II SA/Gl 542/22

II SA/Gl 542/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Elżbieta Kaznowska
Rafał Wolnik /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 510
art. 28 ust. 2, art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi E. B. i Z. B. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 18 lutego 2022 r. nr SOVI.621.25.2021 w przedmiocie wymeldowania 1) oddala skargę E. B.; 2) odrzuca skargę Z. B.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 2 września 2021 r. obecnie skarżący Z.B. wystąpił do Prezydenta Miasta C. o wymeldowanie M.B. (syna skarżących) z adresu: ul. [...], C.. Do wniosku załączono wydruk z księgi wieczystej nr [...] dla nieruchomości położonej pod wskazanym adresem, z którego wynika, że właścicielką tej nieruchomości jest obecnie skarżąca E.B.. Dołączono ponadto pełnomocnictwo udzielone skarżącemu przez skarżącą do reprezentowania jej w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 24 marca 2021 r. syn skarżących wyprowadził się do M. i od tego czasu mieszka pod adresem swojej partnerki życiowej lub pod innym adresem w wynajętym mieszkaniu. Ponadto we wniosku podano nr telefonu syna i jego partnerki.
Na skutek powyższego wniosku wszczęte zostało postępowanie administracyjne o wymeldowanie, w którym za strony uznano skarżącą (wnioskodawczynię) oraz M.B. Z kolei skarżący został uznany za pełnomocnika wnioskodawczyni.
W toku postępowania organ I instancji przesłuchał skarżącego jako pełnomocnika skarżącej, skontaktował się telefonicznie z synem skarżących oraz wystąpił do niego o pisemne wypowiedzenie się w sprawie wymeldowania. W rozmowie telefonicznej z dnia 21 września 2021 r. syn skarżących potwierdził, że nie mieszka pod dotychczasowym adresem od kwietnia 2021 r. Podał też swój aktualny adres.
Decyzją z dnia 30 listopada 2021 r. organ I instancji orzekł o wymeldowaniu syna skarżących z pobytu stałego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wymeldowany opuścił w sposób dobrowolny i trwały miejsce swojego dotychczasowego zameldowania na pobyt stały.
W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącej wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, w celu doprowadzenia do:
1) utrzymania dotychczasowego zameldowania syna w miejscu pobytu stałego pod dotychczasowym adresem do czasu zameldowania się w nowym miejscu zamieszkania;
2) dopełnienia obowiązku skierowania na wskazany przez syna adres do korespondencji pisma wzywając go do osobistego stawienia się w Urzędzie Miasta wraz z ewentualnym zaświadczeniem właściwego organu gminy w celu protokolarnego ustalenia, czy po dniu 24 marca 2021 r. zameldował się on w nowym miejscu zamieszkania, a jeśli tak to pod jakim adresem;
3) wyznaczenia 7-dniowego terminu do zapoznania się z aktami sprawy i złożenia oświadczenia końcowego.
Pełnomocnik skarżącej zarzucił: umyślnie naruszenie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (obecnie: Dz. U. z 2022, poz. 1191), zwanej dalej u.e.l., z powodu zastosowania tego przepisu do usunięcia syna z ewidencji ludności poprzez wymeldowanie go z miejsca pobytu stałego przed zameldowaniem się w nowym miejscu zamieszkania; umyślne naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. z powodu niedopełnienia obowiązku skierowania na wskazany przez syna adres do korespondencji pisma wzywającego go do osobistego stawienia się w Urzędzie Miasta wraz z ewentualnym zaświadczeniem właściwego organu gminy w celu protokolarnego ustalenia, czy po dniu 24 marca 2021 r. syn skarżących zameldował się w nowym miejscu zamieszkania, a jeśli tak to pod jakim adresem; umyślne naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. z powodu wyznaczenia jedynie 4-dniowego terminu (w tym 2 dni niepracujących) do zapoznania się z aktami sprawy i złożenia oświadczenia końcowego.
