II SA/Gl 490/24

II SA/Gl 490/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-09-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik /przewodniczący/
Grzegorz Dobrowolski
Tomasz Dziuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1a pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2024 r. sprawy ze skargi R. P. (P.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 9 lutego 2024 r. nr SKO.IV/424/33/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 30 listopada 2023 r. R. P. ("wnioskodawca", "skarżący") złożył wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną babcią F. H. Do wniosku załączono orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...] r. nr [...]. Wynika, że babcia skarżącego została zaliczona do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność powstała po 25-tym roku życia. Ponadto, z materiału dowodowego wynika, że jest ona wdową, ma 87 lat, posiada córkę, która legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, w związku z powyższym nie jest w stanie zająć się matką z uwagi na problemy zdrowotne, a ponadto zamieszkuje w innej miejscowości.
Wnioskodawca sprawuje stałą, faktyczną opiekę nad babcią, co potwierdzają dane z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 grudnia 2023 r. Wnioskodawca nie ma ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Stan zdrowia babci sprawia, że nie jest ona w stanie samodzielnie funkcjonować bez pomocy drugiej osoby, dlatego też wnioskodawca nie może pogodzić sprawowania opieki z zatrudnieniem. Dlatego nie pracuje, nie osiąga żadnych dochodów.
Po rozpatrzeniu wniosku Wójt Gminy M., na podstawie art.17, art. 20 ust. 2 i 3, ar t . 24 ust. 2a i 4, rt. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm. –dalej u.ś.r.), decyzją z dnia 27 grudnia 2023 r., nr [...] odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną babcią F. H. Uzasadniając swoje stanowisko, organ przytoczył obowiązujące przepisy i wyjaśnił powody swojego rozstrzygnięcia.
Organ I instancji stwierdził, że niepełnosprawność babci wnioskodawcy powstała po ukończeniu 25 roku życia, w związku z tym nie spełnia ona warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz, że ma ona dorosłą córkę, na której spoczywa obowiązek alimentacji w pierwszej kolejności, a która nie posiada znacznego stopnia niepełnosprawności.
Od powyższej decyzji wnioskodawca złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej. Wyraził w nim niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Powołał się na wyrok TK z dnia 21 października 2014r.,sygn. akt K 38/13.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z dnia 9 lutego 2024 r., nr SKO.IV/424/3 3/2024 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło przepisy u.ś.r., stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia.
Kolegium uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż orzekł to organ I instancji. Przede wszystkim wyjaśniło, że
w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Tym samym zdaniem organu odwoławczego nie można odmówić odwołującemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko dlatego, że niepełnosprawność jego babci powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b u.ś.r., albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności.
Kolegium zgodziło się natomiast ze stanowiskiem organu I instancji, że fakt, iż babcia skarżącego posiada córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Na potwierdzenie powyższego przywołano uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję, skarżący reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, a ponadto
o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstw procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1a pkt 1-3 ustawy w dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad babcią.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że córka nie może sprawować opieki nad niepełnosprawną matką z przyczyn obiektywnych, a mianowicie mieszka w innej miejscowości, jak również jej stan zdrowia na to nie pozwala. Tymczasem babcia skarżącego wymaga stałej opieki, którą wykonuje skarżący. Z tego też powodu nie może on nigdzie się zatrudnić lub podjąć innej pracy zarobkowej, co sprawie, że jego sytuacja finansowa jest bardzo ciężka. Nie ma żadnego dochodu i obecnie utrzymuje się wraz z babcią jedynie z jej niewielkiej emerytury. Środki te wystarczają na bardzo skromne życie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Obecnie przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Analiza nowego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby, w tym przepisie wymienione, jedynie z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Tym samym wyraźnie zawężono krąg osób uprawnionych, gdyż wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do tego świadczenia.
Zgodnie z treścią art. 63 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem prawidłowo, wobec złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 30 listopada 2023 r., materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy u.ś.r., w brzemieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku.
W związku z powyższym w pierwszej kolejności podnieść należy, że organ odwoławczy zasadnie zakwestionował przyjęcie przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako podstawy odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia. Przypomnieć trzeba, że z treści tego przepisu wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przytoczony przepis – jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji - był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Mimo, że wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść – zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – jest wiążąca i jako taka stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, zwłaszcza wobec obowiązku wykładania przepisów ustaw zwykłych w duchu wartości konstytucyjnych. Skoro zaś Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b u.ś.r narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. oraz 25. roku życia, to skutkiem tego orzeczenia winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją. Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja skutków wejścia w życia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych
Tym samym należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został przez organ pierwszej instancji wadliwie zastosowany jako podstawa odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Pomimo dostrzeżenia powyższej wady decyzji pierwszoinstancyjnej, Kolegium utrzymało jednak tę decyzję w mocy, uznając, że odmowa przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadniona. Z oceną Kolegium w tym zakresie należy się zgodzić.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu babcią.
