II SA/Gl 572/25

II SA/Gl 572/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Rafał Wolnik /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 124b, art. 126 ust. 1, 2, 10
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 26 września 2024 r. nr NWXIV.7581.4.28.2024 w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 11 czerwca 2024 r. T. S.A. w K. (dalej: "Spółka" lub "inwestor") wystąpiła do Prezydenta Miasta R. (dalej: "organ I instancji" lub "Prezydent") o wydanie decyzji na podstawie art. 126 ust. 1, bądź w razie nieuwzględnienia przesłanek uzasadniających przyjęcie tej podstawy prawnej, na podstawie art. 124b ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344), zwanej dalej u.g.n., celem wykonania pilnych i niezbędnych prac polegających na naprawie uszkodzonego mechanicznie odcinka podziemnej linii kablowej średniego napięcia GLZUCh7 - GLZU59 na nieruchomości położonej w R. przy ul.[...], stanowiącej własność Skarbu Państwa i pozostającej w użytkowaniu wieczystym obecnie skarżącego R. K.
W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, że w dniu 4 czerwca 2024 r. została zarejestrowana awaria polegająca na mechanicznym uszkodzeniu kabla 6kV relacji U59 - UCH7. Jednocześnie wskazano, iż pracownicy spółki nie zostali wpuszczeni na teren nieruchomości w celu oszacowania i naprawy powstałej szkody, pomimo podjęcia wielokrotnego telefonicznego kontaktu ze skarżącym. Spółka wskazała także, że niewykonanie prac naprawczych stanowi zagrożenie dla zapewnienia ciągłości zasilania w energię elektryczną stacji elektroenergetycznych nr GLZUCH7 i nr GLZU59 oraz sieci przesyłowej zasilającej obszar dzielnicy [...] w R., co z kolei może spowodować wystąpienie długotrwałych przerw w zasilaniu w energię elektryczną kilkuset odbiorców, w tym urzędu skarbowego, szkoły podstawowej oraz okolicznych firm.
Decyzją z dnia 21 czerwca 2024 r. Prezydent R., działając na podstawie art. 126 ust. 1, 2 i 10 u.g.n., zezwolił Spółce na czasowe zajęcie opisanej powyżej nieruchomości w części obejmującej ok. 60 m2 gruntu, po 1 metrze szerokości od osi kabla wzdłuż odcinka podziemnej linii kablowej średniego napięcia, na okres 30 dni od dnia wydania decyzji. Decyzji nadany został rygor natychmiastowej wykonalności.
Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że po przeprowadzonej analizie przesłanek określonych w art. 126 ust. 1 i 2 w zw. z art. 126 ust. 10 u.g.n., organ I instancji uznał, że stan faktyczny uzasadnia wydanie zezwolenia na czasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości. Wyjaśniono przy tym, że zaistniała awaria może powodować duże straty finansowe np. w związku z przestojem w produkcji i usługach odbiorców energii elektrycznej, w związku z czym należało udzielić zezwolenia inwestorowi na czasowe zajęcie nieruchomości.
Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od powyższej decyzji, Wojewoda Śląski, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej terminu udostępnienia nieruchomości tj. 1 miesiąca od dnia wydania decyzji przez organ I instancji i w tym zakresie orzekł o udostępnieniu ww. nieruchomości na okres 3 dni roboczych od dnia zajęcia nieruchomości, zgodnie z wnioskiem inwestora oraz załącznikiem mapowym stanowiącym integralną część decyzji. W pozostałym zakresie organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu przedstawiono przebieg postępowania oraz przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie. Następnie, dokonując analizy znaczenia pojęć "siła wyższa" lub "nagła potrzeba" (art. 126 ust. 1 u.g.n.), organ odwoławczy zauważył, że w obu wypadkach ustawodawca zakłada zaistnienie takich stanów, które nakazują natychmiastowe działanie w celu niedopuszczenia do powstania szkody. Wskazana "nagłość" zdaniem organu II instancji powinna przy tym pozostawać w związku z koniecznością przeciwdziałania zdarzeniom, które miałyby w przyszłości wpływ na powstanie znacznej szkody. W realiach niniejszej sprawy - jak wskazał organ odwoławczy, szkoda powstała w wyniku nagłego działania, a Spółka w żaden sposób nie mogła jej przewidzieć. Ponadto, uszkodzenie opisanego powyżej kabla stanowi zagrożenie dla zapewnienia ciągłości zasilania w energię elektryczną kilkuset odbiorców - w tym placówek użyteczności publicznej. Z tej też przyczyny organ II instancji uznał za zasadne zastosowanie w analizowanym przypadku regulacji wyjątkowej tj. art. 126 u.g.n. Jednocześnie organ II instancji wskazał, że należy uchylić decyzję organu I instancji w części dotyczącej daty udostępnienia nieruchomości tak, aby decyzja była wykonalna w dniu jej wydania. Wskazano bowiem, że decyzja organu I instancji zezwalająca na czasowe zajęcie ww. nieruchomości w celu wymiany uszkodzonego kabla została wydana 21 czerwca 2024 r. na okres 1 miesiąca od jej wydania tj. do 21 lipca 2024 r. W konsekwencji, po tej dacie decyzja nie podlegała już wykonaniu.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił:
1) rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 k.p.a., a to naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 139 k.p.a. polegające na wydaniu decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, poprzez wydanie decyzji, na podstawie której zmieniony został termin udostępnienia nieruchomości, w sytuacji, gdy w decyzji organu I instancji po pierwsze w ogóle nie został określony termin udostępnienia nieruchomości (został jedynie wskazany termin udzielenia zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości), a po drugie termin ten już w chwili wydania zaskarżonej decyzji upłynął;
2) rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 k.p.a., a to naruszenie przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy – art. 126 u.g.n., polegające na wydaniu decyzji o udostępnieniu nieruchomości na okres 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości wskazując jako podstawę art. 126 u.g.n., podczas gdy na podstawie tego przepisu możliwe jest jedynie wydanie decyzji o zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości i brak jest możliwości wydania decyzji o udostępnieniu nieruchomości, a ponadto brak jest wniosku inwestora w zakresie udostępnienia nieruchomości, ponieważ jego wniosek dotyczy udzielenia zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości;
3) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 126 ust. 1, 2 i 10 u.g.n., które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji oraz:
a. nieuzasadnione zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości w celu usunięcia awarii kabla średniego napięcia pomimo braku "nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody", a to wobec faktu zasilania odbiorców końcowych za pomocą sieci rezerwowej;
b. nadużycie przewidzianej w przywołanym przepisie instytucji czasowego ograniczenia prawa do nieruchomości bez przeprowadzenia rokowań, podczas gdy Spółka powinna wystąpić o udostępnienie nieruchomości w celu usunięcia awarii sieci w trybie art. 124b u.g.n. po przeprowadzaniu rokowań;
4) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, wyjaśnienia sprawy oraz zaniechaniu dokonania ustaleń co do tego:
a. czy element uszkodzonego kabla stanowi element sieci przesyłowej i należy do Spółki, w szczególności wobec niezgodności przebiegu linii w terenie z mapą uzbrojenia,
b. czy Spółka jest podmiotem zobowiązanym do wykonania naprawy kabla;
5) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 11, art. 15 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. polegające na zaniechaniu wskazania w uzasadnieniu decyzji przesłanek, którymi kierował się organ przy:
a. ustalaniu, że wystąpiła nagła potrzeba zapobieżenia znacznej szkody, w szczególności zaniechanie ustalenia czy odbiorcy nie mają zapewnionej dostawy energii pomimo awarii (np. siecią rezerwową);
b. określeniu najmniej uciążliwego dla właściciela nieruchomości zakresu i sposobu dokonania zajęcia nieruchomości na potrzeby przeprowadzenia prac związanych z usunięciem awarii;
c. określeniu czasu na jaki ma nastąpić zajęcie nieruchomości w celu przeprowadzenia prac związanych z usunięciem awarii;
d. dokonaniu zmiany decyzji organu I instancji wbrew zasadzie określonej w art. 139 k.p.a.;
6) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak doręczenia zawiadomienia o możliwości końcowego zaznajomienia się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, co uniemożliwiło pełne zaznajomienie się z aktami sprawy;
7) naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 112 ust. 1 w zw. z art. 126 ust. 10 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości w celu naprawy kabla, podczas gdy zezwolenie takie wolno udzielić w celu usuwania awarii ciągów, przewodów i urządzeń, które założono dla realizacji celu publicznego wskazanego w planie miejscowym albo decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, wstrzymanie jej wykonania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Kontrola zaskarżonej decyzji Wojewody Śląskiego, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 21 czerwca 2024 r., przeprowadzona w oparciu o art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., nie dała podstaw do stwierdzenia, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszeń prawa uzasadniających ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Przedmiotem postępowania toczącego się przed organami administracji była kwestia zajęcia przedmiotowej nieruchomości należącej do skarżącego. Spór powstały pomiędzy skarżącym a organem sprowadza się do ustalenia, na jakiej podstawie prawnej i czy w ogóle powinno dojść do czasowego zajęcia nieruchomości ze względu na konieczność naprawy uszkodzonej linii energetycznej.