W toku postępowania odwoławczego, w związku z rozbieżnością pomiędzy żądaniami zawartymi we wniosku a treścią odwołania, organ odwoławczy zwrócił się do strony skarżącej o wskazanie, czy wycofuje swój wniosek z dnia 2 września 2021 r., co spowoduje umorzenie postępowania o wymeldowanie, a co za tym idzie syn skarżących nadal będzie posiadał meldunek pod dotychczasowym adresem, czy też wycofuje odwołanie od decyzji organu I instancji, co spowoduje utrzymanie w mocy tej decyzji.
W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej oświadczył, że nie wycofuje wniosku, nie wycofuje odwołania od decyzji organu I instancji, nadal podtrzymuje zarzut umyślnego naruszenia przez organ I instancji art. 10 § 1 k.p.a. oraz zarzut umyślnego naruszenia przez organ art. 35 u.e.l. Ponadto domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji w celu doprowadzenia do:
1) utrzymania dotychczasowego zameldowania syna do czasu zameldowania się przez niego w nowym miejscu zamieszkania;
2) ustalenia przez organ: czy dopełniony został przez syna obowiązek meldunkowy polegający na zameldowaniu się w nowym miejscu zamieszkania na pobyt czasowy.
Organ odwoławczy w dniu 4 lutego 2022 r. przeprowadził ponadto rozmowę telefoniczną z synem skarżących w sprawie jego wymeldowania z pobytu stałego, podczas której oświadczył on, że nie mieszka pod dotychczasowym adresem od kwietnia 2021 r. Obecnie nie ma gdzie się zameldować, ale jeżeliby miał to ze względu na RODO nie chce, aby meldunek był znany skarżącemu.
Rozpoznając odwołanie skarżącej, Wojewoda Śląski zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania. Wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał na przepisy art. 28 ust. 1 i 2 oraz art. 35 u.e.l. oraz odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych. W ocenie organu w sprawie jest bezsporne, że syn skarżących nie zamieszkuje pod dotychczasowym adresem. Wobec istoty instytucji zameldowania, która została w uzasadnieniu obszernie opisana, organ odwoławczy stwierdził, że pozostawienie w ewidencji ludności danych o zameldowaniu syna skarżących na pobyt stały pod dotychczasowym adresem w sytuacji, gdy nie przebywa on pod tym adresem od kwietnia 2021 r., pozostawałoby w sprzeczności z funkcją jaką ma pełnić ewidencja ludności w zakresie rejestracji danych, wynikających z przepisu art. 2 u.e.l. Decyzja o wymeldowaniu z pobytu stałego nie ma charakteru uznania administracyjnego. Obowiązkiem organu gminy jest orzeczenie o wymeldowaniu, z urzędu lub na wniosek strony, w razie spełnienia przesłanek wymienionych w art. 35 u.e.l., co w niniejszej sprawie miało miejsce.
Skargę na powyższą decyzję wnieśli oboje skarżący, zarzucając:
1) umyślne naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wyrażające się w braku dokonania z udziałem ich syna protokolarnych ustaleń, czy wyprowadził się on do nowego miejsca zamieszkania, czy stał się osobą bezdomną;
2) umyślne przekroczenie art. 35 u.e.l. wyrażające się wymeldowaniem syna z dotychczasowego miejsca pobytu stałego donikąd - bezpodstawnie twierdząc, że wymieniony stał się osobą bezdomną.
Wskazując na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji również w całości i zobowiązanie tego organu do wymeldowania syna z miejsca dotychczasowego pobytu stałego do nowego miejsca zamieszkania. Wnieśli ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżący wskazali m.in., że zaskarżona decyzja wydana została z umyślnym przekroczeniem art. 35 u.e.l. oraz że w decyzji tej organ wojewódzki stwierdził, że jest "Państwem w Państwie", w którym syn skarżących nie jest obowiązany zameldować się w nowym miejscu zamieszkania, a organy administracji publicznej pierwszej i drugiej instancji są uprawnione do wymeldowania go z dotychczasowego miejsca pobytu stałego donikąd - bezpodstawnie twierdząc, że stał się on osobą bezdomną.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całej rozciągłości stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić przyjdzie motywy odrzucenia skargi Z.B. Otóż zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (art. 50 § 2 p.p.s.a.).
