II SA/Gl 562/25

II SA/Gl 562/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-09-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Beata Kalaga-Gajewska
Krzysztof Nowak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 177
art. 193, art. 194
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 lutego 2025 r. nr SKO.PS/41.5/69/2025/1817 w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 lutego 2025 r., nr SKO.PS/41.5/69/2025/1817 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 2 stycznia 2025 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
Prezydent w pkt 1 decyzji z 2 stycznia 2025 r. ustalił A.G. (dalej "Skarżąca") comiesięczną opłatę za pobyt dziecka M.G. w pieczy zastępczej w wysokości 1.361,00 zł miesięcznie za okres od 1.09.2023 r. do 31.05.2024 r. oraz w wysokości 1.517,00 zł miesięcznie za okres od 01.06.2024 r. do 28.02.2025 r. W pkt 2 decyzji zobowiązał Skarżącą do ponoszenia opłaty określonej w decyzji. W pkt 3 decyzji wskazano, że od opłaty naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja stanie się ostateczna. Terminy płatności i sposób płatności opłaty zostały określone w pkt 4 decyzji.
Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 193 i art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 177 z późn. zm.; dalej "u.w.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a.") oraz § 1 uchwały Rady Miasta G. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub opłaty za wyżywienie i zakwaterowanie dziecka umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej (Dz. U. Woj. Śląsk. z [...] r., poz. [...]; dalej "Uchwała").
W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej są matka dziecka – Skarżąca oraz ojciec dziecka. Decyzją z 22 lipca 2024 r., nr [...] odmówiono Skarżącej odstąpienia od ustalenia opłaty, zaś decyzją z 7 czerwca 2023 r., nr [...] odstąpiono od ustalenia opłaty na rzecz ojca dziecka. Organ I instancji nie dysponuje informacjami o aktualnej sytuacji materialno-bytowej Skarżącej (w tym o wydatkach rodziny Skarżącej), gdyż nie dostarczyła ona wymaganej dokumentacji. Z urzędu ustalono, że Skarżąca korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, tj. w miesiącu poprzedzającym wszczęcie postępowania (wrzesień 2024 r.) Skarżącej został wypłacony zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. Jednakże ta informacja nie pozwala na odstąpienie od ustalenia opłaty.
W odwołaniu od decyzji Skarżąca wskazała, że jej dzieci przebywają w pieczy zastępczej wbrew jej woli. Dzieci zostały zabrane w związku z zachowaniem jej męża, z którym aktualnie się rozwodzi. Wyjaśniła, że jest osobą niepełnosprawną intelektualnie w stopniu umiarkowanym, leczy się psychiatrycznie. Nadto jest nieporadna finansowo, ogłaszała upadłość konsumencką, a obecnie ma nowe zadłużenie. Następnie wskazała, że utrzymuje się z renty w wysokości 1699 zł brutto, a także z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1700 zł miesięcznie. Otrzymuje także zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. Z zarobionych środków płaci alimenty na dzieci w kwocie 100 zł, opłaty za mieszkanie w kwocie 896 zł, gaz w kwocie 80 zł miesięcznie i spłaca zadłużenie w ramach ugody po 264 zł miesięcznie. Za prąd w lutym 2025 r. musi zapłacić 408 zł. Ponadto uiszcza opłaty za telewizję i telefon w kwocie 400 zł miesięcznie oraz spłaca raty za telefon męża w wysokości 273 zł miesięcznie. Pozostałe środki przeznacza na zakup jedzenia i podstawowych produktów higienicznych. Nie posiada żadnego majątku. Nałożony na nią obowiązek płacenia po 5000 zł miesięcznie wynikający z trzech odrębnych decyzji jest niemożliwy do zrealizowania biorąc pod uwagę uzyskiwane przez nią dochody. W ocenie Skarżącej spełnia ona zatem część przesłanek wynikających z Uchwały, w tym płaci alimenty, występuje niepełnosprawność, długotrwała choroba psychiczna. Skarżąca zaznaczyła, że jest osobą nieporadną życiowo i nie rozumie wszystkich pism do niej kierowanych.
Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta, uznając zarzuty odwołania za bezzasadne. W jej uzasadnieniu wskazało, że w obrocie prawnym jest ostateczna decyzja Prezydenta z 22 lipca 2024 r., na mocy której odmówiono Skarżącej odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej od 1 września 2023 r. Wobec tego zachodziły podstawy do ustalenia opłaty w drodze decyzji administracyjnej. W przypadku decyzji z art. 194 ust.1 u.w.r. kwestia sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej pozostaje bez znaczenia. Osoby zobowiązane ponoszą z mocy przepisów prawa opłatę do wysokości tzw. średniego miesięcznego kosztu utrzymania wskazanego w art. 196 u.w.r. Skarżąca ma możliwość skorzystania z ulg przewidzianych w Uchwale takich jak umorzenie ustalonej opłaty w całości bądź części, odroczenie terminu jej płatności lub rozłożenie opłaty na raty.
W skardze na powyższą decyzję, Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów u.w.r., postanowień Uchwały, Konstytucji RP oraz prawa Unii Europejskiej. Wskazała, że decyzje nie uwzględniają jej sytuacji osobistej i materialnej.
W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, opisał przebieg postępowania administracyjnego oraz powtórzył swoje stanowisko wyrażone
w zaskarżonej decyzji.
Pismem z 8 września 2025 r. do sprawy przystąpił pełnomocnik Skarżącej ustanowiony z urzędu. Pełnomocnik podtrzymał osobistą skargę Skarżącej i precyzując jej stanowisko wskazał, że zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie:
1) art. 193 ust. 1 i ust. 2 u.w.r. w związku z art. 62 k.p.a. oraz art. 28 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, a to pominięcie, iż stronami postępowania winna być zarówno Skarżąca, jak i ojciec dzieci;
2) art. 194 ust. 1-2 u.w.r. w związku z § 1 ust. 6, § 4 ust. 1 oraz 3 Uchwały poprzez nieprawidłową ich wykładnię, a to pominięcie, iż wobec możliwości po stronie Prezydenta odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub jej częściowego umorzenia, nie można uznawać, jakoby organ ten był związany ostateczną decyzją;
3) § 1 ust. 6 Uchwały w związku z art. 4 oraz art. 5 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej poprzez ich niezastosowanie, a to pominięcie, że Skarżąca jako osoba, której przyznano rentę socjalną, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, toteż spełnia przesłankę znacznego stopnia niepełnosprawności, co winno zostać ponownie rozpoznane przed ustaleniem opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej;
4) § 4 ust. 1 oraz 3 Uchwały w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez ich niezastosowanie, a to pominięcie, że Skarżąca, kwalifikowała się na częściowe umorzenie odpłatności za przebywanie swoich dzieci w pieczy zastępczej i zachodziły przesłanki do udzielenia jej tegoż zwolnienia z urzędu;
5) art. 193 ust. 1 oraz ust. 2 u.w.r. w związku z art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz w związku z § 1 ust. 6, jak również § 4 ust. 1 i 3 Uchwały poprzez ich nieprawidłową wykładnię, szczególnie w świetle art. 3 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, jego art. 9, jak również art. 153 ust. 1 lit. c Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a to poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że Skarżącej nie przysługuje odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub jej częściowe umorzenie, gdyż pracuje w zakładzie pracy chronionej, podczas gdy ojcu dzieci takiego dobrodziejstwa udzielono na podstawie zawinionego braku dochodu;
6) art. 7a § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a to pominięcie kwestii możliwych wątpliwości co do normy prawnej poprzez całkowity brak rozważenia któregokolwiek elementu sprawy;
7) art. 140 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, a to brak jakiegokolwiek realnego postępowania przez Organem odwoławczym przed wydaniem decyzji;
8) art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i art. 138 § 1 ust. 2 oraz § 2 poprzez ich niezastosowanie, a to utrzymanie w mocy decyzji dotkniętej rażącymi naruszeniami prawa;
9) art. 136 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a to nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego, ani też wyjaśniającego w jakimkolwiek zakresie przez Organ odwoławczy;
10) art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 i 80 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, a to oparcie się przez Kolegium na nie w pełni i nieprawidłowo zebranym materialne dowodowym i błędne jego rozpatrzenie, a zwłaszcza całkowite wyłączenie z rozpoznania argumentów Skarżącej;
11) art. 34 § 1 k.p.a. w związku z art. 82 k.c. poprzez ich niezastosowanie, a to brak wystąpienia przez organy z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla Skarżącej, która to była realnie niezdolna do czynności prawnych, szczególnie rzetelnego prowadzenia sprawy.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zobowiązanie organu do wydania decyzji o odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a co najmniej jej o częściowym umorzeniu oraz o zwrot od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.").
