II SA/Gl 568/23

II SA/Gl 568/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-07-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Krzysztof Nowak /przewodniczący/
Artur Żurawik /zdanie odrebne/
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1268
art. 72 ust. 1 pkt 1, art. 50 ust. 2 pkt 5, art. 27 ust. 4, art. 23 ust. 2
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1600
art. 270 par. 1, art. 271 par. 1 i 3
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 217 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 lutego 2023 r. nr SKO.K/41.3/2136/2022/21436/MM w przedmiocie unieważnienia egzaminu na prawo jazdy oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 1 grudnia 2022 r. nr [...] Marszałek Województwa Śląskiego (dalej: "organ pierwszej instancji"), działając na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 67 ust. 1 pkt 4, art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1212 z późn. zm.), unieważnił egzaminy państwowe na prawo jazdy kategorii "B" przeprowadzone wobec A. A. (dalej: "Strona", "Skarżąca") w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w Katowicach tj.: egzamin teoretyczny przeprowadzony w dniu [...] r. przez egzaminatora J. S. oraz egzamin praktyczny przeprowadzony w dniu [...] r. przez egzaminatora B. B.
Postępowanie administracyjne w sprawie unieważnienia przedmiotowych egzaminów zostało wszczęte w dniu 6 października 2022 r. na skutek wpływu do Kancelarii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego pisma z Urzędu Miasta w M. znak: [...], którym poinformowano o wznowieniu postępowania w sprawie uprawnień do kierowania pojazdami w związku z prawomocnym dnia [...] września 2018 r. wyrokiem Sądu Rejonowego w M. Wydział [...] Karny z dnia [...] r. sygn. akt [...], dotyczącym K. P. i P. J. Z wyroku wynika, iż w zaświadczeniach dotyczących ukończenia wymaganych zajęć szkoleniowych kursu nauki jazdy została poświadczona nieprawda.
W dalszej kolejności organ wskazał, iż Strona przystąpiła do egzaminu teoretycznego i praktycznego w okresie obowiązywania ustawy o kierujących pojazdami. Organ przywołał art. 27 ust. 4, art. 23 ust. 2 pkt 1 i 3, art. 72 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, a następnie podał, że ww. wyrokiem uznano K. P. "za winnego popełnienia zarzucanych mu i opisanych w punktach 1-177 czynów, opisane czyny stanowią występki z art. 271 § 1 i 3 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i przy zast. art. 12 k.k."; ww. wyrokiem uznano P. J. za winnego popełnienia zarzucanych mu i opisanych w punktach 1-176 czynów stanowiących występki z art. 271 § 1 i 3 k.k. Wobec powyższego Skarżąca w procesie ubiegania się o prawo jazdy kategorii "B" posługiwała się dokumentem, w którym poświadczono nieprawdę, gdyż otrzymała zaświadczenie potwierdzające, iż odbyła wszystkie wymagane przez ustawę o kierujących pojazdami zajęcia szkoleniowe, co w rzeczywistości było nieprawdą.
Wobec stwierdzenia przez Sąd Rejonowy w M. faktu, poświadczenia w przedmiotowym zaświadczeniu nieprawdy, w ocenie organu Skarżąca przystąpiła do egzaminu teoretycznego i praktycznego na prawo jazdy kategorii "B" jako osoba nie spełniająca wymogów określonych w art. 27 ust. 4 pkt 1 lit. a i lit. b ustawy o kierujących pojazdami, dlatego też nie spełniała wymogów art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy, tj. nie posiadała zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia. W tej sytuacji, w ocenie organu, uzasadnione jest stwierdzenie, że egzaminowi została poddana osoba nieposiadająca zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia, więc istnieją podstawy do zastosowania art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. W sprawie natomiast nie mają zastosowania regulacje dotyczące przedawnienia.
W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji, Skarżąca podkreśliła, iż jako uczestnik kursu pozostawała w uzasadnionym przekonaniu, że szkoła nauki jazdy, znajdująca się zgodnie z art. 43 ustawy o kierujących pojazdami pod nadzorem starosty, działa zgodnie z prawem i w jego granicach. Ponadto działalność w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców jest działalnością regulowaną. Osoba fizyczna nie posiada natomiast żadnych dodatkowych, a tym bardziej szerszych niż starosta, możliwości kontroli bądź nadzoru takiego podmiotu. Zwróciła również uwagę, iż z konstytucyjnej zasady zaufania obywatela do Państwa i zaufania do stanowionego przez Państwo prawa, wywodzi się zasada ochrony tzw. stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych, odzwierciedlona w art. 16 k.p.a., zgodnie z którą adresat ostatecznej decyzji administracyjnej powinien pozostawać w zaufaniu do tego, że jego sytuacja prawna, ukształtowana taką decyzją, nie ulegnie nagłej, nieprzewidzianej zmianie, której nie można się było spodziewać w czasie wydawania decyzji - zwłaszcza po wielu latach od jej wydania, jak to miało miejsce w przypadku Skarżącej, gdyż prawo jazdy kat. B zostało wydane w roku 2015.
Dalej wskazała, iż nie miała możliwości ani też żadnych podstaw by w trakcie kursu ani po jego ukończeniu oraz po zdaniu egzaminu państwowego podejrzewać, że działalność prowadzona przez szkolę jazdy była nielegalna. Złożenie egzaminu państwowego pozostaje w ocenie Skarżącej prawem słusznie nabytym, które nie może zostać odebrane przez zaniedbania i niedopatrzenia organów państwowych, zwłaszcza po kilku latach od zdobycia uprawnień. Obowiązek nadzoru i weryfikacji sposobu wykonywania działalności regulowanej, spoczywał bowiem na organach państwa.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), decyzją z dnia 27 lutego 2023 r. nr SKO.K/41.3/2136/2022/21436/MM, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu, po zrelacjonowaniu wynikającego z akt sprawy przebiegu postępowania, przytoczeniu podstawy normatywnej rozstrzygnięcia oraz odnoszącej się do sprawy części sentencji wyroku Sądu Rejonowego w M., stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiła przesłanka unieważnienia egzaminów państwowych na prawo jazdy kategorii "B" przeprowadzonych wobec Skarżącej. Z treści wyroku karnego wynika bowiem, że zaświadczenie o ukończeniu przez Stronę kursu podstawowego, które było podstawą przeprowadzenia egzaminu, dotknięte jest fałszem intelektualnym. Wobec tego, zdaniem Kolegium należało stwierdzić, że Strona przystąpiła do egzaminu na prawo jazdy kategorii B jako osoba niespełniająca wymogów określonych w art. 27 ust. 4 pkt 1 lit. a i lit. b u.k.p. - nie spełniała wymogów art. 50 ust. 2 pkt 5 tej ustawy, gdyż nie posiadała zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia.
