II SA/Gl 499/25

II SA/Gl 499/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-07-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Edyta Kędzierska /sprawozdawca/
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1145
art. 229, art. 216 ust. 1, art. 136, art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2025 r. sprawy ze skargi J. S., J. S1, B. S., B. G., J. G., H. M., K. U. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 21 stycznia 2025 r. nr NWXIV.7581.3.21.2024 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Starosta [...] , decyzją z dnia 4 października 2024 r., wydaną na podstawie art. 142 ust. 1, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i 2, art. 216 ust. 1 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145, dalej również u.g.n.), po rozpoznaniu wniosku J. S., J1. S1., H. M., B. S., K. U., B. G., J. G. (dalej jako strona skarżąca) – reprezentowanych przez radcę prawnego T. S. - orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w gminie U. , obręb U. , oznaczonej jako dz. [...] (w granicy wywłaszczenia dz. [...]), objętej księgą wieczystą [...], stanowiącej własność Wodociągów Ziemi [...] Sp. z o.o. w U. W uzasadnieniu organ wskazał, że w rozpatrywanym przypadku wywłaszczenie nastąpiło przed 27 maja 1990 r. - na podstawie aktu notarialnego z dnia 19.11.1962 r. - zaś wniosek o zwrot został złożony po 22.09.2004 r. (tj. po wejściu w życie nowego brzmienia art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami), zatem organ zobowiązany był ustalić, czy przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia. W kwestii ustalenia celu wywłaszczenia organ podniósł, że w powyższym akcie notarialnym powołane zostało zaświadczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydział Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia 6.12.1960 r. o lokalizacji szczegółowej Nr [...] zatwierdzające lokalizację szczegółową budowy ośrodka wczasowo - wypoczynkowego na terenie położonym w J.- U. Następnie organ dodał, że z zawartego w aktach sprawy załącznika graficznego do zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej wynika, iż nieruchomość będąca przedmiotem niniejszej decyzji, mieści się w granicach lokalizacji. Poddając analizie załącznik graficzny do lokalizacji szczegółowej Nr [...] stwierdził, iż przejęta przez Skarb Państwa dz. [...] ( z której w wyniku kolejnych podziałów geodezyjnych została wydzielona dz. [...]), nie była przeznaczona pod zabudowę obiektem kubaturowym w postaci domu wczasowego. Ponadto organ wskazał, że sporządzona została dokumentacja polegająca na naniesieniu granic działki wywłaszczonej położonej w U. oznaczonej w chwili wywłaszczenia jako dz. [...] i [...] na aktualną mapę zasadniczą wraz ze spisem działek wchodzących w całości lub w części w granice obszaru, z uwzględnieniem dokumentacji archiwalnej tj. załącznika do lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia 6.12.1960 r. Sporządzona przez geodetę uprawnionego dokumentacja potwierdziła, iż dz. [...] wchodzi w skład wywłaszczonej działki [...]. Ponadto z dokumentacji wynika, że na obszarze obejmującym w dacie wywłaszczenia dz. [...] inwestor nie planował budowy obiektów kubaturowych w postaci budynków wczasowo - wypoczynkowych. Organ opisał treść dokumentów archiwalnych przedłożonych przez Burmistrza U. dotyczących realizacji celu wywłaszczenia określonego w akcie notarialnym z dnia 19 listopada 1962 r. Wśród przedłożonej dokumentacji archiwalnej wymienił: - zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z 6.12.1960 r. wraz z planem stanowiącym załącznik do lokalizacji; - uchwałę Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 13.02.1961 r. w sprawie budowy ośrodka wczasowo-wypoczynkowego w J. k/U., potwierdzającą prace przygotowawcze budowy ośrodka w J. ; - informację z dnia 8.11.1960 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Architektury i Nadzoru Budowlanego w K. o postępie prac nad realizacją dzielnicy wczasowo - wypoczynkowej w dolinie J. ; - pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w T. z 16.12.1968 r. potwierdzające, że opracowana koncepcja zakładała budowę parkingów, pralni dzielnicowej; - mapy zieleni z 10.11.1970 r., sporządzone przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Geodezyjne Gospodarki Komunalnej w K. wykonane na podstawie mapy inwentaryzacyjnej, z których wynika, iż