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji Organu I instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Na wstępnie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 193 ust. 1 u.w.r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę. Wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej zależna jest od formy pieczy zastępczej. W przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka rodzice ponoszą opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 u.w.r. (art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r.). W przypadku zaś umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym rodzice ponoszą opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (art. 193 ust. 1 pkt 2 u.w.r.). Opłatę rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej i odpowiadają za nią solidarnie (art. 193 ust. 1a i ust. 2 u.w.r.). Opłatę ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 u.w.r.). Opłatę ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (art. 194 ust. 1 u.w.r.). Stosownie do art. 194 ust. 2 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (art. 194 ust. 3 u.w.r.).
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że małoletnia została początkowo umieszczona w zawodowej rodzinie zastępczej, a następnie w pieczy zastępczej innej niż zawodowa rodzina zastępcza (postanowienia Sądu Rejonowego w G. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z: [...] r., [...]; [...] r., [...] ; [...] r., [...], [...]r., [...] oraz informacje o przekazaniu małoletniej do rodziny zastępczej). Nie jest także sporne, że decyzją zmieniającą z 15 maja 2023 r., nr [...] Prezydent przyznał rodzinie zastępczej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej w kwocie 1.361,00 zł miesięcznie od 1 czerwca 2023 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej, na okres nie dłuższy niż osiągnięcie pełnoletności, a decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Natomiast decyzją zmieniającą z 14 maja 2024 r., nr [...] przyznano na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinnym domu dziecka comiesięczne świadczenie w wysokości 1.517,00 zł od 1 czerwca 2024 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodzinnego domu dziecka, na okres nie dłuższy niż do osiągnięcia pełnoletności. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Z akt sprawy wynika również, że postępowanie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia Skarżącej odpłatności za pobyt małoletniej w pieczy zastępczej zakończyło się decyzją z 22 lipca 2024 r. o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za okres od 1 września 2023 r. Decyzja ta została doręczona Skarżącej 30 lipca 2024 r. i jest w świetle art. 16 § 1 i 2 k.p.a. decyzją ostateczną i prawomocną. Z kolei w prawomocnie zakończonym postępowaniu, Prezydent decyzją z 7 czerwca 2023 r. odstąpił od ustalenia ojcu małoletniej opłaty za jej pobyt w pieczy zastępczej. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest zaś ustalenie opłaty za pobyt małoletniej w pieczy zastępczej w trybie art. 194 ust. 1 w związku z art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r.
Przechodząc do kwestii spornych, Sąd nie podziela stanowiska Skarżącej, że stronami w postępowaniu winna być zarówno Skarżąca, jak i ojciec dziecka. Oczywiście zasadą wynikającą z art. 193 ust. 1a i ust. 2 u.w.r. jest uczestnictwo w charakterze strony w postępowaniu w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej obydwojga rodziców dziecka. Jednakże zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, tj. mogą zaistnieć okoliczności wyłączające odpowiedzialność jednego z rodziców (np. śmierć, brak możliwości ustalenia jego miejsca pobytu czy wydanie decyzji o odstąpieniu od ustalenia opłaty). Organy w uzasadnieniu rozstrzygnięć podały przyczynę pominięcia ojca dziecka w postępowaniu, tj. wskazały na istniejącą w obrocie prawnym prawomocną decyzję o odstąpieniu od ustalenia ojcu dziecka opłaty za pobyt małoletniej w pieczy zastępczej. Krąg stron postępowania został zatem ustalony prawidłowo.