Z powołanego przepisu wynika, że legitymacja do wniesienia skargi oparta jest na kryterium interesu prawnego. Pod pojęciem interesu prawnego należy rozumieć istnienie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnoszącego skargę a zaskarżonym aktem lub czynnością. O tym, czy konkretny podmiot ma w danej sprawie interes prawny, decyduje przepis prawa. Najczęściej będą to przepisy prawa materialnego, jednakże mogą to być również przepisy procesowe lub ustrojowe. Podstawę procesowej legitymacji strony musi stanowić przepis prawa wskazujący na własne prawo lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Od wykazania związku między chronionym przez prawo interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej uzależnione więc jest uprawnienie do złożenia skargi.
Innymi słowy skarga może dotyczyć tylko "własnej" sprawy administracyjnej skarżącego, rozumianej jako możliwość konkretyzacji uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego, którymi są organ administracji publicznej i indywidualny podmiot. Oznacza to, że dwie kategorie podmiotów mają prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Pierwszą stanowią te, którym to uprawnienie przysługuje dla ochrony ich własnego interesu prawnego. Druga kategoria natomiast to podmioty instytucjonalne, którym zostało przyznane prawo do wniesienia skargi w cudzej sprawie, ze względu na konieczność ochrony również obiektywnego porządku prawnego (vide: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, str. 150).
W niniejszej sprawie skarżący nie był stroną postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji w przedmiocie wymeldowania, a zatem nie posiada on interesu prawnego do wniesienia skargi, rozumianego jako istnienie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków a zaskarżonym aktem. Skarżący w postępowaniu tym występował jako pełnomocnik skarżącej. Stroną w postępowaniu o wymeldowanie jest bowiem, poza osobą podlegającą wymeldowaniu, właściciel lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu, czego źródeł należy szukać w treści art. 35 w zw. z art. 28 ust. 2 u.e.l. Z akt sprawy wynika, że właścicielem nieruchomości znajdującej się pod adresem, z którego nastąpiło wymeldowanie syna skarżących, jest wyłącznie E.B..
W konsekwencji uznać należało, że skarżący nie posiada legitymacji do wniesienia skargi w niniejszej sprawie, co skutkować musiało odrzuceniem jego skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 2 sentencji.
Sąd nie ma natomiast wątpliwości co do legitymacji skargowej E.B, co oznacza, że jej skarga podlegała merytorycznemu rozpoznaniu.
Skarga ta nie zasługiwała jednak na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem.
Przypomnieć przyjdzie, że w myśl art. 35 u.e.l., właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek (m.in. właściciela), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek właściciela (skarżącej), było prowadzone przez właściwy organ gminy (Prezydenta Miasta C.), a osoba wymeldowana (syn skarżących) opuściła miejsce pobytu stałego i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Ziściły się zatem wszystkie przesłanki do wymeldowania, a wobec faktu, że decyzja o wymeldowaniu ma charakter związany, organ meldunkowy nie miał możliwości wydania decyzji o odmiennym rozstrzygnięciu.
Ustalony przez organy stan faktyczny w zakresie wystąpienia powyższych przesłanek nie budzi żadnych wątpliwości. Po pierwsze, z treści inicjującego postępowanie wniosku skarżącej z dnia 2 września 2021 r. wynika wprost, że domagała się ona bezwarunkowo wymeldowania syna z powodu wyprowadzenia się. Po drugie, bezsporne jest, że syn skarżących opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Wynika to nie tylko z twierdzeń skarżącej, ale również z oświadczenia jej pełnomocnika, a przede wszystkim zostało potwierdzone przez samego wymeldowanego. W tych okolicznościach trudno skutecznie podnosić zarzut naruszenia art. 35 u.e.l. pod adresem wydanych w niniejszej sprawie decyzji.
