II SA/Gl 494/21

II SA/Gl 494/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-09-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Andrzej Matan
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 138/22 - Wyrok NSA z 2022-11-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 41
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2021 r. sprawy ze skargi J.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta Z., działając na podstawie art. 8, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.- dalej "u.p.s."), art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 – późn. zm – dalej "K.p.a.") przyznał J. T. (T.) (strona, skarżący) pomoc w formie zasiłku celowego w grudniu 2020 r. w wysokości 400 zł z przeznaczaniem na częściowe pokrycie zakupu okularów.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił sytuację materialną strony podając, że dochód strony wynosi 740.32 zł (na który składa się zasiłek stały - 470,44 zł, dotacja do czynszu – 258.94 zł, dodatek energetyczny – 10.94 zł), a zatem przekracza kryterium ustawowe dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące 701.00 zł. Stwierdził, że skarżący nie spełnia kryterium uprawniającego do przyznania zasiłku celowego. Skarżący jest osobą niepełnosprawną i ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Z oświadczenia strony wynika, że miesięczne wydatki to: czynsz – w części pokrywa dotacja, pozostałej kwoty strona nie dopłaca, energia - 128.01 zł – co 2 miesiące (64 zł), środki czystości - 65 zł: łącznie 129 zł. Zatem po odliczeniu stałych wydatków pozostaje stronie kwota 611.32 zł.
Wyjaśnił, że zgodnie z art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy (...). Dalej organ I instancji wskazał szczegółowo jakimi środkami finansowymi na realizację zadań własnych gminy w roku 2020 r. dysponuje i jak są one dzielone z uwzględnieniem niezbędnych potrzeb osób korzystających z pomocy społecznej. Podkreślił, że z uwagi na brak wystarczających środków finansowych zadań własnych w roku 2020 podobnie jak w latach poprzednich nie została wyodrębniona pula na zasiłki celowe specjalne, a realizacja takich świadczeń odbywa się sporadycznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ I instancji stwierdził, że dochód strony nieznacznie przekracza kryterium osoby samotnie gospodarującej, w związku z tym mieści się w kryteriach ustalonych przez Ośrodek. Środki budżetowe Ośrodka musza być miarkowane dla zapewnienia potrzeb również innych osób korzystających z pomocy społecznej
Organ I instancji podkreślił, że skarżący jest pod stałą opieką miejscowego Ośrodka i korzysta z różnorakiego wsparcia. W ostatnim czasie otrzymał pomoc na zakup leków, które w pełni pokryły potrzeby strony przeznaczone na ten cel . Wymienił dalej wysokość pomocy udzielonej w poszczególnych miesiącach. Pomimo trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego Ośrodek nie jest w stanie zrealizować wszystkich zgłaszanych przez niego potrzeb.
Organ I instancji wskazał dalej, że w październiku 2019 r. skarżący otrzymał zasiłek celowy w wysokości 310,00 zł na częściowe dofinansowanie na do zakupu okularów, z którego się nie rozliczył. Zauważył, że ze zlecenia wynika, iż wzrok skarżącego nie pogorszył się od czasu przyznania wskazanego zasiłku celowego. Przypomniał, że za wykupione okulary należy przedłożyć fakturę pracownikowi socjalnemu.
W odwołaniu skarżący wniósł o zmianę decyzji poprzez przyznanie mu zasiłku celowego w wysokości co najmniej 1 500,00 zł na pokrycie całości kosztów zakupu okularów. Wyraził niezadowolenie z przyznania mu jedynie kwoty 400,00 zł na wnioskowany cel. Wskazał, że odpowiednie okulary kosztują około 1 500,00 zł. Zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych poprzez błędne przyjęcie, że skarżącemu pozostaje w dyspozycji kwota 611,32 zł, gdyż dopłatą do czynszu skarżący faktycznie nie dysponuje, a w jego dyspozycji pozostaje jedynie zasiłek stały. Podkreślił, że nie posiada środków na pokrycie różnicy w koszcie okularów, a bez wnioskowanej pomocy ich zakup nie jest możliwy.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń oraz przepisy u.p.s. Przytoczyło przepisy wskazujące na cel pomocy społecznej oraz określające kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o tę pomoc. SKO wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, zaś zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie tym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust 2 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust 3 i ust. 4 u.p.s.). Wyjaśniło, że specjalny zasiłek celowy jest przyznawany na zasadach określonych w art. 41 ust. 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a decyzja wydawana w sprawie jest decyzja uznaniową.