Następnie należy zauważyć, że Organ I instancji przed wszczęciem z urzędu postępowania o ustalenie Skarżącej odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej zakończył postępowanie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia tej odpłatności. Z uzasadnienia prawomocnej decyzji z 22 lipca 2024 r. o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty wynika, że Skarżąca nie powołała się na żadne okoliczności świadczące o wystąpieniu przesłanek uprawniających do odstąpienia od odpłatności, a wskazane w Uchwale, ani ich nie udokumentowała. Z kolei posiadane przez Organ I instancji informacje na temat sytuacji Skarżącej nie pozwoliły na wydanie decyzji w przedmiocie odstąpienia od odpłatności. Skoro prawomocnie odmówiono Skarżącej odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej to istniała podstawa do wszczęcia postępowania o ustalenie odpłatności. Gdy została wydana decyzja o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej to w świetle art. 194 ust. 1 u.w.r. organ jest zobowiązany wydać decyzję o ustaleniu takiej opłaty. Wprawdzie obowiązek ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej wynika wprost z ustawy, ale doznaje on konkretyzacji dopiero w drodze decyzji administracyjnej (akt kształtujący).
Zauważyć należy, że decyzja ustalająca wysokość opłaty jest decyzją związaną. Wysokość opłaty jest bowiem zależna od formy pieczy zastępczej oraz wysokości wydatków ponoszonych przez organy samorządu terytorialnego z tego tytułu. W tym zakresie organ wydający decyzję podejmuje stosowne rozstrzygnięcie w warunkach związania treścią normy prawnej i nie dysponuje możliwością miarkowania wysokości tej opłaty (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2025 r., II SA/Gl 1692/24, opublikowano w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Organ ustala jedynie, od kiedy dziecko jest w pieczy zastępczej i ile wynoszą przyznane świadczenia oraz dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 u.w.r., bądź ile wynoszą średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce lub ośrodku. Wobec tego - wbrew stanowisku Skarżącej - wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie jest zależna od sytuacji finansowej, zdrowotnej czy rodzinnej osoby zobowiązanej do jej uiszczenia.
Zdaniem Skarżącej, w ramach postępowania o ustalenie opłaty za pobyt małoletniej w pieczy zastępczej organ zobligowany był ponownie zbadać kwestię odstąpienia od ustalenia opłaty, a także dodatkowo kwestię umorzenia opłaty. Zdaniem zaś Sądu okoliczność, że rozwiązania polegające na zastosowaniu wobec osoby zobowiązanej ulg w ponoszeniu odpłatności, tj. odstąpienie od ustalenia opłaty, umorzenie, odroczenie terminu płatności i rozłożenie na raty, zawarto w jednym przepisie art. 194 ust. 3 u.w.r. nie oznacza, że rozważenie zastosowania ww. ulg powinno nastąpić w ramach jednego postępowania administracyjnego.
Z treści art. 194 ust. 3 u.w.r., jak i z ugruntowanego już orzecznictwa wynika, że instytucja odstąpienia od ustalenia opłaty stanowi ulgę, którą organ powinien rozważać na wstępie - przed wydaniem decyzji o ustaleniu opłaty (aktu związanego). Wynik postępowania w przedmiocie zastosowania ww. ulgi stanowi bowiem zagadnienie wstępne wobec przesłanek ustalenia opłaty z art. 193 ust. 1 w zw. z art. 194 ust. 1 u.w.r. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 8 marca 2019 r., I OSK 1264/17; 24 lutego 2021 r., I OSK 2349/20; z 14 listopada 2023 r., I OSK 2370/21; 15 lutego 2024 r., I OSK 1288/22 – opubl. w CBOSA).
