II SA/GL 581/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-02-13
NSAbudowlaneŚredniawsa
prawo budowlanesamowola budowlanalegalizacja budowyrozbiórkanadzór budowlanysieć gazowamagistrala ciepłowniczaodległościprzepisy techniczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję nakazującą częściową rozbiórkę obiektu budowlanego ze względu na naruszenie przepisów dotyczących odległości od sieci gazowej i ciepłowniczej.

Skarżący J. K. zaskarżył decyzję nakazującą częściową rozbiórkę samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego, argumentując m.in. błędną wykładnię przepisów i brak dowodów na zagrożenie. Sąd administracyjny uznał jednak, że organy nadzoru budowlanego prawidłowo zastosowały przepisy dotyczące usuwania skutków samowoli budowlanej, a naruszenie przepisów technicznych dotyczących odległości od sieci gazowej i ciepłowniczej uzasadnia nakaz rozbiórki.

Sprawa dotyczyła skargi J. K. na decyzję nakazującą częściową rozbiórkę obiektu budowlanego, który został wybudowany w 1988 r. bez wymaganego pozwolenia na budowę. Obiekt znajdował się w bezpośrednim sąsiedztwie sieci gazowej i na magistrali ciepłowniczej, naruszając obowiązujące przepisy techniczne dotyczące minimalnych odległości. Organy nadzoru budowlanego przez wiele lat prowadziły postępowanie mające na celu legalizację lub doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem. Skarżący podnosił zarzuty dotyczące błędnych ustaleń faktycznych, naruszenia przepisów proceduralnych oraz niewłaściwej wykładni przepisów materialnego prawa budowlanego, w szczególności kwestionując istnienie zagrożenia ze strony sieci gazowej i domagając się zastosowania przepisów obowiązujących w dacie budowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo zastosowały tryb postępowania naprawczego (art. 50-51 Prawa budowlanego) i nakazały rozbiórkę części obiektu w celu przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Sąd podkreślił, że ocena zgodności z prawem powinna być dokonywana według przepisów obowiązujących w dacie orzekania, a naruszenie przepisów technicznych dotyczących odległości od infrastruktury technicznej uzasadnia nakaz rozbiórki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, naruszenie przepisów technicznych dotyczących minimalnych odległości od infrastruktury technicznej, takich jak sieć gazowa i magistrala ciepłownicza, stanowi podstawę do nakazania wykonania robót budowlanych w celu doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem, w tym częściowej rozbiórki.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nadzoru budowlanego prawidłowo zastosowały przepisy Prawa budowlanego, nakazując częściową rozbiórkę obiektu ze względu na jego posadowienie w niedozwolonej odległości od sieci gazowej i magistrali ciepłowniczej, co stanowi naruszenie przepisów technicznych i może stwarzać zagrożenie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

Pr.b. art. 51 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Nakaz wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem.

Pr.b. art. 51 § 7

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Pr.b. art. 50 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Wstrzymanie robót budowlanych mogących spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenia środowiska.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o oddaleniu skargi.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1 i 2

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie art. 235

Wymogi dotyczące ścian oddzielenia pożarowego.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie art. 110 § 1

Wymogi dotyczące odległości od istniejącego gazociągu.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 19 sierpnia 1978 r. art. 5

Odsyła do przepisów odrębnych, w tym norm branżowych.

Branżowa Norma BN-71/8976-31

Określa odległości bezpieczne od gazociągów ułożonych w ziemi.

Branżowa Norma BN-80-8976-31

Znowelizowana norma dotycząca odległości od gazociągów.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów technicznych dotyczących odległości od sieci gazowej i ciepłowniczej. Możliwość zastosowania przepisów obowiązujących w dacie orzekania do usuwania skutków samowoli budowlanej. Prawo inwestora do dysponowania nieruchomością na cele budowlane jest warunkiem legalizacji robót.

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia przepisów prawa budowlanego. Domniemanie zagrożenia ze strony gazociągu bez wystarczających dowodów. Naruszenie przepisów proceduralnych (art. 7, 77, 109-110 k.p.a.). Zastosowanie przepisów obowiązujących w dacie budowy, a nie w dacie orzekania.

Godne uwagi sformułowania

samowoli budowlanej nie można domniemywać ocena zgodności z prawem powinna być dokonywana według przepisów obowiązujących w dacie orzekania naruszenie przepisów technicznych dotyczących odległości od infrastruktury technicznej uzasadnia nakaz rozbiórki

Skład orzekający

Krzysztof Nowak

przewodniczący

Beata Kalaga-Gajewska

sprawozdawca

Agnieszka Kręcisz-Sarna

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego dotyczących usuwania skutków samowoli budowlanej, w szczególności stosowania przepisów obowiązujących w dacie orzekania oraz oceny zgodności z przepisami technicznymi dotyczącymi odległości od infrastruktury."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z budynkiem z lat 80. XX wieku i jego usytuowaniem względem sieci infrastruktury technicznej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje długotrwały proces administracyjny związany z samowolą budowlaną i naruszeniem przepisów technicznych, co jest częstym problemem w praktyce. Pokazuje też, jak sądy interpretują przepisy dotyczące stosowania prawa w czasie.