W ocenie strony skarżącej w realiach niniejszej sprawy zastosowanie winien znaleźć art. 124b u.g.n. dający staroście możliwość wydania decyzji obligującej właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości do udostępnienia jej "w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody".
Organ z kolei oparł swoje rozstrzygnięcie, zezwalające na czasowe zajęcie nieruchomości, o przepis art. 126 ust. 10 u.g.n., który przewiduje możliwość zastosowania art. 126 ust. 1-9 u.g.n. w sytuacji nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b u.g.n.
W istocie więc oba wskazane wyżej przepisy mogą mieć zastosowanie w razie konieczności reakcji na wystąpienie awarii, z tym że różnica pomiędzy nimi sprowadza się do szybkości usunięcia jej negatywnych skutków. To oznacza, że nie można tych regulacji stosować zamiennie, a przeciwnie ich hipotezy rozróżniają dwie sytuacje:
- "zwykłą" konieczność usunięcia awarii – art. 124b u.g.n.,
- "kwalifikowaną" konieczność usunięcia awarii, uzasadnioną wystąpieniem siły wyższej lub nagłą potrzebą zapobieżenia powstaniu znacznej szkody – art. 126 u.g.n.
Zasadnicza różnica sprowadza się więc do dokonania przez organ oceny, czy wystąpiły okoliczności opisane w art. 126 ust. 1 u.g.n., czy też nie, a w dalszej kolejności rodzajem działań prewencyjnych oraz czasem ograniczenia.
W realiach niniejszej sprawy bezspornym jest fakt, iż osoba władająca nieruchomością, w granicach której nastąpiła awaria, swoimi działaniami doprowadziła do uszkodzenia przedmiotowego kabla – co potwierdza m.in. treść skargi. Wspomniany kabel, co również wynika z akt sprawy stanowi linię awaryjną dla zasilania szeregu odbiorców, w tym również odbiorców publicznych – w tym lokalnego urzędu skarbowego oraz szkoły podstawowej. Co istotne, zgromadzony materiał dowodowy wskazuje na podjęcie szeregu prób porozumienia, podejmowanych przez podmiot obsługujący linię energetyczną z użytkownikiem wieczystym gruntu, które zakończyły się fiaskiem, a ponadto, udokumentowane zostały również działania strony skarżącej w istocie nakierowane na uniemożliwienie bądź też utrudnienie dokonania naprawy uszkodzonego kabla.
W opisanym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę przeznaczenie uszkodzonego fragmentu sieci elektroenergetycznej (stanowi on linię awaryjną pozwalającą na zasilanie sporej części dzielnicy [...] w R.) nieodzowne było podjęcie niezwłocznych działań zmierzających do przywrócenia jej funkcjonalności. Trafnie wiec organy obu instancji zakwalifikowały zaistniały stan faktyczny jako konieczność podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Sąd zwraca w tym miejscu uwagę na to, iż w art. 126 ust. 1 i 10 w zw. z art. 124b u.g.n. ustawodawca dopuszcza ograniczenie praw podmiotowych do gruntu li tylko ze względu na potrzebę zapobieżenia znacznej szkodzie, nie zaś jej wystąpienia. To zaś umożliwia wydanie decyzji o charakterze prewencyjnym, a więc takiej, w wyniku realizacji której potencjalna szkoda w ogóle nie powstanie bądź też jej rozmiar zostanie zminimalizowany.
Pozbawienie szerokiego kręgu odbiorców możliwości awaryjnego zasilania w energię elektryczną w przypadku awarii sieci "głównej" bez wątpienia odpowiada hipotezie art. 126 ust. 1 u.g.n. Funkcją układu awaryjnego jest bowiem przejęcie zadań linii głównej w razie zakłóceń w korzystaniu z tej ostatniej. Stąd też utrzymanie linii awaryjnej w należytym stanie winno stanowić priorytet dla podmiotu nią władającego. Nie ulega więc wątpliwości, że ryzyko "powstania znacznej szkody" w opisywanych warunkach wiąże się z takim splotem okoliczności, w których uszkodzona linia awaryjna nie jest w stanie zastąpić linii głównej wtedy, gdy jest to konieczne, a w efekcie odbiorcy energii elektrycznej są pozbawieni dostępu do niej, co uniemożliwia im normalne funkcjonowanie.