Jak już wskazano powyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przy czym stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z powyższych przepisów wynika, że sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Prawo to może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).
Do unormowań art. 128 i art. 132 k.r.o. nawiązują art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. Tym samym, przepisy u.ś.r. w zestawieniu z przepisami k.r.o. jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji – według kolejności tego zobowiązania (wyrok NSA z 21 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3804/18). Zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Z art. 17 ust. 1a pkt 2 i art. 17 ust. 1a pkt 3 u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać oświadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia językowa art. 17 ust. 1a pkt 2 i art. 17 ust. 1a pkt 3 u.ś.r. wskazuje, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organy, ani Sąd, nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni ustalić, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki.
Wskazać należy, że NSA, w składzie 7 sędziów, w uchwale z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, stwierdził, że: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)." W uzasadnieniu uchwały NSA stwierdził m.in., że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów k.r.o. ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów k.r.o. w zakresie szerszym, niż to wynika
z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest
w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego.
W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach tego Kodeksu, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów k.r.o. w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego.
W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak jest podstaw do przyjmowania, że przepisy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Wymaga podkreślenia, że w świetle art. 269 p.p.s.a., stanowisko wyrażone we wskazanej wyżej uchwale NSA wiąże Sąd orzekający w niniejszej sprawie.
Sądowi znany jest pogląd, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną (...), inne osoby, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki. Jednak w świetle omówionej wyżej uchwały NSA, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Błędna jest wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i art. 17 § 1a u.ś.r., przyjmująca, że dopuszczalne jest przeprowadzenie innych dowodów, niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na okoliczność potwierdzenia braku możliwości pełnienia opieki przez osoby do tego zobligowane w pierwszej kolejności, czyli przez dzieci osoby wymagającej opieki, podczas gdy art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wskazuje wyraźnie, jakie okoliczności pozwalają na nabycie prawa do świadczenia przez osoby do tego uprawnione, inne niż dzieci (wyrok NSA z 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1342/21).
W niniejszej sprawie ustalono, co nie było kwestionowane przez skarżącego, że żyje córka osoby wymagającej opieki i w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie legitymowała się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże, jak wyjaśniał skarżący, ze względu na zły stan zdrowia oraz zamieszkiwanie w innej miejscowości niż osoba wymagająca opieki – nie może ona sprawować nad nią opieki,
o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Córka osoby wymagającej opieki jest zobowiązana do alimentacji przed skarżącym. Oznacza to, że przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego istniałyby jedynie wtedy, gdyby dziecko jej babci nie było w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Taką okolicznością, która uzasadnia niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego jest posiadanie przez dziecko orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie są natomiast takimi okolicznościami posiadanie orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności, zły stan zdrowia, czy zamieszkiwanie w innej miejscowości niż osoba wymagająca opieki, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie.
Mając na uwadze powyższe, uznać należy, że stanowisko organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonej decyzji jest zgodne z prawem. Oznacza to, że skoro córka osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to względem skarżącego zachodzi określona w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. negatywna przesłanka, niepozwalająca na uwzględnienie jego wniosku.
W tej sytuacji zaskarżoną decyzję SKO należało uznać za zgodną z prawem, podobnie jak argumentację zawartą w uzasadnieniu tej decyzji. Okoliczności innego rodzaju, niepoparte treścią przepisów ustawy, nie mogą być bowiem brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygając tego rodzaju sprawy organ ograniczony jest ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Nie może zatem kierować się zasadami współżycia społecznego, słuszności, nawet w przypadkach trudnych sytuacji życiowych, w jakiej niewątpliwie znajduje się rodzina skarżącego.
W konsekwencji, nie kwestionując w sprawie okoliczności sprawowania przez skarżącego opieki faktycznej nad niepełnosprawną babcią, jak również trudnej sytuacji zdrowotnej jej córki, zdaniem Sądu uznać należy, iż nie są to wystarczające przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
O uprawnieniu do omawianego świadczenia decydują bowiem wyłącznie przesłanki normatywne, ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Tym samym uprawnienie skarżącego do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią mogło zaktualizować się tylko w przypadku uzyskania przez jej córkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).