Samowola budowlana sprzed lat: Sąd nakazuje rozbiórkę z powodu naruszenia przepisów o odległościach od sieci gazowej.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 581/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-02-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 1477/25 - Postanowienie NSA z 2025-07-30
II OZ 686/24 - Postanowienie NSA z 2024-11-27
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 682
art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 51 ust. 7
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.),, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant specjalista Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 18 marca 2024 r. nr WINB-WOA.7721.434.2023.AJ w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargę.
Uzasadnienie
J. S., pismem z dnia 3 lipca 2017 r., skierowanym do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. (dalej w skrócie: "PINB" lub "organ I instancji"), wniosła o przeprowadzenie kontroli budynku przy ul. [...] w J., w tym m.in. o zbadanie legalności budowy budynku garażowo - gospodarczego z wc, położonego na działce o numerze ewidencyjnym[...], obręb[...], stanowiącej własność Gminy Miasta J. oraz na działce o numerze ewidencyjnym[...], obręb[...], stanowiącej własność A. B. i Z. R.
W dniu 19 września 2017 r. PINB przeprowadził czynności kontrolne, podczas których ustalił, że w roku 1988 J. K. wybudował na działkach ewidencyjnych nr[...],[...] i [...], obręb[...], w J. przy [...] , obiekt budowlany i nie przedstawił pozwolenia na budowę ani zgłoszenia robót budowlanych.
PINB, zawiadomieniem z dnia 20 września 2017 r., poinformował strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w zakresie legalności istniejącej zabudowy (w dalszej części oznaczonej w skrócie jako: "obiekt").
W dniu 5 października 2017 r. PINB zwrócił się do Prezydenta Miasta J. z zapytaniem, czy na budowę obiektu zostało udzielone pozwolenie na budowę lub przyjęte zgłoszenie, oraz czy były prowadzone w latach 1980-1988 takie ewidencje? W odpowiedzi uzyskał informację, że w rejestrach wydanych pozwoleń i przyjętych zgłoszeń, jak i w archiwum, nie odnaleziono dokumentu potwierdzającego wykonanie obiektu a zasoby w tym zakresie mogą być niekompletne (por. pismo z dnia 8 listopada 2017 r.).
Decyzją z dnia 4 stycznia 2018 r. PINB, po raz pierwszy, działając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (podany publikator: Dz. U. z 2017 r. poz. 1332 z późn. zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (podany publikator: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), nałożył na J. K. obowiązek wykonania, w terminie do dnia 30 marca 2018 r., otworów wentylacyjnych nawiewnych i wywiewnych w obiekcie, spełniających wymogi zawarte w § 77 ust. 1 i § 102 pkt 4 warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, w celu doprowadzenia do zgodności z obowiązującymi przepisami (k. 13, tom I akt administracyjnych).
W wyniku rozpatrzenia odwołania, wniesionego przez J. S., Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "ŚWINB") wydał decyzję z dnia 20 lutego 2018 r., znak:[...], mocą której uchylił decyzję PINB i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, celem wezwania wszystkich właścicieli nieruchomości do oświadczenia się, czy udzielają J. K. zgody na legalizację obiektu, jak też prawa do dysponowania przez niego nieruchomością z przeznaczeniem na cele budowlane (działka nr [...]- współwłasność Gminy J., A.B. i Z. R.
Rozpatrując ponownie sprawę, PINB, podjął z urzędu czynności zmierzające do ustalenia właścicieli działek oznaczonych numerami:[...], [...], [...],[...] w J., oraz prawa do dysponowania obiektem przez J. K., który wykonał w nim wentylację nawiewno-wywiewną (por. notatka z oględzin przeprowadzonych w dniu 20 marca 2018 r.). W toku postępowania ustalił, że Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 5 czerwca 2017 r., sprostowaną postanowieniem z dnia 5 października 2018 r., zwrócił na rzecz J1. K. i J. K., we współwłasności ustawowej małżeńskiej, ½ części nieruchomości o powierzchni 183 m², oznaczonej numerem [...], obręb [...], stanowiącą własność Gminy J., oraz zapisaną w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w J. pod nr[...].
W dniu 30 lipca 2018 r. J. K. przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] sygn. akt [...], mocą którego na skutek zawarcia ugody sądowej, umorzono postępowanie o rozstrzygnięcie w przedmiocie czynności przekraczającej zwykły zarząd, bowiem w ugodzie współwłaściciele działki numer[...], oświadczyli, że wyrażają zgodę na legalizację budowy obiektu.
W dniu 10 września 2018 r. J. i J1. K. przedłożyli oświadczenia Z. R. i A. B. (właścicieli działki nr [...]) z dnia 8 września 2018 r. o wyrażeniu zgody na dysponowanie przez nich nieruchomością na cele budowlane, w związku z toczącym się postępowaniem o legalizację obiektu.
W dniu 17 lipca 2019 r. J1. i J. K. przedłożyli pismo z dnia 10 lipca 2019 r., w którym P. sp. z o.o. J. poinformowała, że w wyniku przeprowadzonej wizji lokalnej ustalono, że sieć gazowa na działce nr[...], obręb[...], przy ulicy [...] w J. została wybudowana w 1986 r. i jest posadowiona w odległości 0,9 m od obiektu, określonego jako budynek gospodarczy (garaż), co narusza warunki techniczne rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (podany publikator: Dz. U. z 2013 r. poz. 640), oraz pismo z dnia 3 lipca 2019 r. Prezydenta Miasta J., w którego treści poinformowano, że oświadczenie Gminy w przedmiocie dysponowania nieruchomością, na którą składa się działka nr [...] , na cele budowlane będzie mogło zostać złożone najwcześniej po bezskutecznym upływie terminu na złożenie przez J. i C. S. wniosku o zwrot udziału w tejże działce, a więc po dniu 14 maja 2020 r.