W tym aspekcie, dokonując wykładni pojęcia "znaczna szkoda" nie można ograniczać się tylko do oceny ilościowej – a zatem sprowadzającej się do wskazania potencjalnej liczby podmiotów mogących odczuć negatywne następstwa braku energii elektrycznej, lecz w realiach niniejszej sprawy dotyczy ona również, a zdaniem Sądu przede wszystkim, znaczenia tych odbiorców. Nie ulega bowiem najmniejszej wątpliwości że zagrożenie braku dostaw energii elektrycznej do szkoły podstawowej specjalnej wymaga podjęcia działań o charakterze natychmiastowym, zapewniającym ciągłe i bezpieczne funkcjonowanie takiej placówki, co ze względu na specyfikę uczniów do niej uczęszczających pozostaje poza sporem. Również niezakłócone funkcjonowanie organu administracji skarbowej a także wielu przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, stanowi dostateczne uzasadnienie dla ingerencji w uprawnienia przysługujące użytkownikowi wieczystemu do nieruchomości. W tym aspekcie całkowicie bezpodstawne są zarzuty skargi dotyczące braku wykazania przez organ, że odbiorcy energii elektrycznej nie mają zapewnionych dostaw tej energii. Istotą działań prewencyjnych jest, co raz jeszcze należy podkreślić, zapobieżenie zdarzeniom prowadzącym do powstania szkody a nie usuwaniu lub minimalizacji ich następstw.
W opisywanych okolicznościach, dla wyniku postępowania administracyjnego, całkowicie bez znaczenia jest to, czy podmiot władający nieruchomością miał świadomość istnienia wspomnianej linii energetycznej na nieruchomości, czy też nie. Kwestia uzyskania odpowiednich informacji od poprzednika prawnego skarżącego jest dla przedmiotu prowadzonego postępowania indyferentna, a organy prowadzące postępowanie administracyjne w oparciu o art. 126 u.g.n. nie miały w opisywanym stanie faktycznym żadnych podstaw do czynienia jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Nie sposób też nie zauważyć, że skoro T. S.A. zgłosił się do podmiotu władającego nieruchomością z wnioskiem o jej udostępnienie celu usunięcia zaistniałej awarii, to zarazem trudno założyć, jak wydaje się to sugerować strona skarżąca, że podjął działania względem fragmentu linii energetycznej, do której nie dysponował tytułem prawnym. W aktach administracyjnych znajdują się dokumenty (wydruki z map oraz wyciąg z systemu Ewidencji Zdarzeń w Sieci) wyraźnie wskazujące zarówno umiejscowienie wspomnianego fragmentu sieci elektroenergetycznej jak i podmiot nią władający – a więc T. S.A. Wobec powyższego, wbrew zarzutom skargi dotyczącym naruszenia przez organy art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., brak było jakichkolwiek podstaw do przeprowadzania postępowania wyjaśniającego w tym zakresie.
Analiza działań podjętych przez organy obu instancji nie pozwoliła również na konstatację, że doszło do naruszenia art. 139 k.p.a. Wbrew wywodom zawartym w skardze, zmiana dokonana przez organ odwoławczy w decyzji organu I instancji nie pogarsza sytuacji strony objętej nakazem udostępnienia nieruchomości. Trzeba bowiem zauważyć, że organ I instancji udzielił zezwolenia na zajęcie nieruchomości na okres 30 dni od daty wydania decyzji, co następnie zostało zmienione przez organ odwoławczy na okres 3 dni. W ocenie Sądu skrócenie okresu ingerencji w prawo do nieruchomości z 30 do 3 dni roboczych w najmniejszym stopniu nie powoduje pogorszenia sytuacji strony, a co więcej, mieści się w zakresie terminu jaki ustawodawca przewidział w art. 126 ust. 1 u.g.n. (maksimum 6 miesięcy).
Na koniec Sąd zwraca uwagę, że art. 126 ust. 1 u.g.n. wyraźnie wskazuje, że w przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. Wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 126 u.g.n. wpłynął do organu w dniu 12 czerwca 2024 r. Decyzja organu I instancji została zaś wydana w dniu 21 czerwca 2024 r., a więc w istocie z niewielkim uchybieniem temu terminowi. Biorąc pod uwagę treść wskazanego wyżej przepisu i dokonując jego wykładni logicznej i systemowej trudno zgodzić się z zarzutem skargi, dotyczącym braku powiadomienia strony o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Skoro ustawodawca z góry przewidział termin wydania decyzji, a w istocie przeprowadzenia całego postępowania, to trudno zaakceptować tezę, że w ciągu siedmiu dni organ zdąży przeprowadzić postępowanie dowodowe a następnie zawiadomić stronę o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, wyznaczając jej w tym celu określony termin. Specyfika art. 126 u.g.n. sprawia, że należy go traktować jako lex specialis względem regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności zaś art. 10 § 1 k.p.a., a zarazem jest to normatywnie określony wyjątek, o którym mowa w art. 10 § 2 k.p.a.
Mając wszystko powyższe na względzie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., na wniosek organu i przy braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez pozostałe strony postępowania.