Następnie, Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, iż przepisu art. 11 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami wynika, że odbycie szkolenia jest odrębnym od zdania egzaminu warunkiem wydania prawa jazdy. Brak zaświadczenia o ukończeniu szkolenia wyklucza możliwość dopuszczenia danej osoby do egzaminu państwowego, art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2445/14).
W ocenie Kolegium kwestie podniesione w odwołaniu nie mogły wpłynąć na wynik sprawy, z uwagi na związany charakter decyzji o unieważnieniu egzaminu. W razie wystąpienia okoliczności wskazanych w treści przepisu art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, organ obowiązany jest wydać decyzję o unieważnieniu egzaminu. Potwierdzony wyrokiem sądu jako dokumentem urzędowym, fałsz intelektualny, którym dotknięte jest ww. zaświadczenie oznacza, że Strona przystąpiła do egzaminu teoretycznego oraz praktycznego na prawo jazdy kat. B jako osoba niespełniająca obowiązujących wówczas wymogów stawianych osobom przystępującym do egzaminu na prawo jazdy. W związku z tymi ustaleniami, opartymi na prawomocnym wyroku sądu karnego, Kolegium stwierdziło, że Strona przystąpiła do ww. egzaminów państwowych bez uzyskania wymaganego prawem zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia, co uzasadniało wydanie zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wstrzymało z urzędu wykonanie ww. decyzji z dnia 27 lutego 2023 r. nr SKO.K/41.3/2136/2022/21436/MM.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję Kolegium wywiodła Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, podnosząc zarzuty:
I. Naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez uznanie, że Skarżąca nie odbyła wymaganego szkolenia, podczas gdy szkolenie oraz egzamin wewnętrzny w całości został przez Skarżącą zrealizowany,
2. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na przyjęciu, bez stosownego wyjaśnienia, iż stwierdzona prawomocnym wyrokiem fałszywość zaświadczenia jest równoznaczna z niewypełnieniem przesłanki warunkującej uzyskanie uprawnienia do kierowania pojazdami, podczas gdy domniemanie wynikające z dokumentu urzędowego jakim jest zaświadczenie ma charakter wzruszalny, a zachodziło prawdopodobieństwo wystąpienia okoliczności wskazujące na to, że jest ono niezgodne ze stanem rzeczywistym bowiem Skarżąca odbyła wymagane prawem szkolenie oraz odbyła egzamin wewnętrzny,
3. art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela i nieprzeprowadzenie postępowania administracyjnego w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwa,
4. art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w której brak jest odniesienia do zarzutów Skarżącej i zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa,
5. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy prawidłowe było jej uchylenie i orzeczenie o umorzeniu postępowania,
6. art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania, podczas gdy sfałszowane podpisy nie są bezwzględnym świadectwem na to, że szkolenie się nie odbyło i Skarżąca go nie ukończyła,
II. Naruszenia przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 11 ust. 1 w zw. z art. 23 ustawy o kierujących pojazdami poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że Skarżąca nie odbyła kursu na prawo jazdy i nie zdała egzaminu wewnętrznego, podczas gdy Skarżąca odbyła w całości kurs i zdała wewnętrzny egzamin, tylko nie potwierdziła tego faktu pisemnie, jednak nie można uznać, że nie odbyła go wyłącznie w oparciu o ustalenia zawarte w w/w wyroku karnym, istnieją bowiem inne formy potwierdzenia jej obecności,
2. art. 2 Konstytucji poprzez błędne wyważenie wartości, udzielając bezwzględnego prymatu zasadzie legalizmu, a nie uwzględniając jednocześnie specyfiki sprawy, w której zachodziła konieczność poszanowania zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Przy tak sformułowanych zarzutach Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości i umorzenie postępowania, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu rozwinięto zarzuty skargi. Skarżąca podkreśliła, że szkolenie oraz egzamin wewnętrzny został przez nią w całości zrealizowany. Zwrócono uwagę, że organy nie starały się wyjaśnić okoliczności związanych ze szkoleniem teoretycznym i egzaminem praktycznym, choćby przez wysłuchanie Skarżącej oraz świadków, których nazwiska występują w niniejszej sprawie. W ocenie Skarżącej samo sfałszowanie podpisu Skarżącej na karcie obecności nie może wskazywać, że Skarżąca nie była obecna na kursie. Skarżąca była przekonana, że dokumentacja jaką ośrodek prowadzi jest rzetelna i kompletna. Podtrzymała również argumentacje przedstawioną w treści odwołania przywołując w tym zakresie wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2017 r. sygn. I OSK 663/15.
W dalszej części uzasadnienia zaakcentowała, że zaświadczenie wydawane osobie, która odbyła szkolenie wymagane do uzyskania prawa jazdy danej kategorii jest dokumentem urzędowym, któremu przysługuje szczególna moc dowodowa, a jeśli zachodziło prawdopodobieństwo, że jest ono niezgodne ze stanem rzeczywistym, to organy powinny podjąć w tym zakresie czynności wyjaśniające. O spełnieniu przesłanki koniecznej do uzyskania prawa jazdy nie decyduje samo zaświadczenie, ale fakt odbycia szkolenia. Stwierdzona prawomocnym wyrokiem fałszywość zaświadczenie nie oznacza, że Skarżąca szkolenia nie odbyła. Wątpliwości winny natomiast zgodnie z art. 81a k.p.a. zostać rozstrzygnięcie na korzyść strony. W przedmiotowej sprawie organ nie odniósł się do odwołania Skarżącej, nie przeprowadzono rozprawy i nie zweryfikowano czy rzeczywiście Skarżąca nie odbyła kursu. Zauważyła także, że zaskarżone rozstrzygnięcie naraża Skarżącą na utratę możliwości poruszania się samochodem, pozostaje w stracie przez poniesione koszty szkolenia i egzaminów. W powołaniu na orzecznictwo sadów administracyjnych zwróciła uwagę na zasadę ochrony tzw. stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych. Podniosła, iż to zasada zaufania obywatela do państwa powinna mieć pierwszeństwo w wydawaniu decyzji administracyjnych.