Decyzją z dnia 5 września 2019 r., znak:[...], PINB nałożył na J. K. obowiązek wykonania, w terminie do dnia 31 lipca 2020 r., robót budowlanych, polegających na zmianie położenia ściany budynku od strony działki nr[...], w taki sposób, aby usytuowana była na działce nr[...], w granicy z działką nr [...]i spełniała wymogi ściany oddzielenia pożarowego, zgodnie z § 235 warunków technicznych, ścianę należy wysunąć co najmniej 0,3 m poza lico ściany zewnętrznej budynku lub na całej wysokości ściany zewnętrznej pionowej, a pas ma być z materiału niepalnego o szer. Co najmniej 2 m i klasie odporności ogniowej EI 60, oraz zapewnić minimum 1,5 m odległości budynku od istniejącego przyłącza gazowego (k. 89 akt).
Na skutek, wniesionego przez J1. K. i J. K. odwołania, ŚWINB, drugi raz wydał w tej sprawie decyzję kasacyjną z dnia 10 grudnia 2019 r., znak: [...] oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez PINB, m. in. wskazując, iż nie ustalono, czy inwestor posiada prawo do dysponowania na cele budowlane działką nr[...], nadto samo wydanie nakazu przesunięcia ściany obiektu nie doprowadzi do jego usytuowania poza obrębem działki nr[...], bowiem nie obejmuje dachu, a to skutkuje koniecznością nałożenia obowiązku częściowej rozbiórki obiektu (k. 94).
Po raz kolejny rozpoznając sprawę, PINB, decyzją z dnia 7 stycznia 2020 r., znak [...] nałożył na J. K., obowiązek wykonania w terminie do 31 lipca 2020 r. częściowej rozbiórki obiektu, w taki sposób, aby był usytuowany na działce nr[...], z zachowaniem przepisów obecnie obowiązujących, tj. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, a także z zachowaniem odległości minimum 1,5 m od istniejącego przyłącza gazowego, pod nadzorem osoby posiadającej stosowne uprawnienia budowlane, będącej członkiem izby samorządu zawodowego.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, ŚWINB, po raz trzeci decyzją z dnia 14 maja 2020 r., znak: [...] uchylił decyzję PINB i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, m. in. wskazując, iż w sprawie nie ustalono, czy inwestor po dniu 14 maja 2020 r. posiada prawo do dysponowania na cele budowlane działką numer [...] (por. pismo Prezydenta Miasta J. z dnia 3 lipca 2019 r., str. 7 uzasadnienia).
PINB wezwał J1. i J. K. do przedłożenia dokumentu potwierdzającego posiadanie prawa do dysponowania działką numer [...] na cele budowlane (pismo z dnia 1 czerwca 2020 r.).
W dniu 7 czerwca 2020 r. J1. i J. K. przesłali do PINB pismo z dnia 27 maja 2020 r., skierowane do Prezydenta Miasta J., w którym zwrócili się z prośbą m.in. o udzielenie informacji, czy obecnie został już uregulowany stan własnościowy działki nr [...] w J., ujętej w księdze wieczystej nr[...], której współwłaścicielami w 1/2 części są J1. K. i J. K., a w 1/2 części Gmina i Miasto J.
Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2020 r. PINB zawiesił z urzędu postępowanie wyjaśniające w sprawie legalności obiektu.
Pismem z dnia 7 czerwca 2022 r., J1. i J. K. poinformowali PINB, iż w dniu 29 stycznia 2021 r. aktem notarialny (rep.[...]) nabyli od Gminy i Miasta J. udział w zabudowanej obiektem działce oznaczonej numerem [...], dla której Sąd Rejonowy w J. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr[...].
Postanowieniem z dnia 20 lipca 2022 r., PINB z urzędu podjął zawieszone postępowanie administracyjne oraz przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie możliwości zalegalizowania obiektu w oparciu o przepisy obowiązujące w 1988 r., jak też uzyskania dokładnych parametrów fragmentu sieci gazowej (ciśnienie i średnica nominalna), zlokalizowanej po jego stronie zachodniej (pisma z dnia 25 sierpnia 2022 r., skierowane do Spółki C. sp. z o.o. z siedzibą w J. oraz P. sp. z [...] w Z.).
W dniu 5 września 2022 r. Spółka C. sp. z o.o. z siedzibą w J. poinformowała PINB m.in., iż budynek garażowy został wybudowany na magistrali ciepłowniczej 2xDN500mm i posadowiony jest niezgodnie z przepisami, zasadami wiedzy technicznej i sztuki budowlanej, dlatego jego zalegalizowanie nie jest możliwe, ponieważ uniemożliwia i blokuje dostęp, a także niezwłoczną reakcję w przypadku wystąpienia awarii magistrali ciepłowniczej, która jest źródłem zasilania dla całego centrum miasta J. wraz ze wszystkimi instytucjami publicznymi.
W dniu 9 września 2022 r. do PINB wpłynęło pismo P. w Z., w którym poinformowano, że sieć gazowa kolidująca z obiektem, to sieć niskiego ciśnienia Dn 65 wykonana z rur stalowych, znajdująca się w odległości 0,9 m od budynku gospodarczego. W związku z powyższym odległość ta nie spełnia warunków zawartych w warunkach technicznych. Nadto, w dniu 27 czerwca 2019 r. została przeprowadzona wizja lokalna i właściciel nieruchomości został poinformowany, że aby zachować normatywne odległości ujęte rozporządzeniu wykonawczym należy przebudować/wymienić fragment gazociągu na rury z PE.
PINB, decyzją z dnia 4 listopada 2022 r., znak: [...], nałożył na J. K. obowiązek wykonania częściowej rozbiórki obiektu, w terminie do 10 kwietnia 2023 r., w taki sposób, aby był usytuowany na działce nr[...] , [...] oraz[...], obręb[...], z zachowaniem przepisów obecnie obowiązującego rozporządzenia Ministra infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (...), a także zachowania odległości minimum 1,5 m od istniejącego gazociągu, wraz z zachowaniem (przy maksymalnym obrysie obiektu terenowego) minimalnej odległości podstawowej wynoszącej 3 m, od istniejącej sieci ciepłowniczej, a roboty budowlane należy wykonać pod nadzorem osoby posiadającej stosowne uprawnienia budowlane, będącej członkiem izby samorządu zawodowego.