SKO podzieliło stanowisko organu I instancji w zakresie przyznania wnioskowanej pomocy w ustalonej przez ten organ wysokości podkreślając, że skarżący objęty jest systematyczną pomocą Ośrodka, a strona otrzymała wnioskowane świadczenie zgodnie z obowiązującym w gminie zasadami. Dodało przy tym, że skarżący winien mieć świadomość, że pomoc społeczna nie ma obowiązku zaspokajania wszystkich zgłaszanych potrzeb, gdyż świadczenia z pomocy społecznej mają na celu jedynie wspomóc daną osobę w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, a nie prowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. W ocenie SKO zaskarżona decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego i zasługuje na utrzymanie.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący domagał się zmiany decyzji poprzez przyznanie całej wnioskowanej kwoty na zakup okularów korygujących wadę wzroku w wysokości co najmniej 1 500,00 zł. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 132 K.p.a. poprzez zaniechanie jej zmiany lub uchylenia w sytuacji, gdy przyznania kwota jest za niska do potrzeb; naruszenie art. 3 ust. 4 u.p.s. poprzez niewłaściwą ocenę i wykładnie celu pomocy społecznej i przyznanie kwoty uniemożliwiającej zakup właściwych okularów korekcyjnych; naruszenie art. 80 K.p.a. poprzez błędne interpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść skarżącego. Wyjaśnił, że doszło "do kolejnego napadu rabunkowego na niego dokonanego przez policjantów" (załącznik do skargi- zawiadomienie do prokuratury Okręgowej w G. z dnia [...] r). Poza tym skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy i ma umiarkowany stopień niepełnosprawności. Wskazał, że jego stan zdrowia jest zły i jest w złej kondycji psychofizycznej. Jako osoba samotna nie może liczyć na pomoc osób trzecich, a od 4 lat nie ma przyznanego asystenta osoby niepełnosprawnej. Stwierdził dalej, że na skutek działań organu I instancji jest konsekwentnie izolowany społecznie bez możliwości korzystania z różnych form "akuratnego" wsparcia i pomocy
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał jego osobistą skargę i rozszerzył żądanie skargi o uchylenie również decyzji organu I instancji i wniósł o zasądzenie nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz.137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325- dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - tj. w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, przyznającej skarżącemu zasiłek celowy specjalny w wysokości 400,00 zł w miesiącu grudniu, na częściowe pokrycie zakupu okularów. Skarżący zaskarżył ją w całości domagając się przyznania mu wnioskowanego świadczenia w wysokości co najmniej 1500,00 zł, zgodnie z jego wnioskiem.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej kryteriami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U z 2020 r. poz. 1876 ze zm. -dalej "u.p.s."). Art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. przewiduje, że zasiłek celowy przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 u.p.s., które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 701,00 zł. Z ustaleń poczynionych przez organy, nie kwestionowanych przez skarżącego w odwołaniu ani w skardze, wynika, że jego dochód przekracza wymienione powyżej kryterium dochodowe i wynosi 740,32 zł. W takiej sytuacji prawidłowo organy rozważyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 pkt 1 u.p.s., który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ skorzystał z tego przepisu i pomimo przekroczonego kryterium dochodowego przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy w wysokości 400,00 zł - tj. w kwocie przeznaczonej na częściowe pokrycie kosztu zakupu okularów korekcyjnych.
