II SA/GL 568/25

II SA/Gl 568/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-10-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Edyta Kędzierska /przewodniczący/
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 1208
art. 30 ust. 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna,, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 lutego 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2189/2024/21870 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 18 lutego 2025 r., nr SKO.PSS/41.5/2189/2024/21870 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO), po rozpatrzeniu odwołania B. R. (strona, skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. (organ I instancji) z dnia 19 listopada 2024 r., nr [...], o odmowie umorzenia spłaty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 1472,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ustalonych decyzją nr [...] z dnia 4 lipca 2024.
Decyzja organu zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją nr [...] z dnia 4 lipca 2024 r. została ustalona wysokość świadczeń nienależnie pobranych za okres od 1 listopada 2022 do 31 października 2023 r. w łącznej wysokości 1472,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Decyzja ta została odebrana przez stronę w dniu 23 lipca 2024 r. W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona domagała się jednocześnie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Decyzją nr [...] z dnia 22 sierpnia 2024 r. utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 4 lipca 2024 r.
W związku z powyższym pismem z dnia 5 września 2024 r. organ I instancji wezwał stronę do osobistego stawiennictwa oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość poniesionych kosztów oraz wysokość faktycznie uzyskanych dochodów wszystkich pełnoletnich członków rodziny w okresie od czerwca 2024 r. do sierpnia 2024 r. Z przedłożonych przez stronę dokumentów wynikało, że na miesięczne dochody rodziny składa się średnio: dochód strony w wysokości 3004,12 zł, świadczenie wychowawcze w wysokości 800,00 zł, alimenty na syna w wysokości 600,00 zł. Razem dochód rodziny na miesiąc wynosi średnio: 4404,12 zł. Na stałe miesięczne wydatki rodziny składa się średnio: opłata czynszowa w wysokości 389,01 zł (uwzględniając dodatek mieszkaniowy), opłata za internet w wysokości 60,00zł, opłata za prąd w wysokości 325,75 zł, opłata za telewizję w wysokości 30,00 zł, opłata za gaz w wysokości 63,48 zł, opłata za lekarstwa w wysokości 207,90 zł. Razem stałe miesięczne wydatki rodziny wynoszą średnio 1076,14zł. W konsekwencji po wnikliwym przeanalizowaniu sprawy, mając na uwadze interes strony, organ I instancji nie znalazł szczególnych okoliczności pozwalających na umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, określonych decyzją nr [...] z dnia 4 lipca 2024. Następnie decyzją z 19 listopada 2024 r., nr [...] orzekł o odmowie umorzenia spłaty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 1472,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ustalonych decyzją organu I instancji z dnia 4 lipca 2024. Jako uzasadnienie organ I instancji przywołał brzmienie przepisów oraz wskazał, że sytuacja w jakiej znajduje się strona jest niewątpliwie trudna, natomiast tej sytuacji nie można uznać za wyjątkową, czy szczególną, która uzasadniałaby podjęcie decyzji o umorzeniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, strona otrzymuje bowiem stały dochód z tytułu otrzymywanej renty.
W odwołaniu od rozstrzygnięcia organu I instancji strona wyrażając swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia oraz domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu podkreśliła, że dniu 1 października 2024 r. dostarczyła dokumentację odnośnie posiadanych dochodów, gdzie jej dochód miesięczny to świadczenie wychowawcze plus alimenty. Za stałe miesięczne wydatki uznano kwotę obliczoną z przyniesionych rachunków z dnia 1 października 2024 r. Tymczasem świadczenie wychowawcze oraz alimenty wydawane są na dziecko, ponieważ chodzi do szkoły i potrzebuje środków na naukę, książki itd. Oprócz tego są też wydatki na jego ubrania, kosmetyki itp. W związku z powyższym dochód odwołującej obniża się o kwotę 1400 zł plus 600 zł, które też musi dać na dziecko, co łącznie daje 2000 zł. Do stałych miesięcznych wydatków należy również doliczyć czynsz w kwocie 682 zł, gdyż od 1 grudnia 2024 r. uwzględnienie dodatku mieszkaniowego już jej nie dotyczy ponieważ zostało zniesione. W konsekwencji obecny miesięczny dochód rodzinny to kwota 3370 zł . Do życia pozostaje stronie na miesiąc 1034 zł na wydatki rodziny. Do tego dochodzą rehabilitacje strony po operacji onkologicznej, gdzie koszt jednej rehabilitacji limfatycznej to od 150 do 200 zł na dzień. Tym samym odwołująca nie ma z czego zapłacić kwoty za pobrane świadczenie wysokości 1472,60 zł wraz z odsetkami. W związku z powyższym ponownie prosi o przenalizowanie wydatków i umorzenie świadczenia.
Po rozpoznaniu odwołania, SKO decyzją z dnia 18 lutego 2025 r., nr SKO.PSŚ/41.5/2189/2024/21870 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji SKO nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło przepisy ustawy stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia. Podzieliło pogląd organu I instancji, że prawidłowo poczyniono ustalenia faktyczne, a stronie zapewniono wszelkie prawa i uprawnienia. Zastosowano właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadniono swoje stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Biorąc pod uwagę powyższe SKO uznało, iż działania organu I instancji były wystarczające, przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami i są prawidłowo udokumentowane w zgromadzonym materiale dowodowym. Przede wszystkim podkreślono, że strona winna mieć świadomość, iż polscy podatnicy wsparli środkami finansowymi rodzinę w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym skoro rodzina otrzymała od podatników także wsparcie środkami finansowymi w formie świadczenia wspierającego to takie wsparcie jest przez ustawodawcę uznane za nieuprawnione. Organ odwoławczy stwierdził, iż sytuacja materialna, dochodowa i zdrowotna członków rodziny strony jest trudna i złożona, jednakże jest ona monitorowana przez organ I instancji z uwagi na objęcie wsparciem rodziny w formie dodatku mieszkaniowego. Niemniej wnioski i zarzuty zawarte w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie poprzez zmianę decyzji organu I instancji przez SKO. Strona jest uprawniona do ponownego złożenia wniosku o umorzenie w przypadku zmiany sytuacji rodziny lub o rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniesionej przez skarżącą na decyzję SKO, domagała się ponownego rozpatrzenia sprawy oraz umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 1472,60 zł, bez odsetek. Skarżąca zarzuciła organowi błąd w przekazywaniu informacji, gdyż Ośrodek Pomocy Społecznej w C., w pierwszych pismach kierowanych do niej, informował o możliwości spłaty należnej kwoty w ratach, co wskazywało na elastyczne podejście do egzekwowania należności. Ty samym skarżąca nie była świadoma możliwości całkowitego umorzenia długu i nie skorzystała z tej opcji we wcześniejszym etapie postępowania. Skarżąca zwróciła również uwagę na jej sytuację finansową, która znacząco wpływa na zdolność spłaty zobowiązania. Spłata w pełnej wysokości stanowi dla niej znaczne obciążenie i może prowadzić do pogorszenia sytuacji bytowej, nie stać jej bowiem na spłatę z poprzednich lat kwoty w wysokości 1472,60 zł wraz z odsetkami. W 2023 r. skarżąca rozchorowała się na nowotwór i leczy się nadal, a pieniądze potrzebne są jej na lekarstwa i leczenie. Rentę, alimenty i 800+ które otrzymuje nie wystarczają na opłaty czynszu, mediów, lekarstw i innych wydatków miesięcznych . Od grudnia 2024 nie dostaje żadnych dotacji mieszkaniowych. Nowe wydatki może przedstawić w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach. W tej sytuacji po opłaceniu wszystkich miesięcznych wydatków stan dochodu skarżącej zmniejsza się do minimum gdzie ciężko przeżyć pełny miesiąc.