W dniu 2 listopada 2022 r. J. K. (dalej: "skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika, złożył odwołanie, w którym domagał się uchylenia decyzji PINB i umorzenia w całości postępowania administracyjnego, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez PINB. Zarzucił, że PINB dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych, poprzez przyjęcie, że w zasobach archiwalnych Prezydenta Miasta J. nie ma pozwolenia na budowę obiektu, podczas gdy te zasoby mogą być niekompletne, co powoduje, że niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, rozstrzygane powinny być na jego korzyść. Nadto, PINB dopuścił się naruszenia prawa procesowego, poprzez nieustalenie, czy obiekt został posadowiony w 1988 r. na miejscu poprzednio wybudowanego budynku gospodarczo-garażowego, którego odległość od przyłącza gazowego była pozytywnie weryfikowana przez Górnośląski Okręgowy Zakład Gazownictwa oraz Polskie Górnictwo Węglowe i Gazownictwo. Ta okoliczność wynika z dokumentów, takich jak: inwentaryzacja powykonawcza w zakresie przyłącza gazu, decyzji Górnośląskiego Okręgowego Zakładu Gazownictwa z dnia 05.08.1986 r. oraz faktury PGNG z dnia 17.12.1986 r. Zdaniem skarżącego, w sprawie doszło do naruszenia art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 i art. 50 ust. 1 Prawa budowlanego, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że ocena zgodności posadowienia obiektu, zgodnie z przepisami prawa, powinna odbywać się w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji, nie w chwili wzniesienia, czy też posadowienia obiektu.
Pismem z dnia 13 stycznia 2023 r. ŚWINB poinformował strony postępowania administracyjnego, w tym również skarżącego, o możliwości zapoznania się z aktami zgromadzonymi w sprawie.
Decyzją z dnia 4 sierpnia 2023 r., znak:[...] , ŚWINB wydał czwartą decyzję kasacyjną i uchylił decyzję PINB z dnia 4 listopada 2022 r., wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie obowiązującego w roku 1988 r. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w J., na obszarze objętym obiektem, a więc działek o numerach:[...], [...], [...], [...], obręb [...].
W wyniku obiegu korespondencji, pomiędzy PINB i Wydziałem Urbanistyki i Architektury Urzędu Miejskiego w J., pozyskana została informacja, że w zasobach, którym dysponuje Prezydent Miasta J. nie ma informacji w tym zakresie, bowiem w 1988 r. istniał zatwierdzony perspektywiczny plan ogólny z 1967r., mocą którego wymienione powyżej działki znajdowały się na terenie objętym zabudową jednorodzinną (por. pismo z dnia 4 września 2023 r., k. 124).
Dnia 13 września 2023 r. PINB poinformował strony, w tym również skarżącego, o możliwości zapoznania się z aktami zgromadzonymi w sprawie.
PINB, decyzją z dnia 9 października 2023 r., nr[...] , nałożył na skarżącego obowiązek wykonania, w terminie do dnia 31 grudnia 2023 r., częściowej rozbiórki obiektu, w taki sposób, aby był usytuowany na działce nr[...],[...]i[...], z zachowaniem przepisów obecnie obowiązujących, pod nadzorem osoby posiadającej stosowne uprawnienia budowlane, będącej członkiem izby samorządu zawodowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał się na art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (podany publikator: Dz. U. z 2023 r. poz. 682 z późn. zm., dalej w skrócie: "Pr.b.") i art. 104 k.p.a. Podkreślił, że obiekt w obecnym kształcie powstał w 1988 r. a sieć gazowa jest posadowiona w 1986 r., natomiast odległość od rurociągu wynosi 0,9 m. Wykonanie obiektu w zbliżeniu przy sieci gazociągu może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi lub mienia, bądź też środowiska. Obiekt posadowiono też na czynnej magistrali ciepłowniczej wysokich parametrów. Z geodezyjnego rysunku powykonawczego wynika, że w tym miejscu już w 1986 r. był poprzedni budynek usytuowany również na magistrali ciepłowniczej.
W odwołaniu z dnia 2 listopada 2023 r. skarżący domagał się uchylenia decyzji PINB i umorzenia w całości postępowania administracyjnego, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez PINB. Zarzucił, że PINB dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych, poprzez przyjęcie, że obiekt w pobliżu gazociągu może stanowić zagrożenie dla właścicieli i służb. W tym zakresie oparł się wyłącznie na domniemaniu nie mając przy tym informacji, dotyczących kontroli gazociągu. Dodatkowo, zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 51 ust. 7 i art. 50 ust. 1 pkt 2 Pr.b., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi i mienia, należy wywodzić wyłącznie z faktu położenia obiektu w pobliżu gazociągu.
Zaskarżoną w obecnie rozpatrywanej sprawie decyzją z dnia 18 marca 2023r., nr WINB-WOA.7721.434.2023.AJ, ŚWINB, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 83 ust. 2 Pr.b., w wyniku rozpatrzenia odwołania, uchylił decyzję PINB w całości, oraz rozstrzygnął sprawę merytorycznie, w ten sposób, że nakazał skarżącemu, w terminie do dnia 25 kwietnia 2024 r., na podstawie 51 ust. 1 pkt 2 Pr.b., wykonanie częściowej rozbiórki obiektu, w taki sposób, aby zostały zachowane minimalne odległości od istniejącego przyłącza gazowego - minimum 1,5 m, oraz z zachowaniem (przy maksymalnym obrysie obiektu terenowego) minimalnej odległości podstawowej, wynoszącej 3 m od istniejącej sieci ciepłowniczej, z zachowaniem przepisów obecnie obowiązujących, pod nadzorem osoby posiadającej stosowne uprawnienia budowlane będącej członkiem izby samorządu zawodowego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ŚWINB opisał stan faktyczny i prawny sprawy oraz zaznaczył, że zgodnie z wyrysem z mapy ewidencyjnej i wypisem z rejestru gruntów, przedmiotowy obiekt położony jest na 4 działkach o numerach:[...], [...], [...], [...], obręb[...]