Istota sporu w rozpoznawanej sprowadza się do tego, czy organy prawidłowo postąpiły przyznając skarżącemu specjalny zasiłek celowy tylko częściowo zaspokający jego wniosek o dofinansowanie zakupu okularów. W ustalonym stanie faktycznym w odniesieniu do skarżącego organy uznały, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., ale przy takim uznaniu, kierując się posiadanymi możliwościami finansowymi, przyznały skarżącemu zasiłek tylko na częściowe pokrycie kosztu zakupu okularów, stosownie do posiadanych możliwości finansowych. Należy zauważyć, że przedmiotowa decyzja ma charakter decyzji uznaniowej. Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ogranicza się natomiast wyłącznie do sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone jego granice.
Dokonując takiej kontroli skład orzekający uznał, że w niniejszym przypadku takie przekroczenie granic uznania administracyjnego nie wystąpiło. W sprawie wyjaśniona została sytuacja skarżącego oraz wskazane zostały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. Trudnej sytuacji materialnej skarżącego żaden z organów nie zanegował. Okoliczność ta nie wystarcza jednak do przyznawania zasiłku celowego na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb czy zaspokajanie ich w oczekiwanej wysokości. Uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s. oznacza, że o uwzględnieniu wniosku, poprzez dokonanie określonej oceny danego stanu faktycznego pod kątem występowania w nim owych "szczególnie uzasadnionych przypadków", decyduje wyłącznie organ. Należy zauważyć, że "szczególnie uzasadnione przypadki" to pojęcie niedookreślone, a stosowanie powyższego przepisu ma charakter ocenny. W świetle art. 41 u.p.s. o możliwości przyznania świadczenia nie decyduje dochód skarżącego, lecz sytuacja życiowa, w której się znalazł. Sytuacja ta musi zdecydowanie wyraźnie odbiegać od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego.
W ocenie Sądu na podstawie analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organy zasadnie uznały, że w przypadku skarżącego wystąpił taki szczególnie uzasadniony przypadek. Prawidłowo jednak jednocześnie zdecydowały, że wobec systematycznej opieki na skarżącym i wobec udzielania mu wszechstronnej pomocy, należy uwzględnić i wziąć pod uwagę nie tylko potrzeby skarżącego ale także posiadane możliwości finansowe miejscowego Ośrodka Pomocy Społecznej.
Z dostępnych materiałów dowodowych wynika, że w miesiącach od stycznia 2020 r. do lipca 2020 r. udzielono skarżącemu pomocy na zakup leków (w pełnej wysokości), a od września 2020 r. do grudnia 2020 r. skarżącemu udzielono pomocy w postaci zasiłku na opał, na leki, na zakup posiłku lub żywności. Skarżący otrzymuje również zasiłek stały w kwocie 470,44 zł miesięcznie. z powyższego wynika, że pomimo przekroczonego kryterium dochodowego skarżący nie został pozbawiony należnej mu uwagi i opieki miejscowego Ośrodka. Z drugiej jednak strony skarżący musi mieć świadomość, że pomoc społeczna, zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym swoich podopiecznych, jednak strony nie mogą liczyć na zaspokajanie wszystkich zgłaszanych potrzeb i powinny współpracować w zakresie przezwyciężania własnych trudności. W tym konkretnym przypadku skarżący powinien we własnym zakresie zaoszczędzić brakujące środki na wykupienie okularów korekcyjnych, względnie poszukać ich zakupu w niższej kwocie. Nie można również pomijać tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2502/18). W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. W tym kontekście należy odnotować, że organ pierwszej instancji wyjaśnił, w jaki sposób dysponuje dostępnymi środkami. Bez wątpienia środki te nie są wystarczające do zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb i to w pełnej wysokości. Okoliczność ta jest powszechnie znana i w realiach rozpoznawanej sprawy nie wymagała dodatkowego dowodzenia.
W ocenie Sądu z akt administracyjnych wynika, że postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały natomiast wystarczająco uzasadnione w decyzjach. Mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego zostały także należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. W związku z powyższym brak podstaw do tego, aby przyjąć, że organy orzekające w niniejszej sprawie dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego, a także aby naruszyły normy prawne wynikające z przepisu art. 41 u.p.s., a zarzuty podnoszone w skardze nie są zasadne bądź też nie mogą być przedmiotem rozważań Sądu w niniejszym postępowaniu.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.