Dalej skarżąca wyjaśniła, że świadczenia rodzinne zostały pobrane w dobrej wierze, w przekonaniu o ich prawidłowym przyznaniu. Nie miała świadomości, że wystąpiły jakiekolwiek nieprawidłowości przez pracownika OPS C. To pracownik OPS nalicza świadczenie rodzinne i posiada wszystkie papiery do wglądu. Wyjaśniła, że wniosek o świadczenie rodzinne był składany na początku sierpnia 2022 r., a uwzględniono dochody za rok 2021 a nie za rok bieżący. Wyznaczony pracownik OPS przyznał jej decyzje o dalszym niezależnym pobieraniu świadczenia rodzinnego na rok 2022/23. Zdaniem skarżącej to pracownik powinien, teraz spłacić kwotę niezależną, ponieważ on popełnił błąd. W konsekwencji skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie umorzenia należności, ponieważ nakładanie na nią obowiązku zwrotu pełnej kwoty, mimo wcześniejszych zapewnień o możliwości spłaty ratalnej, jest niesprawiedliwe
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Podtrzymało stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 7 lipca 2025 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej wniósł o dopuszczenie dowodu z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] 2025 r. na fakt niezdolności do pracy skarżącej do dnia 31 maja 2026 r. i niezdolności do samodzielnej egzystencji do dnia 31 maja 2026 r. oraz osobiste oświadczenie skarżącej z dnia 7 lipca 2025 r. o jej stanie rodzinnym i majątkowym. Do pisma załączyła kserokopią orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] 2025 r. oraz oświadczenie skarżącej.
W kolejnym piśmie z dna 25 sierpnia 2025 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymała dotychczasowe stanowisko skarżącej wskazując, że odmowa umorzenia nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń jest bezzasadna. Stwierdziła, że sytuacja materialna i zdrowotna skarżącej jest trudna. Ponadto dochody rodziny zmniejszą się, gdyż syn skarżącej nie będzie miał płatnych praktyk, a ze względu na osiągnięcie pełnoletniości również nie będzie otrzymywał świadczenia 800+. Wniosła o przyznanie od Skarbu Państwa wynagrodzenia oświadczając, że udzielona pomoc prawna nie została opłacona ani w części, ani w całości
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 z późn. zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z 18 lutego 2025 r., która utrzymano w mocy decyzję organu i instancji z dnia 19 listopada 2024 r. o odmowie umorzenia skarżącej spłaty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 1472,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ustalonych decyzją z dnia 4 lipca 2024 r.
W pierwszej kolejności zaakcentować należy, że prawidłowość i zgodność z prawem samego uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane oraz zobowiązania strony do ich zwrotu nie mogły podlegać ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu, zaś zarzuty sformułowane w tym zakresie w skardze już z samej zasady nie mogły odnieść żadnego skutku. Kwestia obowiązku zwrotu rzeczonych świadczeń wykracza bowiem poza granice tej sprawy, albowiem została rozstrzygnięta w sposób ostateczny odrębną decyzją, a jest poza sporem, że decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna, a to wobec prawomocnego oddalenia skargi przez tutejszy Sąd. W rezultacie, przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie ogranicza się wyłącznie do rozstrzygnięcia w zakresie odmowy umorzenia wspomnianej należności.
Materialno-prawną podstawę orzekania w sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j. Dz.U. z 2025 r., poz 1208 – dalej "u.ś.r."). Zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Powołany wyżej przepis wskazuje na orzekanie przez organ w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji, który orzeka w sprawie może, ale nie musi, umorzyć należności. Z kolei sąd administracyjny kontrolując zgodność decyzji uznaniowej z prawem ustala, czy dopuszczalne było wydanie decyzji zawierającej określone w niej rozstrzygniecie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa.
Jedną z postaci zwolnienia dłużnika z zobowiązania stanowi ulga w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Ustawa nie precyzuje jednak kryteriów umorzenia nienależnie pobranych świadczeń odnosząc się jedynie do ocennego kryterium "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Ustalenie, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których wyżej mowa leży w gestii właściwego organu administracji publicznej. Na gruncie analizowanego przepisu sama tylko trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna". Należy w każdym przypadku zatem ocenić, czy sytuacja rodziny, która ubiega się o przywilej umorzenia, czy rozłożenia na raty, wymagalnych należności publicznoprawnych jest wyjątkowa i praktycznie nie do przezwyciężenia, dlatego wymaga zastosowania dobrodziejstwa w postaci zwolnienia z obowiązku spłaty zobowiązań, a nadto, czy jest to zasadne w świetle zasad słuszności i zasad przyznawania tych ulg. Jednocześnie uwagi wymaga, iż sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Brak tej szczególności w decyzji odmawiającej umorzenia organy powinny wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, po rozważeniu wszystkich aspektów sytuacji.
W ocenie Sądu, orzekające w tej sprawie organy dokonały w sposób prawidłowy (wystarczający) analizy sytuacji materialnej i życiowej strony oraz podjęły właściwą decyzję o braku możliwości umorzenia kwoty 1472,60 zł wraz z odsetkami. Według Sądu, organy uwzględniły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wynikające z kompletnej dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy (przedłożonej przez stronę). Fakt, że organy oceniły stan faktyczny sprawy, w kontekście przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny, w sposób odmienny od twierdzeń strony, nie oznacza naruszenia zasady prawdy obiektywnej.
W sprawie ustalono, że strona mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe z synem. Na miesięczne dochody rodziny składa się średnio: dochód strony w wysokości 3004,12 zł, świadczenie wychowawcze w wysokości 800,00 zł, alimenty na syna w wysokości 600,00 zł. Razem dochód rodziny na miesiąc wynosi średnio: 4404,12 zł. Na stałe miesięczne wydatki rodziny składa się średnio: opłata czynszowa w wysokości 389,01 zł (uwzględniając dodatek mieszkaniowy), opłata za internet w wysokości 60,00zł, opłata za prąd w wysokości 325,75 zł, opłata za telewizję w wysokości 30,00 zł, opłata za gaz w wysokości 63,48 zł, opłata za lekarstwa w wysokości 207,90 zł. Razem stałe miesięczne wydatki rodziny wynoszą średnio 1076,14zł.
Sąd podziela stanowisko organów, że kwota dochodu pozostała po wniesieniu stałych opłat pozwala stronie na spłatę zadłużenia. Sytuacja w jakiej znajduje się strona jest niewątpliwie trudna, natomiast tej sytuacji nie można uznać za wyjątkową czy szczególną, która uzasadniałaby podjęcie decyzji o umorzeniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, strona otrzymuje bowiem stały dochód z tytułu otrzymywanej renty. Nie ulega wątpliwości, że rodzina skarżącej jest w trudnej sytuacji. Jednakże oceniając sytuację życiową skarżącej organ słusznie przyjął, że nie jest ona wyjątkowa w porównaniu do sytuacji rodzin, które korzystają z opieki społecznej.
Odnosząc się do wniosków dowodowych pełnomocnika skarżącej Sąd zauważa, że organ rozpatrujący wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zobligowany jest do podjęcia wszelkich czynności w celu ustalenia w sposób niepozostawiający wątpliwości przesłanek istotnych z punktu widzenia sprawy oraz aktualnych na dzień wydania decyzji i to w sposób znajdujący odzwierciedlenie w aktach. Natomiast okoliczności, na które powołuje się pełnomocnik skarżącej zaistniały już po wydaniu zaskarżonej decyzji. W tym miejscu Sąd wskazuje również, że z uwagi na ograniczenia w zakresie możliwości prowadzenia postępowania dowodowego (zob. art. 106 § 3 p.p.s.a.) nie mógł przeprowadzić dowodów wnioskowanych przez pełnomocnika skarżącej w piśmie procesowym z dnia 7 lipca 2025 r.
Sąd zauważa przy tym, iż jak słusznie wskazało SKO, strona jest uprawniona do ponownego złożenia wniosku o umorzenie w przypadku zmiany sytuacji rodzinnej lub o rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego
Mając na uwadze powyższe, Sąd - działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. -orzekł jak w sentencji wyroku.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a.