. Skarżący wraz z żoną posiada prawo dysponowania wszystkimi wyżej wymienionymi działkami na cele budowlane (działka nr [...] - zgoda na legalizację współwłaścicieli tej działki, tj. J. i C. S., zawartą przed Sądem Rejonowym w J. w dniu [...] sygn. akt[...]; działka nr [...] - oświadczenie z dnia 8 września 2018 r. właścicieli Z. R. i A. B. o wyrażeniu zgody na dysponowanie tą działką na cele budowlane; działka nr [...]- która była wcześniej we współwłasności z Gminą Miastem J. - stała się jego własnością; działka nr [...] stał się jej współwłaścicielem). Sam obiekt, objęty postępowaniem legalizacyjnym, w obecnym kształcie został wzniesiony w 1988 r., w czasie obowiązywania przepisów Prawa budowlanego z roku 1974 i wymagał wówczas, w oparciu o art. 28 ust. 1, uprzedniego uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, której PINB nie odnalazł. Zgodnie z jego brzmieniem roboty budowlane, z wyjątkiem rozbiórek, można rozpocząć po uzyskaniu pozwolenia na budowę. Ponadto, zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym, ocena kwestii czy dane roboty budowlane wymagały przed 1994 r. uzyskania pozwolenia na budowę, zależy od spełnienia przesłanek określonych w rozporządzeniu z dnia 20 lutego 1975 r. Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (m.in. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 817/12). Zgodnie bowiem z § 44 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego pozwolenia na budowę wymaga wykonanie oraz rozbudowa stałych i tymczasowych budynków. W ustalonym stanie faktycznym sprawy nie ma wątpliwości, że obiekt stanowi budynek, w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu, dlatego na gruncie Prawa budowlanego z 1974 r. przepisy prawa wymagały dla jego realizacji uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę. Jednak zgromadzone urzędowe zasoby archiwalne Urzędu Miasta J., za okres 1980-1988, mogą być niekompletne, dlatego zdaniem ŚWINB nie można przyjąć, że został wybudowany w sposób samowolny (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych z dnia: 18 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 739/0; 5 września 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 812/12; 31 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Op 242/12). Niemożność odnalezienia pozwolenia na budowę zrealizowanej w tak odległym, czasie nie jest wystarczającą przesłanką dla uznania, że obiekt budowlany powstał bez tego pozwolenia, gdyż samowoli budowlanej nie można domniemywać. Poprzednio obowiązujące przepisy nie zawierały obowiązku bezterminowego archiwizowania stosownej dokumentacji, w tym udzielonych pozwoleń na budowę. Obowiązek taki nie dotyczył ani organów udzielających pozwolenia na budowę, ani właściciela obiektu bądź inwestora. Sieć gazowa do budynku mieszkalnego nr [...] powstała w roku 1986, co zostało potwierdzone pismem zakładu gazownictwa z dnia 10 lipca 2019 r., znak:[...], a odległość obiektu od rurociągu gazowego oraz przy czynnej magistrali ciepłowniczej wysokich parametrów wynosi 0,9 m. Jednocześnie przyjęcie, że obiekt budowlany nie powstał w warunkach samowoli budowlanej, nie wyłącza obowiązku zweryfikowania tego, czy roboty budowlane polegające na budowie obiektu budowlanego, zostały wykonane zgodnie z innymi niż przepisy prawa budowlanego oraz przepisami prawa obowiązującymi w dacie budowy danego obiektu budowlanego, jak również obecnie. Każda inwestycja budowlana powinna być zgodna zarówno z przepisami wynikającymi z prawa budowlanego, jak i z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego, oraz nie powinna naruszać innych przepisów prawa, w tym techniczno- budowlanych. Wobec powyższego do obiektu, w zakresie przepisów odnoszących się do wzajemnego usytuowania obiektów w latach 80-tych XX wieku, zastosowanie miało rozporządzenie Ministra Górnictwa z dnia 19 sierpnia 1978 r., którego § 5 odsyła do przepisów odrębnych, tj. jedynie jakich istniały norm branżowych. PINB wykazał, iż odległości bezpieczne od gazociągów ułożonych w ziemi określała norma branżowa BN-71/8976-31 ustanowiona 18 marca 1971 roku decyzja Ministra Górnictwa i Energetyki (M.P. Nr 30, poz. 193), następnie znowelizowana Branżowa Norma BN-80-8976-31. Ponadto, PINB, pismem z dnia 9 października 2022 r., potwierdził u operatora sieci gazowej brak zgodności obiektu z warunkami technicznymi wynikającymi z zachowania wymagalnej odległości 1,5 m od istniejącego gazociągu[...] . Ponadto, Polska Spółka C. sp. z o.o., pismem z dnia 5 września 2022 r., potwierdziła brak zgodności jego lokalizacji, gdyż budynek w części jest posadowiony na czynnej magistrali ciepłowniczej 2 x DN500, co uniemożliwia dostęp i możliwość reakcji służb eksploatacyjnych w przypadku awarii. Wartym zaznaczenia, zdaniem ŚWINB jest fakt, iż magistrala zasila całe centrum miasta J. wraz ze szpitalem, Policją i Urzędem Miasta. Stan ten stwarza zagrożenie dla otoczenia z racji parametrów czynnika grzewczego tłoczonego pod wysokim ciśnieniem, tj. temp. 126°C, P=16 bar, co potwierdził PINB pismem z dnia 9 października 2022 r. u operatora sieci gazowej. Stwierdzony brak zgodności obiektu z warunkami technicznymi, wynikającymi z zachowania wymagalnej odległości 1,5 m od istniejącego gazociągu DN65, wymusza częściową rozbiórkę obiektu, bowiem narusza § 110 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie warunków jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz. U. z 2013 r. poz. 640), dotyczącego budynków wybudowanych przed rokiem 2001. ŚWINB przychylił się do stanowiska PINB o konieczności doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem, z zachowaniem przepisów obecnie obowiązujących, gdyż nie jest możliwa jego legalizacja, bowiem naruszałoby to obecnie obowiązujące odległości dotyczące usytuowania budynku od przyłącza gazu, określone w § 235 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. ŚWINB stwierdził, iż sformułowany obowiązek w sentencji decyzji PINB: "w taki sposób aby był usytuowany na działce nr[...] , [...] oraz [...]obr.