teren objęty wnioskiem o zwrot w większości stanowił parking, natomiast widoczne są również zabudowania oczyszczalni, kotłowni oraz garaże; - decyzję Zarządu Miasta Uzdrowiska U. z dnia 26 kwietnia 1994 r. stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5.12.1990 r. przez Przedsiębiorstwo Turystyczne S.A. "C" w U. , nieruchomości położonej w U. , oznaczonej jako dz. [...] ( wydzielonej z dz. [...] ) oraz prawa własności obiektu, tj. garaży znajdujących się na ww. działce; - wycenę szacunkową z 3.02.1994 r. nieruchomości położonej w U. , oznaczonej jako dz. [...] zabudowanej obiektem garażowym, z której wynika, iż obiekt garażowy pozostawał w użytkowaniu przez PT "C" w U. na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 19.11.1979 r. Z opisu parceli wynika, iż część dz. [...] zabudowana była obiektem garażowym. Działka w większości stanowiła plac parkingowy i dojazdy z elementów betonowych (trylinki ). Rok budowy dróg i placów parkingowych jak również rok budowy obiektu garażowego, został przyjęty przez biegłego jako 1964; - protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 6.07.1994 r. w sprawie przekazania przez PT C S.A. w U. na rzecz gminy U. , prawa użytkowania wieczystego dz. [...] , z którego treści wynika, iż garaże posadowione na tej działce zostały wybudowane w 1964 r., a PT C dysponowało działką na podstawie decyzji Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w B. z dnia 19.11.1979 r. Na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia 14.11.1994 r. gmina U. stała się z mocy prawa właścicielem działki, z której w wyniku podziałów geodezyjnych została wydzielona dz. [...]. Biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy Starosta [...] stwierdził, że w stosunku do nieruchomości oznaczonej jako dz. [...] usytuowanej w granicy dz. [...], objętej wywłaszczeniem w 1962 r., nie zostały spełnione przesłanki warunkujące jej zwrot. Wskazał, że nieruchomość oznaczona w dacie wywłaszczenia jako dz. [...] wpisuje się w obszar, na którym nastąpiła realizacja celu wywłaszczenia. Organ podkreślił, że oceny zbędności nieruchomości należy dokonywać przez pryzmat charakteru inwestycji, z powodu której doszło do wywłaszczenia, a w sytuacji, gdy celem wywłaszczenia była realizacja obiektów stanowiących tzw. infrastrukturę złożoną, wieloetapową, realizowaną przez dłuższy czas, należy przyjąć, iż poszczególne obiekty wchodzące w jej skład, stanowią elementy tej inwestycji. Charakter takiej inwestycji bezspornie zawierał w sobie przestrzeń bez zabudowy w postaci np. zieleni, parkingów, ścieżek, dróg oraz innej niezbędnej infrastruktury towarzyszącej. W związku z tym organ stwierdził, że takie zagospodarowanie nieruchomości stanowiło realizację celu wywłaszczenia pn.: Budowa ośrodka wczasowo-wypoczynkowego w U. -J. . Wskazał, że patrząc niejako "z lotu ptaka" widać wyraźnie, że wnioskowana nieruchomość tworzy – razem z innymi nieruchomościami jednorodny kompleks wczasowo – wypoczynkowy. Cała dokumentacja archiwalna koreluje ze sobą i potwierdza, iż na przedmiotowej nieruchomości nie była planowana budowa obiektów kubaturowych w postaci domów wczasowych. Organ podniósł, że uwzględnienie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależnione od ustalenia, iż nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tylko nieruchomość, która spełnia wskazane w przepisie art. 137 ust. 1 u.g.n. warunki może być uznana za zbędną i w konsekwencji zwrócona byłym właścicielom lub ich spadkobiercom. Zadaniem organu orzekającego w tym zakresie jest więc ustalenie, czy nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest bowiem jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Organ podkreślił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym istnieje ugruntowany pogląd, iż w przypadku wywłaszczenia nieruchomości pod inwestycję obejmującą swym zasięgiem wielohektarowy obszar (w tym przypadku ośrodek wczasowo-wypoczynkowy), cel wywłaszczenia uznaje się za zrealizowany nie tylko w razie wybudowania na objętych wywłaszczeniem nieruchomościach konkretnych budynków, ale również innych obiektów związanych z potrzebami wczasowiczów oraz z prawidłowym funkcjonowaniem ośrodka wczasowo-wypoczynkowego. Dotyczy to zatem wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę ośrodka - takich jak; budynki usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki).