Zaznaczyć w tym miejscu przyjdzie, że nawet w przypadku zmiany woli po stronie skarżącej w zakresie wymeldowania jej syna, co w istocie nie miało miejsca, nie świadczyłoby to o wadliwości zaskarżonej decyzji i naruszeniu art. 35 u.e.l. Jak wyżej wspomniano przepis ten dopuszcza wszczęcie i przeprowadzenie postępowania również z urzędu. Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdyby nie było wniosku, względnie gdy złożony wcześniej wniosek zostałby cofnięty, a organ meldunkowy byłby w posiadaniu informacji o spełnieniu się przesłanek do wymeldowania, wówczas winien był dokonać tego z urzędu.
Wskazać też wypadnie, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się jednolite stanowisko, iż zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw. Zameldowanie nie służy powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie niweczy. Postępowanie w tym przedmiocie nie wkracza w sferę stosunków cywilnoprawnych i nie stanowi formy kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu w określonym miejscu. Celem decyzji o wymeldowaniu jest wyłącznie doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, decyzja ma więc charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy faktycznym miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania.
Dodatkowo podkreślenia wymaga, że dla wydania decyzji o wymeldowaniu na podstawie art. 35 u.e.l. nie ma znaczenia okoliczność, czy osoba podlegająca wymeldowaniu zostanie zameldowana pod innym adresem. Jakkolwiek z art. 27 ust. 1 u.e.l. wynika obowiązek zameldowania się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca, to jednak w przeciwieństwie do postępowania o wymeldowanie, brak jest podstawy prawnej do działania przez organy z urzędu. Oznacza to, że dopóki sam zainteresowany nie dopełni obowiązku zameldowania, dopóty będzie on pozostawał bez meldunku.
Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej taka sytuacja w żadnym wypadku nie oznacza, że syn skarżących stał się osobą bezdomną. W myśl art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268), osoba bezdomna to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Z akt sprawy w żaden sposób nie wynika, aby syn skarżących nie zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym, co czyni twierdzenia skarżącej w tym zakresie całkowicie niezasadnymi. Zresztą o statusie osoby bezdomnej nie orzekają organy ewidencyjne i nie to jest przedmiotem sprawy o wymeldowanie.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokonania protokolarnych ustaleń z udziałem syna skarżących, czy wyprowadził się on do nowego miejsca zamieszkania, czy stał się osobą bezdomną, stwierdzić przyjdzie, że w świetle wyżej poczynionych rozważań kwestia ta pozostawała bez wpływu na wynik sprawy. Dla wymeldowania nie ma bowiem znaczenia, dokąd wyprowadza się osoba podlegająca wymeldowaniu, a jedynie to, że opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu. Zresztą syn skarżących dwukrotnie w toku postępowania potwierdził, że nie mieszka pod dotychczasowym adresem od kwietnia 2021 r. (vide: notatka organu I instancji z dnia 21 września 2021 r. – k. 14 akt administracyjnych; notatka organu II instancji z dnia 4 lutego 2022 r. – k. 65 akt administracyjnych), a więc ustalenia w tym zakresie zostały poczynione z jego udziałem.
Dodatkowo wyjaśnić przyjdzie skarżącej, że podnoszony w toku postępowania odwoławczego zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie znajduje żadnego potwierdzenia w aktach sprawy. Skarżąca i jej pełnomocnik w każdym czasie mogli się wypowiadać, składać pisma i wyjaśnienia, przeglądać akta. Brali więc czynny udział w postępowaniu. Nieprawdziwe jest też twierdzenie, jakoby na zapoznanie się z aktami przed wydaniem decyzji przez organ I instancji skarżąca miała jedynie 2 dni robocze. Zawiadomienie organu I instancji z dnia 2 listopada 2021 r. o zakończeniu postępowania zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 12 listopada 2021 r., podczas gdy decyzja została wydana przez ten organ dopiero w dniu 30 listopada 2021 r., a więc po ponad 2 tygodniach od zawiadomienia.
Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.