[...]" jest błędny, gdyż tzw. "rozstrzygnięcie nakazowe" w sposób dostatecznie jasny i konkretny winno określić ten obowiązek, co też zostało doprecyzowane w sentencji decyzji ŚWINB. W kwestii zarzutów naruszenia zasady równoważenia interesów i uwzględnienia słusznego interesu skarżącego (art. 7 k.p.a.), ŚWIB zauważył, że zasada kodeksowa chroni interesy "słuszne", zatem oparte na przepisach obowiązującego prawa. Zasada ta nie może służyć ochronie właściciela lub inwestora przed interwencją organów nadzoru budowlanego, zmierzającą do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Próba sanowania robót budowlanych niezgodnych z prawem nie jest obroną "słusznego" interesu właścicieli, gdyż ich interes w takim przypadku nie opiera się na prawie. Ponadto, zdaniem ŚWINB operator gazociągu jest najbardziej kompetentny do oceny tego, czy eksploatacja gazociągu oraz wykorzystywanie spornego obiektu jest możliwe w obecnym jego stanie i czy nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi i mienia. W konsekwencji powyższego PINB, stwierdzając niezgodność obiektu z przepisami Pr.b. słusznie przyjął za podstawą rozstrzygnięcia tryb przewidziany w art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 Pr.b. Ponadto, mając na względzie możliwość zagrożenia życia lub zdrowia osób przebywających na terenie obiektu, jak i bezpieczeństwa znajdującego się tam mienia, jak również brak ewentualnego dostępu i możliwości reakcji służb eksploatacyjnych, w przypadku ewentualnej awarii magistrali ciepłowniczej 2 x DN500, ŚWIB, zgodził się ze stanowiskiem PINB, jednak z uwagi na niedostateczne sprecyzowanie obowiązku rozbiórki, jak również nie wykazanie w sposób spójny i logiczny toku rozumowania, samodzielnie orzekł co do istoty sprawy.
W skardze z dnia 22 kwietnia 2024 r. skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez przyjęcie, że wykonanie obiektu w pobliżu gazociągu może stanowić zagrożenie, opierając się na domniemaniu, że jest to zużycie rurociągu spowodowane czasem, oraz naruszenie prawa procesowego, zwłaszcza art. 7 i art. 77 oraz art. 109-110 i art. 156 k.p.a., poprzez nieustalenie, kiedy była wykonywana kontrola gazociągu i przyjęcie, że stanowi on zagrożenie dla właścicieli i służb, jak też naruszenie art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 i art. 50 ust. 1 pkt 2 Pr.b., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi i mienia, należy wywodzić wyłącznie z faktu położenia obiektu w pobliżu gazociągu. W uzasadnieniu skargi domagał się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji, umorzenia postępowania i zasądzenia z tego tytułu kosztów, jak też wstrzymania ich wykonania. Argumentował, że wszystkie wątpliwości, w oparciu o art. 81a k.p.a., powinny być interpretowane na jego korzyść. Zgodził się z tym, że obiekt został posadowiony na miejscu wybudowanego w 1986 r. budynku, którego odległość wówczas nie była kwestionowana przy przyłączeniu gazu (por. inwentaryzacja powykonawcza). Podał, że działka nr [...] została w połowie odsprzedana J. S. (inicjatorce niniejszego postępowania), działka nr [...] została przez ojca skarżącego wykupiona i na niej został posadowiony garaż, do którego w 1986 r. doprowadzono gaz. Nigdy też wybudowanie garażu nie było wcześniej kwestionowanie, także podczas wykupu tej działki od Urzędu Miasta J. Skarżący uznał, że w sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy obowiązujące w dacie "posadowienia budynku", czyli popełnienia samowoli budowlanej a nie likwidacji jej skutków (str. 5 skargi).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie.
Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
Zarzuty skargi dotyczą zasadniczo trzech kwestii. Po pierwsze, prawidłowości zastosowania przez organy nadzoru budowlanego trybu określonego w art. 50-51 Pr.b. Po drugie, nie zastosowanie przepisów obowiązujących w dacie "posadowienia budynku", czyli popełnienia samowoli budowlanej. Po trzecie, niewyjaśnienia twierdzeń polegających na domniemaniu, że wykonanie obiektu w pobliżu gazociągu może stanowić zagrożenie, wobec braku ustalenia, kiedy była wykonywana kontrola gazociągu.
Odnosząc się do pierwszej ze spornych kwestii należy wskazać, że dokonanie oceny, czy w sprawie należało zastosować tryb z art. 50-51 Pr.b. wymagało przeprowadzenia przez organy nadzoru budowlanego postępowania wyjaśniającego.
W ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie, w zgodzie z zasadami określonymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., doprowadziły do zgromadzenia materiału dowodowego, wystarczającego do dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych w tym zakresie (por. ustalenia z przeprowadzonych kontroli, z których sporządzono protokoły, kontrole przyłączy przez ekspertów oraz badania ich posadowienia).
Organy nadzoru budowlanego w sposób wystarczający ustaliły stan faktyczny i prawny rozpatrywanej sprawy. W związku z tym prawidłowo przyjęły, że w sprawie mają zastosowanie obecnie obowiązujące przepisy art. 50-51 Pr.b.