Wojewoda Śląski, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez stronę skarżącą, decyzją z dnia 21 stycznia 2025 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że istotą postępowania zwrotowego jest przede wszystkim udzielenie odpowiedzi na pytanie, jaki był cel wywłaszczenia nieruchomości oraz dokonanie jej identyfikacji w terenie, a także ustalenie sposobu jej zagospodarowania po wywłaszczeniu przez podmiot publicznoprawny. W pierwszej kolejności jednak konieczne jest zweryfikowanie, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 229 u.g.n., zgodnie z którym, roszczenie o zwrot nie przysługuje w sytuacji, gdy przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Organ podniósł, że na potrzeby identyfikacji działek w terenie, wykonane zostało zestawienie aktualnych ich numerów wchodzących w skład nieruchomości objętej aktem wywłaszczeniowym. Sporządzona przez uprawnionego geodetę dokumentacja jednoznacznie potwierdza, iż działka nr [...] mieści się w granicach dawnej działki nr [...]. Z części graficznej wyrysu parcel archiwalnych mapy katastralnej (z okresu wywłaszczenia) po nałożeniu na aktualny podział ewidencyjny jednoznacznie wynika, że na tym konkretnym terenie, działka będąca przedmiotem tego postępowania objęta została kompleksem wczasowo-wypoczynkowym, a na jej terenie znajdował się ciąg garaży. Organ wskazał, że decyzją z 14 listopada 1994 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę U. , własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (z której wydzielona została działka nr [...]) położona w U. Integralną częścią tej decyzji była karta inwentaryzacyjna nieruchomości nr [...] , zgodnie z którą na gruncie znajdowały się parkingi oraz garaże w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Turystycznego "C" z siedzibą w U. Obecnie działka ta stanowi własność Wodociągów Ziemi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w U. na mocy aktu notarialnego z 18 czerwca 2014 r. Organ podkreślił, że ww. grunt stał się przedmiotem użytkowania wieczystego z dniem 5 grudnia 1990 r. na mocy decyzji Zarządu Miasta [...] z 26 kwietnia 1994 r. Nabycie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło w trybie art. 2 ust. 3 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis ten stanowi, że nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali stwierdza się decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarządu gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja administracyjna wydawana w postępowaniu uwłaszczeniowym, prowadzonym w oparciu o ww. regulację prawną ma charakter decyzji deklaratoryjnej, tzn. potwierdza jedynie skutek prawny w postaci nabycia prawa użytkowania wieczystego przez uprawniony podmiot z mocy prawa, w określonej dacie, w tym konkretnym przypadku na dzień 5 grudnia 1990 r. Konstrukcja prawna jaką posłużył się ustawodawca w omawianym przepisie powoduje, że w przypadku spełnienia wymienionych w nim przesłanek, skutek w postaci nabycia prawa nastąpił samoistnie, bez konieczności władczej ingerencji organu administracji publicznej. Tym samym decyzja administracyjna wydana w trybie przedmiotowych przepisów nie spełnia funkcji kreacyjnej - na jej mocy nie powstaje żadne nowe prawo podmiotowe, a jedynie potwierdza ona, że określone prawo powstało ex lege. W sytuacji zaś zastosowania konstrukcji nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa z konkretną datą, wpis tego prawa do księgi wieczystej, a co za tym idzie jego ujawnienie w księdze wieczystej, nie jest konieczne. Organ wskazał, że w stanie faktycznym zaistniałym w niniejszej sprawie przyjąć należy, iż wpis tego prawa do księgi wieczystej ma charakter deklaratoryjny i nie był konieczny do powstania prawa. Bez znaczenia w sprawie pozostaje więc, czy użytkowanie wieczyste zostało ujawnione w księdze wieczystej przez datą wejścia w życie u.g.n. Organ dodał, że w dalszej kolejności grunt ten stał się przedmiotem umowy zamiany zawartej pomiędzy Gminą U. a Przedsiębiorstwem Turystycznym "C". Nieruchomość ta ponownie znalazła się w zasobie gminnym. Pomimo, że transakcja nie miała charakteru gotówkowego, stanowiła formę obrotu cywilnoprawnego nieruchomości, dokonanego na podstawie aktu notarialnego z 16 maja 1995 r., ujawnionego w księdze wieczystej (data wpisu 15 stycznia 1996 r.). Gmina nabyła tę nieruchomość jako osoba "trzecia", działając w sferze dominium jako podmiot prawa cywilnego, przekazując jednocześnie w ramach transakcji inną działkę ze swojego zasobu. Zgodnie z poglądem wypracowanym (na gruncie art. 229 u.g.n.) w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie, przez osobę trzecią należy rozumieć także jednostkę samorządu terytorialnego oraz Skarb Państwa, jeżeli własność lub użytkowanie wieczyste nieruchomości zostało przez te podmioty nabyte nie w drodze wywłaszczenia, ale na podstawie czynności cywilnoprawnej. Organ podniósł, że w niniejszej sprawie samo powstanie prawa użytkowania wieczystego wywołało skutek prawny przewidziany w art. 229 u.g.n. Konsekwencją wystąpienia przesłanki wyłączającej roszczenie o zwrot nieruchomości z art. 229 u.g.n. jest brak obowiązku merytorycznego badania wniosku strony, obejmującego zwrot działki nr [...] w zakresie realizacji celu wywłaszczenia. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu dotyczących braku realizacji celu wywłaszczenia na gruncie, Wojewoda wskazał, że organ I instancji nie powinien był w ogóle badać tej kwestii, niemniej zgromadzona przez niego dokumentacja jednoznacznie potwierdza, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Stwierdził, że budowa garaży odpowiada założeniom określonym w akcie wywłaszczeniowym. Wojewoda Śląski podzielił w tym zakresie stanowisko Starosty [...], uznając poczynione ustalenia za prawidłowe i znajdujące odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowani przez pełnomocnika będącego radcą prawnym – podnieśli zarzut naruszenia w sprawie przepisów prawa materialnego, tj.: - 1) art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm., zwanej dalej u.g.n.) poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że samo powstanie prawa użytkowania wieczystego wyłącza możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy przepis ten wyraźnie wskazuje również na przesłankę ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej jako warunku wyłączenia roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości; - 2) art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm., zwana dalej u.z.t.w.n.) poprzez jego błędne niezastosowanie i odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] położoną w U. w sytuacji, gdy nieruchomość ta stała się zbędna na cel wywłaszczenia ze względu na niezrealizowanie celu wywłaszczenia; - 3) art. 137 ust. 1 1 2 w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 6 u.z.t.w.n. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że realizacja celu wywłaszczenia w postaci budowy ośrodka wczasowo-wypoczynkowego w U. -J. opisanego w sposób bardzo ogólny nie wymaga zagospodarowania całej działki [...] położonej w U. będącej przedmiotem wywłaszczenia zgodnie z konkretnym celem wywłaszczenia tej działki, co w praktyce uniemożliwia zwrot nawet części wywłaszczonej nieruchomości bez względu na realizację celu wywłaszczenia, naruszającą jednocześnie konstytucyjne prawo do własności wyrażone w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; - 4) art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) poprzez niedokonanie zwrotu nieruchomości - działki nr [...] położonej w U., pomimo jej niewykorzystania na cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia - co stanowi naruszenie konstytucyjnego prawa do własności oraz jego prawnej ochrony.
Ponadto skarżący zarzucili naruszenie przez organ przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: - 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako k.p.a.) poprzez nieustalenie przez organ w sposób właściwy i wyczerpujący istotnych okoliczności mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w tym okoliczności ujawnienia w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego, prowadzącej organ do błędnych wniosków zarówno o zaistnieniu przesłanki do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jak i o zrealizowaniu celu wywłaszczenia na działce nr [...], pomimo braku dowodów wskazujących na realizację celu wywłaszczenia na obszarze całej działki objętej wnioskiem, co doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych, iż na działce nr [...] zrealizowany został cel wywłaszczenia; - 2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie skutkujące utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy decyzja ta powinna zostać uchylona, bowiem cel wywłaszczenia nie został spełniony.
W związku z powyższymi zarzutami, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących, w tym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Uczestnik postępowania – Wodociągi Ziemi [...] sp. z o.o. w U. , w piśmie z dnia 29 kwietnia 2025 r. wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że przedmiotowa nieruchomość jest własnością uczestnika, który jest osoba prawną – spółką prawa handlowego, a więc brak władania nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego powoduje, że nie ma możliwości pozytywnego załatwienia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Na rozprawie pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę i podkreślił, że organ odwoławczy naruszył art. 229 u.g.n. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. określa, jakie naruszenia prawa stanowią podstawę uwzględnienia skargi.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w gminie U. , obręb U. , oznaczonej jako dz. [...], stanowiącej własność Wodociągów Ziemi [...] sp. z o.o. w U.
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji według kryterium zgodności z prawem, stwierdzić należało, że organ odwoławczy błędnie przyjął w zaskarżonej decyzji, iż w sprawie występują podstawy do zastosowania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Jak bowiem trafnie wskazał organ I instancji, przepis ten nie może zostać zastosowany, gdyż wprawdzie Zarząd Miasta Uzdrowiska U. na podstawie decyzji z dnia 26.04.1994r. stwierdził nabycie z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo Turystyczne S.A. "C" w U., prawa użytkowania wieczystego gruntu będącego własnością Gminy U., oznaczonego jako dz. [...] (z której następnie została wydzielona dz. [...]) o powierzchni 0,1416 ha oraz prawa własności garaży, jednak ustanowione prawo użytkowania wieczystego nie zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Natomiast według art. 229 u.g.n., ujawnienie w księdze wieczystej (przed dniem wejścia w życie tej ustawy) prawa użytkowania wieczystego - wbrew błędnemu rozumowaniu Wojewody Śląskiego - jest warunkiem koniecznym zastosowania tego przepisu. Jest tak niezależnie od tego, czy – jak podniósł Wojewoda – wpis tego prawa do księgi wieczystej ma charakter deklaratoryjny i nie był konieczny do powstania prawa. Błędnie zatem organ ten przyjął, że w niniejszej sprawie samo powstanie prawa użytkowania wieczystego wywołało skutek prawny przewidziany w art. 229 u.g.n.
Jednakże nieprawidłowe stwierdzenie w zaskarżonej decyzji, iż w sprawie występują podstawy do zastosowania art. 229 u.g.n., nie miało wpływu na wynik sprawy.
Wskazać bowiem należało, że - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 13 kwietnia 2015 r. sygn. I OPS 3/14, zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, możliwy jest "w przypadku, gdy równocześnie zostaną spełnione dwie przesłanki: nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz stan prawny, aktualny w chwili orzekania, nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Nie jest natomiast dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością".
W związku z tym, zasadnie wskazał organ I instancji, że w chwili orzekania, do nieruchomości oznaczonej jako dz. [...] przysługiwało prawo własności Wodociągom Ziemi [...] Sp. z o.o. w U., co wynikało z dalszego obrotu nieruchomością oznaczoną jako dz. [...] (wydzieloną z dz. [...] ), na podstawie umowy z dnia z dnia 18.06.2014 r.
Jednakże w ramach kontroli zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji podnieść należało, że organ I instancji odniósł się do całokształtu twierdzeń strony –wskazał bowiem, iż nieprzysługiwanie Skarbowi Państwa ani jednostce samorządu terytorialnego, prawa własności do dz. [...] oraz niemożność zastosowania przepisu art. 229 u.g.n., skutkuje rozpoznaniem złożonego wniosku z ustaleniem, czy cel wywłaszczenia określony w akcie wywłaszczeniowym został zrealizowany. Zasadnie podkreślił przy tym, że roszczenie o zwrot przysługuje uprawnionemu podmiotowi wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa bądź jednostce samorządu terytorialnego. Następnie podniósł, że w rozpatrywanym przypadku wywłaszczenie nastąpiło przed 27 maja 1990r. ( na podstawie aktu notarialnego z dnia 19.11.1962 r.), zaś wniosek o zwrot został złożony po 22.09.2004 r. (tj. po wejściu w życie nowego brzmienia art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami), zatem organ poczynił ustalenia, czy nieruchomość przejęta od skarżących została wykorzystana na cel wywłaszczenia.
