostało już wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, a jeżeli zostało wydane, to jaka jest jego treść (w tym w jakiej dacie doszło do jego ewentualnego wydania). Ustalenia te zostaną odpowiednio uwzględnione przy wskazaniu daty końcowej okresu, na jaki zostanie przyznany dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji oraz okresu podwyższenia kwoty dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Kolegium weźmie przy tym pod uwagę przytoczony powyżej art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI