II SA/Gl 581/23

II SA/Gl 581/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Krzysztof Wujek
Małgorzata Herman /przewodniczący sprawozdawca/
Marzanna Sałuda
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Dodatki mieszkaniowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1967
art. 24 ust. 25a
Ustawa z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Protokolant Referent Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 lutego 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/356/2023/1208 w przedmiocie dodatku węglowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 23 grudnia 2022 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 22 lutego 2023 r., nr SKO.PSW/41.5/356/2023/1208, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, SKO), po rozpoznaniu odwołania P. K. (dalej: strona, skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta R. (dalej: organ I instancji) z 23 grudnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Z akt sprawy wynika, że organ I instancji decyzją z 23 grudnia 2022 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, ust. 3, art. 2 ust. 16 i art. 3 ust. 3 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1692, ze zm. dalej: u.d.w.) oraz art. 41 i art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.) odmówił skarżącemu przyznania i wypłaty dodatku węglowego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wystąpiła niezgodność pomiędzy informacją o głównym źródle ogrzewania gospodarstwa domowego w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w at. 27 a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termodernizacji i remontów oraz informacją zawartą we wniosku skarżącego o wypłatę dodatku węglowego. Organ wskazał, że głównym źródłem ciepła wykorzystywanym w gospodarstwie domowym skarżącego jest kocioł na pelet drzewny i z tej przyczyny nie zostały spełnione przesłanki do przyznania dodatku węglowego.
Skarżący, w odwołaniu do SKO od decyzji organu I instancji, podniósł, że omyłkowo złożył wniosek na złym druku, który otrzymał od pracownika organu, natomiast jego intencją było złożenie wniosku o dodatek do innych źródeł ciepła tj. na kocioł zasilany peletem drzewnym.
SKO jako organ odwoławczy, decyzją z 22 lutego 2023 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść przepisów u.d.w. które mają w sprawie zastosowanie. Organ stwierdził, że stanowisko organu I instancji jest prawidłowe, bowiem węgiel nie stanowi podstawowego paliwa wykorzystywanego do ogrzewania budynku skarżącego. Ponadto strona przyznała w odwołaniu, że omyłkowo złożyła niewłaściwy wniosek i nie ogrzewa domu węglem, a zatem nie spełnia warunków umożliwiających przyznanie dodatku węglowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a to:
- art. 107 § 1 ust. 3 i 5 k.p.a. poprzez wskazanie przez organ II instancji w decyzji M. K., która nie jest w żaden sposób związana z niniejszą sprawą, a skarżący nie odwoływał się od decyzji w sprawie M. K., jak również odwoływanie się w uzasadnieniu do lokalizacji przy ul. [...] w R. podczas gdy skarżący mieszka i wskazuje na ul. [...] w R., co oznacza że zaskarżona decyzja nie zapadła na gruncie niniejszej sprawy i jest obarczona wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 KPA, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, o której mowa również w art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. zdanie drugie.
- art. 24a ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie pisemnego wezwania skarżącego ubiegającego się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, w sytuacji gdy załącznikiem stanowiącym integralną część wniosku była posłana wraz z wnioskiem deklaracja, z której jednoznacznie wynikało, że skarżący ogrzewa swój dom pelletem i ubiega się o dodatek na pellet,
- art. 5 w zw. z art. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) poprzez nierzetelne przetwarzanie danych osobowych.
- naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.,
- naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez nienależyte odniesienie się do sytuacji opisanej przez skarżącego w odwołaniu, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnianie przez organ II instancji sytuacji związanej z przekazaniem skarżącemu przez pracownika Urzędu złego druku do wypełnienia i braku wezwania skarżącego do zmiany formularza co w konsekwencji doprowadziło do odmowy wypłaty przysługującego świadczenia,
- naruszenie art. 9 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez nieudzielanie wyczerpujących informacji i bezzasadne odmówienie przyznania świadczenia poprzez obarczenie negatywnymi konsekwencjami nieznajomości formularzy skarżącego, który działał w dobrej wierze, kierując się przy wypełnianiu wniosku instrukcjami pracownika organu I instancji,
- naruszenie art. 15 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organy merytorycznego rozpoznania sprawy, ograniczającego się do przyjęcia, że winą skarżącego jest nieznajomość formularzy i że to skarżący powinien dbać o dokumenty, podczas gdy skarżący miał prawo oczekiwać poprawnych wskazań co wypełniania właściwego wniosku od pracownika organu oraz miał prawo wyjaśnić wniosek w trybie art. 24a ust. 1 i 2 Ustawy o świadczeniach rodzinnych,
naruszenie art. art. 81 a w zw. z art. 7 a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych wynikających ze złożonego przez skarżącego wniosku na jego niekorzyść, w sytuacji gdy z załączonej do wniosku deklaracji (posłanej razem z wnioskiem) jednoznacznie wynikało, że skarżący ubiega się o dodatek za pelet, co jest niezgodne z zasadą rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony,
- naruszenie art. 64 § 2 k.p.a. poprzez zaaprobowanie stanowiska organu I instancji, który zaniechał wezwania skarżącego do podjęcia czynności w celu usunięcia braków formalnych wniosku tj. złożenia wniosku na niepoprawnym formularzu,
- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji;
Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji I instancji, uchylenie decyzji I instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko oraz argumentację prawną. Organ odwoławczy dodatkowo wskazał, że postanowieniem z 27 marca 2023 r. sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w zaskarżonej decyzji przez usunięcie błędnych danych odwołującego i w to miejsce wprowadzenie prawidłowych danych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 22 lutego 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z 23 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu dodatku węglowego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2023 r. poz. 141 z późn. zm., dalej: u.d.w.) Stosownie do art. 2 ust. 1 ww. ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 u.d.w. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.).
W świetle przywołanych powyżej przepisów u.d.w. organy obu instancji ustaliły, że z uwagi na źródło ciepła wskazywane przez skarżącego we wniosku w postaci kotła na pelet drzewny, skarżącemu nie przysługuje dodatek węglowy.
W złożonym w dniu 9 listopada 2022 r. wniosku o przyznanie dodatku węglowego skarżący wskazał, że źródłem ciepła w gospodarstwie domowym jest kocioł na paliwo stałe. Wnioskodawca skorzystał z wzoru wniosku o wypłatę dodatku węglowego,jaki otrzymał od pracownika organu. Wzór ten stanowi załącznik do rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 16 sierpnia 2022 r. w sprawie wzoru wniosku o wypłatę dodatku węglowego (Dz.U. poz. 1712). Skarżący złożył wniosek po wejściu w życie ustawy z 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1967 z późn. zm.). Zgodnie ze złożoną przez skarżącego deklaracją dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, rodzajem stosowanego w kotle paliwa stałego był pelet drzewny.
W ocenie Sądu, w składzie orzekającym, mimo złożenia wniosku na niewłaściwym formularzu, w niniejszej sprawie powinny znaleźć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw.
Zgodnie z art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła, w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się.
Należy zauważyć, że powyższy przepis został dodany do ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła na mocy ustawy z 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców (Dz. U. z 2022 r. poz. 2243) zmieniającej ustawę o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła z dniem 4 listopada 2022 r.
Oznacza to, że już w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji tj. 23 grudnia 2023 r., przepis art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła obowiązywał, a więc organ powinien to uwzględnić.
Jeżeli więc organ I instancji miał informację, że w gospodarstwie domowym skarżący wykorzystuje pelet drzewny, to w celu ustalenia czy skarżący spełnia warunki do przyznania dodatku dla gospodarstw domowych, był uprawniony do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W przypadku zaś ustalenia, że skarżący spełnia przesłanki wynikające z ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła, rolą organu było przyznanie dodatku dla gospodarstw domowych skarżącej w drodze decyzji administracyjnej z urzędu. W takiej sytuacji decyzja mogła więc zostać wydana bez konieczności składania wniosku przez skarżącego. Tym bardziej rzeczą organów było podjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z wniosku skarżącego, mając na względzie słuszny interes strony.
W postępowaniu będącym przedmiotem skargi, istotnym mankamentem okazało się zignorowanie przez organ przepoisu art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła. Organy obu instancji pominęły określoną w ww. przepisie normę postępowania, pozbawiając tym samym skarżącego prawa do dodatku dla gospodarstw domowych, tym bardziej, że w odwołaniu strona powoływała się na złożenie wniosku na nieprawidłowym druku.
Należy wskazać, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Obowiązkiem organu jest także należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, ponadto organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).
Analiza akt administracyjnych wskazuje, że skarżący na żadnym etapie postępowania administracyjnego nie uzyskał informacji, że zastosowany przez niego formularz wniosku nie koresponduje z treścią deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw. Tymczasem intencją skarżącego (co wyraźnie wynika już z treści odwołania) było uzyskanie dodatku przysługującego jej z tytułu użytkowania źródła ciepła zasilanego peletem drzewnym. Organ wzywał skarżącego do uzupełnienia wniosku, ale jedynie w zakresie jego podpisania, całkowicie pomijając niezgodność danych zawartych we wniosku i w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła.
Należy zauważyć, że intencją ustawodawcy było objęcie pomocą finansową jak największej liczby gospodarstw domowych, a jednocześnie zobligowanie organów gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego lub dodatku dla gospodarstw domowych, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę jednego z powyższych dodatków, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Na organie spoczywa obowiązek ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminy, jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach, a następnie przyznanie przysługującego dodatku
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła wyposaża właściwe organy gminy w szerokie uprawnienia, aby umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku dla gospodarstw domowych jak największej liczbie osób spełniających warunki ustawowe. W rozpatrywanej sprawie, organy nie dokonały niezbędnych wyjaśnień we wskazanym wyżej zakresie, a tym samym naruszyły art. 7, art. 77, ale także art. 8 i art. 9 k.p.a.
W związku z powyższym, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w pkt 1 wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. jak w pkt 2 wyroku.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z motywów uzasadnienia wyroku.