Wedle art. 28 ust. 1 Pr.b. roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31, które normują m.in. katalog budów i robót nie wymagających pozwolenia na budowę oraz wymagających zgłoszenia budowy. Stwierdzenie przez organ, że obiekt budowlany został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia (lub pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia), skutkuje wszczęciem postępowania mającego na celu legalizację samowoli budowlanej. W zależności od rodzaju tej samowoli, przepisy Pr.b. rozróżniają w tym względzie postępowanie legalizacyjne unormowane w art. 48-49 oraz postępowanie naprawcze, uregulowane w art. 50-51. Są to odrębne tryby postępowania, prowadzące do zróżnicowania pozycji inwestorów i nakładania na nich odmiennych obowiązków. To, który z nich znajdzie zastosowanie, uzależnione jest od zakwalifikowania nielegalnych robót, albo jako wykonanych w części obiektu budowlanego i integralnie połączonych z legalnie wybudowanym obiektem, albo jako niestanowiących takiego połączenia. Prezentowane jest również stanowisko, że w niektórych stanach faktycznych konieczne jest prowadzenie dwóch odrębnych postępowań: legalizacyjnego i naprawczego, gdyż pewna część obiektu stanowić może ewidentną samowolę budowlaną wymagającą legalizacji na podstawie art. 48 Pr.b., podczas, gdy inne roboty budowlane (np. z odstępstwami od projektu budowlanego) należy doprowadzić do stanu zgodnego z prawem na podstawie przepisów art. 51 Pr.b. (komentarz do art. 51 ustawy Prawo budowlane autorstwa A. Glinieckiego i M. Wincenciaka, dostępne Lex Omega i przywołane tam orzeczenia sądów).
Przechodząc do dalszych rozważań przypomnieć należy, iż naruszenia przepisów Pr.b., w tym odnoszące się również do niedotrzymania obowiązku zrealizowania obiektu budowlanego na podstawie wymaganego przepisami pozwolenia na budowę powinny być oceniane według przepisów obowiązujących w dacie popełnienia samowoli, natomiast zastosowanie przepisów dotyczących usuwania skutków samowoli uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, z zachowaniem zasady, że organy wydają decyzje według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydawania decyzji.
Istotne jest zatem rozróżnienie samego zdarzenia prawnego, jakim jest samowola budowlana, od usuwania jej skutków, czy likwidacji (por. m.in. wyrok NSA z 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1974/10, jak też uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 16 grudnia 2013 r. sygn. akt II OPS 2/13). Zgodność samowoli budowlanej z prawem należy zasadniczo oceniać na czas jej legalizacji, skoro celem regulacji jest właśnie doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem (a więc w czasie teraźniejszym), nie do stanu prawnego, który utracił już moc (por. np. wyrok NSA z dnia 2 października 2019 r. sygn. akt II OSK 2474/18). Ponieważ samowola budowlana jest zdarzeniem prawnym o charakterze ciągłym, to stosowanie do likwidacji jej skutków przepisów, które weszły w życie w czasie jej trwania, nie jest retroaktywnym działaniem prawa, lecz działaniem retrospektywnym (bezpośrednim działaniem nowego prawa), które należy uznać za dopuszczalne (por. wyroki NSA z 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1998/18 i sygn. akt II OSK 1974/18). Konkludując, w postępowaniach prowadzonych w ramach nadzoru budowlanego każdorazowym obowiązkiem organu jest poczynienie dokładnych wyjaśnień, kiedy i jakie roboty budowlane poczynił inwestor, zakwalifikowania robót według definicji Pr.b., obowiązujących w dacie ich wykonania, sprawdzenia spełnienia jakich formalności prawnych wymagało przystąpienie do realizacji robót budowlanych, ustalenia, czy formalności tych dopełnił inwestor a następnie przyporządkowania ustaleń pod konsekwencje prawne, przewidziane w art. 48-51 Pr.b., w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania.
Bezspornym jest również, że skarżący ma obecnie prawo do dysponowania na cele budowlane wszystkimi wymienionymi działkami, na których jest posadowiony obiekt i tylko on złożył skargę (por. między innymi oświadczenie zawarte na str. 3 skargi). Stosownie do art. 32 ust. 4 pkt 2 Pr.b., wykazanie przez inwestora prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane może nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. W postępowaniu naprawczym, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi się to odbyć według reguł ogólnych, a więc przez przedstawienie dokumentów stwierdzających tytuł prawny do nieruchomości wskazujący na uprawnienie inwestora do wykonania robót budowlanych. Niespełnienie tego wymogu skutkuje odmową wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, a w przypadkach objętych postępowaniem naprawczym zastosowaniem sankcji określonych w art. 51 ust. 3 pkt 2 Pr.b. (por. m.in. wyroki NSA z dnia: 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1900/12 i 23 marca 2023 r. sygn. akt II OSK 804/20). Wykazanie się przez inwestora prawem do dysponowania nieruchomością w procesie budowlanym jest warunkiem zalegalizowania robót budowlanych w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 50 i art. 51 Pr.b. Stanowisko to potwierdza orzecznictwo sądowe, w którym utrwalony jest pogląd, że w postępowaniu naprawczym organy powinny m.in. weryfikować prawo inwestora do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Nie ma bowiem podstaw prawnych do tego, aby z kompetencji organów nadzoru budowlanego prowadzących postępowanie w trybie przepisów art. 50-51 Pr.b. wyłączyć uprawnienie do badania, czy inwestor posiada prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Przypomnieć należy, że art. 50 ust. 1 Pr.b. znajduje zastosowanie w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49f i uprawnia organ nadzoru budowlanego do wstrzymania postanowieniem prowadzenia robót budowlanych wykonywanych: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo zgłoszenia lub 2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenia środowiska, lub 3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 29 ust. 1 i 3, lub 4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach. Art. 51 ust. 1 pkt 2 Pr.b. daje organowi podstawy do wydania decyzji nakładającej obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Jest to taki stan, w którym zrealizowana inwestycja zmieści się w granicach wyznaczonych przez odpowiednie normy prawne, co zarazem wskazuje na możliwość dostosowania inwestycji do odpowiednich ram prawnych. Stan zgodny z prawem, w rozumieniu powołanego przepisu oznacza w przypadku wykonania robót bez pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, zgodność ta musi dotyczyć przepisów Pr.b., przepisów technicznych, polskich norm, a także zgodności z przepisami określającymi ład przestrzenny na danym terenie, a takim jest między innymi plan miejscowy.