W powołaniu na art. 11 ust. 1 pkt 3 u.k.p. podkreśliła, że przepis ten jednoznacznie daje uprawnienia do otrzymania prawa jazdy osobie, która odbyła szkolenie wymagane do uzyskania prawa jazdy określonej kategorii. Jednocześnie żaden przepis nie wymienia warunków formalnych jakie mają spełniać dokumenty poświadczające udział w szkoleniu. Zaistniała sytuacja naraża Skarżącą na stres i utratę poczucia bezpieczeństwa, skoro po tylu latach nieoczekiwanie i bez własnej winy traci prawo jazdy. Do skargi przedłożono kserokopię protokołu kontroli nr [...] z dnia 16 grudnia 2015 r. oraz nr [...] z dnia 17 grudnia 2014 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że w dniu przystąpienia do egzaminów Skarżąca nie posiadała zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia, o którym mowa w art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami, co oznacza, że była osobą nieuprawnioną do egzaminowania. Podnoszone przez Skarżącą okoliczności pozostają w ocenie Kolegium bez znaczenia dla rozpatrzenia sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd nie stwierdził uchybień uzasadniających zastosowania kompetencji kasatoryjnych. Zarzuty skargi okazały się niezasadne.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 lutego 2023 r. nr SKO.K/41.3/2136/2022/21436/MM utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji - Marszałka Województwa Śląskiego z dnia 1 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia egzaminów państwowych na prawo jazdy kategorii "B" przeprowadzonych wobec Skarżącej w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w Katowicach tj.: egzaminu teoretycznego - w dniu [...] r. oraz egzaminu praktycznego - w dniu [...] r.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Stosownie do treści art. 67 ust. 1 pkt 4 tej ustawy marszałek województwa sprawuje nadzór nad przeprowadzaniem egzaminów państwowych, o których mowa w art. 51, w ramach którego to nadzoru m.in. unieważnia egzamin. Jak wynika natomiast z przepisu art. 51 ust. 2 egzamin państwowy składa się z części teoretycznej oraz z części praktycznej. Z kolei zgodnie z brzmieniem art. 72 ust. 1 omawianej ustawy marszałek województwa, w drodze decyzji administracyjnej, unieważnia egzamin państwowy, jeżeli:
1) egzaminowi została poddana osoba, o której mowa w art. 50 ust. 2;
2) był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik.
Marszałek województwa unieważnia egzamin państwowy: 1) z urzędu, 2) na wniosek dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego (ust. 2). Unieważniony egzamin przeprowadza się ponownie na koszt wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego (ust. 3). Przywołany przepis art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami stał się podstawą, w niniejszej sprawie, unieważnienia egzaminów państwowych - zarówno egzaminu teoretycznego jak i praktycznego. Stosowanie do tej regulacji unieważnienie egzaminu państwowego może nastąpić w sytuacji, gdy egzaminowi została poddana osoba, o której mowa w art. 50 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami. Jak stanowił pkt 5 przywołanego ust. 2 artykułu 50 nie może być egzaminowana osoba: nieposiadająca zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia.
W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej orzekające w sprawie uznały, że w dniu przystąpienia do egzaminów Skarżąca nie posiadała zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia, o którym mowa w art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami, zatem była osobą nieuprawnioną do egzaminowania.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, stanowisko to należało podzielić.
Stanowisko organów zostało oparte o prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego w M. Wydział [...] Karny z dnia [...] r. sygn. akt [...].
Wskazanym wyrokiem uznano K. P. "za winnego popełnienia zarzucanych mu i opisanych w punktach 1-177 czynów". Dla niniejszej sprawy istotny pozostaje pkt 22 (czyny zakwalifikowane jako występki z art. 271 § 1 i 3 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i przy zast. art. 12 k.k.), z którego wynika, iż K. P. "w bliżej nieustalonych dniach w okresie od dnia 13 sierpnia 2014 r. do dnia 6 października 2014 r. w M., w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, będąc właścicielem Ośrodka Szkolenia Kierowców K. P. z/s w M., będąc osobą uprawnioną na podstawie przepisu art. 26 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami do wystawienia dokumentów,
- w dokumencie w postaci karty przeprowadzonych zajęć szkolenia kursanta A. A. poświadczył nieprawdę, co do okoliczności mającej znaczenie prawne, a to faktu odbycia przez w/wym kursanta wymaganych przez art. 23 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami zajęć części teoretycznej przeprowadzonych w formie wykładów i ćwiczeń w zakresie podstaw kierowania pojazdem i uczestnictwa w ruchu drogowym, w zakresie obowiązków i praw kierującego pojazdem, a także ukończenia przez kursanta wymaganego przez art. 23 ust. 4 ustawy o kierujących pojazdami egzaminu praktycznego wewnętrznego i egzaminu teoretycznego wewnętrznego oraz działając wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą poświadczył nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, a to faktu odbycia przez w/wym kursanta wymaganej przez art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami nauki udzielania pierwszej pomocy przeprowadzanej w formie wykładów i zajęć praktycznych,
- a nadto w dokumencie w postaci zaświadczenia nr [...] datowanego na dzień 6 października 2014 r. o ukończeniu szkolenia podstawowego poświadczył nieprawdę, co do okoliczności mającej znaczenie prawne, a to faktu ukończenia przez kursanta wszystkich wymaganych przez ustawę o kierujących pojazdami zajęć szkoleniowych, przy czym dopuścił się tego czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w nieustalonej kwocie,
- a nadto w celu użycia za autentyczny podrobił w/wym dokument w postaci karty przeprowadzonych zajęć poprzez nakreślenie w nim podpisów kursanta i instruktora prowadzącego – S. R., jak również, w celu użycia za autentyczny podrobił w/wym dokument w postaci datowanego na dzień 6 października 2014 r. arkusza przebiegu egzaminu praktycznego wewnętrznego poprzez użycie pieczątki instruktora S. R. i własnoręczne wypełnienie całości treści arkusza oraz nakreślenie podpisu S. R. oraz w celu użycia za autentyczny, podrobił dokument, w postaci zaświadczenia nr [...] datowanego na dzień 6 października 2014 r. poprzez nakreślenie na nim podpisów S. R." (str. 24-25 wyroku Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. sygn. akt [...]).
Wskazanym wyrokiem uznano również P. J. za winnego popełnienia zarzucanych mu i opisanych w punktach 1-176 czynów stanowiących występki z art. 271 § 1 i 3 k.k., w tym czynu opisanego w pkt 22, z którego wynika, iż P. J. "w bliżej nieustalonym dniu w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do dnia 6 października 2014 r. w M., działając wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą, będąc osobą uprawnioną na podstawie przepisu z art. 26 ust. 5 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami do wystawienia dokumentu w postaci karty przeprowadzonych zajęć szkolenia na prawo jazdy w dokumencie w postaci karty przeprowadzonych zajęć dotyczącej kursanta A. A. w Ośrodku Szkolenia Kierowców K. P., poświadczył nieprawdę, co do okoliczności mającej znaczenie prawne, a to co do faktu odbycia przez w/wym wymaganych przez art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami zajęć – nauki udzielania pierwszej pomocy przeprowadzonych w formie wykładów i zajęć praktycznych, przy czym dopuścił się tego czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej" (str. 212-213 wyroku Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. sygn. akt [...]).
Przechodząc na grunt przepisów ustawy o kierujących pojazdami (w brzmieniu na dzień przystąpienia przez Skarżącą do egzaminów), zwrócić należy uwagę na treść art. 27 ust. 4, zgodnie z brzmieniem którego, ośrodek szkolenia kierowców lub inny podmiot prowadzący szkolenie wydaje osobie ubiegającej się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdem silnikowym lub uprawnienia do kierowania tramwajem zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, jeżeli osoba ta:
1) uczestniczyła:
a) w minimum 80% przewidzianych w programie zajęć, o których mowa w art. 23 ust. 2 pkt 1 oraz w art. 23 ust. 5 pkt 1,
b) we wszystkich przewidzianych w programie zajęciach, o których mowa w art. 23 ust. 2 pkt 2 i 3 oraz w art. 23 ust. 5 pkt 2-4;
2) uzyskała pozytywny wynik egzaminu wewnętrznego lub ćwiczeń sprawdzających, o których mowa w art. 23 ust. 5 pkt 3.
W myśl regulacji art. 23 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami szkolenie osoby ubiegającej się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem lub pojazdem silnikowym jest prowadzone zgodnie z programem szkolenia i obejmuje:
1) część teoretyczną przeprowadzaną w formie wykładów i ćwiczeń w zakresie: a) podstaw kierowania pojazdem i uczestnictwa w ruchu drogowym, b) obowiązków i praw kierującego pojazdem;
2) część praktyczną w zakresie kierowania pojazdem przeprowadzaną: a) na placu manewrowym, b) w ruchu miejskim oraz c) w ruchu poza obszarem zabudowanym;
3) naukę udzielania pierwszej pomocy przeprowadzaną w formie wykładów i zajęć praktycznych;
4) kontrolne sprawdzenie poziomu osiągniętej wiedzy i umiejętności.
Przywołane przepisy precyzyjnie wskazują warunki konieczne do wydania zaświadczenia o ukończeniu szkolenia, o którym mowa w art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami. W tym kontekście podkreślenia wymaga, iż jak wynika z sentencji wyroku o sygn. [...] (dot. K. P.) poświadczenie nieprawdy dotyczyło kilku niezależnych okoliczności mających znaczenie prawne tj.
- faktu odbycia przez Skarżącą wymaganych przez art. 23 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami zajęć części teoretycznej,
- faktu odbycia przez Skarżącą wymaganych przez art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami nauki udzielania pierwszej pomocy przeprowadzanej w formie wykładów i zajęć praktycznych,
- faktu ukończenia przez Skarżącą wymaganego przez art. 23 ust. 2 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami egzaminu praktycznego wewnętrznego i egzaminu teoretycznego wewnętrznego,
- faktu ukończenia przez Skarżącą wszystkich wymaganych przez ustawę o kierujących pojazdami zajęć szkoleniowych.
Ponadto Sąd karny stwierdził, podrobienie, w celu użycia za autentyczny, dokumentu w postaci karty przeprowadzonych zajęć Skarżącej, podrobienie, w celu użycia za autentyczny dokumentu z 6 października 2014 r. arkusza przebiegu egzaminu praktycznego wewnętrznego Skarżącej, a także podrobienie, w celu użycia za autentyczny, dokumentu w postaci datowanego na dzień 6 października 2014 r. zaświadczenia nr [...].
Poświadczenie nieprawdy w dokumencie w postaci karty przeprowadzonych zajęć szkolenia, co do okoliczności mającej znaczenie prawne – co do faktu odbycia przez Skarżącą wymaganych przez art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami nauki udzielania pierwszej pomocy, zostało także stwierdzone w odniesieniu do P. J..
Na gruncie rozpoznawanej sprawy, poddając pod rozwagę, już tylko samo, poświadczenie nieprawdy co do jednej z ww. okoliczności mających znaczenie prawne - nauki udzielania pierwszej pomocy, jako zasadne należało uznać wnioski organów orzekających w sprawie.