Prawidłowo na wstępie organ ustalił sam cel wywłaszczenia – wskazując, że w akcie notarialnym z dnia 19 listopada 1962 r. powołane zostało zaświadczenie Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 6.12.1960 r. o lokalizacji szczegółowej Nr [...] zatwierdzające lokalizację szczegółową budowy ośrodka wczasowo-wypoczynkowego na terenie położonym w J. -U.
W ramach oceny, że organ prawidłowo ustalił cel wywłaszczenia przedmiotowej działki podkreślenia wymagało, że przejście na rzecz Skarbu Państwa własności tej działki nastąpiło w drodze umowy notarialnej z dnia 19 listopada 1962 r., na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a zatem ponad 60 lat temu, w całkowicie innych warunkach ustrojowych.
Z tego powodu – jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 2625/16 - interpretacja celu wywłaszczenia powinna uwzględniać realia, w jakich ono następowało. Kryteria oraz standardy oceny sposobu formułowania i znaczenia celu wywłaszczenia zależne są bowiem między innymi od okresu, w jakim dochodziło do wywłaszczenia (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 2625/16). Wymagania dotyczące szczegółowości określenia celu wywłaszczenia powinny być adekwatne do standardów stosowania prawa z daty wydania aktu wywłaszczeniowego, a nie z daty dokonywania kontroli.
Podniesione zatem w tym zakresie zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.
Dodać poza tym należało, że wbrew twierdzeniom skargi, w sprawie nie doszło do "rekonstrukcji celu wywłaszczenia na podstawie dokumentów powstałych już po wywłaszczeniu". Dokumenty powołane przez organ, pochodzące z dat późniejszych niż powyższy akt notarialny, stanowiły bowiem podstawę ustalenia, że doszło do realizacji wymienionego celu wywłaszczenia, a nie ustalenia, jaki był cel tego wywłaszczenia, co wynika z treści decyzji wydanej w sprawie.
Przede wszystkim – wbrew twierdzeniom skargi - wynika z decyzji organów obydwu instancji, że powstał ośrodek wczasowo–wypoczynkowy w U.–J. Takie ustalenie znajduje się bowiem u podstaw chociażby tych stwierdzeń organu odwoławczego, które dotyczą przeznaczenia przedmiotowej działki. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że "sporządzona przez uprawnionego geodetę dokumentacja jednoznacznie potwierdza, iż działka nr [...] mieści się w granicach dawnej działki nr [...] i z części graficznej wyrysu parcel archiwalnych mapy katastralnej (z okresu wywłaszczenia) po nałożeniu na aktualny podział ewidencyjny jednoznacznie wynika, że na tym konkretnym terenie, działka będąca przedmiotem tego postępowania objęta została kompleksem wczasowo-wypoczynkowym, a na jej terenie znajdował się ciąg garaży".
Powyższe stwierdzenie uzasadnia wniosek, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła część kompleksu, jakim jest ośrodek wczasowo-wypoczynkowy wraz z infrastrukturą. Nie sposób przyjąć, aby nie było w tym stwierdzeniu zawarte kluczowe ustalenie, że ten ośrodek wczasowo-wypoczynkowy powstał.
Natomiast w związku z ustaleniem, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa ośrodka wczasowo-wypoczynkowego, dla wykazania, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, wystarczające było ustalenie, iż wywłaszczony teren został zagospodarowany jako fragment infrastruktury tj. czy to pod zabudowę, czy pod infrastrukturę techniczną czy pod tereny zielone, co znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie.
W podsumowaniu wskazać zatem należało, że prawidłowo organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości.
Nie zostały bowiem spełnione warunki określone w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak już bowiem była o tym mowa, w cytowanej wyżej uchwale NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r. sygn. I OPS 3/14, podkreślono, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, możliwy jest "w przypadku, gdy równocześnie zostaną spełnione dwie przesłanki: nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz stan prawny, aktualny w chwili orzekania, nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi".
Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy – o czym była mowa wyżej. Natomiast w pozostałym zakresie – decyzje organów obydwu instancji - zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w tym w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, w szczególności spełniającego warunki określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, K.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. Przede wszystkim w sprawie nie doszło do naruszenia wymienionych w skardze przepisów Konstytucji RP.
W tych okolicznościach, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.
Powołane orzeczenia sądowe dostępne są na stronie; orzeczenia.nsa.gov.pl.