Z kolei dopiero ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może stanowić podstawę dla pozostałych rozstrzygnięć, o których mowa w art. 194 ust. 3 u.w.r., tj. umorzenia opłaty w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu jej płatności lub rozłożenia na raty. O ile więc decyzja w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty jest decyzją wcześniejszą w stosunku do decyzji ustalającej, to decyzja w przedmiocie umorzenia opłaty lub rozłożenia na raty tej opłaty, z istoty rzeczy jest decyzją następczą w stosunku do decyzji ustalającej. Nie można bowiem skutecznie zastosować ulgi w spłacie należności, tak długo jak należność ta nie istnieje (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 8 lutego 2021 r., I OSK 2462/20; 26 października 2023 r., I OSK 2070/21; 20 lutego 2025 r., I OSK 389/24; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 26 lutego 2015 r., II SA/Sz 1182/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 10 marca 2015 r., II SA/Gl 590/14 – opubl. w CBOSA).
W postępowaniach zmierzających do rozstrzygnięcia każdej z ww. kwestii badane są inne przesłanki materialnoprawne wynikające z odrębnych przepisów. Każda z tych kwestii stanowi zatem odrębną sprawę administracyjną, inny jest też cel każdej z wydawanych decyzji i każda z nich podlega odrębnemu zaskarżeniu. Także z unormowań procedury administracyjnej wynika, że jedną indywidualną sprawę administracyjną załatwia się jedną decyzją (art. 1 pkt 1, art. 61, art. 66 § 1, art. 104 k.p.a.).
Nie są zatem trafne zarzuty skargi, że organy w postępowaniu w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt małoletniej w pieczy zastępczej zobligowane były z urzędu ponownie rozstrzygać sprawę odstąpienia od ustalenia opłaty, jak i sprawę umorzenia opłaty. Skarżąca nie skorzystała z możliwości zaskarżenia decyzji odmawiającej odstąpienia od odpłatności, co w konsekwencji doprowadziło do uprawomocnienia się tej decyzji bez weryfikacji jej prawidłowości przez organ wyższego stopnia i sąd administracyjny. Nie oznacza to jednak, że w tej sytuacji Skarżąca może kwestionować tę decyzję w postępowaniu w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt małoletniej w pieczy zastępczej. Sytuacja materialna i osobista Skarżącej może być z kolei uwzględniona w odrębnym postępowaniu, w przedmiocie zastosowania ulg, o czym Skarżącą poinformowano w końcowej treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt małoletniej w pieczy zastępczej zostało przeprowadzone prawidłowo. Organy wyjaśniły wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, a uzasadnienia obu decyzji odpowiadają wymaganiom art. 107 § 3 k.p.a. Zapewniona została także możliwość wypowiedzenia się strony przed wydaniem rozstrzygnięcia. Prawidłowo została określona kwota odpłatności w wysokości świadczeń i dodatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w pieczy zastępczej.
Jeśli chodzi o kwestie związane z zasadnością umieszczenia małoletniej w pieczy zastępczej należy wskazać, że umieszczenie małoletniej w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie orzeczeń sądu. To sąd zadecydował o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, a właściwy w sprawie organ administracji był zobowiązany jedynie do wykonania orzeczeń sądu. Poza zakresem rozpoznawanej sprawy pozostają zatem kwestie, które były podstawą umieszczenia małoletniej w pieczy zastępczej. Podobnie rzecz ma się ze zwolnieniem ojca dziecka z opłatności – nastąpiło to w odrębnym postępowaniu administracyjnym.
Odnosząc się do kwestii braku wystąpienia przez organy z wnioskiem o wyznaczenie dla Skarżącej przedstawiciela na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. to z akt sprawy nie wynika, aby Skarżąca została ubezwłasnowolniona ani aby toczyło się wobec niej postępowanie w sprawie ubezwłasnowolnienia. Okoliczność, że Skarżąca cierpi na choroby psychiczne i jest nieporadna życiowo nie przesądza automatycznie o niezdolności do czynności prawnych. Podkreślić należy, że w czasie trwającego postępowania Skarżąca nie podnosiła, że nie jest w stanie samodzielnie występować w postępowaniu, nie informowała organu o rodzaju i skutkach swoich dolegliwości, nie przedłożyła także żadnej dokumentacji medycznej.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że podniesione przez Skarżącą zarzuty są nieuzasadnione, zaś zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie doszukał się także innych naruszeń przepisów prawa procesowego, czy materialnego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.