Stosownie do art. 27 ust. 4 pkt 1 lit. b w zw. z art. 23 ust. 2 pkt 3 omawianej ustawy, szkolenie osoby ubiegającej się o uzyskanie uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym obejmuje m.in. naukę udzielania pierwszej pomocy przeprowadzaną w formie wykładów i zajęć praktycznych (art. 23 ust. 2 pkt 3), natomiast wydanie zaświadczenia o ukończeniu szkolenia wymaga uprzedniego udziału we wszystkich przewidzianych w programie zajęciach - nauki udzielania pierwszej pomocy (art. 27 ust. 4 pkt 1 lit. b).
Uwzględniając, iż nie może być egzaminowana osoba nieposiadająca zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia (art. 50 ust. 2 pkt 5), a "wymagane" szkolenie jak wynika z ww. przepisów obejmuje naukę udzielania pierwszej pomocy w pełnym wymiarze (udziału przez kursanta we wszystkich zajęciach), zatem stwierdzenie prawomocnym wyrokiem "poświadczenia nieprawdy (m.in.) co do faktu odbycia przez Skarżącą wymaganej przez art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami nauki udzielania pierwszej pomocy", uzasadniało stwierdzenie, że egzaminowi została poddana osoba nieposiadająca zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia (art. 50 ust. 2 pkt 5 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 1), co obligowało Marszałka do unieważnienia egzaminu państwowego.
Do podobnych wniosków musi doprowadzić stwierdzenie poświadczenie nieprawdy co do faktu ukończenia przez Skarżącą wszystkich wymaganych przez ustawę o kierujących pojazdami zajęć szkoleniowych (art. 27 ust. 4 ustawy), jak również co do ukończenia przez Skarżącą egzaminu praktycznego wewnętrznego i egzaminu teoretycznego wewnętrznego (art. 27 ust. 4 pkt 2 ustawy).
Wymogiem dla wydania zaświadczenia o ukończeniu szkolenia jest także (m.in.) udział w minimum 80% przewidzianych w programie zajęć "części teoretycznej przeprowadzanej w formie wykładów i ćwiczeń" (art. 23 ust. 2 pkt 1), w tym przypadku, sentencja wyroku karnego o sygn. [...] nie precyzuje jednak w jakim zakresie poświadczenie nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne - faktu odbycia przez Skarżącą wymaganych przez art. 23 ust. 2 pkt 1 zajęć części teoretycznej, dotyczy konkretnej części wpisów, co ewentualnie mogłoby rodzić wątpliwości czy "wymagane" szkolenie, obejmujące (m.in.) udział w w/w minimum 80% przewidzianych w programie zajęć części teoretycznej, zostało przez Skarżącą faktycznie zrealizowane.
Odnotowania wymaga jeszcze jednak kwestia. Jak sygnalizowano powyżej, w odniesieniu do czynów wskazanych w pkt 22 K. P. i pkt 22 P. J., Sąd karny uznał oskarżonego K. P. za winnego m.in. popełnienia zarzucanych mu i opisanych w pkt 22 czynów stanowiących występki z art. 271 § 1 i 3 k.k. i art. 270 § 1 k.k., oraz uznał oskarżonego P. J. za winnego popełnienia zarzucanych mu i opisanych w pkt 22 czynów stanowiących występki z art. 271 § 1 i 3 k.k. Są to odrębne czyny zabronione.
Stosownie do treści art. 270 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny - kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Dobrem chronionym w przypadku przestępstw przeciwko wiarygodności dokumentów jest pewność obrotu prawnego, opierająca się na zaufaniu do dokumentu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1996 r. sygn. II KKN 24/96, Prok. i Pr. 1997, nr 2, poz. 5), czy też dobro prawne ogólnej natury, jakim jest wiarygodność dokumentu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2011 r. sygn. II KK 13/11). Przedmiotem ochrony są również te prawa i stosunki prawne, których istnienie lub nieistnienie dany dokument stwierdza (zob. A. Marek (red.), Kodeks karny. Komentarz, s. 577 w: M. Mozgawa(red.), Kodeks karny. Komentarz, wyd. VII, WK 2015). Znamiona czasownikowe przestępstwa określonego w § 1 (zwanego fałszem materialnym dokumentu) wyrażono m.in. określeniem "podrabia". Podrabianiem jest nadanie jakiemuś przedmiotowi (np. pismu) pozorów dokumentu w celu wywołania wrażenia, że zawarta w nim treść pochodzi od wymienionego w nim wystawcy, podczas gdy w rzeczywistości tak nie jest (zob. M. Mozgawa Marek (red.), Kodeks karny. Komentarz, wyd. VII, WK 2015).
Natomiast zgodnie z art. 271 k.k. funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (§ 1). Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 (§ 3). Jak wskazuje się w literaturze przedmiotu, w przestępstwie z art. 271 k.k. (zwanym fałszem intelektualnym) czynność sprawcza polega na poświadczeniu nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne. Poświadczenie nieprawdy może polegać na potwierdzeniu okoliczności, które nie miały miejsca, lub też na ich przeinaczeniu lub zatajeniu; potwierdzenie to może mieć charakter odrębnego dokumentu, może być też częścią innego dokumentu (zob. Wróbel w: Zoll II, s. 1343). Poprzez poświadczenie nieprawdy sprawca uprawniony do wystawienia dokumentu tworzy dokument autentyczny, jednakże o nieprawdziwej treści w zakresie okoliczności mającej znaczenie prawne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2002 r. sygn. II KKN 139/01). Przestępstwo fałszu intelektualnego ma charakter umyślny. Sprawca musi obejmować swoją świadomością, że poświadcza nieprawdę (zob. A. Marek (red.), Kodeks karny. Komentarz, s. 583 w: M. Mozgawa (red.), Kodeks karny. Komentarz, wyd. VII, WK 2015).
W tym kontekście, w odniesieniu do stwierdzonego wyrokiem karnym podrobienia dokumentów w postaci: karty przeprowadzonych zajęć Skarżącej, datowanego na 6 października 2014 r. arkusza przebiegu egzaminu praktycznego wewnętrznego Skarżącej oraz datowanego na dzień 6 października 2014 r. zaświadczenia nr [...] (pkt 22 dotyczący K. P.), powyższe nie jest tożsame z nieodbyciem wskazanych w karcie zajęć, czy też nieprzeprowadzeniem egzaminu praktycznego wewnętrznego. Jest to czyn stypizowany w art. 270 § 1 k.k.
Jednakże stwierdzenie wyrokiem karnym czynu stypizowanego w art. 271 § 1 i 3 k.k., opisanego w pkt 22 (str. 24-25) w odniesieniu do K. P. oraz w pkt 22 (str. 213-214) w odniesieniu do P. J., tj. poświadczenie nieprawdy co do okoliczności mających znaczenie prawne co do faktu ukończenia przez Skarżącą wszystkich wymaganych przez ustawę o kierujących pojazdami zajęć szkoleniowych, w tym co do faktu odbycia przez Skarżącą nauki udzielania pierwszej pomocy, ukończenia egzaminu praktycznego wewnętrznego i egzaminu teoretycznego wewnętrznego oraz odbycia zajęć części teoretycznej, zatem przestępstwa o charakterze umyślnym, gdy sprawca obejmuje swoją świadomością, że poświadcza nieprawdę, nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości co do nieodbycia przez kursanta tych zajęć, zatem (w zakresie w jakim stwierdził sąd karny – art. 23 ust. 2 pkt 1, 3 i 4), zajęć wymaganych dla wydania zaświadczenia o ukończeniu szkolenia.
Mając powyższe na uwadze, a także treść art. 11 p.p.s.a., w myśl którego ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny, uznać w rezultacie należało, iż Skarżąca nie posiadała "zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia", o którym mowa w art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami.
Ponadto wydawane na podstawie art. 27 ust. 4 ustawy zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, podpisywane zgodnie z ust. 5 tego przepisu przez odpowiednio kierownika ośrodka szkolenia kierowców albo kierownika innego podmiotu prowadzącego szkolenie, wydawane jest osobie, która spełniła warunki określone w tej regulacji. Zaświadczenie to stanowi urzędowe potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 2 k.p.a), zatem stwierdzenie przez sąd karny, iż zaświadczenie to nie odzwierciedla faktów lub stanu prawnego, co nastąpiło wyrokiem Sądu Rejonowego w M. w sprawie o sygn. [...], oznacza pozbawienie zaświadczenia waloru dowodowego, a w realiach rozpoznawanej sprawy nie mogło potwierdzać odbycia przez Skarżącą "wymaganego" szkolenia. Nadto, przedstawione zaświadczenie nr [...] z dnia 6 października 2014 r., jak stwierdził sąd karny, zawierało wpisy dokonane "w celu osiągnięcia korzyści majątkowej".
W ocenie Sądu, egzaminowi państwowemu została poddana osoba, o której mowa w art. 50 ust. 2, tj. nieposiadająca zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia, co uzasadniało zastosowanie art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania. Brak było zatem podstaw do podzielenia zarzutu skargi naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 8 k.p.a. Uzasadnienia zaskarżonych decyzji spełniają rygory uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji. Podniesiony natomiast w zarzutach skargi art. 11 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami dotyczy przesłanek wydania prawa jazdy, i w toku niniejszego postępowania w przedmiocie unieważnienia egzaminu nie mógł zostać naruszony. Chybiony pozostawał również zarzut naruszenia norm konstytucyjnych. Przepis art. 72 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami przewiduje możliwość unieważnienia egzaminu państwowego w przypadkach wskazanych w tym przepisie, która to okoliczność w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie zaistniała.
W toku dokonywanej analizy sądowoadministracyjnej, Sąd miał również na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyrokach z dnia 25 maja 2023 r.: sygn. akt II GSK 145/23 (uchylający zaskarżony wyrok tut. Sądu z dnia 27 października 2022 r. sygn. II SA/Gl 887/22 i oddalający skargę), sygn. akt II GSK 246/23 (uchylający zaskarżony wyrok tut. Sądu z dnia 23 listopada 2022 r. sygn. II SA/Gl 1151/22 i oddalający skargę) oraz sygn. akt II GSK 242/23 (uchylający zaskarżony wyrok tut. Sądu z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. II SA/Gl 1036/22 i oddalający skargę), które zapadły w sprawach o zbliżonych stanach faktycznych do sprawy niniejszej, w tym wyrażone tam skutki stwierdzenia przez sąd karny, iż zaświadczenie nie odzwierciedla faktów lub stanu prawnego.
Powołane przez Skarżącą stanowisko wyrażane w orzeczeniach sądów administracyjnych, nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie, zapadły bowiem w odmiennych stanach faktycznych. Mianowicie, przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Rz 552/21 strona skarżąca pominęła, że unieważnienie egzaminu zostało oparte o art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami (dwukrotnego nieprawidłowego wykonania zadania egzaminacyjnego), podczas gdy w rozpoznawanej sprawie podstawa prawna unieważnienia wynika z pkt 1 tej regulacji. Podobnie - do podstawy prawnej z art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy odnosi się przywołany w skardze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2017 r. sygn. I OSK 2213/16. Nie jest to sytuacja tożsama z poświadczeniem nieprawdy co do faktu ukończenia wszystkich wymaganych przez ustawę o kierujących pojazdami zajęć szkoleniowych.
W odniesieniu natomiast do załączników skargi wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone, stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. Ponadto przedłożone załączniki to wyłącznie kserokopie dokumentów.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek w tym przedmiocie, przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącą oraz Uczestników postępowania w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, z tym że Uczestników zawiadomiono o powyższym wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.
Zdanie odrębne
UZASADNIENIE
zdania odrębnego do wyroku
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 27 lipca 2023 r.
W mojej ocenie orzeczenie składu orzekającego jest niezgodne z obowiązującym prawem, zarówno krajowym, jak i unijnym.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Uważam, że przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, iż jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem, moim zdaniem, przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. powinno skutkować jego uchyleniem.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Niewątpliwie wyrokiem Sądu Rejonowego stwierdzono, że sprawca, będąc właścicielem Ośrodka Szkolenia Kierowców, jako osoba uprawniona do wystawiania dokumentów, poświadczył w nich nieprawdę co do okoliczności mających znaczenie prawne, w tym m. in. co do faktu odbycia części zajęć. Na podstawie tak sporządzonej dokumentacji strona przystąpiła do egzaminu teoretycznego oraz praktycznego na prawo jazdy oraz uzyskała uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi.
W świetle art. 76 § 1 k.p.a. "Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone." Wyrok sądowy jest niewątpliwie takim dowodem.
Przepis art. 76 § 3 k.p.a. dopuszcza jednak obalenie domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w dokumencie stwierdzone, w drodze przeprowadzenia dowodu przeciwko treści (osnowie) takiego dokumentu. O konieczności przeprowadzenia takich dowodów strona informowała w toku postepowania, jako że nie poczuwała się do zaniedbań, a sama ani nie była stroną postępowania karnego (wyrok dotyczył innej osoby), ani też nie miała możliwości, by uzyskać dowody, które są dostępne organowi (np. przesłuchanie świadków, zebranie dodatkowej dokumentacji).
Należy również wyraźnie zastrzec, że art. 11 p.p.s.a., na który powołuje się w sposób dorozumiany SKO, nie powinien mieć zastosowania wobec strony skarżącej. W świetle tego przepisu "Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny".
Przepis ten nie powinien mieć tu zastosowania, bowiem wyrok karny dotyczył innej osoby. Strona skarżąca, przy innej interpretacji art. 11 p.p.s.a., mogłaby zostać dotknięta skutkami prawnymi takiego orzeczenia, bez możliwości wysłuchania przez organ i przez Sąd. W takiej sytuacji naruszono by istotne względy wynikające z prawa procesowego oraz praw podstawowych. Trudno byłoby pogodzić taki rozszerzony skutek na niekorzyść niebiorącej udziału w postępowaniu karnym osoby, z zasadą uczciwego postępowania, tym bardziej, że zostałaby jej odebrana możliwość obrony jej praw przed wydaniem rozstrzygnięcia. Prawo do bycia wysłuchanym, będące emanacją zasady państwa prawnego i należące do uznanych w orzecznictwie ogólnych zasad prawa krajowego i unijnego, nie byłoby tu zapewnione w wystarczający sposób, stałoby się fikcyjne.
W niniejszej sprawie wprost odmówiono stronie skarżącej prowadzenia dalszych czynności dowodowych, mających na celu weryfikację jej twierdzeń, powołując się na związanie wyrokiem karnym dotyczącym innej osoby, czym uczyniono jej prawo do wysłuchania prawem iluzorycznym. Przyjęcie stanowiska zaprezentowanego przez organ w zakresie pełnego związania wyrokiem karnym, czyniłoby również fikcyjną realizację prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Prawo to formalnie przysługiwałoby, jednak Sąd Administracyjny nie mógłby w żaden sposób pozytywnie odnieść się do zarzutów, byłby bowiem związany wyrokiem karnym Sądu Rejonowego, odnoszącym się do innej osoby. Taka interpretacja nie może zostać zaakceptowana.
Na marginesie można podać (choć przepis ten nie ma tu zastosowania), że podobna regulacja zawarta jest w art. 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 z późn. zm. – dalej k.p.c.). Stwierdza on, że "Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Jednakże osoba, która nie była oskarżona, może powoływać się w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność cywilną."
Rozwiązanie zagwarantowane w art. 11 k.p.c. jest bliższe podejściu wymaganemu z perspektywy prawa unijnego. Odnosząc się do wspomnianego wcześniej skutku rozszerzonej prawomocności wyroków, warto bowiem sięgnąć do opinii Rzecznik Generalnej Vericy Trstenjak, przedstawionej w dniu 6 grudnia 2011 r. w sprawie zawisłej przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, tj. Nemzeti Fogyasztóvédelmi Hatóság przeciwko Invitel Távközlési Zrt., w sprawie C-472/10 (ECLI:EU:C:2011:806). Jakkolwiek problem dotyczył innego zagadnienia materialnoprawnego i procesowego, to jednak wart jest przytoczenia, bowiem odnosi się do nienaruszalnych standardów prawnych, które powinny być zapewnione stronom w prowadzonych postępowaniach administracyjnych. Rzecznik stwierdza, że podmioty (tam "przedsiębiorcy"), które nie brały udziału w postępowaniu, w którym zapadło orzeczenie (tam skuteczne erga omnes), mogłyby zostać dotknięte skutkami prawnymi takiego orzeczenia, bez możliwości wysłuchania przez sąd. W takich przypadkach naruszono by istotne względy wynikające z prawa procesowego oraz praw podstawowych. Trudno byłoby pogodzić taki rozszerzony skutek na niekorzyść niebiorących udziału w postępowaniu podmiotów z zasadą uczciwego postępowania sądowego, tym bardziej, że zostałaby im odebrana możliwość zajęcia stanowiska przed wydaniem odnoszącego się do nich wyroku. Prawo do bycia wysłuchanym, będące emanacją zasady państwa prawnego i należące do uznanych w orzecznictwie ogólnych zasad prawa Unii, nie byłoby zapewnione w wystarczający sposób.
Są to wszystko wymogi, które sformułowano m. in. w wyroku ówczesnego Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 14 maja 1998 r., Windpark Groothusen GmbH & Co. Betriebs KG przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich, sprawa C-48/96 P (ECLI:EU:C:1998:223). Zauważa się tam, iż prawo osoby do wysłuchania (right to a hearing) przed przyjęciem aktu dotyczącego tej osoby powstaje w przypadku, gdy rozważa się nałożenie kary lub przyjęcie środka mogącego mieć negatywny wpływ na sytuację prawną tej osoby (pkt 47).
Ustalenia poczynione przez Trybunał Sprawiedliwości mają zatem charakter uniwersalny, formułując pewne standardy proceduralne i mogą być pomocne przy dokonywaniu wykładni przepisów krajowych w zakresie rozszerzonej prawomocności orzeczeń oraz jej wpływu na podmioty trzecie.
Powstaje tu więc problem pogodzenia prawa krajowego z ww. wymaganiami prawa unijnego i zapewnienia należytych praw wszystkim podmiotom. Powinien być on rozwiązany zgodnie z tak nakreślonymi standardami, nie tylko przez ustawodawcę, ale i przez sądy, co powoduje konieczność stosowania wykładni prounijnej oraz zasady pierwszeństwa prawa unijnego (art. 91 ust. 3 Konstytucji RP).
Należy dodać, że art. 11 p.p.s.a., rzutujący także na postępowania przed organami administracyjnymi, służy m. in. ułatwieniom dowodowym, by nie było konieczności ponownego przeprowadzania dowodów, które przeprowadził już sąd karny. Niejednokrotnie są to sprawy prowadzone przez wiele lat, zanim zapadnie prawomocny wyrok skazujący. Nie może jednak przepis ten być intepretowany w sposób odbierający uprawnienia procesowe w postępowaniach administracyjnych (i sądowoadministracyjnych) osobom, które w postępowaniu karnym nie brały udziału i nie miały żadnego wpływu na rozstrzygnięcie ich pośrednio, negatywnie dotyczące.
Organy zatem, moim zdaniem, wadliwie poprzestały na ustaleniach prawomocnego wyroku sądu karnego dotyczącego innej osoby.
Organy administracyjnie nie powinny były ograniczać postępowania dowodowego, zadowalając się odwołaniem do prawomocnego wyroku karnego, skazującego inną osobę. Skoro art. 11 p.p.s.a. nie powinien mieć zastosowania w postępowaniu dotyczącym strony skarżącej, a obalenie domniemania wynikającego z treści dokumentu urzędowego jest możliwe (art. 76 ust. 3 k.p.a.), należało sprawę wyjaśnić rzetelnie, zwłaszcza że strona kwestionowała swoje rzekome zaniedbania.
Organy nie wykazały jednocześnie, by doszło do skazania strony skarżącej z art. 270 §1 albo 273 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 1138 z późn. zm.), czyli za czyn polegający na używaniu sfałszowanego, ewentualnie poświadczającego nieprawdę dokumentu. Marszałek Województwa mimo to wskazał wprost: "Powyższe wskazuje, że Pani (...) w procesie ubiegania się o prawo jazdy (...) posługiwała się dokumentem, w którym poświadczono nieprawdę". Przypomnieć należy, że w państwie prawa obowiązuje zasada domniemania niewinności (art. 2 i 42 ust. 3 Konstytucji), a winę za czyny zabronione może przypisać wyłącznie sąd karny.
Zauważyć trzeba również, że działalność gospodarcza w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców była działalnością regulowaną w rozumieniu przepisów ówcześnie obowiązującej (dziś archiwalnej) ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 2168 ze zm.) i wymagała uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców prowadzących ośrodek szkolenia kierowców (art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami; obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 622 z późn. zm. – dalej: u.k.p.). Celem takiej regulacji było i jest m. in. to, że kierownik ośrodka szkolenia kierowców wykonuje szereg czynności administracyjnych, wymienionych w art. 27 powyższej ustawy. Dotyczą one także poprawności (wiarygodności) prowadzonej dokumentacji szkoleniowej. Pełni więc on rolę podmiotu administrującego.
Dodatkowo, zgodnie z treścią art. 43 ust. 1 u.k.p., starosta prowadzi nadzór w zakresie zgodności prowadzenia szkolenia osób ubiegających się o uzyskanie uprawnień do kierowania motorowerem lub pojazdami silnikowymi, kursu dla kandydatów na instruktorów i kandydatów na wykładowców oraz dla instruktorów i wykładowców, z wymaganiami określonymi w przepisach ustawy. Co więcej, stosownie do treści art. 43 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy organ ten, w ramach nadzoru, prowadzi kontrolę działalności ośrodka szkolenia kierowców.
Z powyższego wynika zatem, że osoba ubiegająca się o uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami, podejmując szkolenie w legalnie działającym ośrodku prowadzącym taką działalność i pozostającym pod nadzorem, ma usprawiedliwione podstawy oczekiwać, że wystawione tam zaświadczenie jest legalne i tym samym może stanowić podstawę dopuszczenia jej do egzaminu państwowego, a po jego zdaniu, do uzyskania uprawnień do kierowania pojazdami.
Należało także wziąć pod uwagę zasadę zaufania obywatela do organu (art. 8 § 1 k.p.a.), zwłaszcza w sytuacji, gdy powołano się na okoliczności wskazujące jednocześnie na brak dostatecznego nadzoru właściwego starosty nad ośrodkiem szkolenia kierowców.
W okolicznościach niniejszej sprawy doszło zatem do kolizji pomiędzy zasadą legalizmu (art. 6 k.p.a.) a zasadą zaufania obywatela do organu (art. 8 § 1 k.p.a.) i obowiązkiem wyważania interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy stosujące prawo – w tym sądy i organy administracji publicznej – są w takich przypadkach zobowiązane do odpowiedniego wyważenia wszystkich wchodzących w grę wartości konstytucyjnie chronionych. Innymi słowy, interes społeczny powinien być w odpowiedni sposób wyważony ze słusznym interesem obywatela, o czym mówi art. 7 k.p.a. Istotne jest przy tym zagwarantowanie rzetelnego (a nie arbitralnego) postępowania stronie, której uprawnienia miałyby być odebrane.
Nawet jeśli strona w perspektywie czasowej miałaby stracić uprawnienia do kierowania pojazdami, to tym bardziej należy jej zagwarantować wszelkie prawa procesowe. Są one wartością samoistną.
Nie można też uznawać, że jeśli zaświadczenie z ośrodka szkolenia kierowców potwierdza nieprawdę (co ustalono po wielu latach od uzyskania uprawnień do kierowania pojazdami), to oznacza jednocześnie, że w ogóle brak jest dokumentu, będącego podstawą przystąpienia do egzaminu na prawo jazdy. Dokument ten istnieje, ale co najwyżej obarczony jest wadą prawną. Nawet jeśli zaświadczenie o odbyciu szkolenia stwierdzało nieprawdę, to wiedza ta i umiejętności, będące przedmiotem zajęć szkoleniowych, podlegały sprawdzeniu w toku późniejszego egzaminu. Ten został przez stronę skarżącą zdany.
Uważam, że organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należałoby uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu.
Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., powinny stwarzać podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.,