W rozpatrywanym przypadku sprawę zrealizowanego obiektu budowlanego należało rozpatrzyć w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 51 ust. 7 Pr.b. Przepisy te umożliwiają znacznie bardziej elastyczne rozstrzygnięcie sprawy niż przepisy art. 48 Pr.b., które przewidują jedynie dwa rozwiązania - albo zatwierdzenie projektu budowlanego obiektu przy jednoczesnym uiszczeniu opłaty legalizacyjnej, albo rozbiórkę obiektu lub jego części. Zacytowane regulacje art. 51 Pr.b. przyznają organom nadzoru budowlanego szereg możliwości władczego nakazania doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, bądź przez wydanie decyzji o rozbiórce obiektu lub jego części (art. 51 ust. 1 pkt 1), bądź do wydania decyzji o doprowadzeniu obiektu do stanu poprzedniego (art. 51 ust. 1 pkt 1), bądź też decyzji o nałożeniu obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych (art. 51 ust. 1 pkt 2). Ostatnia z wymienionych możliwości miała w niniejszej sprawie zastosowanie.
W tym miejscu należy zaakcentować, że zarówno obowiązujące od 1974 r. przepisy Praw budowlanego, jak również obecne, nie zezwalały na wybudowanie obiektu budowlanego w odległościach innych niż zawarte w przepisach wykonawczych (por. uzasadnienie zaskarżonej decyzji). Ocenę tamże wyrażoną skład orzekający w pełni podziela.
Prezentowane powyżej stanowisko musiało doprowadzić do wydania nakazu rozbiórki części obiektu, szczegółowo określonego w sentencji zaskarżonej decyzji, który nie odpowiada przepisom prawa, co potwierdzają dokumenty zgromadzone w sprawie prowadzonej przez 7 lat.
Odnosząc się do zarzutu skargi należy podkreślić, że zatwierdzeniu przez organ architektoniczno-budowlany podlega projekt budowlany, w rozumieniu art. 34 ust. 3 Pr.b. a nie projekt wykonawczy, który może uszczegóławiać bądź doprecyzowywać rozwiązania projektowe zatwierdzone uprzednio przez organ w decyzji o pozwoleniu na budowę, ale nie może ich zmieniać. Okoliczność wykonania robót budowlanych w oparciu o projekt wykonawczy w żaden sposób nie zwalnia organu ze zbadania zgodności z prawem zastosowanych ostatecznie przez inwestora rozwiązań.
Umorzenie w tych okolicznościach postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego byłoby co najmniej przedwczesne i nastąpiłoby z naruszeniem m.in. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 105 § 1 k.p.a. Podniesione zatem w tym zakresie w skardze zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.
W dniu 25 sierpnia 2022 r. PINB zwrócił się do z prośbą o udzielenie informacji czy dopuszczalne było posadowienie obiektu (budynku garażowo-gospodarczego z wc zlokalizowanego w J. na działce nr[...], [...], [...], [...], obręb[...]), w oparciu o przepisy prawne oraz branżowe obowiązujące w 1988 r., a także czy jest możliwe jego obecne ewentualne zalegalizowanie.
Pismem z dnia 25 sierpnia 2022 r. PINB zwrócił się również do P. w Z., w związku z wybudowaniem obiektu bez posiadania pozwolenia na budowę, w zbliżeniu do sieci gazowej, z prośbą o podanie dokładnych parametrów fragmentu sieci gazowej zlokalizowanej po zachodniej stronie i w sąsiedztwie obiektu, a także podanie średnicy nominalnej oraz ciśnienia nominalnego. Pismem tym zwrócono się również z prośbą o udzielenie informacji czy dopuszczalne jest zalegalizowanie przedmiotowego budynku w oparciu o przepisy obowiązujące w 1988 r. Odpowiedzi pozyskane w toku postępowania wyjaśniającego są jednoznaczne i nie budzą wątpliwości (por. str. 8-11 niniejszego uzasadnienia). Odnosząc się do braku ustaleń z kontroli rurociągu i w związku z tym braku oceny stanu faktycznego sprawy należy wskazać, że podstawą orzekania przez Sąd jest materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu przed organami administracji, a ten jest kompletny, co w sprawie zostało wykazane. Dlatego też całkowicie zbędne jest obszerne przedstawianie przebiegu postępowania i streszczanie akt administracyjnych sprawy.
W ocenie Sądu, ŚWINB rozpoznał sprawę w jej całokształcie i to w sposób wyczerpujący (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).
W postępowaniu przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów. Przy tym w zwrocie "dowody uzupełniające" chodzi o dowody z dokumentów, które nie były przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym. Przeprowadzenie jakichkolwiek innych dowodów, poza dowodami z dokumentów, jest niedopuszczalne. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest przy tym instrumentem służącym do zwalczenia ustaleń faktycznych, z którymi strona skarżąca się nie zgadza.
Odnosząc się do żądania skargi dotyczącego zasądzenia kosztów postępowania należy wskazać, że nie mogło być ono uwzględnione z uwagi na obowiązującą zasadę ograniczonej odpowiedzialności za wynik sprawy. Zasada ta oznacza, że zwrot kosztów postępowania może nastąpić jedynie i tylko w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona (art. 200 p.p.s.a.).
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, równocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI